Omgevingsprogramma Water

In dit deel leest u meer over wat een Omgevingsprogramma is.

1.1.1 Waarom een Omgevingsprogramma?

Een Omgevingsprogramma is één van de kerninstrumenten binnen de Omgevingswet, zie figuur 1. Er zijn verplichte en vrijwillige Omgevingsprogramma's. Onze Omgevingsprogramma's zijn vrijwillig. Er staan beleidsdoelen en beleidsuitgangspunten in waarmee we onze leefomgeving beter kunnen beschermen, benutten, gebruiken en ontwikkelen. Een Omgevingsprogramma is een belangrijke schakel tussen de strategische doelen van de Omgevingsvisie en de regels van het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan bepaalt welke ontwikkelingen zijn toegestaan en is de basis voor omgevingsvergunningen. Het Omgevingsprogramma biedt daarvoor het toetsingskader en onderbouwt nieuwe initiatieven die (nog) niet passen in het Omgevingsplan. Met deze vier kerninstrumenten kunnen we sturen op onze doelen.

_{Figuur 1}

In 2021 hebben wij de Omgevingsvisie ‘Stap voor stap ver komen’ gemaakt. Deze vindt u hier. In de Omgevingsvisie beschrijven wij hoe wij willen dat Soest en Soesterberg er in 2040 uitzien. De Omgevingsprogramma’s gaan in op hoe we dat willen bereiken. Er zijn vijf Omgevingsprogramma’s die samen de meeste ruimte in onze gemeente vragen: Wonen, Werken, Mobiliteit, Groen & Landschap en Water.

De Omgevingsprogramma’s vervangen voor een gedeelte bestaand beleid. In de bijlage van elk Omgevingsprogramma staat een overzicht van beleid dat wij nieuw hebben opgenomen en beleid dat blijft gelden.

Met de vijf Omgevingsprogramma’s realiseren wij samen ons centrale doel: ‘Zorgen voor een prettige en natuurlijke leefomgeving’. Er zijn drie kernwaarden die onze leefomgeving kenmerken:

• ‘Dorps’: We omarmen ons kleinschalige en rustige karakter. We zijn een veerkrachtige gemeente met veel saamhorigheid waar we voor elkaar zorgen.

• ‘Groen’: We zijn een gezonde gemeente te midden van verschillende robuuste en open landschappen die goed met elkaar verbonden zijn.

• ‘Vitaal’: We zijn een ondernemende, toekomstgerichte gemeente met volop levendige ontmoetingsplekken.

Door de vijf Omgevingsprogramma’s tegelijkertijd op te stellen, kiezen we voor een integrale basis voor het Omgevingsplan. De Omgevingsprogramma’s laten zien hoe we de doelen uit de visie gaan realiseren. Ze bieden een toetsingskader voor de ontwikkeling van Soest. Nu en in de komende decennia.

1.1.2 Context van de Omgevingsprogramma's

De Omgevingsprogramma’s staan niet op zichzelf. Ze zijn opgesteld in een context die voortdurend in beweging is. Hieronder beschrijven wij een paar relevante kaders en ontwikkelingen die belangrijk zijn voor de uitvoering van alle Omgevingsprogramma’s. Deze kaders en ontwikkelingen kunnen aanleiding zijn om onze Omgevingsvisie of de programma's aan te passen. In Deel B van alle Omgevingsprogramma’s beschrijven wij de verdere context die specifiek impact heeft op de Omgevingsprogramma’s.

1.1.3 Kaders en Ontwikkelingen

Omgevingsvisie Soest binnen provinciale en nationale kaders
Onze Omgevingsvisie is afgestemd op de Provinciale Omgevingsvisie (POVI, 2021) en de Nationale Omgevingsvisie (NOVI, 2020). De doelen en visies worden op deze verschillende niveaus uitgewerkt in Omgevingsprogramma’s en projecten. Onderling beïnvloeden ze elkaar en zijn ze soms afhankelijk van elkaar. Soest werkt samen met de provincie Utrecht en de regio. Bijvoorbeeld aan een gezamenlijke Woondeal met het Rijk tot 2030, de Regionale Energiestrategie (RES), een handelingsperspectief op het buitengebied en een Mobiliteitsagenda.

Ontwikkelbeeld ‘Regio Amersfoort Centraal!’
In 2021 hebben we in de Regio Amersfoort een zogenaamd ‘gedeeld regionaal beeld’ vastgesteld. Hierin staat dat groei in de regio wordt samengebracht in de centrale steden met goed openbaar vervoer. Dat zijn de metropoolpoorten Amersfoort CS-Schothorst en de regiopoorten Barneveld en Nijkerk. In de U10 is Zeist-Noord, vlak bij Soesterberg, aangewezen als regiopoort. Soest blijft een dorps en groen karakter houden, met inzet op vitaliteit. Dit staat ook in onze Omgevingsvisie.

NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort
Amersfoort is samen met Utrecht aangewezen als één van de zeventien zogenaamde ‘grootschalige verstedelijkingslocaties’ in Nederland. Verstedelijking en de ontwikkeling van het landelijk gebied zijn hierin grote opgaven. Alle NOVEX-gebieden stellen een Ontwikkelperspectief, Uitvoeringsagenda en Investeringsagenda op. Het Ontwikkelperspectief 2040 van het NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort streeft naar 165.000 woningen en 110.000 extra banen. Om dit op een duurzame manier te bereiken, zijn investeringen nodig op verschillende gebieden. Denk aan klimaatrobuuste inrichting, energie-infrastructuur en bereikbaarheid.

Gebiedsgericht onderzoek Amersfoort
Bij het uitwerken van het NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort wordt samen met het Rijk de verstedelijking in Amersfoort verder onderzocht. Dit is inclusief de impact van de verstedelijking op de Heuvelrugzone. Dankzij dit onderzoek kan Soest proactief inspelen op ontwikkelingen. Denk hierbij aan de recreatiedruk op het buitengebied en aan mobiliteitsvraagstukken, aangezien regiopoort Zeist-Noord in de buurt ligt.

Gebiedsvisie van A tot Z
De gemeente Soest werkt samen met het ministerie van Defensie, Provincie Utrecht, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en de gemeenten Amersfoort, Leusden en Zeist aan een integrale aanpak van de ruimtelijke en maatschappelijke uitdagingen op de Utrechtse Heuvelrug, tussen Amersfoort en Zeist. Het doel is een gezamenlijk gebiedsperspectief vast te stellen waarin de verschillende gebiedsopgaven in samenhang worden uitgewerkt op een manier die de gebiedskwaliteiten borgt en waar mogelijk versterkt. Door middel van ontwerpend onderzoek worden ideeën en oplossingsrichtingen voor de inrichting verkend om een duurzaam en groen gebied te waarborgen. Het doel is een gezamenlijk gebiedsperspectief vast te stellen dat de basis vormt voor gemeentelijke besluitvorming binnen de diverse gemeentelijke kerninstrumenten (omgevingsvisie, -plan en -programma).

Nota Ruimte
In de Nota Ruimte staan de kaders voor de ruimtelijke ordening in Nederland. Daarnaast legt de Nota Ruimte de basis voor een verantwoorde inrichting van het land. De nota richt zich op de verdeling van ruimte voor woningbouw, natuur, infrastructuur en recreatie. De nadruk ligt hierbij op duurzaamheid. Voor Soest en de Regio Amersfoort betekent dit dat bij de ruimtelijke ontwikkeling rekening moet worden gehouden met verschillende onderwerpen. Denk hierbij aan verstedelijking, maar ook aan het behouden van belangrijke natuurgebieden, zoals de Heuvelrugzone. Een ander voorbeeld is het opnemen van infrastructuurprojecten die de regio beter bereikbaar maken.

Klimaatakkoord
In het Klimaatakkoord staat de ambitie om de komende decennia de CO₂-uitstoot sterk te laten verminderen. Dit versnelt de energietransitie in Nederland. Soest en de Regio Amersfoort spelen een actieve rol in het halen van de klimaatdoelen. Bijvoorbeeld door te investeren in duurzame energie, het verduurzamen van de gebouwde omgeving en het verbeteren van groene mobiliteit. Dit draagt niet alleen bij aan de klimaatdoelen van Nederland, maar biedt ook kansen voor economische groei en het verbeteren van de leefkwaliteit in Soest.

Water en bodem sturend
Het principe van 'water en bodem sturend' benadrukt hoe belangrijk de integratie van waterbeheer en bodembescherming is in ruimtelijke plannen. Voor Soest betekent dit dat bij nieuwe ontwikkelingen en infrastructuurprojecten, zoals het bouwen van woningen of de aanleg van wegen, altijd rekening gehouden moet worden met het effect op de waterhuishouding en de kwaliteit van de bodem. Dit is heel belangrijk voor het behouden van de ecologische waarde van het gebied. Vooral in gebieden zoals de Heuvelrug en het buitengebied van Soest, waar de natuurlijke balans kwetsbaar is.

Soest circulair in 2050
Het creëren van een circulaire economie is een enorme opgave die steeds belangrijker wordt en ook steeds meer prioriteit krijgt. In 2050 willen we circulair zijn. Dit betekent dat tegen die tijd afval niet meer bestaat. Tot 2030 richten we ons vooral op onze eigen organisatie, door ‘circulair denken’ steeds meer onderdeel te laten zijn van alles wat we doen. Aan de ene kant om onze eigen directe en indirecte uitstoot te verminderen, en aan de andere kant om met onze inkoop, beleid en projecten zo veel mogelijk circulaire impact te maken in Soest. Op dit gebied is circulariteit dus vooral belangrijk in de uitvoering van ons werk.

Netcongestie
Het elektriciteitsnet verbindt alles aan elkaar, maar is overvol. Dit heet ‘netcongestie’. De gevolgen van netcongestie zijn groot. Het raakt bijna al onze ambities. Vanuit het Energieprogramma coördineren wij dit. Dit betekent bijvoorbeeld dat concrete oplossingen om bijvoorbeeld de ontwikkeling van woningbouw mogelijk te maken, binnen de bouwprojecten gezocht moeten worden. Tegelijkertijd is meewerken en meedenken, het leren en toepassen van andere aanpakken, het benutten van financieringsstromen en het beïnvloeden van besluitvorming in ons voordeel onderdeel van die coördinerende rol.

In 2024 heeft de raad het Ruimtelijk Afwegingskader Soest vastgesteld. Dit afwegingskader verbindt de Omgevingsvisie en de Omgevingsprogramma’s. Het afwegingskader maakt op een duidelijke en herleidbare manier een integrale afweging tussen grote, strategische vragers van ruimte mogelijk. Op basis hiervan maken wij een afweging bij belangrijke keuzes over thema’s die gebruik willen maken van dezelfde ruimte. Ook helpt het afwegingskader bij het vinden van koppelkansen.

Het afwegingskader bestaat uit drie delen:

• Waardenkader: De kern van het Waardenkader bestaat uit onze drie kernwaarden, die uiteenvallen in twaalf ruimtelijke aspecten. Deze aspecten zijn tijdloos en weergeven de hele fysieke leefomgeving. De doelen van de Omgevingsvisie en andere documenten die kaders stellen, hebben wij aan de twaalf ruimtelijke aspecten gekoppeld.

• Waardenkaarten: Elke kernwaarde is uitgewerkt op een kaart, om de belangrijkste waarden vast te leggen die we aan plekken in de gemeente hebben toegekend. De kaarten helpen, net als de doelen, bij het maken van een afweging.

• Leidraad: Wij hebben een handleiding opgesteld voor het gesprek over grote ruimtelijke vraagstukken, zodat dit gezamenlijk en gestructureerd verloopt. De leidraad geeft daarbij een denkrichting als conclusie.

Het hele afwegingskader vindt u hier.

1.2.1 Ruimtelijke vraagstukken

De Omgevingsprogramma's geven richting aan hoe we onze doelen gaan bereiken. Daarin maken we ook ruimtelijke keuzes die we in de verschillende Omgevingsprogramma's uitwerken. Tegelijkertijd zijn er ook ruimtelijke vraagstukken die we alleen gezamenlijk kunnen aanpakken. Gemaakte keuzes door één specifiek beleidsveld helpen in die gevallen niet bij het bereiken van de doelen. Het afwegingskader geeft houvast bij het gezamenlijk in beeld brengen en beantwoorden van deze vraagstukken.

Hieronder werken wij een aantal vraagstukken integraal uit. Zo wegen wij bijvoorbeeld mee welke koppelkansen mogelijk zijn bij het vraagstuk. De conclusie van het vraagstuk is betrokken bij de uitwerking van het desbetreffende Omgevingsprogramma. Deze lijst is niet volledig. Sommige vraagstukken vragen een verdere uitwerking. Andere vraagstukken zullen pas in de toekomst relevant worden.

Een complete uitwerking van de vraagstukken vindt u in 4.1 Bijlage 1 - Beschrijving ruimtelijke vraagstukken water.

Wonen
1: Is het wenselijk om nabij voorzieningen prioriteit te geven aan nultredenwoningen en zorggeschikte woningen voor ouderen en zorgdoelgroepen?

• Doel: Langer zelfstandig wonen mogelijk maken en druk op intramurale zorg verlagen.

• Koppelkansen: Bevorderen doorstroming, efficiënt gebruik van voorzieningen en mogelijkheid tot wonen boven winkels.

• Risico’s: Concentratie van ouderen, financiële haalbaarheid voor projectontwikkelaars en mogelijke daling van vraag naar zorgwoningen in de toekomst.

• Conclusie: Woonzorgzones kunnen zonder belemmeringen worden ingevoerd en bieden koppelkansen met andere functies.

Werken
2: Zetten we in op één bedrijventerrein in Soesterberg, of verdelen we de ruimte over twee locaties: Soest en Soesterberg?

• Doel: Bestaande bedrijventerreinen intensiever benutten zonder oppervlakte te vergroten.

• Koppelkansen: Verbeterde ontsluiting, HOV in Soesterberg, vergroening en ruimtelijke spreiding van zwaar vrachtverkeer.

• Risico’s: Beperkte toewijzing van ruimte door de provincie en negatieve impact van bedrijven met zwaar verkeer binnen Soest.

• Conclusie: Spreiding van bedrijventerreinen over twee locaties wordt aanbevolen.

3: Willen we een regionaal bedrijventerrein al dan niet binnen de gemeentegrenzen?

• Doel: Bestaande terreinen intensiever benutten zonder uitbreiding van het totaal oppervlak.

• Koppelkansen: Mogelijkheid om ruimte-extensieve bedrijven te verplaatsen naar een regionaal terrein en HOV verbeteren.

• Risico’s: Beperkte bijdrage aan lokale economische behoeften en meer autoverkeer van buiten de regio.

• Conclusie: Inzetten op een regionaal bedrijventerrein buiten de gemeentegrenzen.

4: Welke locaties zijn realistisch als zoekgebied voor een toekomstig bedrijventerrein?
4a: Locatie: Randen bestaande bedrijventerreinen (met name Soestdijkse Grachten)

• Doel: Intensivering en verduurzaming van bedrijventerreinen met behoud van omvang.

• Koppelkansen: Duurzaamheid en verplaatsing van bedrijven biedt ruimte voor nieuwe functies op oude locaties.

• Risico’s: Afstemming met provincie nodig en mogelijke toename verkeersbewegingen.

• Conclusie: Inzetten op de uitbreiding van ca 10 ha (maximaal 15 ha) bedrijventerrein aansluitend aan bestaande bedrijventerreinen.

4b: Locatie: Defensieterrein Soesterberg en eventueel aanliggende gronden

• Doel: Intensiever gebruik van terreinen en versterking van werkgelegenheid.

• Koppelkansen: Duurzaamheid, verplaatsing van bedrijven en extra ruimte voor woningbouw in Soesterberg-Noord.

• Risico’s: Afhankelijk van toestemming van de provincie en betrokken partijen zoals Defensie.

• Conclusie: Inzetten op het realiseren van ca. 15 ha bruto bedrijventerrein op terrein van Defensie en aanliggende gronden¹.

5: Hoe kansrijk is het om een bestaand bedrijventerrein te transformeren naar wonen?

• Doel: Evenwichtige werkgelegenheid en behoud van werkplekken per hectare.

• Koppelkansen: Kleinschalige bedrijven dichtbij woningen verhogen leefbaarheid.

• Risico’s: Onzekerheid over beschikbare ruimte voor bedrijventerreinen en afhankelijkheid van provinciale goedkeuring.

• Conclusie: Geen transformatie naar wonen, wel kansen voor intensivering en gemengd gebruik.

6: Hoe belangrijk vinden we het behoud van de historische linten als gemengd milieu met behoud van werkgelegenheid?

• Doel: Een heldere ruimtelijke structuur behouden met functiemenging (wonen, werken, voorzieningen) langs de historische linten.

• Koppelkansen: Meer ruimte voor kleinschalige kantoren, maatschappelijke voorzieningen en woonzorgfuncties.

• Risico’s: Parkeerdruk moet op eigen terrein worden opgelost; afwentelen op de omgeving is niet mogelijk.

• Conclusie: Behoud van werkgelegenheid en functiemenging is essentieel; transformatie zonder behoud van werkgelegenheid wordt afgeraden.

7: Hoe gaan we om met de diverse (gewenste) functies in de polder? Welke functies prevaleren?

• Doel: Balans vinden tussen natuurbehoud, landbouw en recreatie om een prettige leefomgeving te creëren met voldoende recreatiemogelijkheden.

• Koppelkansen: Nieuwe verdienmodellen voor agrarische ondernemers, zoals kleinschalige horeca, kamperen bij de boer en agrarisch natuurbeheer.

• Risico’s: Meer recreatie kan leiden tot druk op natuurwaarden en meer autoverkeer in de polder.

• Conclusie: Een integrale aanpak is nodig om een goed evenwicht te vinden tussen natuur, landbouw en recreatie, waarbij keuzes per gebied gemaakt worden.

¹ _{Voortschrijdend inzicht heeft ertoe geleid dat we op dit moment in de gebiedssamenwerking A-Z ca. 10 ha bruto aan ruimte zoeken om bedrijven uit Soesterberg-Noord te kunnen verplaatsen en aanvullend daarop te kunnen voorzien in een ruimtebehoefte van andere (lokale) bedrijven. Uit de gebiedssamenwerking A-Z zal moeten blijken of, waar, binnen welke termijn en op welke wijze dit mogelijk is in dit gebied.}

Mobiliteit
8: Hoe wenselijk is het om hoofdwegen binnen Soest als 30 km/uur-zone in te richten?

• Doel: Verkeersveiligheid verbeteren en nul ernstige verkeersslachtoffers nastreven.

• Koppelkansen: Groene herinrichting en vermindering van geluidsoverlast.

• Risico’s: Hoge kosten en gefaseerde uitvoering noodzakelijk.

• Conclusie: Hoofdwegen behouden hun ontsluitingsfunctie; waar nodig concessies aan bereikbaarheid voor verkeersveiligheid.

9: Hoe gaan we om met de vraag naar parkeergelegenheid in relatie tot andere functies en straatinrichting?

• Doel: Balans tussen vraag en aanbod van parkeerplaatsen behouden.

• Koppelkansen: Combinatie met groot onderhoud om budget efficiënt te benutten.

• Risico’s: Beperkte parkeervoorzieningen voor tweede en derde auto's.

• Conclusie: Parkeeruitbreiding koppelen aan groot onderhoud en herinrichting.

Groen & Landschap
10: Waar is ruimte voor natuurlijke bossen zoals agroforestry of voedselbossen?

• Doel: Duurzame natuurontwikkeling en verbeterde waterkwaliteit.

• Koppelkansen: Recreatie, toerisme en het versterken van lokale biodiversiteit.

• Risico’s: Verlies van open landschap en kwetsbare waterkwaliteit rond de Wieksloot.

• Conclusie: Potentie voor voedselbossen is aanwezig, maar impact op landschap en waterkwaliteit moet worden onderzocht.

11: Is er ruimte voor grootschalige horeca in de polder van Soest?

• Doel: Versterken van recreatieve functie en verblijfsduur verlengen.

• Koppelkansen: Verbinden van horeca aan waterspeelplaatsen en waterberging.

• Risico’s: Drukte en verkeer leggen extra belasting op natuur en infrastructuur.

• Conclusie: Alleen kleinschalige horeca voor wandelaars en fietsers is passend.

12: Waar vangen we recreanten op en waar geven we natuur de voorrang?

• Doel: Inrichten van recreatie- en stiltegebieden om drukte te reguleren.

• Koppelkansen: Aanleggen van parkeerplaatsen aan de rand van drukke gebieden en spreiding door zonering.

• Risico’s: Grotere parkeerlocaties kunnen leiden tot extra drukte.

• Conclusie: Zonering voor recreatie en natuurbehoud toepassen met specifieke keuzes per gebied.

13: Hoe gaan we om met nieuwe transformatorstations en hoe zorgen we voor een groene inpassing?

• Doel: Zorgen voor een prettige leefomgeving en het waarborgen van een betrouwbaar energienetwerk.

• Koppelkansen: Groene inrichting rond transformatorstations verhoogt de acceptatie en draagt bij aan de leefbaarheid.

• Risico’s: Het niet plaatsen van transformatorstations kan leiden tot netcongestie en vertraging van ruimtelijke ontwikkelingen.

• Conclusie: Transformatorstations zijn essentieel, maar groene inpassing is belangrijk om de impact op de omgeving te beperken.

Water
14: Hoe ver willen we gaan in het verplichten tot afkoppelen van hemelwaterafvoer?

• Doel: Ontlasting van het riool en behoud van de zoetwatervoorraad.

• Koppelkansen: Gescheiden rioolsystemen koppelen aan integrale buurtontwikkelingen.

• Risico’s: Weerstand en juridische complicaties bij verplichting voor particulieren.

• Conclusie: Afkoppeling stimuleren waar mogelijk; verplichting wordt pas overwogen bij onvoldoende voortgang.

15: Willen we hemelwater overal laten infiltreren?

• Doel: Voorkomen van overbelasting van het riool en behoud van grondwater.

• Koppelkansen: Combineren met vergroening en behoud van cultuurhistorische waterstructuren.

• Risico’s: Risico op wateroverlast en verontreiniging van grondwater.

• Conclusie: Maatwerk per locatie vereist; effecten van infiltratie monitoren voor verdere beleidskeuzes.

16: Willen we een actievere rol spelen in de bescherming van de zoetwaterbel onder de Heuvelrug?

• Doel: Beschermen van de nationale grondwaterreserve als toekomstige drinkwaterbron.

• Koppelkansen: Bewustwordingscampagnes koppelen aan andere acties zoals vergroening.

• Risico’s: Extra maatregelen buiten wettelijke verplichtingen vragen om draagvlak en samenwerking.

• Conclusie: Gemeente neemt een actieve rol in de bescherming van de zoetwaterbel.

17: Hoe sturend zijn water en bodem bij ruimtelijke ontwikkelingen in Soest?

• Doel: Behouden van het historische karakter en klimaatbestendige inrichting.

• Koppelkansen: Combineren met natuur- en landschapsdoelen.

• Risico’s: Politieke en maatschappelijke weerstand tegen beperkende voorwaarden voor nieuwe bouw.

• Conclusie: Water en bodem worden meer sturend in ruimtelijke plannen.

18: Hoe hoog prioriteren we de ruimtevraag van klimaatadaptieve maatregelen?

• Doel: Klimaatbestendige leefomgeving met ruimte voor waterbuffers, schaduwrijke zones en evacuatieroutes.

• Koppelkansen: Combineren met doelen voor vergroening en duurzame infrastructuur.

• Risico’s: Lange termijn investeringen versus directe kosten en baten.

• Conclusie: Hoge prioriteit voor klimaatadaptatie met kosten-batenanalyse en monitoring van maatregelen.

Wij hebben de Omgevingsprogramma’s opgesteld na een zorgvuldig proces, waarin inwoners, adviescommissies en andere belanghebbenden input hebben geleverd. Nadat wij de Omgevingsprogramma’s hebben vastgesteld, beginnen we met de uitvoering. Hieronder gaan wij hier iets dieper op in. Alle Omgevingsprogramma’s hebben daarnaast een uitvoeringsdeel (Deel C), dat dieper ingaat op de uitvoering.

1.4.1 Inwoners denken mee

We werken aan een groen, dorps en vitaal Soest en Soesterberg voor onze inwoners. Daarom vinden wij het belangrijk dat inwoners, ondernemers en partners nu en in de toekomst blijven meedenken over Soest en Soesterberg. Voor de Omgevingsvisie en de Omgevingsprogramma’s hebben we daarom een participatietraject uitgevoerd. De opgehaalde input is verwerkt in de verschillende Omgevingsprogramma’s.

Participatietraject Omgevingsvisie
Tussen 2019 en 2021 vond een uitgebreid participatietraject plaats. Het doel was om zo vroeg mogelijk een diverse groep inwoners te betrekken bij de vraag: ‘Wat voor Soest en Soesterberg willen we zijn in 2040?’ De resultaten hiervan vormden de basis voor de Omgevingsvisie en hebben wij doorvertaald naar de Omgevingsprogramma’s.

Brede betrokkenheid van inwoners en belanghebbenden
In 2023 hebben we inwoners en belanghebbenden in bijeenkomsten verdiepende vragen gesteld over het uitvoeren van de visie. Deze input is verwerkt in de Omgevingsprogramma’s, waarin wij aangeven wat wij met de input hebben gedaan. Wij hebben inwoners gevraagd via het inwonerpanel, met bijna 1700 deelnemers, en de app Swipocratie, ingevuld door zo’n 1400 mensen. Hieronder bevonden zich veel jongeren. Via Denkmeeover.nl kwamen bijna 700 reacties binnen. In een camper bij (super)markten werden driehonderd straatinterviews afgenomen. Dit alles heeft ons goede inzichten gegeven, die wij hebben meegenomen in de Omgevingsprogramma’s.

Hier vindt u volledige resultaten van de participatie. In de verschillende Omgevingsprogramma’s werken wij uit wat de participatie voor dat Omgevingsprogramma heeft betekend.

1.4.2 Adviescommissies

De adviescommissies Milieu en Ruimte (CMR) en Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) hebben de concept-Omgevingsprogramma’s ontvangen. Beide commissies hebben hierop hun opmerkingen gegeven. Deze hebben wij verwerkt. Tijdens de inzageperiode kunnen beide commissies, als zij dat willen, nog een keer een reactie geven.

1.4.3 Plan MER

De Omgevingsprogramma's blijken na een beoordeling van de RUD niet plan MER-plichtig te zijn. De beschreven activiteit vallen niet onder de criteria die een plan-MER vereisen.

1.4.4 Uitvoering kost geld

De Omgevingsprogramma’s bieden inzicht in de beleidsregels en uitvoering, om uiteindelijk de Omgevingsvisie te realiseren. Voor het dekken van de kosten gelden onderstaande aandachtspunten.

Planning & Control-cyclus
Alle Omgevingsprogramma’s hebben een uitvoeringsdeel (Deel C), waarin wij de acties beschrijven. Wij prioriteren deze acties, waardoor er een stevige basis voor de komende jaren is. Deze prioriteiten zijn ook de basis om via de gebruikelijke route van de kadernota en de dekking van de begroting aan te vragen. Wij kunnen activiteiten dan integraal afwegen en monitoren.

Subsidies
Er is in 2024 een analyse gemaakt van de subsidiemogelijkheden per Omgevingsprogramma. Deze analyse geeft een momentopname van de mogelijkheden, waarvan een deel de komende jaren waarschijnlijk beschikbaar zal blijven. De grootste kansen liggen bij Omgevingsprogramma's die de leefomgeving groener en duurzamer maken, al kunnen subsidies verschillen in beschikbaarheid.

Kostenverhaal
De gemeente heeft een wettelijke plicht om kosten te verhalen die zij volgens het Omgevingsplan maakt voor bouwplannen. De voorkeur gaat uit naar privaatrechtelijke afspraken (dit heet een ‘anterieure overeenkomst’). Het kostenverhaal in Soest staat in de Nota Kostenverhaal en kan zowel vrijwillig als afdwingbaar worden ingezet.

Naast projectkosten wordt ook de plankostenscan toegepast om bouwplannen mogelijk te maken. Er wordt geen kostenverhaal toegepast als de kosten onder de tienduizend euro liggen, er geen kosten voor openbare werken zijn, of als het alleen gaat om aansluitingen op openbare ruimte/nutsvoorzieningen.

_{Tabel 1: Doelen, SDG’s en raakvlakken}

2.1.1 Algemeen

Voor een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving is waterbeheer belangrijk. In dit Omgevingsprogramma beschrijven we onze doelen en ambities voor waterbeheer en klimaatadaptatie in Soest. We hebben dit Omgevingsprogramma opgesteld in gezamenlijkheid met de andere Omgevingsprogramma's. Hiermee doen we recht aan het integrale karakter van waterbeheer en klimaatadaptatie in ons ruimtelijk beleid.

2.2.1 Algemeen

4.2 Bijlage 2 - Beleidskaders bevat een overzicht van de wet- en regelgeving en beleidskaders die van toepassing zijn op waterbeheer en klimaatadaptatie in Soest. Het gaat om Europees, nationaal en regionaal beleid. Overheden en private partijen hebben verschillende verantwoordelijkheden als het gaat om waterbeheer. Dit beschrijven we in 4.3 Bijlage 3 - Verdeling verantwoordelijkheden waterbeheer. 4.4 Bijlage 4 - Beleidsoverzicht Soest bevat een overzicht van ons eigen beleid voor water en klimaatadaptatie, in Soest. Daarbij geven we aan welk beleid als gevolg van dit Omgevingsprogramma blijft gelden en welk beleid vervalt.

2.3.1 Trends en ontwikkelingen

Hieronder beschrijven we de trends en ontwikkelingen die relevant zijn voor dit Omgevingsprogramma.

De vraag naar ruimte
Ruimte is schaars en wordt steeds belangrijker voor wonen, werken, recreatie, mobiliteit, landbouw, natuur en water. Nieuwe ontwikkelingen, zoals de energietransitie en klimaatverandering, vragen zowel bovengronds als ondergronds om extra ruimte. Denk bijvoorbeeld aan windmolens en waterbuffering.

De Omgevingswet
De Omgevingswet, die op 1 januari 2024 inging, vereenvoudigt en bundelt oude wetten. De wet geeft gemeenten meer ruimte om lokaal maatwerk en functiecombinaties in te richten. Bijvoorbeeld op het gebied van wateropslag en energieopwekking. Ook verschuift de Omgevingswet taken naar gemeenten. Zo zijn gemeenten nu het bevoegd gezag voor bodemverontreinigingen.

Water en bodem als sturend principe in de ruimtelijke ordening
De afgelopen eeuwen hebben we het watersysteem in Nederland steeds verder aangepast aan onze behoeften. Maar op dit moment loopt het systeem tegen haar grenzen aan. De reden hiervoor is klimaatverandering. Daarom geeft de Nota Ruimte een nieuwe kijk op de inrichting van Nederland. Hierin bepalen, net als vroeger, de natuurlijke kenmerken van het bodem- en watersysteem weer meer waar we wonen en werken. Wij hebben de strategische keuze gemaakt om water en bodem meer sturend te maken in ons ruimtelijk beleid. We volgen hiervoor de nationale en regionale uitgangspunten en kaders bij ruimtelijke ontwikkelingen in Soest.

Klimaatverandering en klimaatadaptatie
Door klimaatverandering krijgt Soest steeds vaker te maken met extreme weersomstandigheden. Hevige en extreme regenval leidt tot wateroverlast, vooral door water dat op straat blijft liggen en schade veroorzaakt aan gebouwen en infrastructuur. Langdurige regen verhoogt de stand van het grondwater, wat vooral problemen geeft voor bebouwing in gebieden van Soest die lager liggen. Droge periodes vergroten de kans op bodemdaling, verdroging van natuur en natuurbranden. Dit is vooral het geval op de zandgronden. Hitte treft vooral kwetsbare groepen, zoals ouderen. Hoewel de kans op overstromingen door een dijkdoorbraak klein is, loopt de polder langs de Eem wel risico.

In het Deltaprogramma Ruimtelijke Klimaatadaptatie werken we samen met andere overheden aan een klimaatbestendige inrichting van de leefomgeving in Soest. In 2024 concludeerde de Rekenkamer Soest dat er vooral op het gebied van droogte en hitte nog werk aan de winkel is. De rekenkamer adviseerde integraal adaptatiebeleid op te stellen, waarin wateroverlast, hitte en droogte in samenhang wordt aangepakt, en de uitvoering van dit beleid goed te monitoren.

Transitie naar een circulaire economie
Nederland wil graag een circulaire economie worden, waarbij minder grondstoffen worden gebruikt en producten meerdere keren gebruikt worden. Ook de waterketen speelt hierbij een rol. Bijvoorbeeld door water niet als afval, maar als grondstof te zien en door materialen in de waterinfrastructuur circulair in te zetten. In de wijk Overhees wordt al geëxperimenteerd met aquathermie als bron van een decentraal warmtenet.

Participatie
Uit het participatieproces dat wij voor het schrijven van de Omgevingsprogramma’s hebben georganiseerd, komen onder andere de volgende punten naar voren:

• Inwoners van Soest ervaren overlast door hitte en droogte. In sommige wijken ervaren inwoners ook wateroverlast.

• Vooral voor de jongere generatie is klimaatadaptatie een belangrijk thema.

• Oplossingen zijn zowel aan de gemeente, bijvoorbeeld door het afwateringsstelsel en de riolering te verbeteren, als aan particulieren. Bijvoorbeeld door stenen uit hun tuinen te halen en de tuinen te vergroenen.

2.4.1 Doel 1: In stand houden van een gezonde en leefbare omgeving door invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken

De Omgevingswet legt drie watertaken neer bij gemeenten: de stedelijk afvalwatertaak, de hemelwatertaak en de grondwatertaak (zie de beschrijving in 4.3 Bijlage 3 - Verdeling verantwoordelijkheden waterbeheer). Hieronder formuleren wij onze ambities en doelstellingen per taak.

Indicatoren

• Aantal kilometer gescheiden riolering.

• Aantal hectare afgekoppeld openbaar terrein.

• Benutting van subsidie voor het afkoppelen van hemelwater: dit geeft een indicatie van afgekoppeld particulier terrein.

• Capaciteit en inspecties van gemeentelijke infiltratievoorzieningen.

• Frequentie van riooloverstorten.

• Metingen van de grondwaterstand en meldingen en klachtenregistratie over grondwateroverlast: hiermee willen we een beter beeld krijgen van de duur (aantal dagen) en ernst van overlast van grondwater.

Stedelijk afvalwatertaak
Wij zamelen afvalwater in en voeren dit af naar de rioolwaterzuivering in het noorden van Soest. Daar zuivert het waterschap het afvalwater uit Soest. Na zuivering wordt het water geloosd in de Eem. Zo voorkomen we dat mensen in aanraking komen met afvalwater, beschermen we de volksgezondheid en zorgen we voor een veilige leefomgeving.

Voor het inzamelen van stedelijk afvalwater hanteren wij de volgende vertrekpunten. Huishoudelijk afvalwater wordt altijd ingezameld, zowel in bebouwd gebied als in het buitengebied. Dit is een wettelijke plicht. We zamelen bedrijfsafvalwater ook in, maar alleen als dit de werking van het rioolsysteem en de zuivering niet belemmert. Daarnaast zorgen we ervoor dat de riolering goed blijft functioneren. Hiervoor monitoren we de werking en voeren we noodzakelijk onderhoud en noodzakelijke renovaties uit.

Op veel plekken in Soest wordt hemelwater samen met afvalwater verzameld in een gemengd rioolstelsel. Beide soorten water worden vervolgens afgevoerd naar de rioolwaterzuivering. Maar eigenlijk hoort hemelwater niet thuis in de riolering. Het is namelijk een relatief schone waterstroom, die het rioolstelsel en de zuivering onnodig belast. Bovendien kan een gemengd rioolstelsel bij hevige regenval overstorten. De maximale capaciteit van het rioolstelsel wordt dan overschreden, waardoor rioolwater op straat of in het lokale milieu terechtkomt. Tot slot stroomt schoon hemelwater via gemengde stelsels snel het gebied uit terwijl we het in droge tijden juist hard nodig hebben.

In Soest leggen we waar dat kan gescheiden rioolstelsels aan. In een gescheiden stelsel gaat alleen het vuilwater naar de zuivering. Hemelwater wordt afgekoppeld van het rioolstelsel en lokaal opgevangen, in de bodem of in lokaal oppervlaktewater zoals vijvers en sloten. Bij de aanleg van gescheiden rioolstelsels zoeken we naar kansen om mee te liften met andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Dit is doelmatig en vermindert overlast voor inwoners en bedrijven.

Eenmaal aangelegd, zorgen we ervoor dat gescheiden stelsels goed functioneren. Een aandachtspunt hierbij is de vermindering van zogenaamd ‘rioolvreemd water’. Dit is water dat niet thuishoort in het vuilwaterriool, zoals hemelwater en grondwater.

De komende jaren zetten we ons in voor een oplossing voor het rioleringsvraagstuk in Soesterberg. Hier ligt een gemengd rioolstelsel met overstorten op de (zand)bodem. Er worden nieuwe woningen gepland, waardoor de druk op de riolering toeneemt en het aantal overstorten kan toenemen. We streven ernaar deze overstorten te verminderen om de bodem- en grondwaterkwaliteit te beschermen.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We zorgen ervoor dat het rioolstelsel goed blijft functioneren.

• Huishoudens sluiten we aan op de bestaande riolering. Bedrijfsafvalwater zamelen we in, zolang dit niet ten koste gaat van het doelmatig functioneren van de vuilwaterriolering of de rioolwaterzuivering.

• We leggen gescheiden rioolstelsels aan. We streven naar de vervanging van twee kilometer per jaar.

Hemelwater

Afkoppelen
Soest ligt op een stuwwal aan de flanken van de Utrechtse Heuvelrug. Op de hoger gelegen zandgronden ligt het grondwater diep en zakt het regenwater snel weg. Deze gebieden zijn gevoelig voor verdroging, waar de natuur en de landbouw de gevolgen van ondervinden. Ook de zoetwatervoorraad onder de Utrechtse Heuvelrug, waaruit drinkwater wordt gewonnen voor onze inwoners en bedrijven, staat onder druk. Niet alleen door verdroging, maar ook doordat – juist in droge en warme zomermaanden – de vraag naar drinkwater sterk toeneemt. Dit blijkt uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) uit 2023.

Door regenwater af te koppelen van de riolering, houden we meer regenwater vast in het gebied. Hiermee geven we invulling aan het principe 'water en bodem sturend'. We vangen schoon regenwater zoveel mogelijk op in de bodem of in bergingsgebieden, zoals wadi's. Pas daarna voeren we regenwater af, via het riool naar de waterzuivering of via het oppervlaktewater (uiteindelijk) naar zee.

Als gemeente koppelen we openbaar terrein af. Denk aan wegen. Daarbij bieden we bewoners van aangrenzende particuliere terreinen aan om hun regenwater mee af te koppelen.

Het is belangrijk dat particulieren hun hemelwater ook afkoppelen, maar voorlopig is dit bij bestaande gebouwen niet verplicht. Wel stimuleren we eigenaren van bestaande woningen en bedrijfspanden via een subsidie om hun gebouwen af te koppelen. Bij nieuwbouw en grootschalige renovatie is afkoppeling van hemelwater wel verplicht. Ook in het buitengebied is afkoppelen verplicht. Hier is het verboden om hemelwater op de mechanische riolering te lozen.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• In de openbare ruimte koppelen we de hemelwaterafvoer af. We streven naar één à twee hectare per jaar. Bij deze werkzaamheden nemen we aangrenzende particuliere terreinen mee.

• Bij nieuwbouw, grootschalige renovatie en in het buitengebied is het verplicht om hemelwater af te koppelen.

• Bij bestaande bouw stimuleren we afkoppeling via een subsidie. In de toekomst is het mogelijk dat we afkoppeling gaan verplichten.

Hemelwater verwerken
Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de verwerking van afgekoppeld hemelwater op eigen terrein. Verwerken betekent dat de eigenaar het hemelwater moet opvangen, bergen en afvoeren. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden. Denk aan een waterbergend (groenblauw) dak, een wadi en infiltratiekratten. Het afgekoppelde hemelwater mag niet vervuild raken voordat het in de bodem zakt of wegstroomt. Ook daar is de eigenaar verantwoordelijk voor. De gemeente is verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater op openbare terreinen.

Om regenwater op te vangen, is ruimte nodig voor waterberging. Wij hanteren hiervoor een norm van veertig millimeter statische waterberging per vierkante meter verhard of afgekoppeld oppervlak bij alle nieuwbouw- en grootschalige renovatieplannen. Vroeg in het proces is nog niet bekend hoe de waterberging er precies uit komt te zien. Daarom moet bij nieuwbouw en grootschalige renovaties tien procent van het plangebied worden gereserveerd voor waterberging. Dit voorkomt moeilijke keuzes later in het proces.

Het waterschap stelt aanvullende eisen wanneer grote oppervlakten worden afgekoppeld of verhard. Voor afgekoppelde of verharde oppervlakten groter dan vijftienhonderd vierkante meter, eist het waterschap bijvoorbeeld een dynamische waterberging van zestig mm/m2. In buitengebied geldt dit voor oppervlaktes groter dan vierduizend vierkante meter. Ook stelt het waterschap een grens aan de hoeveelheid water die bij een hevige bui van een perceel mag afstromen. Dit is de zogenaamde ‘afvoernorm’. Dit doet het waterschap om wateroverlast en overstromingen in het regionale watersysteem te voorkomen.

De normen voor waterberging en -afvoer zijn vastgelegd in beleidsregels van het waterschap. Zij maken onderdeel uit van onze richtlijnen voor klimaatbestendig bouwen in 4.7 Bijlage 7 - Richtlijnen klimaatbestendig bouwen en inrichten.

Soms is het niet redelijk om van particulieren te verwachten dat zij hemelwater op eigen terrein verwerken. Bijvoorbeeld omdat de bodem of het oppervlaktewater hiervoor onvoldoende capaciteit heeft. In deze gevallen bieden wij, wanneer dit doelmatig kan, voorzieningen in de openbare ruimte aan waar particulieren hun hemelwater op kunnen lozen. Denk hierbij aan een hemelwaterriool, een wadi, zakputten en/of infiltratiekratten.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• Wij verwerken hemelwater op openbaar terrein.

• Particulieren verwerken hemelwater op eigen terrein. Als dit binnen redelijke grenzen niet mogelijk is, bieden we een publieke voorziening voor het afvoeren van hemelwater aan als dat doelmatig kan.

• Bij de verwerking van hemelwater houden particulieren en de gemeente zich aan de afvoernorm en waterbergingseisen uit het beleid van de provincie, het waterschap en de gemeente.

• Bij nieuwbouw en grootschalige renovaties reserveren particulieren en de gemeente 10% van het plangebied voor waterberging.

Grondwatertaak
Terwijl de hogere zandgronden in onze gemeente kampen met verdroging, kan op de lager gelegen veen- en kleigronden juist (grond)wateroverlast ontstaan. Niet alleen omdat water van boven naar beneden stroomt. Ook omdat veen- en kleigronden van nature minder water doorlaten, en omdat het grondwater in lage gebieden al dichter bij de oppervlakte staat. Bovendien komt op sommige laaggelegen plekken in Soest grondwater als kwel naar boven. Het grondwater in Soest is onderdeel van een groter regionaal systeem. Natuurlijke fluctuaties horen hierbij en zijn moeilijk te beïnvloeden.

Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de omgang met (grond)wateroverlast op hun eigen terrein. Zij kunnen maatregelen nemen om (grond)wateroverlast te voorkomen en beperken. Als gemeente zijn wij het aanspreekpunt voor inwoners en bedrijven voor vragen, meldingen en klachten over grondwater. We ondersteunen hen met informatie en advies.

We hebben een inspanningsverplichting om maatregelen te nemen als de grondwateroverlast structureel is. Dit is het geval als het grondwater dertig dagen lang hoger dan zeventig centimeter onder het wegpeil staat. Wij onderzoeken de situatie op basis van monitoring, meldingen en klachten. Aan de hand van de beslisboom in 4.5 Bijlage 5 - Beslisboom grondwatermaatregelen bepalen we of en hoe wij maatregelen nemen. Doelmatigheid en de bestaande functie zijn hierbij belangrijke afwegingscriteria.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de omgang met grondwateroverlast op hun terrein.

• Wij hebben als gemeente een inspanningsverplichting bij structurele grondwateroverlast. Hierbij volgen we de beslisboom ‘grondwatermaatregelen’ in 4.5 Bijlage 5 - Beslisboom grondwatermaatregelen.

2.4.2 Doel 2: De grond- en oppervlaktewaterkwaliteit op orde brengen

Door de gemeente Soest stromen verschillende wateren. Denk aan sloten en vijvers, het grondwater, en de rivier de Eem. Als gemeente beschermen wij de kwaliteit van alle wateren in Soest, zodat zij een goed leefgebied vormen voor plant, dier en mens.

I ndicatoren

• Regelmatige ecoscans van het waterschap. Deze geven inzicht in de waterkwaliteit en beleving van regionaal oppervlaktewater.

• Overstorten: we meten de overstortfrequenties, en monitoren de waterkwaliteit bij overstortlocaties.

• Ontwikkeling waterkwaliteit drinkwaterbron Soestduinen (gebiedsdossier).

Sloten en vijvers in Soest
Het grootste deel van het oppervlaktewater in Soest bestaat uit sloten en vijvers. De doelen voor deze wateren zijn uitgedrukt in zogenaamde 'waterbeelden’ van het waterschap. Deze doelen gaan over de waterkwaliteit en de oeverkwaliteit. De provincie heeft een aantal kwelvoerende sloten in de Eempolder aangewezen als ‘waterparel’, omdat zij bijzondere (oever)vegetatie hebben. Deze sloten worden extra beschermd.

De sloten en vijvers in Soest voldoen op dit moment niet aan de gestelde doelen. Samen met het waterschap onderzoeken we de oorzaken en nemen we maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. We leggen natuurvriendelijke oevers aan, bijvoorbeeld langs de Praamgracht. Dit draagt ook bij aan de beleving van water in bebouwd gebied. Ook het terugdringen van riooloverstorten helpt de waterkwaliteit van de sloten en vijvers in Soest te verbeteren.

Ook letten we op de waterkwaliteit in straten en buurten waar regenwater is afgekoppeld. Afstromend hemelwater kan namelijk vervuild raken met vrijgekomen stoffen uit bouwmaterialen. Dit heet uitloging. Vervuilende stoffen komen zo via de hemelwaterafvoer in de bodem of het lokale oppervlaktewater terecht. Door met gecertificeerde bouwmaterialen te werken, wordt uitloging voorkomen. Daarnaast is het in afgekoppelde straten extra belangrijk om in de tuin en op straat geen chemische middelen te gebruiken voor bijvoorbeeld het wassen van de auto. Hier blijven we aandacht voor vragen.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We zetten natuurlijke oplossingen in voor het verbeteren van de waterkwaliteit van sloten en vijvers in Soest.

• De waterkwaliteit bij overstortlocaties blijft hetzelfde of verbetert.

• We brengen het belang van de waterkwaliteit onder de aandacht bij bewoners en bedrijven. Dit doen wij vooral in afgekoppelde straten en buurten.

De zoetwaterbel onder de Utrechtse Heuvelrug
Onder de Utrechtse Heuvelrug ligt een grote zoetwatervoorraad. Deze ‘zoetwaterbel’ is door het Rijk en de provincie aangewezen als Nationale Grondwaterreserve in de Structuurvisie Ondergrond. Deze strategische zoetwaterreserve moet behouden worden voor een stijgende drinkwatervraag en calamiteiten in de toekomst (zie het rapport van Deltares en het RIVM, beschikbaar via deze link).

Drinkwaterbedrijf Vitens wint op dit moment al drinkwater uit de zoetwaterbel onder de Utrechtse Heuvelrug. In onze gemeente ligt één winning van Vitens: Soestduinen. De provincie heeft rondom deze winning beschermingszones ingesteld in de Provinciale Omgevingsverordening, met strenge beschermende regels. Als gemeente kiezen wij ervoor om actief bij te dragen aan het behouden en beschermen van de (drink)watervoorraden onder de Utrechtse Heuvelrug. Ook buiten de provinciale beschermingszones.

Wij doen dit door te handelen volgens de zorgplichten ‘fysieke leefomgeving’ en ‘drinkwater’. De zorgplicht fysieke leefomgeving is opgenomen in de Omgevingswet. Deze zorgplicht houdt in dat overheden, burgers en bedrijven verontreiniging van het bodem- en grondwater moeten voorkomen, beperken en/of herstellen. Het Bodem- en Waterprogramma van de provincie Utrecht vormt hiervoor een belangrijk kader. Het bevat richtlijnen voor bodem- en grondwaterbescherming, mede gelet op de taken voor bodembescherming die met de Omgevingswet zijn overgeheveld van provincies naar gemeenten. Onze aanpak van ‘diffuse verontreinigingen’ sluit hier goed op aan. Dit zijn verontreinigingen die rechtstreeks in de bodem en het grondwater terechtkomen. Denk aan uitloging, verkeersemissies en chemische bestrijdingsmiddelen.

De zorgplicht drinkwater is opgenomen in de Drinkwaterwet. Hier staat in dat overheden het belang van schoon drinkwater zwaar laten meewegen bij ruimtelijke ontwikkelingen en actief bijdragen aan het veiligstellen van drinkwatervoorzieningen. Dit doen we bij gemeentelijke projecten en in onze advisering aan derden. Hierbij volgen we de Handreiking grond- en oppervlaktewaterbescherming van bronnen voor drinkwater en de Leidraad Afkoppelen en infiltreren afstromend hemelwater van de Provincie Utrecht.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We nemen een actieve rol in de bescherming van de zoetwatervoorraad onder de Utrechtse Heuvelrug.

• We wegen het belang van drinkwater zwaar bij ruimtelijke ontwikkelingen ook buiten de provinciale beschermingszones.

KRW-lichaam De Eem
De rivier de Eem is aangewezen als Kaderrichtlijn Water (KRW) lichaam. De rivier moet in 2027 voldoen aan ecologische en chemische kwaliteitseisen die zijn vastgelegd in Europees en nationaal beleid. Het waterschap is verantwoordelijk voor het bereiken van deze doelen.

Wij werken samen met het waterschap om deze doelen te halen. Zo optimaleren we met het waterschap en de gemeente Baarn de werking van de rioolwaterzuivering in het noorden van Soest, die het afvalwater van de gemeenten Baarn en Soest zuivert en loost op de Eem. Ook werken we samen met het waterschap aan het verbeteren van de waterkwaliteit in sloten van Soest die afwateren op de Eem.

De komende jaren verkennen wij, samen met het Omgevingsprogramma Werken en gebiedspartners, mogelijkheden voor het creëren van waterrecreatie. Dit doen wij rondom de Eem en op andere plekken in de regio.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We werken samen met het waterschap en gebiedspartners aan het verbeteren van de waterkwaliteit van (afval)watersystemen die lozen op de Eem.

• We verkennen de mogelijkheden voor waterrecreatie in de regio.

2.4.3 Doel 3: Werken aan een duurzaam watersysteem en duurzame waterketen

In het nationale waterbeleid zijn uitgangspunten en voorkeursvolgordes opgenomen voor regionaal waterbeheer. Zij geven uitwerking aan het principe ‘water en bodem sturend’ en dragen bij aan een veerkrachtig watersysteem. Uitgangspunten zijn bijvoorbeeld handelen uit voorzorg, niet-afwentelen en de vervuiler betaalt. De voorkeursvolgordes geven aan welke maatregelen de voorkeur hebben bij de aanpak van wateroverlast, verdroging en de waterkwaliteit. De voorkeursvolgorde voor droogte stelt bijvoorbeeld dat regenwater vasthouden prioriteit heeft. Wij passen deze uitgangspunten en voorkeursvolgordes toe in ons waterbeleid, onze projecten en onze advisering aan derden.

Indicatoren

• Gegevens over drinkwaterverbruik en waterhergebruik in onze gemeente.

• Gegevens over verharding uit de ‘versteningskaart’ van Stichting Steenbreek en de regionale klimaateffectatlas: ontharding draagt bij aan waterinfiltratie op de Utrechtse Heuvelrug en vermindert wateroverlast.

• Grondwaterstand onder de Utrechtse Heuvelrug (lange termijn).

Uitgangspunten voor regionaal waterbeheer
In de Omgevingswet, de Nationale Omgevingsvisie, de Voorontwerp Nota Ruimte en het Nationaal Waterprogramma staan leidende principes en uitgangspunten voor regionaal waterbeheer. Deze vertalen zich in de volgende beleidsuitgangspunten voor waterbeheer in Soest:

• We handelen uit voorzorg en onze prioriteit ligt bij het voorkomen van vervuiling van het grond- en oppervlaktewater in Soest. Pas daarna kijken we naar oplossingen waarbij de vervuiling wordt beheerst of gezuiverd.

• We pakken waterproblemen aan bij de bron. We voorkomen dat deze terechtkomen bij onze buren of toekomstige generaties. Hierbij staat het principe dat de vervuiler betaalt voorop.

• Bij maatregelen zoeken we naar het combineren van doelen en functies.

• De identiteit van gebieden in Soest staat centraal bij wateroplossingen.

Voorkeursvolgordes regionaal waterbeheer
In het Nationaal Waterprogramma staan drie voorkeursvolgordes voor regionaal waterbeheer:

• a.

  ‘Vasthouden-bergen-afvoeren’ voor de omgang met wateroverlast.

• b.

  ‘Besparen-vasthouden-slimmer verdelen’ voor de omgang met watertekorten.

• c.

  ‘Schoonhouden-scheiden-schoonmaken’ voor de omgang met waterverontreinigingen.

In Soest hangen wateroverlast, watertekorten en waterkwaliteit sterk met elkaar samen. We bekijken de voorkeursvolgordes daarom in samenhang en context.

4.6 Bijlage 6 - Voorkeursvolgorde waterbeheer Soest bevat een uitgebreide beschrijving van onze voorkeursvolgorde. Dit vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten voor waterbeheer in Soest:

• We scheiden schone en vervuilde waterstromen, houden schoon water schoon, en zuiveren vuil water. Dit doen we door hemelwater af te koppelen en gescheiden rioolsystemen aan te leggen.

• We besparen drinkwater en hergebruiken waterstromen. We stimuleren dit via bewustwording. Daarnaast verkennen wij technische oplossingen, zoals waterzuinig bouwen. Hiermee dragen we bij aan de nationale besparingsdoelen.

• We houden regenwater vast op de plek waar het valt. Bij voorkeur laten we het direct infiltreren in de bodem. Het ontstenen en vergroenen van tuinen en de openbare ruimte helpen daarbij.

• Regenwater dat niet direct infiltreert, houden we vast in tijdelijke bergingen, zoals een wadi. Daarna kan het alsnog lokaal infiltreren in de bodem.

• We beoordelen per locatie en project of infiltratie in de bodem wenselijk is. Hierbij hebben we aandacht voor mogelijke grondwateroverlast en de waterkwaliteit.

• Wanneer lokaal vasthouden en infiltreren van regenwater niet mogelijk is, voeren we het water af. We laten het water het liefst afstromen naar een laaggelegen berging. Daarna willen we het langzaam afvoeren naar het regionale oppervlaktewatersysteem.

• Water wordt het liefst bovengronds vastgehouden en afgevoerd. Dit vergroot de zichtbaarheid en beleving van water.

2.4.4 Doel 4: Behouden, benutten en herstellen van natuurlijke kenmerken van het watersysteem

In onze Omgevingsvisie staat dat ‘een natuurlijk, gezond en goed functionerend water- en bodemsysteem het uitgangspunt is voor de inrichting en het gebruik van grond in Soest’. Daarom hebben we de strategische keuze gemaakt dat water en bodem meer sturend zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen in Soest.

Hiermee dragen we bij aan de water- en natuurdoelen in het landelijke en provinciale beleid. Onderdeel daarvan is bijvoorbeeld een aanpak van de verdroging van de bossen in Soest, gelegen op de flank van de Utrechtse Heuvelrug. De provincie zoekt onder andere via het Utrechts Programma Landelijk Gebied naar manieren om verdroging tegen te gaan. Wij nemen deel aan gebiedsoverleggen over de Eemvallei en de Utrechtse Heuvelrug binnen dit programma. Ook sluiten we aan bij andere regionale initiatieven, zoals de Blauwe Agenda waarin we werken aan een gezond en veerkrachtig watersysteem op de Utrechtse Heuvelrug.

Indicatoren

• Uitkomsten uit regionale samenwerkingsverbanden voor waterbeheer.

• Behandeling van wateraspecten bij inrichtingsplannen op de verkennende omgevingstafel.

Water- en bodemsysteem
Het landschap in Soest is divers. Grote delen liggen op hogere zandgrond en op de lagere delen is (hoog)veen en klei aanwezig. De kernwaarden van Soest (het groene, dorpse en vitale karakter) zijn afhankelijk van dit natuurlijke water- en bodemsysteem. We zorgen ervoor dat ruimtelijke ontwikkelingen goed aansluiten bij het natuurlijke water- en bodemsysteem in Soest. Hiervoor betrekken we het water- en bodemsysteem zo vroeg mogelijk in de ruimtelijke planvorming, zowel bij particuliere als gemeentelijke initiatieven. Bij deze initiatieven brengen we actief kennis in over de karakteristieken en de draagkracht van het natuurlijke water- en bodemsysteem. Deze kennis breiden we de komende jaren uit, bijvoorbeeld op het gebied van de bodem- en grondwaterkwaliteit, klimaatrisico's en natuurlijke oplossingen. Zo behouden we de kernwaarden van Soest en maken we het systeem weerbaar voor de toekomst.

Groenblauwe dooradering
Wij willen de groenblauwe dooradering in ons gebied verbeteren. Dit doen we door bestaande watergangen (sloten, vijvers, greppels) te behouden en waar mogelijk uit te breiden. Ook kijken we naar mogelijkheden om historische watergangen te herstellen. Hiervoor werken we nauw samen met het Omgevingsprogramma Groen en Landschap. Het versterken van de groenblauwe dooradering in Soest sluit aan bij het nationale beleid en het beleid van het waterschap.

Circulair waterbeheer
De gemeente Soest zet in op circulair waterbeheer. We willen water vasthouden, efficiënt gebruiken, hergebruiken, en energie en grondstoffen terugwinnen uit water. Een concreet voorbeeld is de pilot met aquathermie in de wijk Overhees. Hier wordt getest of warmte uit vijvers kan worden gebruikt om woningen te verwarmen. Aquathermie draagt niet alleen bij aan de warmtetransitie. Het afgekoelde water stroomt terug naar de vijvers, wat zorgt voor verkoeling en een verbetering van de waterkwaliteit en biodiversiteit. Ook op andere plekken in Soest onderzoeken we de mogelijkheden voor warmtewinning uit oppervlaktewater. Andere voorbeelden van circulair waterbeheer zijn waterzuinig bouwen, waarbij gebouwen worden ingericht met opties voor hergebruik van water, en het gebruik van gerecyclede materialen in de waterinfrastructuur.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende algemene en gebiedsgerichte beleidsuitgangspunten:

• Natuurlijke oplossingen hebben de voorkeur boven technische oplossingen voor waterbeheer in Soest. Ook bij gelijke maatschappelijke prestaties en kosten.

• Bij natuurlijke oplossingen kiezen we voor materialen die lang meegaan, na gebruik gerecycled of hergebruikt kunnen worden en die de omgeving niet vervuilen.

• Water en bodem krijgen vroeg in de vorming van plannen aandacht. Ook bij ons als gemeente.Zandgronden worden gebruikt voor waterinfiltratie en als waterbuffer.

• Bij klei- en veengronden houden we rekening met hoge grondwaterstanden, ruimte voor bovengrondse waterberging, en bodemdaling.

• Als mogelijkheden zich voordoen, herstellen we in bebouwd gebied het oude bodem- en watersysteem.

• We behouden natuurlijke kwelstromen. Dit biedt ook kansen voor het vergroten van de (watergerelateerde) biodiversiteit.

• Om natuurlijke (toe- en afnames in) grondwaterstanden te herstellen, heffen we bestaande onderbemalingen op.

• Waar mogelijk zetten we water in voor de warmtetransitie en andere innovatieve watergebonden oplossingen voor de energietransitie.

2.4.5 Doel 5: De leefomgeving toekomstbestendig maken

We creëren een klimaatrobuuste omgeving waarin we de negatieve gevolgen van klimaatverandering, zoals extremere neerslag, droogte, oplopende temperaturen en toenemende overstromingsrisico’s, zoveel mogelijk beperken. Dit doen we samen met onze inwoners, bedrijven, instellingen en mede-overheden.

Klimaatverandering leidt tot extremere weersomstandigheden, ook in Soest. Denk aan intense regenbuien, langdurige regenval, lange periodes van droogte en dagen met hoge temperaturen. We zullen ons dus ook moeten voorbereiden op extremer weer. We doen dit door de (openbare) ruimte, woningen en bedrijven(terreinen) waterrobuust en klimaatbestendig in te richten om klimaathinder, -overlast en -schade te voorkomen en verzachten. Ook moeten we nadenken over welke hinder, overlast en schade we accepteren. Daarover gaat dit vijfde doel.

Indicatoren

• Regelmatige klimaatstresstesten: deze geven inzicht in hoe klimaatbestendig de fysieke leefomgeving in Soest is.

• Klachten en meldingen over klimaatschade en klimaatoverlast.

• Behandeling van wateraspecten bij inrichtingsplannen op de verkennende omgevingstafel.

• Gebruik van subsidies op het gebied van klimaatadaptatie, zoals afkoppelen, groene daken en het aanschaffen van een regenton.

Klimaatadaptatiebeleid
De Rekenkamer Soest concludeerde in 2024 dat maatregelen voor wateroverlast in Soest doeltreffend en doelmatig zijn. Droogte en hitte vroegen volgens de rekenkamer om meer aandacht. De rekenkamer adviseerde om integraal klimaatadaptatiebeleid op te stellen met (ruimtelijke) oplossingen gericht op het tegengaan van wateroverlast, hitte en droogte. Daar gaan we de komende periode mee aan de slag.

Voor het ontwikkelen van klimaatadaptatiebeleid werken we samen met andere overheden in het Platform Vallei en Eem. Binnen dit platform voeren we het nationale adaptatiebeleid uit en delen we kennis. We maken gezamenlijke klimaatstresstesten, houden risicodialogen, analyseren de klimaatbestendigheid van gebouwen en infrastructuur, en werken aan calamiteitenplannen voor extreem weer. Het is belangrijk om klimaatadaptatie vroeg mee te nemen in ruimtelijke planvorming, zodat problemen niet worden afgewenteld op andere gebieden, partijen of toekomstige generaties.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We bekijken klimaatrisico’s in samenhang en zoeken naar integrale (ruimtelijke) oplossingen.

• We voeren het nationale adaptatiebeleid uit met gebiedspartners in het Platform Vallei en Eem.

• Klimaatadaptatie krijgt vroeg in de (gemeentelijke) planvorming aandacht, met behulp van inzichten uit klimaatstresstesten en klimaateffectstudies.

Klimaatbestendig bouwen en inrichten
Om de gevolgen van klimaatverandering te verzachten, moeten de gebouwen, (bedrijfs)terreinen en infrastructuur in Soest klimaatbestendig worden ingericht. Hiervoor sluiten wij aan bij landelijke en regionale richtlijnen voor klimaatbestendig bouwen en inrichten, die zijn opgesteld vanuit het principe 'water en bodem sturend'.

Het landelijke ‘Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ en de regionale ‘Geschiktheidskaart voor nieuwe woon- en werklocaties’ laten zien wáár gebouwd kan worden en welke opgaven voor klimaatadaptatie er op die locaties zijn. De landelijke ‘Maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ en de Afspraken Klimaatadaptief Bouwen Utrecht (onderdeel van het Convenant Toekomstbestendig bouwen) geven aan hóe gebieden en gebouwen water- en klimaatbestendig kunnen worden ingericht.

Voor wateroverlast is bijvoorbeeld afgesproken dat bij een hevige bui die eens in de 100 jaar voorkomt (een ‘T100 bui), een groot deel van de neerslag (50 mm met een range tussen 40-70mm) wordt verwerkt op particulier terrein of in publieke voorzieningen in het plangebied. De statische waterbergingsnorm van 40mm voor nieuwbouw en grootschalige renovatie die wij als gemeente hanteren (zie 2.4.1 Doel 1: In stand houden van een gezonde en leefbare omgeving door invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken) vormt hier een essentieel en minimaal onderdeel van. De komende jaren onderzoeken wij mogelijkheden om op doelmatige wijze toe te werken naar de regionale normen voor wateroverlast. Aanvullend op de prestatieafspraken hebben wij aanvullende richtlijnen voor grondwaterbestendig bouwen. Onderdeel hiervan is een ontwateringsdiepte van 90cm onder de kruin van de weg, en grondwaterbestendig bouwen als dit niet mogelijk is. Onze richtlijnen voor klimaatbestendig bouwen en inrichten staan in 4.7 Bijlage 7 - Richtlijnen klimaatbestendig bouwen en inrichten.

Toch kunnen we overlast en schade nooit helemaal voorkomen. Voor een gedeelte hebben we geen andere keuze dan klimaatschade te accepteren. Daar bereiden we ons ook op voor. Hiervoor volgen we het schema ‘situaties water op straat’ in 4.8 Bijlage 8 - Schadebeelden wateroverlast. Dit schema beschrijft welke hinder, overlast en schade we in verschillende situaties accepteren.

Bij klimaatbestendig bouwen en inrichten is doelmatigheid een leidend principe. We investeren in kennis over de maatschappelijke kosten en baten van klimaatadaptatiemaatregelen in Soest en stellen richtlijnen bij als nieuwe inzichten daar aanleiding tot geven. Ook combineren we klimaatadaptatiemaatregelen zoveel mogelijk met andere werkzaamheden in de fysieke leefomgeving om efficiënt te werken.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We volgen de afspraken over en normen voor klimaatbestendig bouwen en inrichten, opgenomen in 4.7 Bijlage 7 - Richtlijnen klimaatbestendig bouwen en inrichten, in onze projecten en advisering aan derden.

• We volgen het schema ‘situaties water op straat’ om te bepalen welke hinder, wateroverlast en waterschade we accepteren (4.8 Bijlage 8 - Schadebeelden wateroverlast).

• Wij baseren maatregelen voor klimaatadaptatie op inzicht in maatschappelijke kosten en baten.

Samen met inwoners en bedrijven
In de gemeente Soest is veel grond in het bezit van particulieren. Ook in de kernen. Op het gebied van waterbeheer en klimaatadaptatie is het dus nodig om als gemeente samen te werken met inwoners, agrariërs en bedrijven. Wij willen samen een klimaatbestendige omgeving creëren. Om dit te bereiken, willen wij lokale kennis benutten, betrokkenheid versterken en bewustwording vergroten. Dit doen we door inwoners te informeren over hun handelingsperspectief, subsidies te verlenen en bewonersinitiatieven te ondersteunen.

Bovenstaande vertaalt zich in de volgende beleidsuitgangspunten:

• We stimuleren waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting op particulier terrein met behulp van communicatie en subsidies.

• We werken samen met inwoners(groepen) aan een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van Soest.

2.5.1 Korte toekomstschets van belangrijke gebieden

Hieronder schetsen we korte toekomstbeelden voor verschillende watergebieden in de gemeente Soest. Deze hebben betrekking op de riolering, het (regionale) oppervlaktewater en het grondwater. Elk gebied heeft unieke kenmerken, uitdagingen en oplossingen. Deze toekomstschetsen kunnen als input gebruikt worden als we gebiedsvisies of gebiedsprogramma's willen opstellen.

Rioleringsproblematiek en klimaatadaptatie in Soesterberg
In Soesterberg pakken wij specifieke uitdagingen rond waterbeheer en klimaatadaptatie aan. We willen riooloverstorten uit de riolering van Soesterberg op de (zand)bodem verminderen. Hiervoor verkennen we samen met het waterschap Vallei en Veluwe en het waterschap Stichtse Rijnlanden, de gemeente Zeist en Defensie passende oplossingen. Daarnaast zijn er plannen voor klimaatadaptieve maatregelen in Soesterberg, zoals waterberging in de openbare ruimte.

Praamgracht
De Praamgracht, die ligt bij Landgoed Pijnenburg, is een waardevolle watergang in Soest. Dit komt door zijn unieke kwelwaterzones en bijzondere geschiedenis. Dit gebied is een ecologische corridor, die onmisbaar is voor het behoud van zeldzame flora en fauna. Wij nemen maatregelen om vervuiling tegen te gaan en de waterkwaliteit te verbeteren, zoals het aanleggen van natuurvriendelijke oevers. De Praamgracht biedt ook mogelijkheden voor educatieve projecten over waterbeheer en biodiversiteit.

Pijnenburg-Wieksloot
Pijnenburg-Wieksloot is een uniek natuurgebied. Het heeft een rijke geschiedenis en waardevolle ecologische elementen, zoals hoogveenrestanten. Dit gebied is heel belangrijk voor waterberging en biodiversiteit. Wij richten ons hier op herstel en bescherming van natuurlijke waterstromen, en op het voorkomen van verdroging van het gebied. Naast ecologische functies biedt het gebied ook mogelijkheden voor recreatieve verbindingen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan wandelpaden langs watergangen. Deze functies combineren we waar mogelijk.

Sloten en vijvers van Soest
De sloten en vijvers van Soest zijn onmisbaar voor het natuurlijke karakter van de gemeente. Zij vormen leefomgevingen voor beschermde planten, zoals de klimopwaterranonkel. Deze watergangen ondersteunen veel verschillende lokale ecosystemen en dragen bij aan de biodiversiteit in de regio. We zetten ons in om de ecologische waarde van de sloten en vijvers te behouden. Wij doen dit door de waterkwaliteit te monitoren, overstorten uit het rioolstelsel te minimaliseren en groene corridors langs de sloten aan te leggen. Zo dragen de sloten niet alleen bij aan de ecologie, maar ook aan een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving.

De Eem
De Eem is een centrale waterader in Soest. De Eem is niet alleen belangrijk voor de afvoer van gezuiverd rioolwater, maar heeft ook een belangrijke ecologische functie. We werken als gemeente samen met het waterschap om de waterkwaliteit te verbeteren en de waterafhankelijke natuur te versterken. Er worden indien nodig maatregelen genomen om de impact van landbouw op de waterkwaliteit van de Eem verder te verkleinen, in aanvulling op de maatregelen van de landbouwsector zelf.

De Eempolder
De agrarische gebieden langs de Eem hebben een dubbele functie. Zij zijn zowel landbouwgrond als een overloopzone bij hoogwater. Omdat deze gebieden kunnen overstromen, dragen zij bij aan de bescherming van bebouwing en infrastructuur elders in Soest. Tegelijkertijd zijn ze belangrijk voor de regionale voedselproductie. Wij promoten hier duurzaam landgebruik, zoals natuurinclusieve landbouw, om bodemerosie te voorkomen en de biodiversiteit te ondersteunen. Plannen om landbouwfunctie te versterken, combineren wij met plannen om de agrarische gebieden te beschermen tegen hoogwater.

Zand-, veen- en kleigronden in Soest
Soest kent een bodemopbouw met zowel zand-, veen- en kleigronden. Al deze type bodems hebben een specifieke aanpak nodig op het gebied van waterbeheer en ruimtelijke ontwikkeling. Zandgronden vereisen bijvoorbeeld maatregelen om uitdroging tegen te gaan, terwijl veengronden gevoelig zijn voor bodemdaling en wateroverlast. In ruimtelijke plannen houden wij rekening met deze bodemkenmerken. Zo bevorderen wij zowel klimaatadaptatie als duurzaam ruimtegebruik. Dit draagt bij aan een toekomstbestendige leefomgeving, waarin water en bodem centraal staan.

Waterwingebied Soestduinen
Het waterwingebied in Soestduinen is van levensbelang voor de drinkwatervoorziening in de regio. Hier wordt grondwater gewonnen, dat daarna wordt gezuiverd en als drinkwater wordt gebruikt. Het gebied wordt beschermd door strenge regels om vervuiling te voorkomen en de kwaliteit van het water zo hoog mogelijk te houden. Bovendien maakt het deel uit van de Nationale Grondwaterreserve. Hierdoor vraagt het gebied extra aandacht voor duurzaam beheer.

3.1.1 Algemeen

In dit deel beschrijven wij per doel de concrete acties die volgen uit het Omgevingsprogramma Water. Deze acties voeren wij rolbewust uit, en plaatsen wij in de context van de Planning & Control-cyclus (P&C-cyclus) en de relevante beleidsfase. Zo kunnen we de voortgang van de acties monitoren.

3.1.2 Rollen van de gemeente

Om onze acties efficiënt en effectief te kunnen uitvoeren, is het belangrijk om scherp te hebben op welk moment wij als gemeente welke rol hebben. Bij het beschrijven van onze rol als gemeente gaan we uit van de manier waarop de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) de overheid omschrijft. Volgens deze omschrijving zijn er vier rollen die een overheid kan hebben:

• a.

  De samenwerkende overheid. De overheid werkt actief samen met partners om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken.

• b.

  De wetmatige overheid. De overheid zorgt voor rechtmatigheid en handelt volgens wet- en regelgeving.

• c.

  De presterende overheid. De overheid richt zich op het halen van concrete resultaten en het leveren van meetbare prestaties.

• d.

  De responsieve overheid. De overheid luistert naar de behoeften van de samenleving en speelt hier flexibel op in.

Samenwerkende overheid

We werken nauw samen met partners binnen en buiten de gemeente. Denk hierbij aan inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden. We voeren de Omgevingsprogramma’s Wonen, Werken, Mobiliteit, Groen & Landschap en Water in nauwe afstemming met het team Sociaal Domein en het Energieprogramma integraal uit. Omdat de verschillende fysieke en sociale domeinen samenwerken aan gezamenlijke doelen, versterken wij elkaar en bereiken we meer dan wanneer wij allemaal apart werken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan doelen op het gebied van klimaatadaptatie, sociale cohesie en een gezonde leefomgeving.

Wetmatige overheid

De gemeente zorgt voor rechtmatigheid en dat wet- en regelgeving wordt nageleefd. Denk aan de Omgevingswet en aan verschillende milieuwetgeving. Met alle Omgevingsprogramma’s zorgen we voor een veilige, toegankelijke en klimaatbestendige leefomgeving die voldoet aan de wettelijke kaders. Dit wordt ondersteund door de afdeling Realisatie en VTH. Met vergunningverlening en toezicht, duurzaam beheer en onderhoud, dragen zij bij aan de realisatie van de beleidsdoelen.

Presterende overheid

We streven naar concrete resultaten en meetbare impact. Door doelen te koppelen aan prestaties, zoals vergroening van werkplekken en veilige mobiliteitsnetwerken, zijn wij effectief in het halen van onze ambities. Innovatieve oplossingen, zoals aquathermie en groen-blauwe netwerken, zorgen voor tastbare verbeteringen in de leefomgeving.

Responsieve overheid

Soest luistert naar inwoners en speelt in op hun behoeften en ideeën. Door participatie en co-creatie betrekken we de gemeenschap actief bij zowel het maken van beleid als de uitvoering daarvan. Met flexibele oplossingen en maatwerk reageren we op nieuwe uitdagingen als de energietransitie en klimaatverandering. Zo zorgen we dat Soest toekomstbestendig blijft.

3.1.3 Uitvoering: P&C en monitoring

In dit deel beschrijven wij de acties op hoofdlijnen. In het kader van de P&C-cyclus brengen de verschillende beleidsteams en afdelingen al hun activiteiten in beeld. In de P&C-cyclus maken we vervolgens voor alle activiteiten een integrale afweging voor de inzet van mensen en middelen.

Wij monitoren vervolgens de acties en de voortgang van de doelen. Dit doen wij aan de hand van de verschillende indicatoren die wij in Deel B beschrijven. Wanneer er onvoldoende voortgang is en de voortgang kan verbeteren met extra mensen en middelen, wordt deze extra inzet via de P&C-cyclus gevraagd.

Het monitoren van deze voortgang wordt gedaan door de verschillende beleidsteams. We kijken daarbij naar zowel kwantitatieve als kwalitatieve data. Zo kunnen wij acties datagedreven ontwikkelen en uitvoeren. Wij werken dus op basis van inzichten en feiten. Bij het prioriteren van acties in de uitvoering gebruiken we onderstaande criteria:

• Oplossend vermogen: draagt de maatregel bij aan één of meerdere doelen van het Omgevingsprogramma?

• Draagvlak: is er bij verschillende doelgroepen maatschappelijk en politiek draagvlak voor de maatregel? Oftewel: zijn direct betrokkenen bereid om aan de maatregel mee te werken?

• Haalbaarheid: is de maatregel voldoende concreet? Zo nee, is aangegeven dat er een onderzoek nodig is, op basis waarvan we wél kunnen overgaan op het uitvoeren van de maatregel?

• Uitvoerbaarheid: is de maatregel, gezien vanuit de gemeente, uitvoerbaar? Daarnaast zijn wij in de praktijk vaak van anderen afhankelijk. Vinden zij het ook uitvoerbaar?

• Kosten: hoe duur is de maatregel en wie moet daarvoor betalen? Is het mogelijk dat de gemeente de maatregel financiert? En zijn de kosten van de maatregel redelijk ten opzichte van wat de maatregel oplevert? Oftewel: is de maatregel kosteneffectief? Hierbij nemen we ook de mogelijkheden voor subsidies mee.

• Planning: op welke termijn is de maatregel uitvoerbaar?
  

3.2.1 Toelichting op geprioriteerde en geordende actieoverzichten

In het actie-overzicht hieronder staat per doel welke acties wij voorzien. Daarnaast laat het zien welke prioriteit wij geven aan de verschillende acties, omdat wij de actie met de meeste prioriteit als eerste noemen. We onderscheiden daarbij acties om aan wettelijke taken te voldoen, acties die de basis op orde brengen en acties die bij onze ambities passen. We laten ook zien in welke beleidsfase de actie past. Hiervoor gebruiken we de zogenaamde ‘beleidscyclus’ uit de Omgevingswet. Deze cyclus vraagt in elke fase om acties. Er zijn vier fases:

• Beleidsontwikkeling: wat willen we? Hier formuleren we onze visie en doelen.

• Beleidsdoorwerking: hoe maken we het mogelijk? Hier stellen we de kaders, regels en afspraken op en werken deze uit.

• Beleidsuitvoering: hoe voeren we het uit? De fase gaat over de praktische uitvoering en het beheer.

De vierde fase gaat over beleidsevaluatie. Dit volgt onder meer uit de monitoring. Daarom heeft deze fase geen specifieke plek in de geprioriteerde en geordende actie-overzichten. In de uitvoering heeft deze fase natuurlijk wel een plek.

Onderstaande geprioriteerde en geordende actie-overzichten maken het een stuk makkelijker om prioriteiten op hoofdlijnen te blijven stellen, de voortgang te monitoren en flexibel te reageren op ontwikkelingen. Uiteraard pakken we in de uitvoering waar mogelijk acties die elkaar versterken tegelijkertijd en/of gezamenlijk op.

3.2.2 Geprioriteerd en geordend actieoverzicht per doel

¹ _{Waterschap Vallei en Veluwe, 2022. Bouwsteen Bruidschat Omgevingswet. (link).}

² _{Vewin, 2023. Staalkaart drinkwater in het Omgevingsp lan. (link).}