Beleidsnota sport en bewegen 2026-2030

1.1 Aanleiding

De Kadernota Sportief Bewegen van de gemeente Emmen was in 2017 vernieuwend in de manier waarop sport- en beweegbeleid onderdeel werd van het integraal benaderen van maatschappelijke vraagstukken als gezondheid, welzijn, ongelijke kansen en inrichting van de openbare ruimte. De samenwerking met sportverenigingen, erkende overlegpartners (EOP’s) en andere belanghebbenden is vervolgens verder versterkt door het lokale sportakkoord Emmen Beweegt!2 in 2019, dat voortborduurde op de ambities uit de kadernota.

De directe aanleiding voor de herijking van de kadernota was het onderzoek naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gemeentelijk sportbeleid, dat de Rekenkamer Emmen heeft laten uitvoeren door het Mulier Instituut. Dit rekenkameronderzoek3 adviseert:

• –

  meer te werken met meetbare doelstellingen;

• –

  te zorgen voor een concretere relatie tussen de doelen en beleidsactiviteiten;

• –

  meer gebruik te maken van data en effectieve sport- en beweeginterventies;

• –

  het integraal samenwerken, ondersteunen van sportclubs verder ontwikkelen

• –

  effectief inzetten van de buurtsportcoach gericht op kansengelijkheid verder ontwikkelen.

Met dit herijkte beleidskader sport en bewegen streven wij ernaar om de beleidsdoorvertaling van de gestelde ambities te verbeteren, maar het was ook aanleiding om samen met onze stakeholders opnieuw te bepalen hoe we samen kunnen bouwen aan een sterke sport- en beweegsector in Emmen die bijdraagt aan gezonde en gelukkige inwoners.

1.2 Opgaven

In de Strategienota Emmen4, het beleidskader sociaal domein5, kadernota economie6 en de omgevingsvisie7 (en in het verlengde hiervan het integraal Beleidsplan Openbare Ruimte) worden een aantal lange termijn opgaven voor Emmen benoemd die relevant zijn voor het sport- en beweegbeleid:

• 1.

  Gezonde en gelukkige inwoners. Je goed voelen begint met een stevige sociale basis, bestaanszekerheid en een veilige en prettige leefomgeving. Sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn de afgelopen decennia echter toegenomen8 en niet iedereen kan in gelijke mate meedoen in het maatschappelijk leven. Zeker voor mensen die moeilijk rond kunnen komen is het essentieel dat zij wel mee kunnen blijven doen in de samenleving9. Sport en bewegen levert een bijdrage aan de gezondheid, het welzijn, het sociaal netwerk en de veerkracht van inwoners en kan zo bijdragen aan deze opgave10. Bestaande voorbeelden hiervan zijn beweeggroepen voor senioren en kwetsbare inwoners die geïnitieerd worden door onze buurtsportcoaches.

• 2.

  Kansengelijkheid en jezelf ontwikkelen. Kinderen en jongeren verdienen gelijke kansen om hun talenten te ontplooien, veilig en gezond op te groeien en te kunnen participeren in de samenleving. Kwalitatief goed bewegingsonderwijs vormt een sterke basis. Samen met het primaire onderwijs willen we verkennen hoe we deze basis kunnen versterken.

  De ontplooiingswaarde van sport en bewegen kan als derde opvoedmilieu (naast gezin en school) van grote waarde zijn voor het opgroeiende kind11. 1213

  Vanuit de brede scholen wordt hierin samen met buurtsportcoaches al veel ondernomen. Angelslo Academy is een voorbeeld hoe jongeren betrokken worden om zichzelf te ontwikkelen, waarbij naast sport ook cultuur als middel wordt benut.

• 3.

  Leefbare, veilige en groene gemeente. Emmen is een groene gemeente waarin wonen, werken en natuur aan elkaar verbonden worden. In de inrichting van wijken en dorpen is er nog winst te boeken als het gaat om speel-, beweeg- of sportvoorzieningen in de openbare ruimte. Maar er zijn ook kansen om de actieve mobiliteit te verhogen. Een beweegvriendelijke en gezonde omgeving met ruimte voor bewegen en ontmoeting draagt bij aan de leefbaarheid van een wijk of dorp14. 15

• 4.

  Duurzaamheidstransitie. Opgaven op het gebied van klimaat, energie, biodiversiteit en circulaire economie raken ook de sport- en beweegsector. Er is een landelijke routekaart voor verduurzaming van de sportsector16, maar het vraagstuk is breder dan alleen sportaccommodaties. Ook als het gaat om actieve mobiliteit (fietsen, wandelen), voedingsaanbod, afvalscheiding en respect voor de natuur zijn stappen te zetten17.

• 5.

  Versterking vrijetijdseconomie. Emmen wil uitgroeien tot een onderscheidende, duurzame en hoogwaardige vrijetijdsbestemming door te investeren in landschap, verhalen, kwaliteit, innovatie en sterke samenwerking18. De vrijetijdssector is waardevol voor zowel de lokale economie als het welzijn van inwoners19. Sportief recreatieve voorzieningen, evenementen20 en aanbod dragen bij aan de aantrekkelijkheid en profilering van Emmen21.

1.3 Waar staan we nu?

Sport- en beweegcijfers van een gemeente worden sterk beïnvloed door de bevolkingsopbouw. Leeftijdsopbouw, opleidingsniveau, sociaaleconomische positie, fysieke gesteldheid en culturele achtergrond van inwoners24. Op al deze factoren scoort Emmen ongunstig ten opzichte van Drenthe en Nederland. Met effectief sport- en beweegbeleid kunnen we daardoor een des te grotere impact maken. Tijdens de laatste gezondheidsmonitor scoorde Emmen op sport én op bewegen niet meer de laagste cijfers van Drenthe25.

Emmen heeft veel ingrediënten in huis om nog meer inwoners bij sport te betrekken en in beweging te krijgen. Er is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in duurzame en toekomstbestendige accommodaties, het verenigingsleven bloeit, ondernemende sportaanbieders (zoals fitness, dans, vechtsport) timmeren aan de weg, aantrekkelijke sportevenementen waarmee Emmen zich sportief op de kaart zet. We zijn een groene gemeente waar het heerlijk recreatief en sportief bewegen is. In de wijken en dorpen worden steeds meer inwoners die nog niet meedoen met sport en bewegen betrokken bij programma’s. Succes van onze topsportclubs zoals FC Emmen, E&O en Hurry Up maken ons trots. Samen kunnen we de volgende stap zetten om nog meer inwoners van de gemeente Emmen de kracht van sport te laten ervaren. Tijd voor de volgende stap!

Figuur 1a: Sport- en beweegcijfers in Emmen en Drenthe²⁵

Figuur 1b: Sport- en beweegcijfers in Emmen en Drenthe²⁵

1.4 Waarom sport en bewegen?

Meer sporten en bewegen draagt direct bij aan de fysieke, sociale en mentale gezondheid van inwoners¹⁰. Maar het draagt ook bij aan de betaalbaarheid van de zorg, leefbare wijken en dorpen en sociale cohesie22 . Spelen en sporten vanaf een jonge leeftijd hebben een opvoedende waarde die bijdragen aan de sociaalemotionele en intellectuele ontwikkeling, maar waar je ook vele andere levensvaardigheden door opdoet¹². Bewegen maakt meedoen mogelijk voor iedereen, ook als sport net een treetje te ver is. Een beweegvriendelijke en gezonde omgeving geven een impuls aan de actieve en gezonde leefstijl van inwoners¹⁴. Wandelen, fietsen of andere beweegactiviteiten kunnen plaatsvinden bij de kinderopvang, op school, het werk, de zorg, in de vrije tijd en de eigen leefomgeving.

Dankzij sport en bewegen ga je jezelf ontwikkelen, goed voelen en meedoen in de samenleving. Wij investeren als gemeente Emmen in sport en bewegen vanwege de positieve impact die het maakt op onze inwoners én op de samenleving als geheel.

Wanneer we met ons sport- en beweegbeleid één inwoner extra in beweging krijgen, creëren wij een sociaaleconomische waarde tot € 75.000 in besparing van zorgkosten, toegenomen kwaliteit van leven, arbeidsproductiviteit en sociale waarde. Het in beweging krijgen van 10% meer Emmenaren levert een jaarlijkse maatschappelijke waarde van € 7,5 miljoen op²²,23 .

1.5 Totstandkoming

Een leven lang sporten en bewegen maken we samen mogelijk. Sport- en beweegbeleid wordt voor een groot deel uitgevoerd door andere domeinen (o.a. vastgoedbedrijf, openbare ruimte, sociaal domein), de sport- en beweegsector (sportverenigingen, ondernemende sportaanbieders, anders georganiseerde sport) en andere sectoren (zoals kinderopvang, onderwijs, zorg, welzijn, recreatie). Het is onmogelijk om goed in kaart te krijgen wat deze andere domeinen en sectoren precies bijdragen aan de opgaven en ambities in ons sport- en beweegbeleid, maar deze is vermoedelijk een veelvoud van de gemeentelijke sportbegroting.

Vanuit team sport hebben we samen met SportDrenthe/ Drenthe Beweegt de herijking van ons sport- en beweegbeleid vormgegeven. We hebben breed met andere domeinen verkend hoe we de opgaven samen kunnen benaderen. We hebben vervolgens samen met experts en partners uit het veld gebouwd aan Emmense filosofie, ambities en aanpak die terug te lezen zijn in dit beleidskader. Tot slot hebben we intern en extern getoetst of we met dit beleidskader goed inspelen op wat er leeft in de gemeente Emmen. In bijlage 1 beschrijven we in meer detail hoe we invulling gegeven hebben aan deze herijking.

1.6 Positie

Het sport- en beweegbeleid raakt diverse grote maatschappelijke opgaven en daarmee zowel het sociaal-, fysiek- als economische domein. De strategienota⁴ en de drie sectorale visies^5,6,7 geven integraal richting aan de inhoud van het sport- en beweegbeleid en daarin geformuleerde ambities, doelen en werkwijze. Door expliciet te maken hoe sport en bewegen bijdraagt aan de grote opgaven binnen gemeente, draagt het bij aan het meer domeinloos samenwerken dat wordt beoogd. Het sport- en beweegbeleid kan integraal optrekken met andere sectorale nota’s zoals het beleidskader vrijetijdseconomie,¹⁸ de cultuurnota27 en beleid rondom wonen en ruimte. In de uitwerking naar een doe-agenda sport en bewegen wordt concreet gemaakt hoe de gemeente samen met het sport- en beweegveld en andere partners uitvoering wil geven aan het beleid. Waar dit mogelijk is sluiten we aan bij bestaande doe-agenda’s en uitvoeringsplannen om zo de kans op integrale oplossingen per situatie te bevorderen. Samen op zoek naar win-win, daarmee maken we impact.

Op de sportbegroting staan met name de kosten van sportaccommodaties, inzet van buurtsportcoaches en een aantal specifieke regelingen. Dit beleidskader vormt een leidraad voor deze beleidsuitvoering en team sport zet zich dagelijks 100% in voor de ambities en doelen in dit beleid. Tegelijkertijd wordt er ook vanuit andere domeinen op de begroting bijgedragen aan deze ambities. Denk bijvoorbeeld aan WMO, minimaregelingen, onderwijs, jeugdhulp, verkeer, groen en economie. In deze nota beschrijven we daarom domeinloos wat er nodig is om samen met onze partners in het veld meer inwoners in beweging te krijgen.

Figuur 2: De rol van sport- en beweegbeleid tussen strategie en uitvoering

(*) Zoals het recent opgestelde programma Jeugd en Onderwijs.

2.1 Het sport- en beweegveld

Sport en bewegen kent vele verschijningsvormen die allemaal met elkaar verweven zijn. Een sportieve levensloop ziet er voor iedereen anders uit, maar gaat veelal van buitenspelen, langs een sportclub, naar sportief en recreatief bewegen op latere leeftijd. Vooral de meer sportieve mensen, die fit en gezond ouder worden, zullen dagelijkse beweegmomenten blijven zoeken.

Om de stille ramp van de toenemende bewegingsarmoede te stoppen zal er vanuit een levensloopbenadering integraal gewerkt moeten worden om bewegen vanzelfsprekend te maken28.

In de Sportagenda 2032 maakt NOC*NSF onderscheid in spelen, sportief bewegen en sporten29.

Als het gaat om bewegen maakt de Beweegalliantie onderscheid in de contexten werk, zorg, onderwijs, leefomgeving, vrije tijd en mobiliteit waar bewogen kan worden30.

Zonder compleet te kunnen zijn laat tabel 1 zien hoe divers het speelveld is en hoe veelomvattend sport- en beweegbeleid kan, en misschien wel moet, zijn.

Tabel 1: Voorbeelden van diversiteit in het sport- en beweeglandschap

2.2 Sportbeleid en beweegbeleid

Sportbeleid: accommodaties, sportstimulering, clubondersteuning.

Het sportbeleid is een complex samenspel tussen de gemeenten, sportbonden en sportclubs. De gemeente heeft een faciliterende rol door sportaccommodaties te realiseren die veelal onder de kostprijs worden verhuurd. Gemiddeld geven gemeenten 75% van de netto-sportuitgaven uit aan sportaccommodaties31 en de rest naar sportbeleid en activering. Sportbonden (i.s.m. NOC*NSF) organiseren de competities, verzorgen opleidingen, zorgen voor ontwikkeling van de sport en dragen bij aan topsport- en talentprogramma’s. De vereniging verzorgt het dagelijks aanbod, maar is tegelijkertijd ook een sociale ontmoetingsplek of gemeenschap en draagt vanuit een pedagogische omgeving bij aan de persoonlijke ontwikkeling van deelnemers en vrijwilligers. Het onderwijs werkt aan de beweegvaardigheid van onze jeugd, thuis worden in de beweegcultuur en draagt bij aan oriëntaties en kennismaking met divers aanbod, zodat kinderen een sport kunnen vinden die bij hen past.

Er zijn drie modellen van lokaal sportbeleid te onderscheiden32:

• 1)

  Het sportstimuleringsmodel: vergroten van het rendement van gefaciliteerde sportfaciliteiten door levensloopgerichte sportstimulering;

• 2)

  Het sociale ontwikkelingsmodel: sport inzetten als middel om gezondheid, welzijn, leefbaarheid en participatie te bevorderen;

• 3)

  Het economische ontwikkelingsmodel: sport als onderdeel van de vrijetijdseconomie bijvoorbeeld door het te benutten in citymarketing, gebiedsontwikkeling en toerisme.

Beweegbeleid: speelbeleid, beweegstimulering, beweegvriendelijke openbare ruimte.

Het maken van beweegbeleid staat in Nederland nog relatief in de kinderschoenen. Gemeenten investeren normaal gesproken wel al in speelplekken, parken, voetpaden en fietspaden. De kinderopvang laat kinderen buitenspelen. Het onderwijs verzorgt bewegingsonderwijs. Recreatieondernemers ontwikkelen leuke activiteiten waar markt voor is. Beweegbeleid is het strategisch en planmatig samen werken met relevante stakeholders uit diverse beleidsdomeinen om gericht spelen, dagelijks bewegen en recreatief bewegen te stimuleren.

Er zijn drie modellen van lokaal beweegbeleid te onderscheiden³²:

• 1)

  Het omgevingsmodel: de fysieke leefomgeving zo inrichten dat bewegen vanzelfsprekend en aantrekkelijk wordt;

• 2)

  Het programmamodel: systematisch ontwikkelen interventies, beweegaanbod en -activiteiten voor inwoners voor wie voldoende bewegen niet vanzelfsprekend is;

• 3)

  Het netwerkmodel: ontwikkelen van domein overstijgende netwerken (bewegen, welzijn, zorg, onderwijs) en ketenaanpakken om samen inwoners die nog weinig bewegen te betrekken.

De sterke kanten van de modellen benutten we ter inspiratie voor het opstellen van het Emmense beleid.

2.3 Trends en ontwikkelingen

Grote maatschappelijke wereldwijde trends raken ook het sport- en beweeglandschap in Emmen. Soms vormen ze een kans, soms vormen ze een bedreiging. In een samenleving waarin steeds vaker complexe, veranderlijke en onvoorspelbare vraagstukken (wicked problems) voorkomen, zijn trends steeds vaker een kans en bedreiging tegelijk34. Voorbeelden van deze vraagstukken zijn ook specifiek voor het sport- en beweegveld geformuleerd in het ZonMW MOOI in Beweging programma35.

Figuur 3: Megatrends voor de toekomst van Nederland33

Tabel 2: Van trends in de samenleving naar ontwikkeling in sport en bewegen (1^e deel)

Tabel 2: Van trends in de samenleving naar ontwikkeling in sport en bewegen (2^e deel)

Deze trends en ontwikkelingen vragen van de professionals en vrijwilligers in het veld specifieke vaardigheden om in te spelen op de complexe vraagstukken en snel veranderende omgeving⁴². Voorbeelden van deze vaardigheden zijn patronen herkennen, breder kijken naar een vraagstuk, samenwerken in netwerken, experimenteren, aanpassingsvermogen, reflectie, communicatie en omgaan met onzekerheid. Hoewel we in deze nota niet alle trends letterlijk kunnen verwerken, nemen we deze benodigde vaardigheden wel mee in onze filosofie en spelprincipes in het volgende hoofdstuk.

3.1 Onze filosofie

Als je met veel plezier meedoet met sport en bewegen dan ga je de gezondheidswaarde, sociale waarde en ontplooiingswaarde ervan pas ervaren. Meedoen begint met het ontwikkelen van beweegwijsheid43. 4445 Het is een concept dat beschrijft in hoeverre iemand in staat is om een leven lang met plezier en vertrouwen te bewegen.

Het bestaat uit:

• 1.

  Fysieke vaardigheden en mogelijkheden om te kunnen bewegen. Vaardigheid, kracht, uithoudingsvermogen en lenigheid, maar ook een goede fysieke gezondheid;

• 2.

  Psychologische vaardigheden om te willen bewegen. De motivatie, het zelfvertrouwen en discipline om met plezier bewegen vol te houden;

• 3.

  Sociale vaardigheden en een sociaal netwerk waarmee je jezelf leert verhouden tot sport, bewegen en spel. Het vermogen om samen te bewegen, sociale steun te ervaren en je thuis te voelen;

• 4.

  Cognitieve vaardigheden om te weten waarom en hoe je kan bewegen. Weten welke vormen van bewegen bij je passen, inzicht in regels en begrijpen waarom bewegen belangrijk is.

Figuur 4: Beweegwijsheid⁴³

Naast de beweegwijsheid van de inwoner is ook de kwaliteit van de omgeving belangrijk om meer mensen mee te laten doen met sport en bewegen.

Figuur 5: Kwaliteit beweegvriendelijke omgeving

Kwalitatief en kwantitatief voldoende hardware (accommodaties, faciliteiten), orgware (organisatie- en samenwerkingskracht) en software (aanbod en begeleiding) nodigt inwoners uit om te gaan en blijven sporten en bewegen46.

Samen bouwen aan een gezonde sport-, beweeg- en leefomgeving47 die ervoor zorgt dat inwoners met veel plezier mee blijven doen, zich veilig en welkom voelen48, zodat ze zich kunnen ontwikkelen als sporter, beweger en als persoon¹².

Kwaliteit zorgt voor plezier en ontwikkeling.

Naast het verhogen van de kwaliteit in de basis van het sport- en beweegbeleid, is er met name in het werk van de buurtsportcoach extra focus te leggen op de inwoners voor wie meedoen in sport en bewegen minder vanzelfsprekend is. Gelijke kansen om mee te doen vraagt ongelijk investeren in de beweegreis van deze inwoners³⁶.

Het benutten van vindplaatsen in zorg en welzijn, het in kaart brengen van behoeften en barrières, ondersteunen in het ontwikkelen van passend aanbod en initiatief nemen op het bij elkaar brengen van vraag en aanbod in de wijk of dorp, hoort bij deze aanpak.

Figuur 6: Gelijke toegang vs gelijke kansen

Onze filosofie is erop gericht de eigen kracht van inwoners te vergroten door beweegwijsheid te ontwikkelen, de samen(levings)kracht optimaal te faciliteren en te ondersteunen en waar mogelijk ongelijk te investeren voor gelijke kansen.

Met deze filosofie dragen we bij aan het verhogen van de sport- en beweegdeelname. Maar nog belangrijker is dat we onze inwoners helpen zichzelf te ontwikkelen, gezond en goed te voelen, erbij te horen en rond te komen en daarmee Emmen een aantrekkelijke en leefbare gemeente maken. Met dit impactgericht sport- en beweegbeleid streven we erna de sociale kloof die in de samenleving dreigt te ontstaan te verkleinen49.

Figuur 7: Impactgericht sport- en beweegbeleid

3.2 Sportieve ambities

Onze sportieve ambities reiken verder dan alleen het verhogen van de sport- en beweegdeelname, deze is eigenlijk slechts een bijvangst van de bijdrage die het gaat leveren aan gezonde en gelukkige inwoners. Toch zijn het de indicatoren wekelijkse sportdeelname (43,8%, 2024) en voldoen aan de beweegrichtlijnen (42,8%) die het effect van sport- en beweegbeleid erg zichtbaar maken²⁵.

Onze lange termijn ambitie is om, tegen de onderliggende trends en verwachtingen in, 10.000 extra inwoners (10%) structureel aan het sporten en/of bewegen te krijgen in 2040, om daarmee de positieve maatschappelijke impact van sport en bewegen in Emmen verder te verhogen.

Ambitie 1: Sportieve basis

Een kwalitatief en kwantitatief sterke sport- en beweeginfrastructuur waarbij hardware (accommodaties, openbare ruimte), orgware (organisatiekracht) als software (kwaliteit en divers aanbod) uitnodigen tot het in beweging krijgen en houden van onze inwoners.

• •

  Kwaliteit en kwantiteit sport- en beweegfaciliteiten die voldoen aan de vraag;

• •

  Vitale sport- en beweegaanbieders met voldoende organisatiekracht en die toekomstbestendig zijn;

• •

  In het ontwikkelen van de openbare ruimte is er aandacht voor voldoende groen, actieve mobiliteit en veilige, uitdagende en toegankelijke spel-, sport- en beweegvoorzieningen.

Ambitie 2: Ontwikkelen

De opvoedende waarde van sporten, bewegen en spelen benutten zodat meer inwoners zelfredzaam worden, participeren en ook de samenredzaamheid verbeterd.

• •

  Spelen en bewegen worden vanzelfsprekend in de verschillende opvoedcontexten (thuis, kinderopvang, school en bij sportaanbieders) en werken samen in de brede school;

• •

  Deelnemers aan sport en bewegen, zeker de kinderen, worden begeleid door pedagogisch en didactisch bekwaam kader;

• •

  Sport- en beweegaanbieders zorgen voor een sociaal veilige, positieve en inclusieve sportcultuur waarin plezier en ontwikkeling van deelnemers voorop staat.

Ambitie 3: Goed voelen

Deelnemen aan sport en bewegen draagt bij aan gezonde en gelukkige inwoners (positieve gezondheid). Samen met onze partners werken we aan de beweging van zorg naar preventie.

• •

  Werken van zorg naar preventie door samen met partners het ontwikkelen van ketenaanpakken vanuit de zorg en welzijn naar passend beweegaanbod;

• •

  Vergroten van veerkracht bij inwoners door samen met het sociaal domein gebruik te maken van sport- en beweeginterventies gericht op sociaal en mentaal welbevinden;

• •

  Ontwikkelen van een gezonde leefomgeving om via deze weg bij te dragen aan een actieve en gezonde leefstijl en positieve gezondheid van inwoners.

Ambitie 4: Meedoen

Het verkleinen van de kansenongelijkheid in het meedoen in sport en bewegen en daarmee het vergroten van het sociale netwerk en de mogelijkheid om mee te doen in de samenleving.

• •

  Ongelijk investeren om gelijke kansen te creëren, specifiek inzetten op dorpen, wijken en inwonersgroepen die extra geholpen moeten worden om mee te kunnen doen;

• •

  Vergroten van het sociale netwerk van inwoners door inzet op de sociale functie van sport- en beweegaanbieders;

• •

  Een divers sport- en beweegaanbod met procesbegeleiding op het bij elkaar brengen van vraag en aanbod, met voldoende aanbod voor aangepaste sporters en senioren;

• •

  Inwoners die moeite hebben met rondkomen betrekken door financiële drempels van sport en bewegen waar mogelijk te verlagen.

Ambitie 5: Aantrekkelijk

Een sportief en aantrekkelijk Emmen waarbij (top)sport, evenementen en recreatieondernemers samen werken aan een duurzame, gastvrije en aantrekkelijke vrijetijdseconomie.

• •

  Sportieve recreatie, toerisme en sportevenementen die zichtbaar zijn;

• •

  Topsportclubs en -evenementen als inspiratiebron voor de jeugd en talentontwikkeling;

• •

  Duurzame sportsector die een bijdrage levert aan de circulaire economie en innovatie.

3.3 spelprincipes

Voor de uitvoering van sport- en beweegbeleid hebben we een aantal leidende principes geformuleerd die ons gezamenlijk kompas vormen van waaruit de gemeente en onze partners handelen. Zo doen we met elkaar de goede dingen op de juiste manier. Onze principes die centraal staan in onze speelwijze:

• 1.

  Verbinden. Iedereen laten meedoen is teamsport.

  Sport en bewegen dragen bij aan de doelen van het sociale, fysieke en economische domein én andersom. Deze win-win maken we alleen door een goede verbinding beleidsmatig, maar vooral ook in de uitvoering. We brengen sport- en beweegaanbieders met elkaar in contact en slaan bruggen naar stakeholders uit andere domeinen.

• 2.

  Faciliteren. Faciliteren en ondersteunen om de eigenkracht en samenkracht te vergroten.

  Zonder gemeenten geen sport in Nederland. We faciliteren sportaccommodaties en -faciliteiten, maar ook een beweegvriendelijke openbare ruimte. We ondersteunen aanbieders waar nodig om samen vraagstukken op te lossen en inwoners om zelfredzamer te worden.

• 3.

  Vragen. Vraaggericht werken en maatwerk leveren.

  We werken vanuit de relatie. Onze sport- en beweegaanbieders ondersteunen we vraaggericht en op maat. Onze partners vragen we waar we meerwaarde kunnen bieden. We blijven in gesprek met inwoners om hun beweegreis op maat mogelijk te maken.

• 4.

  Lokaal. Gebiedsgericht werken in de leefwereld en vanuit samenhang.

  We werken zo veel mogelijk lokaal in de dorpen of wijken, waarbij we inspelen op de vraag en energie die daar is. Tegelijkertijd bekijken we in samenhang wat er in geheel Emmen nodig is om effectief te zijn in ons sport- en beweegbeleid.

• 5.

  Kennisgedreven. De juiste dingen doen en doen wat werkt.

  We benutten data en wetenschappelijk bewezen mechanismen, maar ook professionele expertise en praktijkervaring, om optimaal in te spelen op wat nodig is in de lokale context en doelgroepen.

• 6.

  Inspireren. Letterlijk en figuurlijk de beweging op gang brengen.

  Om effectief te zijn hebben we elkaars inzet nodig. Wij voelen ons als aanjager verantwoordelijk om te inspireren op wat sport en bewegen kan betekenen, maar we nodigen ook anderen uit om met goede voorbeelden inspirerend te zijn.

• 7.

  Scoren. Resultaatgericht werken en deze zichtbaar maken.

  Complexe maatschappelijke vraagstukken zijn vaak lastig in overzichtelijke indicatoren te vangen. Toch streven wij ernaar om vooral actie- en resultaatgericht te werken en zichtbaar te maken wat er gerealiseerd is en wat nog beter kan.

3.4 Doelenboom

Onze ambities, en de manier waarop we daaraan gaan werken, komen samen in de ‘doelenboom’.

Deze doelenboom is een schematische weergave van de vijf ambities, de doelen die hierbij horen, de boogde resultaten en impact op de samenleving. In het volgende hoofdstuk trappen we af met het benoemen van mogelijke inspanningen die samen met alle partners geleverd kunnen worden en indicatoren om de voortgang op de doelen en ambities zichtbaar te maken. Op sommige indicatoren is er eerst een 0-meting nodig voor er een meetbaar doel gesteld kan worden. Uiteindelijk willen wij inspanningen goed kunnen onderbouwen en zichtbaar maken, maar progressie moet ook aantoonbaar worden. Net als in het sociaal domein willen wij vanuit sport en bewegen werken met een DOE-agenda om inspanningen en uitvoering concreter te maken en doelen en indicatoren verder aan te scherpen. Dit bevordert ook het verbinden van initiatieven.

Figuur 8: Doelenboom sport en bewegen

4.1 Ambitie 1: Sportieve basis

De sportieve basis op orde. Een kwalitatief en kwantitatief toekomstbestendige sport- en beweeginfrastructuur, waarbij

• –

  hardware (faciliteiten)

• –

  orgware (organisatiekracht) en

• –

  software (kwalitatief goed aanbod)

uitnodigen tot het in beweging krijgen en houden van onze inwoners.

4.2 Ambitie 2: Ontwikkelen

De opvoedende waarde van sporten, bewegen en spelen benutten zodat meer inwoners zelfredzaam worden, participeren en ook de samenredzaamheid wordt verbeterd.

4.3 Ambitie 3: Goed voelen

Deelnemen aan sport en bewegen draagt bij aan de positieve gezondheid van inwoners. Wij willen inwoners die (nog) niet meedoen, doordat deze minder beweegwijsheid hebben en/of een kleiner positieve gezondheid spinnenweb, begeleiden naar passend sport- en beweegaanbod.

4.4 Ambitie 4: meedoen

Iedereen kan meedoen. Het verkleinen van de kansenongelijkheid in het meedoen in sport en bewegen door specifiek in te zetten op het inspelen op behoeften en motieven, maar ook het wegnemen van barrières.

4.5 Ambitie 5: Aantrekkelijk

We bouwen aan een sportief en aantrekkelijk Emmen waarbij topsport, het fysieke domein en ondernemers in de vrijetijdseconomie samen werken aan een duurzame en gastvrije sporteconomie.

Figuur 9: Beleidscyclus

5.1 Uitvoeringsplan sport en bewegen

De strategische beleidscyclus begint bij een beleidsevaluatie, in dit geval was dit het Rekenkameronderzoek van het Mulier Instituut. Werkend vanuit strategische beleidskaders (strategienota, sociaal/economisch/ruimtelijk domein) zijn we samengekomen tot een operationeel beleidskader sport en bewegen. De strategische cyclus eindigt met een uitvoeringsplan sport- en bewegen. In dit uitvoeringsplan worden de organisatie en inspanningen voor het komende jaar beschreven. Hierbij wordt gebruik gemaakt van datagedreven werken om prioriteiten te stellen en worden waar mogelijk effectieve interventies ingezet.

In de jaarlijkse operationele cyclus wordt met de verschillende teams binnen de gemeente én met de partners de uitvoering voorbereid.

Door acties systematisch te monitoren en hiervan te leren, kan het uitvoeringsplan voor het jaar daarna weer worden aangepast. We streven hierbij naar lerend beleid. Dus niet alleen gericht op cijfers ter verantwoording, maar altijd in combinatie met feedback verzamelen om van te leren en zo nodig bij te sturen.

Richting het einde van de laatste operationele cyclus van deze beleidsperiode wordt er een evaluatieonderzoek in gang gebracht om de strategische cyclus weer te kunnen starten en het beleid opnieuw te herijken.

5.2 Uitgangspunten uitvoering

Er zijn een aantal uitgangspunten in onze manier van werken waardoor we samen met onze inwoners de beoogde ambities en doelen kunnen realiseren. Belangrijk uitgangspunt is dat we altijd proberen te werken vanuit onze filosofie gericht op een leven lang sporten en bewegen en de zeven spelprincipes die hierbij horen. We willen vooral het verschil maken in de leefwereld van onze inwoner. Door niet alleen mooie plannen op papier te maken, maar vooral ook praktisch aan de slag te gaan in de dorpen en wijken.

5.3 Monitoring en lerend beleid

Het afgelopen jaar heeft team sport al een flinke stap gezet met datagedreven werken in de operationele cyclus. Een voorbeeld hiervan is de uitvoering van een groot onderzoek naar het sport en beweeggedrag van inwoners van de gemeente Emmen. De opbrengst komt binnenkort beschikbaar en zal worden benut voor de verdere vormgeving en uitwerking van het sport- en beweegbeleid.

De operationele cyclus is een continu proces van doelen stellen, proces ontwikkelen en uitvoeren, feedback vragen en resultaten in kaart brengen. Lerend beleid betekent dat het niet statisch is, maar dat het zich continu ontwikkelt door systematisch te leren van wat werkt, voor wie, waarom en in welke context. Dit lerend beleid gebruikt zowel data- en vraaggericht werken aan de voorkant om prioriteiten te stellen als wetenschappelijk kennis en professionele ervaring (mechanismen) om de juiste activiteiten te doen.

In de strategische cyclus wordt geëvalueerd op basis van data, ervaringen, uitkomsten van experimenten en in samenwerking met partners in het veld. Hierbij evalueren wij of de resultaten uit de operationele cyclus ook daadwerkelijk leiden tot een positieve verandering op de gestelde beleidsindicatoren. De resultaten van de operationele cyclus worden jaarlijks teruggekoppeld aan het college en de raad, de strategische cyclus wordt in ieder geval aan het einde van de looptijd van het beleidskader geëvalueerd.

Door meer kortcyclisch te werken streven wij ernaar om beter in te spelen op veranderingen in de omgeving, maar ook om de uitvoering elk jaar een stukje effectiever te maken. Samen juiste dingen doen voor de inwoner en de juiste dingen zo goed mogelijk doen.

Figuur 10: Theorie van verandering sport en bewegen

5.4 Financiën

De gemeente Emmen voert een evenwichtig financieel beleid. De uitvoering van dit beleidskader vindt plaats binnen de budgetten uit de (meerjaren)begroting. Zoals eerder aangegeven hebben de inspanningen niet alleen betrekking op de sportbegroting en is het de ambitie om samen met het sociaal, ruimtelijk en economisch domein te werken aan de ambities in dit beleidskader. En hiermee direct te werken aan de ambities die in de visies van deze domeinen zijn geformuleerd. Jaarlijks in de begrotingscyclus zal gekeken worden of er knelpunten zijn binnen de uitvoering van dit beleidskader.

Eindnoten

¹  Gemeente Emmen (2017). Kadernota sportief bewegen 2017-2030. 

Emmen: gemeente Emmen.²  Bruins, M. & Zijl, M. (2019). Sportakkoord Emmen Beweegt! 

Emmen: gemeente Emmen.

³  Geurink, N., Hoekman, R. & van Vugt, H. (2024). Sport in Emmen: bijsturen met kennis.  Rapport Rekenkameronderzoek Sport Emmen. Utrecht: Mulier Instituut.

⁴  Gemeente Emmen (2021). Strategienota Emmen. Ambities van Emmen voor de middellange termijn in een snel veranderende wereld. Emmen: gemeente Emmen.⁵  Gemeente Emmen (2023). Erbij horen en meedoen in Emmen! Emmen: gemeente Emmen.

⁶  Gemeente Emmen (2025). Kadernota Economie. Duurzaam en veerkrachtig met impact.  Emmen: gemeente Emmen.

⁷  Gemeente Emmen (2025). Ontwerp Omgevingsvisie Emmen 2040 ‘Sterke stad, vitale dorpen, veelzijdig buitengebied’ (concept). Emmen: gemeente Emmen.

⁸  Pharos: Sociaal economische Gezondheidsverschillen (SEGV)

⁹  Movisie: Tips en belemmeringen bij versterken sociale netwerken van mensen in armoede | Movisie

¹⁰ Kenniscentrum Sport & Bewegen: Human Capital Model: Sporteffecten¹¹ Holt, N. L., Neely, K. C., Slater, L. G., Camiré, M., Côté, J., Fraser-Thomas, J., ... & Tamminen, K. A. (2017). A grounded theory of positive youth development through sport based on results from a qualitative meta-study.

International review of sport and exercise psychology, 10(1), 1-49.

¹² Yperen, N. van (2019). Levenslessen. SportScience Blog. ¹³ Voorst van Beest, M. van (2021). Medeopvoeders in de vrije tijd. 

Utrecht: Nederlands Jeugd Instituut.

¹⁴ Kenniscentrum Sport & Bewegen (z.d.). Argumenten voor een beweegvriendelijke omgeving. Utrecht: Kenniscentrum Sport & Bewegen.

¹⁵ Vanderbos, J., Hosper, K. & Loenen, T. van (2023). Leefomgeving en gezondheidsverschillen.  Utrecht: Pharos.

¹⁶  Kenniscentrum Sport & Bewegen (z.d.). Routekaart verduurzamen sport. ‘Succesvol verduurzamen  in de sportsector doe je zo’ . Utrecht: Kenniscentrum Sport & Bewegen.

¹⁷  NOC*NSF (z.d.). Strategie duurzaamheid, toekomstbestendig sportplezier. 

Arnhem: NOC*NSF.

¹⁸  Gemeente Emmen (2022). Beleidskader Vrijetijdseconomie 2022-2025. Waardevol toerisme - bestemming Emmen. Emmen: gemeente Emmen.

¹⁹  Wijn, C. & Ruis, A. (2025). Position paper en achtergronddocument recreatie en toerisme. 

Den Haag: IPO.

²⁰ Hover, P., Dijk, B., Breedveld, K., van Eekeren, F. J. A., & Slender, H. (2016). Creating social impact  with sport events. Utrecht: Mulier Instituut.

²¹ Arends, H. (2020). Hoe draagt lokaal sportbeleid bij aan lokale welvaart? 

Utrecht: Kenniscentrum Sport & Bewegen.

²² Peters, N., Gerretsen, B. & Geijsen, T. (2020). De sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen.  Rotterdam: Ecorys. ²³ Pol, F. van der (2021). Wat levert sporten en bewegen op? 

Utrecht: Kenniscentrum Sport & Bewegen.

²⁴ Dool, R. van den (2023). Welke groepen mensen bewegen minder? 

Utrecht: Mulier Instituut.

²⁵  Trendbureau Drenthe: Sport- en beweegmonitor - Trendbureau Drenthe

²⁶ Meliefste, J. & Jannink, B. (2024). Tekort aan groen in Nederlandse steden Onderzoek naar de verstening van Nederlandse gemeenten. Utrecht: Sweco / Natuur & Milieu.

²⁷ Gemeente Emmen (2024). Cultuurnota 2025-2028 'Het verhaal van Emmen'. 

Emmen: gemeente Emmen.

²⁸  Nederlandse Sportraad (2024). Nederland, sta op! Maak dagelijks voldoende bewegen  vanzelfsprekend. Den Haag: Nederlandse Sportraad.

²⁹ NOC*NSF (2022). Nederland: het sportiefste land ter wereld. Sportagenda 2032. 

Arnhem: NOC*NSF.

³⁰ Zes contexten waar bewogen kan worden: Beweegalliantie. Netwerk voor méér bewegen

³¹ Eldert, P. van (2025). Monitor sportuitgaven gemeenten. Gemeentelijke uitgaven aan sport in de periode 2017 tot en met 2023. Utrecht: Mulier Instituut.

³²  Vereniging Nederlandse Gemeenten (2025). Raadgever Gemeentelijk sportbeleid. 

Den Haag: VNG.

³³  Toekomst van Nederland: https://toekomstnederland2040.nl/

³⁴ Berkel, K. van & Manickam, A. (2019). Wicked World. Systeeminnovatie voor complexe  vraagstukken. Groningen: Noordhoff Uitgevers.

³⁵  ZonMW MOOI in Bewegen: Aan de slag met complexe maatschappelijke uitdagingen in de sport

³⁶ Collard, D. & Gutter, K. (2023). Sport en bewegen wordt te weinig ingezet in de gezondheidszorg. Kennis- en innovatiescan WP3. Utrecht: Mulier Instituut.

³⁷ Stuij, M. & Pulles, I. (2023). Bewoners in aandachtswijken sporten minder.  Kennis- en innovatiescan WP1. Utrecht: Mulier Instituut.

³⁸  Hover, P. & Eldert, P. van (2023). Betaalbaarheid van sport. Kennis- en innovatiescan WP6. Utrecht: Mulier Instituut.

³⁹  Hoekman, R. & Schadenberg, B. (2023). Onderbenutting van sportaccommodaties. 

Kennis- en innovatiescan WP5. Utrecht: Mulier Instituut.

⁴⁰  Singh, A., Veldman, S. & Jonge, M. de (2023). Kinderen en jongeren bewegen minder en hun motoriek gaat achteruit. Kennis- en innovatiescan WP2. Utrecht: Mulier Instituut.

⁴¹  Balk, L. & Veldman, S. (2023). De maatschappelijke waarde van topsport is onvoldoende bewezen. Kennis- en innovatiescan WP4. Utrecht: Mulier Instituut.

⁴²  Vandamme, R. (2024). Wicked Skills. Floreren op de Plek der Moeite. De Ronde Tafel SU.

⁴³  Singh, A., Plompen, E., Veldman, S. & Heerschop, M. (2025). Beweegwijsheid: de basis voor een leven lang bewegen. Visiedocument. Utrecht: Mulier Instituut.

⁴⁴ Bailey, R. (2021). Defining physical literacy: making sense of a promiscuous concept.

Sport in Society, 25(1), 163-180.

⁴⁵ Rowe, N. F. (2015). Sporting capital: a theoretical and empirical analysis of sport participation determinants and its application to sports development policy and practice. International journal of sport policy and politics, 7(1), 43-61.

⁴⁶ Hoyng, J. & Eck, M. van (2021). Model Beweegvriendelijke Omgeving (BVO-model).  Utrecht: Kenniscentrum Sport & Bewegen.

⁴⁷ Sallis, J. F., Owen, N., & Fisher, E. (2015). Ecological models of health behavior.

Health behavior: Theory, research, and practice, 5(43-64).

⁴⁸ Schipper-van Veldhoven, N. (2025). Sociale veiligheid en risicobeheersing in de georganiseerde sport: Een verantwoordelijkheid van het gehele systeem. 

Enschede: Universiteit Twente.

⁴⁹  Hiemstra, A. (z.d.) Een écht inclusief GALA: bereikbaar of begoocheling? 

Rotterdam: Pharos.

⁵⁰ Gemeente Emmen (2023). Samen voor een sportief Emmen. IHP Binnensport 2023-2032. Emmen: gemeente Emmen.

⁵¹ Indicator aantal sportaccommodaties per inwoner: Op de kaart: Sportaccommodaties | Sport en bewegen in cijfers

⁵²  Indicator gemiddelde afstand tot sportaccommodaties: Op de kaart: Afstand tot sportaccommodaties | Sport en bewegen in cijfers

⁵³ Indicator beweegvriendelijke omgeving: Op de kaart: Beweegvriendelijke omgeving | Sport en bewegen in cijfers