Thematisch omgevingsprogramma Klimaatadaptatie Vlaardingen

Het thematisch omgevingsprogramma klimaatadaptatie als bijlage gevoegd

Zie Bijlage VII: Thematisch omgevingsprogramma klimaatadaptatie Vlaardingen 2025-2030.

Voorwoord

Het klimaat verandert en extreem weer komt steeds vaker voor. Hittegolven duren langer, hoosbuien zorgen voor wateroverlast en droogte tast groenvoorzieningen, infrastructuur en funderingen aan. Dit zijn geen verre toekomstscenario’s, maar uitdagingen waar we nu al mee te maken hebben.

Daarom kijken we in Vlaardingen vooruit en nemen we maatregelen om onze stad weerbaar te maken. Want vandaag bouwen we aan de stad van morgen!

In Vlaardingen zoeken we voortdurend naar een goede balans: ruimte om te wonen, te werken, te ontspannen en elkaar te ontmoeten. Tegelijkertijd willen we een stad die voorbereid is op extreem weer. Een stad waar verkoeling te vinden is op warme dagen, waar regenwater zonderproblemen wordt opgevangen en waar we droge voeten houden, ook als het waterpeil in de rivier stijgt. Dat vraagt om slimme oplossingen!

Klimaatadaptatie betekent keuzesmaken, maar biedt ook kansen om Vlaardingen groener, gezonder en aantrekkelijker te maken. Dit omgevingsprogramma geeft richting aan die keuzes. Het beschrijft hoe we Vlaardingen stap voor stap voorbereiden op een veranderend klimaat en hoe we samen met inwoners, ondernemers en organisaties werken aan een stad die klaar is voor extreem weer.

Alleen maatregelen in de openbare ruimte zijn niet voldoende. Ook klimaatadaptieve maatregelen door inwoners, ondernemers en organisaties zijn nodig om problemen door extreem weer te beperken. Samen maken we Vlaardingen groener, koeler en leefbaarder. Nu en in de toekomst. Doet u mee?

Lianne van Kalken
Wethouder

Samenvatting

Steeds vaker krijgen we te maken met extreme regenbuien, langdurige droogte, hoge rivierwaterstanden en hittegolven. Deze uitdagingen raken onze stad, onze inwoners en onze leefomgeving. Maar waar uitdagingen zijn, liggen ook kansen. Met een heldere visie en een duidelijke strategiebouwen we aan een toekomstbestendig Vlaardingen. In 2021 stelden we onze eerste klimaatadaptatiestrategie op. Sindsdien hebben we veel maatregelen getroffen en kennis opgedaan. Zo hebben we versteende plekken vervangen door groen, een hemelwater- verordening opgesteld, gescheiden rioolstelsels en ondergrondse waterberging aangelegd en hebben we klimaatadaptatie verankerd in ons beleid en plannen. Omdat de stad en de klimaatinzichten voortdurend veranderen, is deze strategie nu toe aan vernieuwing.

We hebben de ambitie om Vlaardingen in 2050 volledig klimaatbestendig te maken. Hiervoor zijn concrete doelen gesteld voor de thema’s hitte, wateroverlast, overstromingen, biodiversiteit en droogte. Onze aanpak sluit aan op het landelijke beleid, zoals het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie en de richtlijnen voor ‘Water-bodem- sturend’. In dit omgevingsprogramma richten we ons op gebieden die nog niet voldoen aan de klimaatdoelen en waar specifieke klimaatopgaven liggen. De komende jaren pakken we een aantal van deze knelpunten aan, waarbij we zoveel mogelijk inzetten op werk-met-werk maken.

Tegelijkertijd zetten we in op het voorkomen van nieuwe problemen. Dit doen we door in bestaande wijken klimaatadaptieve maatregelen te nemen, nieuwe bouwprojecten klimaatbestendig in te richten en samen te werken met bewoners, ondernemers en andere partners. Zo maken we niet alleen de openbare ruimte, maar ook particuliere terreinen klaar voor de toekomst.

We volgen de voortgang van onze aanpak en monitoren het effect van onze maatregelen. Zo kunnen we waar nodig bijsturenen stap voor stap toewerken naar ons doel: een klimaatbestendig Vlaardingen in 2050.

1 Inleiding

2 Het klimaat verandert!

3 Wat doen we al?

In Vlaardingen nemen we maatregelen om ons voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering, die in hoofdstuk 2 zijn beschreven. In 2021 is de ‘Strategie Klimaatadaptatie Vlaardingen’ vastgesteld, met als ambitie om klimaatadaptatie te combineren met geplande werkzaamheden. Dit noemen we meekoppelkansen.

De laatste jaren hebben we op verschillende plekken werk-met-werk gemaakt. Op verschillende locaties hebben we overbodige verharding verwijderd en vervangen door groenoppervlak, zoals de meer dan 200.000tegels die we in het kader van het NK- tegelwippen hebben verwijderd.

Rioolwerkzaamheden in onder andere de Indische Buurt en de Drevenbuurt zijn aangegrepen om de capaciteit te vergroten en hemelwater af te voeren naar de singels. Bij andere rioolwerkzaamheden in onder andere Oud-Ambacht Zuid en de Boterstraat hebben we drainagesystemen aangelegd, waarmee we meer grip krijgen op de grondwaterstanden.

Daarnaast hebben we wadi’s aangelegd, onder andere in deWestwijk. Deze verlaagde groenzones zorgen ervoor dat regenwater tijdelijk wordt opgevangen en langzaam de bodem kan infiltreren. Dit helpt om wateroverlast te voorkomen en draagt bij aan het vasthouden van water tijdens droge periodes.

Om toekomstige problemen te voorkomen, hebben we een hemelwaterverordening opgesteld en het Convenant Klimaatadaptief Bouwen ondertekend. De hemelwaterverordening maakt het bij nieuwbouw verplicht om een waterberging te hebben. Dit is al toegepast bij diverse projecten, zoals onder andere op het dak van de Hoogvliet Supermarkt en de ondergrondse waterberging bij de Jumbo-hub.

Bovendien hebben we maatregelen genomenop ons eigen vastgoed. Zo hebben we op de gymzaal aan de Claudius Civilislaan en het havenkantoor een groen dak aangelegd.

Maatregelen nemen we niet alleen. Samen met onze inwoners en partners werken we aan het vergroenen van de stad. Dit leverde ons in 2023 en 2024 de winst op in het NK-tegelwippen. Ook andere partijen, zoals het hoogheemraadschap, dragen bij aan een klimaatbestendige stad door o.a. het versterken van waterkeringen langs de Vlaardingervaart en het vergroten van de pompcapaciteit van het singelgemaal in de Westwijk.

Een evaluatievan de vorige planperiode is opgenomen in Bijlage III: Evaluatie Klimaatadaptatie 2021-2024.

4 Visie, doelen en opgaven

5 Strategie

Klimaatadaptatie vraagtom een integrale aanpak met acties op verschillende beleidsterreinen en samenwerking met onze gebiedspartners.

In Vlaardingen richten we ons op het oplossen van bestaande problemen en het voorkomen van nieuwe knelpunten. Dit doen we door maatregelen te nemen in de openbare ruimte en bij bestaande gebouwen. Bij nieuwbouwprojecten zorgen we ervoor dat klimaatadaptatie vanaf het begin wordt meegenomen. Daarnaast blijven we nieuwe inzichten opdoen en vergroten we onze kennis en de bewustwording onder inwoners over klimaatverandering en de mogelijkheden om hierop in te spelen.

Klimaatadaptieve maatregelen combineren we bij voorkeur met geplande werkzaamheden. Dit zorgt ervoor dat we kostenefficiënt kunnen werken en de overlast door werkzaamheden voor bewoners zoveel mogelijk beperken. Voor onze aanpak hanteren we de volgende vier sporen:

Spoor 1: Bestaande gebouwenen terreinen

Een groot deel van Vlaardingen bestaat uit gebouwen, tuinen en bedrijventerreinen. Deze oppervlakken spelen een belangrijke rol in het ontstaan, maar ook het verhelpen van overlast door extreem weer.

Daken als spons

Vlaardingen heeft meer dan 2,5 km² aan dakoppervlak, waarvan 70% plat is. Deze daken kunnen, mits de constructie goed is, bijdragen aan het koelen van de omgeving, het opvangen van regenwater en het bevorderen van biodiversiteit. Nu stroomt het meeste regenwater van deze daken direct het riool in, wat tijdens zware regenval voor overlast kan zorgen. We stimuleren pandeigenaren om daken te vergroenen en los te koppelen van het rioolstelsel. Bewoners stimuleren we met subsidies om mee te doen. Met de woningbouwcorporaties en ondernemers zoeken we de samenwerking op.

Groene tuinen en bedrijventerreinen

Bij versteende tuinen en bedrijventerreinen kan het water nauwelijks in de bodem zakken. In de komende periode richten we ons op het vergroenen van tuinenen bedrijventerreinen. Bewoners en ondernemers stimuleren we om minderverharding te gebruiken en meer groen toe te voegen. Dit doen we door:

• Ontwerpsessies en informatiebijeenkomsten voor het aanleggen en onderhouden van groene tuinen.

• Campagnes zoals het NK-tegelwippen.

• Groenscans voor ondernemers, waarmee zij de mogelijkheden voor meer en aantrekkelijker groen in beeld kunnen brengen.

• Subsidie voor bewoners die klimaatadaptieve maatregelen nemen.

 

Groenblauwe schoolpleinen

Steeds meer scholen kiezen voor een groenblauwe inrichting in plaats van volledig betegelde speelpleinen. Een groenblauw schoolplein heeft veel voordelen, waaronder het opvangen van regenwater en het verkoelen van de omgeving. Als gemeente ondersteunen we scholen bij het transformeren van het schoolplein met informatie en subsidies.

Funderingsschade

Door droogte kan schade ontstaan aan de funderingen van gebouwen. We doen daarom onderzoek naar kwetsbare funderingen en geven pandeigenaren advies over handelingsperspectieven. Ook houden we de grondwaterstand en bodemdaling goed in de gaten. We onderzoeken of actief beheer van grondwaterstanden kan helpen om toekomstige problemen te voorkomen en tegelijkertijd bijdraagt aan het behoud van ons erfgoed.

Bewust omgaan met watergebruik

Het waterverbruik is de laatste jaren toegenomen. Tijdens langdurige droogte is het in de toekomst niet vanzelfsprekend dat voldoende zoet water beschikbaar is. Samen met het drinkwaterbedrijf onderzoeken we manieren om het waterverbruik terug te dringen, bijvoorbeeld via voorlichtingscampagnes en het stimuleren van waterbesparende maatregelen. Dit voorkomt droogteproblemen en helpt het rioolstelsel beter te werken.

Verkoeling tijdens warme dagen

Op warme dagen is verkoeling essentieel, vooral voor kwetsbare groepen. Bij het ontwerpen van de openbare ruimte zorgen we voor voldoende schaduwplekken en, waar nodig, drinkwaterpunten. Samen met partners, zoals de GGD en de Veiligheidsregio, kijken we hoe we bewoners kunnen helpen om hittestress te voorkomen. We werken aan een hitteplan, zodat we tijdens een hittegolf snel kunnen handelenen de overlast beperken.

Vitaleobjecten

Voor gebouwen met een maatschappelijke functie en objecten die deel uitmaken van belangrijke infrastructuur voeren we een risicoanalyses uit om te zien waar extreemweer tot ontwrichting kan leiden. Op basis van deze analyses werken we samen met netbeheerders om de juiste maatregelen te nemen.

 

Spoor 2: Openbare Ruimte

Straten, pleinen en parken zijn allemaal onderdeel van de openbare ruimte. De druk op deze ruimte neemt de komende jaren toe door woningbouw, de energietransitie en de noodzaak om ons aan te passen aan klimaatverandering. Daarom gaan we efficiënt om met de ruimte die we hebben.

Meekoppelen: slim combineren van werkzaamheden 

Reguliere onderhoudswerkzaamheden en de herinrichting van de openbare ruimte grijpen we aan om de stad klimaatbestendiger te maken. Zo maken we werk-met-werk.

• Kleine projecten: We vergroten de ‘sponswerking’ van de stad door extra groen aan te leggen.

• Grote projecten: We kijken op wijk- of buurtniveau naar oplossingen, zoals gescheiden rioolstelsels, ondergrondse waterbergingen of de aanleg van nieuwe groenstructuren.

 

Werkzaamheden in de openbare ruimte moeten voldoen aan de Standaard Uitvoeringseisen Vlaardingen. We zorgen ervoor dat klimaatadaptatie voldoende is geborgd binnen deze uitvoeringseisen.

Groene parkeerplaatsen

Versteendeparkeerplaatsen dragen bij aan hittestress en zorgen ervoor dat jaarlijks veel neerslag afstroomt naar het rioolsysteem. Waar mogelijk willen we deze parkeerplaatsen vergroenen. Dit zorgt namelijk voor een aangenamere omgeving, het aanvullen van het grondwater, minder belasting op het rioolstelsel en minder hitte op warme dagen.

We maken een plan om geschikte locaties voor vergroening in kaart te brengen, stellen uitgangspunten op en ontwikkelen een pilot waarbij we verschillende groene parkeerplaatsen aanleggen. Deze meten en monitoren we om te leren wat in Vlaardingen het beste werkt.

Duurzamemobiliteit

In Vlaardingen zetten we – in lijn met de Omgevingsvisie – in op het verminderen van autogebruik door alternatieven te bieden, zoals deelauto’s en verbeterd openbaar vervoer. Deze aanpak maakt het mogelijk om lagere parkeernormen te hanteren, waardoor ruimte ontstaat voor bijvoorbeeld vergroening.

Aangename pleinen

Pleinen hebben vaak een centrale plek in de buurt. Als de functie van het plein het toelaat, transformeren we versteende pleinen tot groene omgevingen. Als de functie van het plein dat niet toelaat, kijken we of we functies kunnen combineren, bijvoorbeeld door waterpleinen of ondergrondse waterbergingen aan te leggen.

Daarnaast onderzoeken we of we hemelwater kunnen opslaan in de diepeondergrond, zodat we het kunnen afvoeren tijdens natte perioden en hergebruiken in droge perioden.

Afkoppelen van verharding

Verharde oppervlakken langs watergangen en groenstroken willen we zoveel mogelijk afkoppelen van het riool. Dit kan alleen als de lokale grondwatersituatie en de kwaliteit van het afstromende hemelwater dat toelaten. Op verschillende locaties zoals de Burgemeester Heusdenslaan en de viaducten onder de Rijksweg A20 zien we mogelijkheden om bestaande problemen te verhelpen door het afkoppelen van straatkolken.

Schaduwrijke routes

Op warme dagen zijn schaduwrijke routes belangrijk om comfortabel door de stad te kunnen verplaatsen. We onderzoeken of langs belangrijke wegen, fiets- en wandelpaden voldoende schaduw aanwezig is. Waar dat niet het geval is, creëren we schaduwplekken door extra bomen en groen aan te planten.

 

Spoor 3: Nieuwbouw

Bij het bouwen van nieuwe woningen en gebieden houden we rekening met de gevolgen van klimaatverandering. De uitgangspunten voor klimaatbestendige nieuwbouw,  zoals beschreven in hoofdstuk 3 zijn daarbij leidend.

Ruimte voor natuur en biodiversiteit

Bij bouwprojecten geven we de lokale biodiversiteit zoveel mogelijk ruimte, zowel op gebouwen als in de directe omgeving. We hanteren een puntensysteem om natuur inclusief bouwen binnen bouwprojecten te kunnen borgen. Afhankelijk van de projectomvang, moet een aantal punten behaald worden. Dit kan bijvoorbeeld door natuur inclusieve maatregelen te nemen. Meer informatie over het puntensysteem is te vinden in Bijlage VI: Beleidsregel Natuurinclusief bouwen en inrichten.

Om de stadsnatuur te beschermen en versterken ontwikkelen we een natuurkansenkaart en natuurwaardekaart. Hiermee maken we ecologisch waardevolle gebieden inzichtelijk en werken we aan het verbeteren van verbindingen tussen deze gebieden.  Daarnaast stellen we een handboek op met voorbeelden van maatregelen om ontwikkelaars op weg te helpen.

Klimaatadaptatie verankeren in projecten

We maken van klimaatadaptatie een vast onderdeel bij elk nieuw project. Dit borgen we op verschillende manieren:

• Klimaatadaptatie als gunningscriterium bij aanbestedingen.

• Uitgangspunten vastleggen in contracten en overeenkomsten.

• Aandacht voor klimaatadaptatie bij de ontwerpfase en beoordeling van plannen.

Daarnaast maken we afspraken over onze klimaatambities met woningbouwcorporaties. Dit betekent dat we samen met de corporaties werken aan een klimaatbestendige renovatie- en nieuwbouwprojecten, maar ook aan de slag gaan met de bestaande woonvoorraad en de directe omgeving. Deze afspraken leggen we vast in de prestatieafspraken.

Nieuwe tuinen

De komende jarenwerken we aan een gerichte aanpak om te voorkomen dat nieuwe tuinen volledig betegeld worden bijvoorbeeld door:

• Het vastleggen van afspraken in koopcontracten.

• Het opleveren van nieuwe tuinenmet tuinaarde in plaats van zand.

• Het ondersteunen van bewoners met groene tuinontwerpen en praktische tips.

 

Robuust waterbeheer

In het Programma Stedelijk Water 2024-2028 is beschreven dat het rioolgemaal aan de Groeneweg verouderd is en niet meer voldoet aan de huidige normen. We onderzoeken de haalbaarheid van een nieuw rioolgemaal, waarbij regenwater apart wordt opgevangen en afgevoerd. Hiermee creëren we een nieuw ondergronds hemelwaterstructuur, zodat het centrum beter beschermd is tegen extreme neerslag.

 

Spoor 4: Kennis en bewustwording 

Samenwerking is cruciaal om Vlaardingen klimaatbestendig te maken. Door met inwoners, ondernemers en gebiedspartners kennis te delen en verderte ontwikkelen, bundelenwe onze krachten.

Onderzoek en monitoring

We voeren onderzoek uit om de risico’s van klimaatverandering beter te begrijpen. We monitoren de omvang en snelheid van bodemdaling in beeld en volgen de ontwikkeling van het grondwater, bijvoorbeeld na een natte winterperiode of een hevige regenbui. Daarnaast houden we onze stresstesten actueel. In deze stresstesten brengen we in beeld welke gebieden kwetsbaar zijn voor hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen. Door de stresstesten regelmatig te actualiseren, brengen we het effect van de maatregelen die we nemen in beeld.

Ontwikkelingen uit den landen

We volgen landelijke en regionale ontwikkelingen en vertalen deze naar de situatie in Vlaardingen. Zo kunnen we onze aanpak aanpassen als nieuwe inzichten daarom vragen. Ook nemen we deel aan regionale samenwerkingen, onder andere om kennis uit te wisselen en subsidiemogelijkheden te verkennen. In 2026 presenteert het kabinet een nieuwe nationale klimaatstrategie en komt in navolging op ‘Water en bodemsturend’ ook een nationaal beleidsprogramma ‘Bodem, Ondergrond en Grondwater’.

Voorbereid op overlast

Hoewel we hard werken om zoveel mogelijk problemen op te lossen, moeten we ook rekening houden met het ontstaan van overlast. Daarom ontwikkelen we calamiteitenplannen om de schade te beperken en de veiligheid van inwoners te waarborgen. Voor complexe knelpunten, die bijna niet meer met technische oplossingen te verhelpen zijn, doen we verdiepend onderzoek naar structurele oplossingen zoals sloop-nieuwbouw.

Bewustwording

Een effectieve communicatiestrategie vergroot niet alleen de bewustwording, maar draagt ook bij aan hetrealiseren van onze doelen. We informeren over

de stappen die we nemen en laten tegelijkertijd zien welke rol iedereen hierin kan vervullen. Door inwoners en ondernemers actief te betrekken, stimuleren we een gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een klimaatbestendige toekomst.

Daarnaast organiseren we activiteiten, zoals de kinderklimaattop, waar scholieren wordenuitgenodigd om mee te denken en te debatteren over thema’s als klimaatverandering en biodiversiteit. Zo verbinden we mensen en versterken we samen de impact.

We zetten binnen de eigen organisatie in op bewustwording. Door collega’s te informeren en actief te betrekken, vergrotenwe de interne kennis en maken we van klimaatadaptatie een vanzelfsprekend onderdeel van ons werk.

Monitoring

We evalueren regelmatig onze aanpak om, waar nodig, bij te sturen en onze klimaatdoelen te halen. Het monitoren van deze doelen gebeurt met prestatie-indicatoren, zodat we tijdig kunnen inspelen op veranderende omstandigheden en nieuwe ontwikkelingen. Indien nodig, kan de evaluatie leiden tot herziening en aanscherping van de omgevingsvisie of dit omgevingsprogramma, in lijn met de beleidscyclus van de Omgevingswet.

 

6 Middelen

Bijlage I Overzicht Documentenbijlagen