Beleidskader Groen 2024

1.1 Aanleiding

Je bent zojuist begonnen met het lezen van het eerste Beleidskader Groen van de gemeente Almere. In dit beleidskader staan uitgangspunten, ook wel beleidsregels of kaders genoemd. Deze uitgangspunten zijn op 24-10-2024 vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeente volgt deze uitgangspunten in het beheer en onderhoud van het openbaar groen in Almere. Denk aan het maaien van gras en riet en het snoeien van hagen en struiken. Ook het vervangen van openbaar groen valt hieronder, zoals bij grootschalig onderhoud. Deze werkzaamheden zijn voor de gemeente dagelijkse kost. Waarom dan een Beleidskader Groen?

Van brede visies naar concreet beleid

In 2020 en 2021 heeft de raad de Visie ecologie en de Visie openbare ruimte vastgesteld. Dit zijn visies die betrekking hebben op het beheer en onderhoud van het groen in Almere. Visies beschrijven de uitdagingen, ambities en doelen van de gemeente voor de langere termijn (circa 10 jaar). Ze zorgen voor duidelijkheid en transparantie naar de raad, inwoners en partners. Ze zijn ook de basis voor ander gemeentelijk beleid, zodat alles binnen de gemeente volgens één duidelijk plan wordt uitgevoerd. Beleid is vervolgens nodig om de vertaling te maken naar toepassingen in de praktijk voor een kortere termijn (circa 5 jaar). Kortom, dit beleidskader stelt heldere doelstellingen om de eerder vastgestelde visies te realiseren.

Van dilemma’s naar antwoorden

Almere is de laatste jaren flink gegroeid en telt nu meer dan 226.000 inwoners. Dit brengt uitdagingen met zich mee voor het gebruik en beheer van de openbare ruimte. Steeds vaker staan beheerders voor uitdagende keuzes. Moet het gras in het park kort gemaaid worden, zodat mensen daar kunnen recreëren? Of moet het gras juist langer kunnen groeien om de biodiversiteit te bevorderen? Moet je ingaan op het individuele verzoek van bewoners voor de inritten naar hun woningen? Of zet je in op het algemene belang en behoud je het groen om de effecten van klimaatverandering te verlichten? Dit kader biedt praktische handvatten voor beheerders bij zulke dilemma’s en duidelijkheid voor bestuurders, bewoners en partners.

Van belofte naar oplevering

In de programmabegroting 2023 staan de inkomsten en uitgaven voor 2024. Het geeft aan wat de gemeente wil bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat dit gaat kosten. Het geeft een schatting van de kosten voor de komende jaren. Hierin staat ook dat er de komende jaren nieuw beleid moet komen, waaronder beleid op het beheren van het openbaar groen. Daarnaast is met de vaststelling van het Strategisch Assetmanagementplan (SAMP, 2022) afgesproken dat we ons beheer verder gaan professionaliseren. Dit professionele beheer wordt in het SAMP “Almeerwaardig beheer” genoemd. Hierbij zijn beleidskaders een belangrijk onderdeel. Met het beleidskader dat voor je ligt voldoen we aan deze beloften.

1.2 Relatie tot ander gemeentelijk beleid

Beleidskaders in het beleidshuis beheer openbare ruimte

Beleidskader Groen maakt deel uit van het beleidshuis beheer openbare ruimte (figuur 1). Het huis bestaat uit verschillende verdiepingen, waarbij de beleidskaders op de eerste verdieping bij de 'tactische documenten' staan. De beheerplannen volgen daarna en concretiseren de afspraken uit beleid voor de korte termijn. Het opstellen van dit beleidskader maakt deel uit van de verdere professionalisering van het beheer en onderhoud in Almere.

Figuur 1: Beleidshuis beheer openbare ruimte (uit Visie openbare Ruimte, 2021).

In het paarse gedeelte staan de kaders.

Wat is een beleidshuis?

Met een beleidshuis kun je documenten ordenen en hun onderlinge relatie weergeven. In het huis worden de documenten van de boven naar beneden steeds specifieker en praktischer. Op de zolder, de plek met het verste uitzicht, vind je de bestuurlijke en gemeentebrede documenten. De trap naar beneden leidt je naar de strategische documenten die zich focussen op een specifiek beleidsterrein. Al dalende kom je aan bij de tactische documenten, zoals beleidskaders en beheerplannen. Deze maken een duidelijke doorvertaling van bovenliggende visies voor de middellange termijn, circa 5 jaar. Helemaal onderaan staan de praktische uitvoeringsdocumenten.

1.3 Het doel, de afbakening en het proces

Doelstelling

Het Beleidskader Groen heeft als doel om uitgangspunten vast te stellen voor het beheer, (grootschalig) onderhoud en vervangen van het openbare groen in eigendom van of beheerd door de gemeente. Hiermee biedt dit kader duidelijkheid en transparantie aan de organisatie, inwoners, bestuurders en partners over het beleid dat we volgen.

Afbakening

Het beleid gaat wel over

Het Beleidskader Groen gaat over het beheer en onderhoud van gras, struiken, vaste planten en riet in de openbare ruimte van de gemeente Almere. Het gaat ook over vervangingen van bestaand openbaar groen. Denk hierbij aan grootschalig onderhoud in woonwijken, waarbij de hele openbare ruimte, van bestrating tot groen, onderhanden wordt genomen.

Dit beleid is ook van toepassing op de inrichting van groen in nieuw aangelegde wijken. Dit wordt geregeld via de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). Hierin staan de eisen voor een (her)nieuwe openbare ruimte. Het Beleidskader Groen wordt doorgevoerd in het LIOR.

Het beleid gaat niet over

Dit beleid geldt niet voor het openbare groen dat in eigendom of beheer is van andere eigenaren, zoals Staatsbosbeheer, het Flevolandschap, Provincie of de Rijksoverheid. Ook doen we geen uitspraken over het groen in eigendom van bewoners of ondernemers.

Dit beleid gaat ook niet over het beheer van bomen. Hier is een apart beleidskader voor opgesteld: het Bomenkader (2017).

Procesbeschrijving

Dit beleidskader voldoet allereerst aan wettelijke eisen en eerder vastgestelde gemeentelijke visies en beleid. Daarnaast is onderzocht welke beleidsbehoeften er in de gemeentelijke organisatie bestaan over groenonderhoud. Tot slot is geanalyseerd hoe bewoners en partners het groenbeheer beleven en waar verbeteringen mogelijk zijn. Deze bevindingen vormen de basis voor de uitgangspunten van het Beleidskader Groen.

Almere wordt groter, drukker en ouder. Daarmee groeien de uitdagingen voor onze groene omgeving. Dit hoofdstuk geeft inzicht in huidige ontwikkelingen en uitdagingen, onze doelen en ambities voor de toekomst en de behoeften van bewoners en partners voor het groen.

2.1 Inspelen op belangrijke ontwikkelingen

De druk op de openbare ruimte groeit

Almere is een stad in constante ontwikkeling en groeit snel. Zo is de hoeveelheid bebouwd oppervlak de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dit is goed te zien is in de stadsdelen Almere Poort en Almere Hout. Door de groei van onze stad en het aantal inwoners, groeien ook de dilemma’s over het gebruik en de (her)inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast landen er ook steeds meer initiatieven in de openbare ruimte, zoals schooltuinen en sportattributen. Doordat er steeds meer moet in minder ruimte is het maken van lastige inrichting- en beheerkeuzes steeds vaker aan de orde. Daarnaast wordt Almere ouder en zijn hierdoor vervangingen en grootschalig onderhoud steeds vaker aan de orde. Het is en blijft daarom belangrijk om prioriteiten te stellen om ruimte en budget zo goed mogelijk te gebruiken.

Meerwaarde van (gevarieerd) groen steeds meer erkend

Terwijl de stad groeit, wil Almere haar groene karakter behouden en versterken. De waarde van groen wordt steeds meer erkend. Groen maakt een stad namelijk niet alleen visueel aantrekkelijker, maar heeft ook een positieve invloed op onze leefomgeving. Denk aan een verbeterde luchtkwaliteit, verhoogde biodiversiteit, een betere volksgezondheid en een aangenamer leefklimaat. Biodiversiteit verwijst naar de verscheidenheid aan planten en dieren in een leefomgeving. Met name een gezonde bodem en gevarieerd groen verhogen de biodiversiteit. Dit maakt ons ecosysteem ook sterk en weerbaar tegen overlast door ziekten en insecten, zoals de eikenprocessierups. De keerzijde van een groeiende stad is dat de leefomgeving van dieren kleiner wordt. Daarom is het belangrijk om in te zetten op het behoud van een gezonde bodem en het openbare groen. Gevarieerd groen heeft hierbij de voorkeur.

Klimaatadaptatie en duurzaamheid steeds belangrijker

Door klimaatverandering nemen extreme temperaturen en weersomstandigheden sterk toe. We bereiden ons voor op deze ontwikkelingen door de stad aan te passen aan het veranderende klimaat. Zo zorgen we dat het wonen in de stad ook in de toekomst veilig en prettig blijft. In gebieden waar het kan vervangen we verhardingen door groen. Dit helpt de temperatuur te verlagen en water af te voeren. Daarnaast nemen we maatregelen om water op te vangen en goed weg te laten lopen, zoals via wadi’s. Dit zijn lagergelegen groenstroken die bij hevige regenval tijdelijk onder water lopen. Ook dagen we aannemers uit duurzaam en energiezuinig te werk te gaan. Zo zet Almere stappen naar een duurzamere wereld.

Van technisch gestuurd beheer naar sturen op beleving

Tot nu toe ligt de focus in de beheerwereld voornamelijk op het heel, veilig en schoonhouden van de openbare ruimte. Hierbij is de veiligheid en de technische staat van de assets het belangrijkst en werken we met het beeldkwaliteitssysteem van het CROW (zie blok voor toelichting). Dit sluit niet altijd aan bij de wensen van de maatschappij. Daarom zoeken we naar mogelijkheden om de beleving van de inwoner beter tot uiting te laten komen. Groen draagt namelijk ook bij aan een sociale en gezonde openbare ruimte. Zo vormt de openbare ruimte ook als een plek voor ontspanning, ontmoeting en sport. Goed onderhouden en ingerichte openbare plekken, zoals wandelroutes in de parken, stimuleren deze activiteiten.

Hoe werkt het beeldkwaliteitssysteem?

Met het beeldkwaliteitssysteem van het CROW wordt de onderhoudsambitie (van A+ tot D) per gebied vastgelegd. Dit wordt gebruikt om afspraken met onze aannemers te maken over het te hanteren onderhoudsniveau. De vijf beeldkwaliteitsniveaus zijn:

Of een bepaald gebied in Almere aan het afgesproken onderhoudsniveau voldoet, meten we jaarlijks met een schouw. Hierbij kijken we hoe het groen eruit ziet en noteren dat.

2.2 Aansluiten op de doelen en ambities uit de visies

Visie openbare ruimte (2021)

De Visie openbare ruimte is een samenvatting van belangrijke organisatiebrede visies en kaders voor onze openbare ruimte. De visie vertaalt dit naar drie grote opgaven voor de toekomst van Almere. Deze opgaven zijn:

• •

  de ‘Groenblauwe en verkeersveilige openbare ruimte’,

• •

  de ‘Duurzame openbare ruimte’, en

• •

  de ‘Gezonde en sociale openbare ruimte’.

Om in ons beheer bij te dragen aan deze opgaven is een strategie opgesteld. Deze beheerstrategie bestaat uit: sturen op risico en sturen op waardetoevoeging.

De openbare ruimte op orde: sturen op risico

In de beheerstrategie staat op één dat we de openbare ruimte op orde moeten hebben. Daarmee wordt bedoeld dat onze ‘assets’ zoals bruggen, wegen, bomen en struiken technisch veilig moeten zijn (volgens wet- en regelgeving), moeten voldoen aan hun functie en kostenefficiënt beheerd moeten worden. Dat is het minimale waar wij op beheren met de bestaande middelen. Ons beheer toetsen we hierop met vijf beheerwaarden (figuur 2):

• 1)

  Inclusiviteit en toegankelijkheid

• 2)

  Identiteit

• 3)

  Leefbaarheid en milieu

• 4)

  Bereikbaarheid en economische aantrekkelijkheid

• 5)

  Veiligheid en gezondheid

De openbare ruimte beter maken: sturen op waardetoevoeging

We streven naar meer dan alleen een veilige, functionele en betaalbare openbare ruimte. Zo zijn in de Visie openbare ruimte ook drie ambitiewaarden beschreven:

• 1)

  de Ruimtelijke ambitie

• 2)

  de Sociale en Gezonde ambitie

• 3)

  de Duurzaamheidsambitie.

Door in te zetten op deze ambities voegen we extra waarde toe aan de assets in de openbare ruimte. Dit betekent dat we in ons beheer ook bijdragen aan een gezondere leefstijl, meer mogelijkheden voor recreatie of een klimaatbestendigere stad. Voor deze ambities geldt dat we, waar mogelijk binnen de beschikbare budgetten, hier invulling aan geven.

Sturen op waardetoevoeging

Hier staan onze beheerambities. Ze worden niet direct gemist als we het niet doen, maar als we het wel doen verhoogt het de zichtbaarheid en tevredenheid.

Sturen op risico

Hier staan onze vijf beheerwaarden. Als we dit goed doen, dan valt het niemand op, maar als we het slecht doen, dan stijgen de klachten vanuit de bewoners.

Figuur 2: De ambitiedriehoek (SAMP, 2022)

De Visie ecologie (2020)

De doelen en ambities uit de Visie ecologie zijn meegenomen in de Visie openbare ruimte. Toch willen we in dit beleidskader nog iets dieper ingaan op de Visie ecologie. Deze visie beschrijft de strategie op weg naar een toekomstbestendige stad, waar mens en natuur elkaar versterken. We laten hiermee zien dat stad en natuur geen afzonderlijke werelden zijn. De stad is onderdeel van de natuur, en de natuur onderdeel van de stad. Hiermee houden we Almere leefbaar voor mens, plant en dier. Dit houdt in dat we het volgende voor ogen hebben voor de toekomst van Almere:

• ✓

  Almeerders verbeteren de stadsnatuur

  Bewoners zijn verbonden en trots op hun stadsnatuur en dragen daar zorg voor.

• ✓

  Biodiversiteit behouden en versterken

  Het voortbestaan van plant- en diersoorten in Almere verbeteren en versterken.

• ✓

  Robuust en veerkrachtig systeem

  Natuurinclusieve maatregelen en blokkades opheffen in groenblauwe verbindingen.

Om dit toekomstbeeld te bereiken zijn acht concrete doelen opgesteld:

• 1)

  Trots op stadsnatuur - door voorlichting en educatie.

• 2)

  Groene gebouwen - door natuurinclusief te bouwen.

• 3)

  Groene tuinen - voor ons klimaat en het voortbestaan van plant en dier.

• 4)

  Gezonde wateren - voor de water- en moerasgebieden natuur in onze stad.

• 5)

  Ecologische verbindingen - door verbindingen te realiseren en blokkades op te heffen.

• 6)

  Ruimte voor tijdelijke natuur - door braakliggende terreinen te gebruiken.

• 7)

  Donkere nachten - voor dieren die dit nodig hebben.

• 8)

  Diversifiëring groen - voor leefomgevingen voor verschillende dieren en planten.

2.3 Mening van bewoners en partners meenemen bij beheerkeuzes

Om inzicht te krijgen in de mening van bewoners en partners zijn er verschillende manieren van participatie toegepast (bijlage A). Hieronder delen we de opvallendste uitkomsten, zowel in de tekst hieronder als in de infographic met de resultaten van de vragenlijst op pagina 15.

Bewoners zijn tevreden over de hoeveelheid en de variatie groen in Almere

Bewoners die in Almere op straat zijn aangesproken gaven over het algemeen aan tevreden te zijn over het groen in zowel hun eigen buurt als in heel Almere. Ze benadrukten echter wel dat er nog meer groen mag komen in de gebieden Almere Centrum en Almere Poort. Dit komt overeen met de bevindingen uit de online vragenlijst, zoals te lezen in de infographic.

Bewoners en partners willen meer aandacht voor kwaliteit van het beheer

Uit de straatgesprekken kwam naar voren dat bewoners niet altijd tevreden zijn over de kwaliteit van het onderhoud van het groen. Ze vinden dat er te weinig onderhoud wordt gepleegd en dat het op een goedkope manier wordt uitgevoerd, met uitzondering van Almere Centrum. Deze uitkomsten kwamen ook terug in de open antwoorden van de online vragenlijst. Zo gaven bewoners aan dat snoeiwerk aan struiken te grof wordt uitgevoerd.

Tijdens het tafelgesprek met ondernemers kwam naar voren dat zij zich ergeren aan het onkruid tussen de tegels en het zwerfafval. Ook werd de wens uitgesproken voor maatwerk, waarbij de behoeften en voorkeuren per bedrijventerrein of bedrijf kunnen verschillen.

Bewoners hebben de voorkeur voor het behouden van het groen in Almere

Bij het beheren van de stad worden veel keuzes gemaakt. Hoe reageer je op verzoeken voor nieuwe parkeerplaatsen? Hoe ga je om met meldingen van bewoners over groenoverlast, zoals pluizen, bladeren of allergieën? Tijdens gesprekken op straat gaven de meeste bewoners aan dat ze niet willen dat openbaar groen wordt opgeofferd voor extra parkeerplekken. Deze mening komt overeen met de antwoorden uit de online vragenlijst, waarin de meerderheid aangaf dat de gemeente zoveel mogelijk groen moet behouden.

Uitzonderingen op het ecologische maaibeheer vooral bij speelplekken

In Almere passen we ecologisch beheer toe. Dat betekent dat we minder vaak maaien, zodat kruiden, bloemen en gras meer ruimte krijgen om te groeien. Met de vragenlijst is de behoefte onderzocht hoe en waar in de stad we (gedeeltelijk) moeten afwijken van het ecologisch beheer. Bewoners is gevraagd waar zij vinden dat er meer gemaaid en gesnoeid moet worden. Hieruit kwam een top drie naar voren, met speelplekken voor kinderen op de eerste plaats.

Communicatie met bewoners en ondernemers kan beter

Ook over de communicatie van de gemeente met de bewoners zijn vragen gesteld. Driekwart van de bewoners vindt dat de gemeente meer duidelijkheid moet geven over de reden van bepaalde beslissingen. Bij open antwoorden gaven veel bewoners aan het wel fijn te vinden gevraagd te worden naar hun mening. Uit het tafelgesprek met ondernemers bleek dat een goede communicatie en samenwerking met de gemeente belangrijk zijn. Men verlangt naar uitleg over de werkwijze van de gemeente en hoe meldingen het beste gedaan kunnen worden.

Alle uitkomsten van de stadsconsultatie die binnen vastgestelde visies en beleid vallen, zijn meegenomen bij de totstandkoming van de uitgangspunten in het volgende hoofdstuk.

Het volledige rapport van Onderzoek en Statistiek is online beschikbaar via: https://oens.almere.nl/

De uitgangspunten

• 1.

  We behouden ons groen en zetten in op de verdere vergroening van Almere.

• 2.

  De Almeerse bodem en haar voedselweb is bepalend bij de keuze voor beplanting, beheer en onderhoud.

• 3.

  Het beheerniveau en -budget sluit aan bij de functie en het gebruik van een gebied.

• 4.

  We kiezen verschillende soorten en zo veel mogelijk inheemse beplanting per wijk bij vervanging of (her)inrichting.

• 5.

  De voordelen van groen zijn groter dan de nadelen: groen mag ongemak geven. Veiligheid en toegankelijkheid behoren tot de uitzonderingen.

• 6.

  We gebruiken geen chemische bestrijding bij overlast van exotische planten en insecten.

• 7.

  Onze aankoop, beheer en onderhoud zijn zo natuurlijk mogelijk.

• 8.

  We gaan voor innovatieve, duurzame en klimaatbestendige oplossingen.

• 9.

  We informeren bewoners, zijn transparant over beleidskeuzes en borgen dat actieve bewoners en zelfbeheergroepen een bijdrage kunnen leveren aan een groene stad.

In hoofdstuk 3 worden alle uitgangspunten toegelicht.

In dit hoofdstuk staan de uitgangspunten voor het groenbeheer in Almere. Opgesteld met de informatie uit de voorgaande hoofdstukken. Zo spelen de uitgangspunten in op belangrijke ontwikkelingen, sluiten ze aan bij vastgestelde visies en nemen ze de mening van de stad mee.

3.1 Uitgangspunt 1

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Het groen van Almere heeft positieve effecten op de biodiversiteit

  De stadsdelen in Almere zijn zo opgezet dat ze verschillen in het soort groen wat er groeit en bloeit. Dit noemen wij de groenidentiteiten (Visie groenidentiteiten, 2012). Deze identiteiten leveren een bijdrage aan de biodiversiteit in Almere. Doordat wijken, buurten en dreven verschillen in het type beplanting, biedt dit verschillende voeding, schuilplekken en nestgelegenheden voor insect- en andere dierensoorten. Het is belangrijk ons te blijven inzetten voor het verbeteren van de biodiversiteit en het welzijn van de wilde dieren.

• ✓

  Het groen van Almere is belangrijk tegen de effecten van klimaatverandering

  Gezien de groeiende druk op de openbare ruimte als gevolg van woningbouw en bijbehorende infrastructuur, bestaat het risico dat groene gebieden verloren gaan. Groen vervult talrijke functies, waaronder de schadelijke effecten van klimaatverandering verzachten. Het biedt verkoeling en schaduw tijdens zomers en dient als een wateropslag bij heftige regenbuien.

• ✓

  Het groen van Almere is positief voor de leefbaarheid, gezondheid en sociale cohesie

  Groen staat ook voor ontspanning, is een impuls voor je gezondheid, zorgt voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een schoon milieu. Denk hierbij aan sporten in het park en afkoelen in de schaduw van een boom. Groen is dus belangrijk voor het welzijn van onze bewoners. Een groene omgeving heeft de gemeente daarom hoog op de agenda staan.

• ✓

  Het groene karakter van Almere past bij het oorspronkelijke ontwerp van de stad

  De grondleggers van Almere ontworpen een meerkernige stad waar groene tussenruimtes en de verschillende stedelijke functies samengaan. Groen en water kreeg een centrale plek in de stedelijke structuur. Bij de planvorming van Almere is veel aandacht besteed aan de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de groene ruimte en het landschap vanuit de kernen.

Hoe gaan we om met uitzonderingen?

Soms is er sprake van een uitzondering, zoals het geval kan zijn bij invalideparkeerplaatsen, elektriciteitskasten of privé-inritten. Alhoewel er altijd gekeken wordt naar alternatieven, kan het zijn dat hier groen voor moet wijken. Hierbij wordt de waarde van groen meegenomen en onderscheid gemaakt tussen laag- en hoogwaardig groen. Zo draagt hoogwaardig groen veel bij aan de biodiversiteit en klimaatbestendigheid van Almere. Bij uitzonderingen op dit uitgangspunt wordt integraal afgestemd en gebruik gemaakt van afwegingskaders. De verdere uitwerking komt in het nog op te stellen beheerplan Groen.

3.2 Uitgangspunt 2

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  In Almere hebben we een optimale bodem voor klimaatbestendige planten

  De oorspronkelijke zeebodem van Almere is uitermate geschikt voor klimaatadaptieve beplanting. Klimaatadaptieve planten kunnen zich goed aanpassen aan schommelingen in waterbeschikbaarheid. Dit maakt hen geschikt voor klimaatveranderingen en wisselende weersomstandigheden. Iets wat steeds belangrijker zal worden door de klimaatverandering. We benutten onze eigen bodem het beste door beplantingskeuze daarop aan te laten sluiten.

• ✓

  Het bodemleven is een belangrijk onderdeel van ons ecosysteem

  Het voedselweb wat zich in onze rijke bodem bevindt is een belangrijk onderdeel van ons ecosysteem. Zo zorgen kleine organismen, zoals bacteriën en schimmels, voor de afbraak van plantenresten en de omzetting naar voedingsstoffen. Deze voedingstoffen worden vervolgens opgenomen door planten, waardoor ze goed kunnen groeien. Ook dieren als wormen en insecten spelen een belangrijke rol in onze bodem. Zo helpen zij bij de afbraak van plantenresten en maken zij gangen in de grond, waardoor lucht en water beter kan doordringen in de bodem. Hierdoor houdt de bodem meer water vast, wat ervoor zorgt dat de stad beter bestand is tegen extreme regenbuien. Het rekeninghouden en beschermen van onze bodem is daarom erg belangrijk. Zoals niet met zware (maai)machines aan de slag na dagen van regen, zodat we de bodem niet verdrukken en verdichten.

• ✓

  Deze aanpak zorgt voor minder uitstoot en is duurzamer

  Deze aanpak zorgt ervoor dat we minder grond hoeven aan te voeren vanuit andere plekken in Nederland. Hierdoor kunnen we de duurzaamheid van de groenvoorzieningen in Almere verbeteren. We verminderen de milieubelasting die gepaard gaat met transport van grond elders uit het land, en tegelijkertijd leidt dit waarschijnlijk uiteindelijk tot kostenefficiëntie.

Hoe gaan we om met uitzonderingen?

Uitzonderingen zijn reeds bestaande wijken die erg afwijkend zijn, zoals Almere Duin. Hierbij is een duinlandschap de basis, met de daarbij horende beplanting. Voor nog nieuw aan te leggen wijken is er de voorkeur voor beplanting die aansluit bij de Almeerse zeebodem.

3.3 Uitgangspunt 3

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Verschillende gebieden in Almere hebben verschillende functies en gebruik

  De verschillende gebieden in Almere hebben verschillende functies en behoeften als het gaat om het groenbeheer. Deze gebieden noemen we de functiegebieden. De functiegebieden zijn verdeeld in categorieën: woonwijken, werkgebieden, buitengebieden, hoofdinfrastructuur en bovenwijks groen en water. Elke gebied is uniek in zijn kenmerken en het soort groen dat daar aanwezig is. Groen in woonwijken heeft een ander doel dan groen in werkgebieden. Dat betekent dat we ook het groenbeheer en de eisen aanpassen aan het functiegebied.

• ✓

  De functiegebieden verschillen in beheerniveau en beheerkosten

  We werken in Almere met het beeldkwaliteitssysteem van het CROW, zoals afgesproken in het SAMP (2022) (zie infoblok pagina 12). Hiermee wordt het niveau van onderhoud per gebied beschreven. In Almere werken we alleen met beheerniveau A t/m C. De beheerniveaus A+ en D zijn bedoeld als begrenzing, dus geven het begin van beheerniveau A en het einde van beheerniveau C aan. Aan deze verschillende beheerniveaus zit een verschillend prijskaartje. Het is financieel niet mogelijk om alle functiegebieden op het hoogste niveau te beheren. Door onderscheid te maken in functiegebieden en zo onderscheid te maken in de functie en het gebruik van de openbare ruimte, gaan we efficiënt om met de beperkte financiële middelen.

Hoe gaan we om met uitzonderingen?

We werken met de functiegebieden, toch kan er ook binnen een functiegebied verschil zijn in behoefte. Zo zijn er ondernemers die werken in de voedselindustrie, waarvoor het omliggende groen anders beheert moet worden om hun certificering te behouden. Maar ook in woongebieden verschillen behoeften van bewoners. We houden rekening met zowel de behoeften als de randvoorwaarden, zoals de energie-infrastructuur. Zo komen we tot integrale oplossingen die bijdragen aan een betere leefomgeving voor iedereen.

3.4 Uitgangspunt 4

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Meer diversiteit zorgt voor een aantrekkelijke wijk voor mens en dier

  Wij zetten ons in voor meer diversiteit in beplanting op wijkniveau bij vervangings- of inrichtingsprojecten. Hierdoor bevorderen we niet alleen de biodiversiteit, maar dragen we ook bij aan een gezondere en aantrekkelijkere leefomgeving voor zowel mens als natuur.

• ✓

  Hogere biodiversiteit zorgt voor een weerbaarder ecosysteem

  Een breed scala aan beplanting op wijkniveau draagt bij aan de biodiversiteit en de weerbaarheid van het ecosysteem. Meer verschillende plantensoorten, betekent meer verschillende dier- en insectsoorten die hierin of -van leven. Als gevolg ontstaat een sterk ecosysteem dat beter omgaat met klimaatverandering en overlast door ziekten en insecten.

• ✓

  Diversiteit in beplanting levert een langduriger voedselvoorziening voor dieren

  De diversiteit in beplanting zorgt voor een ‘voedselbrug’ voor dieren. Door de verschillende bloeitijden is er gedurende een langere periode voedsel beschikbaar in de vorm van verschillende bloeiende planten en bomen. Dit draagt bij aan het overleven van insecten, vogels en andere dieren die afhankelijk zijn van deze natuurlijke voedselbronnen.

3.5 Uitgangspunt 5

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Groen levert veel gemeenschappelijke voordelen

  Een groene leefomgeving heeft voordelen voor iedereen, mens en dier. Groen draagt bij aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving, verhoogt de biodiversiteit, biedt ruimte voor recreatie en ontspanning en speelt een belangrijke rol bij klimaatadaptatie en het verbeteren van de luchtkwaliteit. Dit zijn collectieve voordelen die van grote waarde zijn.

• ✓

  Ongemak is vaak tijdelijk en weegt niet op tegen de voordelen

  In sommige gevallen kan groen ongemakken met zich meebrengen, zoals vallende bladeren, vogeluitwerpselen of insecten. Het accepteren van deze ongemakken is gerechtvaardigd, omdat de voordelen van groen zwaarder wegen dan de nadelen. Meestal zijn deze nadelen tijdelijk en wegen ze niet op tegen de vele positieve aspecten die groen te bieden heeft.

Hoe gaan we om met uitzonderingen?

Het is belangrijk op te merken dat er een grens is aan de acceptabele ongemakken. Zoals wanneer groen groot algemeen belang schaadt of aanzienlijke gezondheidsschade tot gevolg heeft. Dan moet er een zorgvuldige afweging worden gemaakt of ingrijpen nodig is. Hierbij kan de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) advies geven. In dergelijke gevallen kan er afgeweken worden van dit uitgangspunt en maatregelen genomen worden.

3.6 Uitgangspunt 6

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  We vermijden chemische bestrijdingsmiddelen vanwege hun schadelijke effecten

  Chemische bestrijdingsmiddelen brengen ernstige schade toe aan de natuur, de dieren en de volksgezondheid. Daarom is het vermijden van deze middelen belangrijk. We maken daarom gebruik van natuurlijke methoden voor beheersing van invasieve exotische planten en insecten. Zoals het inzetten van natuurlijke vijanden van de overlastgevende soort of het versterken van de concurrentie. Zo zijn sluipwespen, gaasvliegen en vogels natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups. Ons ecologische maaibeheer helpt hierbij. Met onze kruiden- en bloemrijke grassen trekken we veel andere insecten en natuurlijke vijanden aan.

Hoe gaan we om met uitzonderingen?

In uitzonderlijke gevallen kan het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij ernstige gezondheidsproblemen of wanneer er sprake is van ander groot algemeen belang. Dit is in lijn met de Visie ecologie. Het uitgangspunt benadrukt wel dat het gebruik van chemische middelen tot zeldzame situaties beperkt blijft.

3.7 Uitgangspunt 7

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Een (stapsgewijze) ecologische aanpak verbetert de lokale biodiversiteit

  Het uitgangspunt benadrukt dat we in het groenbeheer in Almere stapsgewijs steeds meer aan ecologisch groenbeheer doen. De gemeente streeft naar een ecologisch verantwoorde aanpak, tenzij andere overwegingen anders vereisen. Zoals het maaien van de bermen voor de veiligheid van het verkeer en een voetbalveld waar inwoners gebruik van kunnen maken. Deze aanpak gebeurt nog niet overal in Almere, maar wordt steeds verder uitgebreid.

• ✓

  Zo veel mogelijk inheemse beplanting past beter bij de inheemse fauna

  De voorkeur gaat uit naar in Nederland inheemse beplanting. Echter zal in sommige gevallen over worden gegaan op het gebruik van Europees inheemse plantensoorten of soorten uit het noordelijk halfrond. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde heestersoorten of vaste planten die veel kunnen toevoegen in de vorm van het verlengen van de bloeiperiode en in de voor insecten belangrijke nectarvoorziening. Europese inheemse planten zijn planten uit bijvoorbeeld Spanje of Frankrijk. Bij afwijkingen hanteren we het principe: ‘pas toe of leg uit’ (comply or explain). Verdere uitwerking van wordt opgenomen in het op te stellen beheerplan Groen.

• ✓

  Genetisch divers plantmateriaal draagt bij aan een gezond en weerbaar ecosysteem

  Onze voorkeur gaat uit naar het gebruik van genetisch divers plantmateriaal, zoals zaailingen boven het gebruik van geënte varianten. Dit draagt bij aan een gezonder ecosysteem, dat weerbaarder is tegen overlast door ziekten en insecten, zoals de eikenprocessierups. Dit komt omdat de genetische variatie ervoor zorgt dat sommige planten beter tegen bepaalde ziekten en insecten kunnen dan soortgenoten. Zo voorkom je grootschalige uitval van groen.

• ✓

  Biologische is beter voor insecten en ons grondwater dan bespoten beplanting

  Het uitgangspunt moedigt aan om geleidelijk over te schakelen naar biologische beplanting die zonder chemische bestrijdingsmiddelen wordt geteeld. Dit draagt bij aan gezondere beplanting, met minder negatieve bijeffecten. Zoals het negatieve effect van bespoten beplanting op insecten en ons grondwater. Daarom is onze ambitie om, zodra de markt zover is en de middelen beschikbaar zijn, meer biologische beplanting te gebruiken.

3.8 Uitgangspunt 8

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Klimaatadaptie is belangrijk voor het welzijn en de veiligheid van mens en dier

  Groen is belangrijk om de negatieve effecten van klimaatverandering te verminderen. Het uitgangspunt benadrukt dat het behoud van het openbaar groen in onze stad prioriteit heeft. Dit betekent dat we in principe geen groen vervangen door verhardingen.

• ✓

  Bij de aanleg van verhardingen gaan we voor waterdoorlatende materialen

  We willen groen zo veel mogelijk behouden en we zullen alleen verwijdering overwegen als er zwaarwegende redenen zijn, zoals invalideparkeerplaatsen. In die gevallen geven we voorkaar aan waterdoorlatende materialen om de (functie van) groen te behouden. Dit is in lijn met de aangenomen motie ‘groene parkeerplaatsen bij nieuwbouw’ (RG-289/2021).

• ✓

  Door het gebruik van duurzaam materieel verlagen we onze uitstoot

  In de bedrijfsvoering van de gemeente Almere wordt ingezet op duurzaam materieel. Dat wil zeggen dat aannemers uitgedaagd worden om af te stappen van materiaal dat veel uitstoot heeft, en stapsgewijs over te stappen naar duurzaam materieel. Hiermee geven we als gemeente het goede voorbeeld en stimuleren we duurzaam gedrag vanuit de organisatie.

• ✓

  Europees inheemse beplanting voor een klimaatbestendige stad

  We zetten in op het gebruik van Europees inheemse plantensoorten, in aanvulling op de Nederlands inheemse soorten. Europese inheemse planten, bijvoorbeeld uit Spanje of Frankrijk, zijn beter aangepast aan de warme omstandigheden. Zo werken we aan een groen landschap dat goed kan omgaan met veranderende klimaatomstandigheden.

3.9 Uitgangspunt 9

Waarom dit uitgangspunt?

• ✓

  Beleid moet begrijpelijk en helder zijn voor onze inwoners en ondernemers

  We streven naar beleid dat voor iedereen begrijpelijk is, zowel binnen de organisatie als voor bewoners en ondernemers. Het vermijden van misverstanden door heldere communicatie is essentieel. Dus we moeten beleid helder communiceren door het beleid of een samenvatting ervan te publiceren op de website. Het uitleggen van onze keuzes en beslissingen draagt bij aan transparantie in ons groenbeheer. Dit helpt bij het opbouwen van vertrouwen bij alle belanghebbenden en bevordert een open en constructieve dialoog over groenbeleid.

• ✓

  Actieve bewoners leveren een bijdrage bij een diverse en schone stad

  We stimuleren samenwerking met bewoners door zelfbeheergroepen te ondersteunen. Dit zijn actieve bewoners die zelf een stuk openbaar groen beheren. Hierbij houden ze zich aan de zogenoemde zelfbeheerafspraken van de gemeente. Deze sluiten aan bij de uitgangspunten van dit beleidskader. Ook het schoonhouden van de stad is iets waar bewoners een grote bijdrage leveren. Een groep actieve bewoners, onder de naam ‘Supporters van Schoon’, helpen om de stad schoon te houden. Dit doen ze door het opruimen van zwerfvuil. Zwerfvuil heeft veel negatieve effecten op de natuur en het dierenwelzijn. Het niet goed opruimen kan aanzienlijke schade toebrengen aan de natuur.

Bovenstaande uitgangspunten zijn vastgesteld door de gemeenteraad. Alle ingediende moties en amendementen zijn te vinden in bijlage C, net als welke zijn aangenomen en welke verworpen.

Almere heeft bijna twee keer zo veel groen als vergelijkbare gemeentes, maar beheert dat voor hetzelfde geld. Dat ons areaal zo kostenefficiënt beheerd wordt komt mede omdat Almere relatief veel grote oppervlakken gras heeft en in mindere mate struiken. Toch is ons groen niet eentonig, doordat de verschillende gebieden een ander karakter aan groen heeft. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de systematiek hoe de stad beheerd en onderhouden wordt en de bijhorende budgetten. Met dit kader worden geen extra middelen gepaard. Er wordt wel stilgestaan bij mogelijke financiële risico’s en kansen benoemd.

4.1 De huidige beheersystematiek en -kosten

De beheerbegroting is opgebouwd uit verschillende deelbegrotingen. Naast het budget voor personeel gaat het om dagelijks verzorgend onderhoud, groot onderhoud en vervangingen.

Elke dag: dagelijks verzorgend onderhoud (DVO) en inspecties

Voorbeelden van DVO-werkzaamheden zijn het maaien en snoeien van het openbaar groen, zoals het gras en de hagen. Dit zijn alledaagse werkzaamheden die ieder jaar nodig zijn en waarvoor een vast meerjarig budget beschikbaar is. Dit budget groeit jaarlijks mee met de groei van de stad en wordt bijgesteld voor inflatie. Zo houd je in theorie een passend budget voor nu en in de toekomst. We werken bij het DVO met een jaarwerkplan. Hierin staat welke DVO-werkzaamheden en monitoring er dat jaar uitgevoerd worden en de actuele prijzen.

Elke 4 jaar: meerjarige doorrekening toekomstige beheerkosten

Elke vier jaar wordt er een meerjarige doorrekening gemaakt. Hiervoor gebruiken we de zogeheten maatregelpakketten. Hierin staat hoe en hoe vaak wordt geïnspecteerd en dagelijks verzorgend onderhoud wordt uitgevoerd en na hoeveel jaar groot onderhoud of vervanging aan de orde is. Ook de actuele prijzen staan hierbij. Zo kunnen prijzen stijgen, als materialen schaarser worden, of juist dalen als er meer concurrentie komt. De uitkomsten van de doorrekening komen in het Strategisch Assetmanagementplan (SAMP) en worden net voor de gemeenteraadsverkiezingen aan de raad gepresenteerd. Zo kan deze informatie gebruikt worden bij het maken van plannen voor de nieuwe raadsperiode.

Elke 20 - 30 jaar: groot- en planmatig onderhoud en vervangingen

Bij groot onderhoud en vervangingen gaat het bij het openbaar groen om het vervangen van bomen, struiken, vaste planten en het inzaaien van grasvlakken1. Deze werkzaamheden worden elke 30 jaar verricht. Dit zijn grote vervangingen in de openbare ruimte, terwijl het DVO gaat om dagelijks beheer. Daarom werken we met groot onderhoud samen met andere afdelingen die hier ingrepen gepland hebben. Zo pakken we een gebied in één keer aan vanuit meerdere disciplines. Voor het totaal aan werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden voor groot onderhoud en vervangingen wordt een meerjarenprogramma opgesteld.

Bij groot onderhoud en vervangingen gebruiken we het Meerjarenperspectief Beheer Almere (MPBA). Het MPBA is een afwegingskader, waarin we de technische staat van de buitenruimte, signalen vanuit de stad en bestuurlijke ambities waarderen en prioriteren. Dit bestaat uit een lijst met criteria vastgesteld door het college. Hiermee wordt bepaald waar het geld het hardst nodig is. Het MPBA geeft de koers, plannen en financiële kaders voor de komende vier jaar. Ongeveer 11% van de totale jaaruitgaven van het MPBA wordt besteedt aan Groen.

De beheerplannen geven een duidelijker inzicht in de kosten

Een belangrijke rol bij het bekostigen van beheer en onderhoud is weggelegd voor de beheerplannen. Deze worden ambtelijk uitgewerkt binnen de vastgestelde beleidskaders. Beheerplannen zijn concreter dan beleidskaders en kunnen hierdoor een beter inzicht in de kosten geven. In beheerplannen wordt beschreven hoe het maatregelenpakket eruitziet. Aan de hand daarvan kan ver vooruit worden voorspeld hoeveel groot onderhoud en vervangingen er moeten worden uitgevoerd en hoeveel geld hiervoor nodig is. De maatregelpakketten vormen de basis voor de werkzaamheden in het jaarwerkplan en MPBA. Op deze manier kan er concreet getoetst worden in hoeverre de plannen aansluiten bij de begroting.

4.2 Mogelijke risico’s en knelpunten

De uitgangspunten beschreven in dit beleidskader hebben als voorwaarde dat ze binnen de bestaande middelen gerealiseerd moeten kunnen worden. Echter heeft dit wel als gevolg dat er beperkingen of grenzen zijn aan het succesvol uitvoeren van de uitgangspunten beschreven in hoofdstuk 3. Hieronder gaan we in op enkele risico’s en grenzen van de uitgangspunten.

Zo natuurlijk mogelijke beplanting kost naar verwachting meer

In kader van uitgangspunt 7, Onze aankoop, beheer en onderhoud zijn zo natuurlijk mogelijk, willen we aannemers stimuleren om meer biologisch en genetisch divers plantenmateriaal aan te bieden. Dit willen we doen door in aanbestedingen de aannemers uit te dagen om binnen de beschikbare middelen zoveel mogelijk biologisch en genetisch divers plantmateriaal te gebruiken. Echter zijn we hierbij afhankelijk van de markt. Als aannemers een meerprijs vragen voor biologisch en genetisch divers plantenmateriaal is dit een beperking bij het realiseren van een deel van dit uitgangspunt. Wel zetten we al andere stappen binnen dit uitgangspunt. Zo wordt ingezet op een zo natuurlijk mogelijk beheer van ons groen. Ook verwachten we dat landelijke wetgeving en ontwikkelingen steeds meer richting biologisch en natuurlijker plantmateriaal gaat. Almere zal die ontwikkeling volgen.

Aanpak van invasieve exotische planten en insecten beperkt zich tot beheersing

Momenteel worden invasieve exoten in Almere enkel beheerst. Dat houdt in dat we ons inzetten om verdere verspreiding van de soort tegen te houden, maar niet wordt ingezet op het volledig wegkrijgen van de plant. Beheersing voeren we uit op een natuurvriendelijke manier, zonder chemische bestrijdingsmiddelen. Dit is beschreven in uitgangspunt 6: We gebruiken geen chemische bestrijding bij overlast door exotische planten en insecten. Echter voor een grotere en effectievere aanpak, waarbij we overgaan van beheersen naar bestrijden, zijn extra middelen nodig. Met de huidige middelen is het niet mogelijk om de invasieve exoten, zoals de Japanse duizendknoop en de Reuzenberenklauw, weg te krijgen. Ook vereist een effectieve aanpak een goede samenwerking en inzet van andere terreineigenaren.

Meldingen oppakken versus de werkzaamheden buiten

Er is een grote vraag naar communicatie en samenwerking met de bewoners en partners. Zo is het aantal meldingen openbare ruimte voor de groen toezichthouders gestegen van 228 in 2007 naar 5741 in 2022. Je kan hier op verschillende manieren mee omgaan. Zo zouden extra middelen kunnen zorgen dat er meer capaciteit gerealiseerd kan worden. Daarnaast is prioritering een belangrijke oplossing. Dit houdt in dat er keuzes gemaakt moet worden tussen het werk buiten controleren en op bijsturen én het beantwoorden van meldingen. Meer inzet op het houden aan de afgesproken beeldkwaliteit kan uiteindelijk meldingen voor zijn. Het communiceren met en faciliteren van bewoners (zoals zelfbeheer) en partners, zijn belangrijke doelen voor de gemeente. Ook hiervoor is inzet van de toezichthouders nodig. Bijvoorbeeld voor het adviseren van bewoners die zelf een stuk groen willen onderhouden.

Meer handhaving om de openbare ruimte op orde te houden

Momenteel faciliteren we als gemeente het uitvoeren van zelfbeheer door bewoners. Zoals hierboven genoemd is dit ook iets wat we stimuleren en belangrijk vinden. Echter is het hierbij wel noodzakelijk dat zelfbeheer op de juiste manier plaatsvindt. Dat wil zeggen: met toestemming en afstemming met de gemeente, binnen de bestaande kaders en regels en dat hierop gehandhaafd wordt. Echter zijn er ook bewoners die bijvoorbeeld, zonder toestemming, eigen beplanting in de openbare ruimte zetten, een parkeerplek aanleggen in het openbaar groen of aan illegale tuinvergroting doen. Dit brengt risico’s met zich mee. Zo kan beplanting dat valt onder invasieve exoten schade toebrengen aan ons ecosysteem. Ook het zomaar vervangen van openbaar groen door verhardingen is iets wat plaatsvindt en wat wij als gemeente niet willen. Tot slot leidt illegale tuinvergroting tot ongelijke behandeling van bewoners als hier niet op gehandhaafd wordt. Ook brengt dit juridische risico’s met zich mee. Het inzetten op meer handhaving, al dat niet extern ingehuurd, kan zorgen voor een betere bescherming van ons openbare groen en voor extra ondersteuning van onze toezichthouders en wijkregisseurs. Aangezien veel meldingen hierover ook bij of via hen binnenkomt.

Herinrichting depot voor duurzaamheidsdoeleinden

Voor uitgangspunt 2 is het belangrijk dat we inzetten op het op orde maken van het Almeerse gronddepot. Het toepassen van de Almeerse klei bij aanplant leidt momenteel nog vaak tot een hoge onkruiddruk, door de aanwezige zaden en wortelkruiden in de grond. Dit komt omdat het huidige beheer van het gronddepot er niet op gericht is om grond geschikt te maken voor de toepassing in plantvakken. Op sommige plekken is dat acceptabel, echter op andere plekken leidt dat tot hoge extra beheerkosten. Het is belangrijk dat de grond die we willen hergebruiken op het gronddepot gereed wordt gemaakt voor hergebruik. Dat houdt in het verwijderen van wortelresten en zaden, oftewel het zuiveren van de grond. Alhoewel dit kosten met zich meebrengt zal dit bijdragen aan het onze duurzaamheidsdoelen. Zo zal er minder tot geen grond meer elders uit het land hoeven te worden gehaald, wat de uitstoot van transport verminderd. Ook maken we hierbij beter gebruik van de rijke grond die Almere heeft.