Participatieverordening gemeente Westerveld 2025

Inleiding

In deze verordening zijn afspraken vastgelegd hoe het college en de raad van de gemeente Westerveld omgaan met inspraak, inwoners- en overheidsparticipatie en uitdaagrecht, ieder bestuursorgaan vanuit de eigen bevoegdheid. De raad stelt kaders en controleert, waarbij de raadsleden de hoofdlijnen van het beleid van de gemeente bepalen en controleren of het college het afgesproken beleid op basis van de gestelde kaders uitvoert. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid. Dat de afspraken in deze verordening worden nageleefd, is de verantwoordelijkheid van de bestuursorganen.

In deze verordening zijn twee hoofdstukken met artikelen gereserveerd voor de Omgevingswet en Dorpendemocratie. Als de Omgevingswet van kracht wordt, dan is participatie door de vergunningaanvrager een belangrijk onderdeel van het indienen van een aanvraag voor een omgevingsvergunning. Het hoofdstuk Dorpendemocratie met artikelen wordt ingevuld in samenspraak met belanghebbenden.

Artikel 1. Definities

In deze verordening wordt verstaan onder:

Belanghebbende: betrokkene die een rechtstreeks belang heeft bij betreffend onderwerp/project, waaronder inwoners (al dan niet als ingezetene van Westerveld), ondernemers / bedrijven, verenigingen, maatschappelijke organisaties en andere overheden;

Beleidsvoornemen: voornemen van een bestuursorgaan tot het vaststellen of wijzigen van beleid;

Bestuursorgaan: het college (college van burgemeester en wethouders van de gemeente Westerveld) en/of de raad (de gemeenteraad van de gemeente Westerveld), ieder voor zover het de eigen bevoegdheid betreft;

Inclusiviteit: niemand wordt uitgesloten. Belanghebbenden en inwoners die niet vanzelfsprekend meedoen of niet gemakkelijk kunnen meedoen, doen ook mee;

Inwoner: ingezetene van de gemeente Westerveld;

Maatschappelijk initiatief: initiatieven met doelen die een positieve maatschappelijke bijdrage leveren aan het welzijn en de welvaart van de inwoners van de gemeente Westerveld;

Participatie: actieve deelname van belanghebbenden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van gemeentelijk beleid of gemeentelijke plannen, alsmede het ondersteunen door de bestuursorganen van maatschappelijke initiatieven. Vormen van participatie zijn:

Inspraak: belanghebbenden en inwoners kunnen reageren door middel van een zienswijze op een ontwerp van het gemeentelijk beleid dat ter inzage ligt;

Inwonersparticipatie: op initiatief van het bestuursorgaan het actief en interactief betrekken van belanghebbenden gedurende het hele traject van tekentafel tot en met evaluatie bij de ontwikkeling, uitvoering, besluitvorming en evaluatie van beleid, projecten en programma’s. Een specifieke vorm van inwonersparticipatie is het ‘burgerberaad'. Daarbij buigt een gelote groep inwoners, die representatief is voor de samenleving, zich over een maatschappelijk- en of beleidsvraagstuk. Door informatievoorziening en onderlinge beraadslaging doen zij aanbevelingen aan het gemeentebestuur.

Inwonersparticipatie kan de vorm aannemen van informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen. In deze verordening wordt verstaan onder:

• •

  informeren: het bestuursorgaan licht belanghebbenden in;

• •

  raadplegen: het bestuursorgaan betrekt belanghebbenden als bron van informatie en/of ervaring;

• •

  adviseren: het bestuursorgaan vraagt belanghebbenden om raad;

• •

  coproduceren: het bestuursorgaan werkt op basis van gelijkwaardigheid samen met belanghebbenden;

• •

  meebeslissen: het bestuursorgaan laat belanghebbenden meebeslissen.

Overheidsparticipatie: de overheid participeert in maatschappelijke initiatieven van belanghebbenden en inwoners door ondersteuning te geven of een bijdrage te verlenen aan die initiatieven. Deze ondersteuning kan de vorm aannemen van onder meer delegeren (loslaten), stimuleren, meedenken, bij elkaar brengen en verbinden, duidelijkheid scheppen vanuit wet- en regelgeving en faciliteren;

Uitdaagrecht: recht van (georganiseerde) inwoners om een verzoek bij het beoogde bestuursorgaan in te dienen om de feitelijke uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen, als zij denken deze taak beter en goedkoper te kunnen uitvoeren;

Participatieladder: verschillende vormen van participatie gerangschikt naar de mate waarin inwonersparticipatie mogelijk is. Van laag naar hoog staat op ladder informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen. Bij elke trede van de ladder hoort een bestuursstijl, van een open autoritaire stijl tot faciliterende stijl.

Artikel 2. Doelstelling en kaders

1. Deze verordening beoogt het:

• •

  vergroten van de kwaliteit van lokale democratische processen met betrekking tot de ontwikkeling van gemeentelijk beleid en het politieke besluitvormingsproces;

• •

  versterken van de samenwerking tussen de bestuursorganen en belanghebbenden en inwoners;

• •

  creëren van duidelijkheid over randvoorwaarden (kaders), proces en rolverdeling met betrekking tot inspraak, inwoners- en overheidsparticipatie en uitdaagrecht voor inwoners, belanghebbenden, de bestuursorganen en medewerkers van de gemeente Westerveld.

2. De gemeente Westerveld is een omgevingsgerichte gemeente, staat midden in de samenleving en streeft naar een optimale dienstverlening, met transparantie in beleid, efficiëntie, hulpvaardigheid en een open houding van ja mits. De bestuursorganen en ambtenaren werken daarom integraal, over de grenzen van het eigen werk, samen aan oplossingen vanuit de opgave.

3. Elk bestuursorgaan besluit ten aanzien van de eigen bevoegdheid of participatie en/of inspraak en/of uitdaagrecht wordt toegepast.

4. Participatie, inspraak en uitdaagrecht worden uitsluitend verleend aan belanghebbenden en inwoners die een lokaal belang hebben of lokaal van belang zijn in de gemeente Westerveld.

5. Inclusiviteit: de gemeente Westerveld bevordert de deelname aan het participatieproces van belanghebbenden die niet vanzelfsprekend meedoen of niet gemakkelijk kunnen meedoen, waardoor de representativiteit van het proces is gewaarborgd.

6. De bestuursorganen zoeken naar andere wegen om belanghebbenden en inwoners te informeren over en betrekken bij hun eigen leefomgeving.

7. De bestuursorganen experimenteren met nieuwe en representatieve vormen van inwonersparticipatie.

Artikel 3. Doel

Het doel van inspraak is: belanghebbenden en inwoners hebben de mogelijkheid hun mening kenbaar te maken over een ontwerp van gemeentelijk beleid. Met behulp van inspraak kunnen de bestuursorganen een belangenafweging maken ter voorbereiding op de besluitvorming.

Artikel 4. Onderwerp van inspraak

1. Elk bestuursorgaan besluit ten aanzien van de eigen bevoegdheid of inspraak wordt toegepast bij de totstandkoming van gemeentelijk beleid.

2. Inspraak wordt altijd toegepast indien de wet daartoe verplicht.

3. Geen inspraak wordt toegepast:

• a.

  ten aanzien van ondergeschikte herzieningen van eerder vastgestelde beleidsvoornemens;

• b.

  indien inspraak bij of krachtens wettelijk voorschrift is uitgesloten;

• c.

  indien sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft;

• d.

  inzake de begroting, de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet;

• e.

  indien de uitvoering van een beleidsvoornemen dermate spoedeisend is dat inspraak niet kan worden afgewacht;

• f.

  indien het belang van inspraak niet opweegt tegen het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor kwetsbare groepen in de samenleving.

Artikel 5. Inspraakgerechtigden

Inspraak wordt verleend aan belanghebbenden en inwoners.

Artikel 6. Inspraakprocedure

1. Inspraak bij het college vindt plaats overeenkomstig afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht.

2. Beleidsvoornemens worden gedurende zes weken na bekendmaking ter inzage gelegd, zodat zienswijzen kunnen worden ingediend.

3. Ter afronding van de inspraak maakt het bestuursorgaan een eindverslag met

• •

  een overzicht van de gevolgde inspraakprocedure;

• •

  een weergave van de zienswijzen die tijdens de inspraak mondeling of schriftelijk naar voren zijn gebracht;

• •

  een reactie op deze zienswijzen, waarbij met redenen omkleed wordt aangegeven op welke punten al dan niet tot aanpassing van het beleidsvoornemen wordt overgegaan.

4. Het bestuursorgaan maakt het eindverslag op de gebruikelijke wijze openbaar.

5. De indiener van een zienswijze wordt persoonlijk geïnformeerd over de reden(en) of de zienswijze al dan niet tot aanpassing van het beleidsvoornemen leidt of heeft geleid voordat het eindverslag openbaar wordt.

Artikel 7. Doelen en reikwijdte

1. Democratische motieven en doelen van de bestuursorganen om belanghebbenden bij de ontwikkeling van beleid en het politieke besluitvormingsproces te betrekken, zijn:

• •

  medeverantwoordelijkheid en zeggenschap van belanghebbenden;

• •

  actief burgerschap en eigenaarschap van belanghebbenden;

• •

  stimuleren van de dialoog met wederzijds begrip en respect;

• •

  overbruggen van een mogelijke politieke kloof door het vergroten van wederzijds vertrouwen en begrip.

Instrumentele motieven zijn:

• •

  benutten van kennis van belanghebbenden, omdat zij vaak beter weten wat nodig is en waaraan behoefte is;

• •

  vergroten van betrokkenheid en draagvlak van belanghebbenden;

• •

  vergroten van de kwaliteit en effectiviteit van beleid en plannen;

• •

  financiële voordelen door onder meer het terugbrengen van het aantal bezwaarschriften

• •

  en -procedures.

2. Inwonersparticipatie is een manier om te komen tot maatschappelijk verantwoorde keuzes die de bestuursorganen moeten maken om het (project)doel te realiseren.

3. De bestuursorganen besluiten op basis van de eigen bevoegdheid en rol of inwonersparticipatie plaatsvindt.

4. Inwonersparticipatie is altijd maatwerk, waarbij het doel, de gerichtheid en participatievorm kan verschillen.

5. Belanghebbenden hebben maximaal een adviserende en coproducerende rol (participatieladder).

6. Inwonersparticipatie wordt altijd toegepast, tenzij er sprake is van:

• a.

  ondergeschikte herzieningen van eerder vastgesteld beleid of eerder vastgestelde beleidsvoornemens;

• b.

  een wettelijk voorschrift waarbij inwonersparticipatie is uitgesloten;

• c.

  uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft;

• d.

  een beleidsvoornemen met een dermate spoedeisend karakter dat inwonersparticipatie niet kan worden afgewacht;

• e.

  de vaststelling van de begroting, de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet over gemeentelijke belastingen;

• f.

  een beleidsvoornemen dat uitsluitend of hoofdzakelijk betrekking heeft op interne of organisatorische aangelegenheden van de gemeente.

Artikel 8. Participatieproces en - aanpak

1. Het bestuursorgaan stelt bij de start van een proces, ontwikkeling of project vast of inwonerparticipatie wordt toegepast op basis van de afweging in randvoorwaarden: impact, risico’s en kosten.

2. Aanvullend op het in artikel 8.1 genoemde besluit, stelt het college vooraf een participatieaanpak op, daarin staat hoe inwonersparticipatie gaat plaatsvinden. Het maatwerk, zoals benoemd in artikel 7.4 wordt hierin uitgewerkt, als onderdeel van het projectplan, collegevoorstel en/of raadsvoorstel.

3. De in artikel 8.2 genoemde participatieaanpak beschrijft minimaal de volgende onderdelen:

• a.

  het doel en de intentie van de participatie;

• b.

  de kaders voor participatie;

• c.

  hoe het participatieproces eruit gaat zien;

  • 1.

    de tred(en) van de participatieladder en daarmee de mate van invloed van de participatie;

  • 2.

    welke vorm(en) van participatie worden ingezet;

  • 3.

    de belanghebbenden en doelgroep, de wijze waarop zij benaderd worden en de wijze waarop de deelnemers hun inbreng kunnen leveren;

  • 4.

    hoe de communicatie plaatsvindt;

  • 5.

    de manier waarop en wanneer de inbreng wordt teruggekoppeld.

• d.

  het tijdspad voor het participatieproces;

• e.

  de begrote kosten en benodigde capaciteit voor het participatieproces.

4. Indien inwonersparticipatie niet wordt toegepast zoals benoemd in artikel 8.6, dan wordt een motivering gegeven op basis van de randvoorwaarden artikel 8.1 in het projectplan, collegevoorstel en/of raadsvoorstel.

5. Indien op basis van voortschrijdend inzicht blijkt dat het wenselijk is om de participatieaanpak te wijzigen, zorgt het bestuursorgaan ervoor dat deelnemers hierover zo snel mogelijk worden geïnformeerd.

Artikel 9. Besluitvorming participatieproces

1. De uiteindelijke besluitvorming vindt plaats in en door het bestuursorgaan, afhankelijk van de bevoegdheden van dat bestuursorgaan.

2. Het bestuursorgaan maakt voorafgaand aan de start van het participatieproces bekend op welke wijze wordt omgegaan met de uitkomsten van het participatieproces en op welke wijze de besluitvorming plaatsvindt.

3. Het bestuursorgaan legt de gemaakte afspraken uit artikel 9.2 vast en communiceert deze met de belanghebbenden.

4. Het bestuursorgaan kan na afloop van het participatieproces in uitzonderlijke gevallen gemotiveerd afwijken van de gemaakte keuze in artikel 9.2. De afwijking van de gemaakte keuze in artikel 9.2 wordt gemotiveerd gecommuniceerd aan de belanghebbenden.

Artikel 10. Eindverslag inwonersparticipatie

1. Ter afronding van de inwonersparticipatie maakt het bestuursorgaan een eindverslag dat openbaar wordt gemaakt.

2. Het eindverslag bevat in ieder geval:

• a.

  het gevolgde participatieproces op hoofdlijnen;

• b.

  de uitkomsten van het participatieproces;

• c.

  de reactie van de bestuursorganen op deze uitkomsten en de wijze waarop de inbreng is benut bij de uitwerking van het beleidsvoorstel of uitvoeringsplan;

• d.

  een beknopte evaluatie van het participatieproces.

Artikel 11. Doelen en reikwijdte

1. Doelen van overheidsparticipatie zijn:

• a.

  het vergroten en/of verbeteren van de samenwerking met belanghebbenden en inwoners, bij het realiseren van maatschappelijke opgaven;

• b.

  het vergroten van de zeggenschap, zelfsturing en zelforganisatie van belanghebbenden en inwoners.

2. De bestuursorganen besluiten op basis van de eigen bevoegdheid en rol of overheidsparticipatie plaatsvindt.

3. Bij overheidsparticipatie zijn belanghebbenden en inwoners inhoudelijk leidend. Leiderschap en besluitvorming zijn bij overheidsparticipatie primair een zaak van belanghebbenden en inwoners.

4. Bij overheidsparticipatie zijn de bestuursorganen samenwerkingspartner(s) en behoudt de raad de controlerende taak.

Artikel 12. Toepassen overheidsparticipatie

1. Overheidsparticipatie wordt toegepast indien naar het oordeel van de bestuursorganen het maatschappelijk initiatief past binnen de kaders en doelstellingen van het gemeentelijk beleid en/of anderszins een positieve maatschappelijke bijdrage levert aan het welzijn en de welvaart van inwoners in de gemeente Westerveld.

2. De bestuursorganen zien af van overheidsparticipatie met betrekking tot maatschappelijke initiatieven als er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat:

• a.

  het maatschappelijk initiatief doelstellingen beoogt, die in strijd zijn met de wet en/of het algemeen belang;

• b.

  het een onderwerp betreft, dat niet behoort tot de bevoegdheden van de bestuursorganen of de uitvoering van besluiten van hogere bestuursorganen;

• c.

  er sprake is van onvoldoende draagvlak voor het maatschappelijk initiatief bij belanghebbenden en inwoners (los van de indieners);

• d.

  het maatschappelijk initiatief naar het oordeel van het betreffende bestuursorgaan op financiële, juridische of praktische gronden niet haalbaar is;

• e.

  het een onderwerp betreft waartegen een bezwaar- of beroepsprocedure in de zin van hoofdstuk 7 van de Algemene wet bestuursrecht openstaat of onderwerpen waarover de burgerlijke rechter is gevraagd een oordeel uit te spreken;

• f.

  een onderwerp dat overwegend het privébelang van de indiener dient.

3. De bestuursorganen kunnen aan de overheidsparticipatie vooraf voorwaarden verbinden om belanghebbenden en inwoners bij het maatschappelijk initiatief te betrekken.

4. Als het bestuursorgaan besluit om overheidsparticipatie toe te passen, kan het maatschappelijk initiatief worden ondersteund door:

• a.

  het (eventueel tijdelijk) ter beschikking stellen van ruimtes of huisvesting;

• b.

  het beschikbaar stellen van een aanjaagbudget, subsidie of andere financiële middelen;

• c.

  de inzet van ambtelijke expertise;

• d.

  andere vormen van ondersteuning.

Afspraken over het genoemde onder a) tot en met d) worden voorafgaand aan het proces vastgelegd.

Artikel 13. Doelen en reikwijdte

1. Met het uitdaagrecht willen de bestuursorganen:

• a.

  inwoners de ruimte bieden om zelf richting en invulling te geven aan hun directe leefomgeving;

• b.

  inwoners de kans geven om met hun aanpak een kwalitatief betere, duurzamere en efficiëntere uitvoering van publieke taken te realiseren;

• c.

  meer maatschappelijke waarde en draagvlak creëren.

2. Het uitdaagrecht richt zich op het doen van inwoners en de bestuursorganen die het laten doen.

3. Overname van de uitvoering van taken is mogelijk als:

• a.

  het geen lopend uitvoeringstraject of ondergeschikte voorziening betreft;

• b.

  het uitdaagrecht bij of krachtens wettelijk voorschrift is voorgeschreven;

• c.

  er geen sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft;

• d.

  de opdrachtwaarde onder de Europese drempelwaarde ligt voor leveringen en diensten voor decentrale overheid.

4. Met de overdracht van taken vindt ook een overdracht van financiële middelen plaats. De financiering is maatwerk.

5. Overname van de uitvoering van taken is niet mogelijk:

• a.

  inzake de vaststelling van de begroting, de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet;

• b.

  taken betreffende openbare orde en veiligheid;

• c.

  als de uitvoering van een beleidsvoornemen dermate spoedeisend is dat het benutten van het uitdaagrecht niet kan worden afgewacht;

• d.

  als het belang van het uitdaagrecht niet opweegt tegen het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor kwetsbare groepen in de samenleving.

Artikel 14. Procedure uitdaagrecht

1. Een verzoek met betrekking tot het uitdaagrecht wordt bij het college ingediend en omvat in ieder geval de volgende onderdelen:

• a.

  omschrijving van de gemeentelijke taak die de verzoeker wil overnemen;

• b.

  uitleg waarom en hoe de verzoeker deze taak kwalitatief beter, duurzamer en efficiënter (goedkoper) kan uitvoeren;

• c.

  duidelijkheid over de betrokkenheid, kennis en/of ervaring van de verzoeker;

• d.

  indicatie van het draagvlak onder belanghebbenden en inwoners;

• e.

  indicatie van de kosten die aan de uitvoering van de taak zijn verbonden;

• f.

  omschrijving van de manier waarop de verzoeker met de bestuursorganen wil samenwerken of ondersteuning nodig heeft;

• g.

  inzicht in hoe de kwaliteit en uitvoering van de taak op de langere termijn kan worden gewaarborgd.

2. Het college neemt een besluit over het ingediende verzoek. Indien en voor zover het verzoek de bevoegdheid van de raad betreft, legt het college het voorstel ter besluitvorming voor aan de raad.

3. Als het verzoek wordt ingewilligd, maakt het college afspraken met de verzoeker over het proces, het resultaat, het budget, de looptijd en monitoring.

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet inwerking getreden. In de omgevingswet wordt onder participatie verstaan: Het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden) bij het proces van besluitvormging over een project of activiteit.

Participatie door de initiatiefnemer is standaard opgenomen als een aanvraagvereiste voor een omgevingsvergunning onder de Omgevingswet. De manier waarop de participatie is georganiseerd, is onderdeel van de vergunningaanvraag.

Artikel 15. Omgevingsplan en omgevingsvergunning

1. Het bestuursorgaan stelt, voor zover het de eigen bevoegdheid betreft, voor inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden een ‘Handreiking participatie voor initiatiefnemers’ op voor participatie bij initiatieven die effect hebben op de fysieke leefomgeving.

2. Het bestuursorgaan volgt de principes van de ‘Handreiking participatie voor initiatiefnemers’ bij de toepassing van instrumenten uit de Omgevingswet:

• a.

  de omgevingsvisie;

• b.

  het programma;

• c.

  het omgevingsplan en wijzigingen daarvan;

de omgevingsvergunning.

Artikel 16. Doelen en reikwijdte

Een democratie waarbij zeggenschap, eigenaarschap en samenwerking centraal staan, voor leefbare en vitale dorpen in Westerveld.

1. De gemeente Westerveld heeft vele dorpen en kernen, welke kunnen vragen om een verschillende aanpak. De inwoners daarvan (al dan niet georganiseerd) zijn ook de ogen en oren van de deze gebieden. De gemeente streeft naar een goede samenwerking met de inwoners.

2. Dorps- en gebiedsgericht werken stelt de gemeente in staat aan te sluiten op wat een dorp of kern uniek maakt. Door samen te werken aan het stimuleren van de lokale democratie wordt de inbreng en betrokkenheid vanuit de dorpen, kernen en daarmee inwoners vergroot.

3. Meer zeggenschap en structurele samenwerking om de invloed op en het eigenaarschap van de leefomgeving te vergroten. De dorpsbelangenorganisaties spelen hierbij een belangrijke en geheel eigen rol.

4. De bestuursorganen erkennen dorpsbelangenorganisaties als formele gesprekspartner ter versterking van de leefbaarheid, participatie en lokale democratie. De samenwerking is gebaseerd op de beginselen van wederkerigheid, vertrouwen en maatwerk.

5. Een dorpsbelangenorganisaties heeft bij voorkeur de status van rechtspersoon, zodat zij ook financiële verantwoordelijkheid kan dragen.

Artikel 17. Evaluatie en monitoring

1. De uitvoering van deze verordening wordt eenmaal per raadsperiode geëvalueerd.

Artikel 18. Verhouding met andere regelingen

1. Deze verordening heeft geen betrekking op participatie in de zin van de Participatiewet.

2. Deze verordening laat onverlet de Verordening Adviesraad Sociaal Domein Westerveld 2020.

Artikel 19. Intrekking Inspraakverordening

Met de inwerkingtreding van deze verordening wordt ingetrokken:

de Participatieverordening 2022.

Artikel 20. Inwerkingtreding en citeertitel

1. Deze verordening treedt in werking op 1 januari 2026.

2. Deze verordening wordt aangehaald als Participatieverordening gemeente Westerveld 2025.