Nota Lening- en garantiebeleid gemeente Helmond 2026

1.1 Definitie lening en garantie

• •

  Lening: Een geldverstrekking aan een andere partij met de verwachting de hoofdsom met rente binnen de afgesproken termijn terug te krijgen. Op de lening wordt afgelost en de gemeente ontvangt een marktconforme rente. Om het risico dat de gemeente het geld niet terugkrijgt te verkleinen, moeten zoveel mogelijk zekerheden gesteld worden.

• •

  Garantie: Hiermee wordt borgtocht bedoeld. Zie definitie Borgtocht.

• •

  Borgtocht: In deze nota wordt het begrip ‘garantie’ gehanteerd. Formeel gezien moet de terminologie van het burgerlijk Wetboek worden gehanteerd en dit is de term ‘borgtocht’. In artikel 850 – Burgerlijk wetboek boek 7 is bepaald: Borgtocht is de overeenkomst waarbij de ene partij, de borg, zich tegenover de andere partij, de schuldeiser, verbindt tot nakoming van een verbintenis, die een derde, de hoofdschuldenaar, tegenover de schuldeiser heeft of zal krijgen.

1.2 Wettelijke kaders

Het verstrekken van leningen en Garanties door gemeenten is onderhevig aan wet- en regelgeving. De belangrijkste worden hieronder vermeld:

Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido)

Deze wet geeft aan decentrale overheden de mogelijkheid leningen en garanties te verstrekken aan instellingen mits hiermee een publiek belang gediend is. Wat het publiek belang (exact) is, staat niet nader omschreven in deze wet. Dit biedt de decentrale overheden, zoals een gemeenteraad, de ruimte om zelf te bepalen wat zij publiek belang vinden.

Staatssteun

Vanuit de Europese regelgeving mag er geen sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun en concurrentievervalsing. Om ongeoorloofde staatssteun te voorkomen, moet de gemeente een lening of garantie verstrekken onder marktconforme voorwaarden. Dit betekent dat bij het verstrekken van een lening of een garantie de gemeente moet nagaan in hoeverre de verstrekking staatssteun oplevert en of deze steun mogelijk rechtmatig verleend kan worden.

Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)

De artikelen 36, 50 en 57 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) vereisen bij de begroting en jaarrekening een volledige opgave van alle verstrekte leningen en garanties en de bijbehorende risico’s.

Wet Markt en Overheid

Decentrale overheden die economische activiteiten verrichten moeten zich houden aan de gedragsregels Markt en Overheid, die zijn opgenomen in de Mededingingswet. De doelstelling van de Wet Markt en Overheid is om zo gelijk mogelijke concurrentieverhoudingen te creëren tussen overheden en particuliere ondernemingen. De gemeente zal bij het verstrekken van Leningen en Garanties aan de Gedragsregels van de Wet Markt en Overheid moeten voldoen.

De volgende algemene uitgangspunten zijn van toepassing:

• 2.1

  Een garantie of geldlening wordt alleen verstrekt indien wordt voldaan aan de algemene kaders zoals opgenomen in het op dat moment geldende treasurystatuut.

• 2.2

  Een garantie of geldlening wordt uitsluitend verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. De publieke taak wordt in de wet niet nader omschreven. De gemeenteraad bepaalt – gemotiveerd en transparant – in principe zelf wat onder de publieke taak moet worden verstaan en hoe deze zal worden uitgevoerd. Op gebieden waar de gemeente geen beleidsvormende c.q. stimulerende taak voor haar ziet weggelegd, worden in beginsel geen garanties/leningen verstrekt.

• 2.3

  De gemeente Helmond hanteert een terughoudend beleid in het verstrekken van garanties/geldleningen. De gemeente treedt alleen op als financier en/of garant als er geen alternatieven zijn en het publieke belang zo groot is dat financiële ondersteuning noodzakelijk is:

  • •

    Een geldlening wordt pas verstrekt op het moment dat er aantoonbaar geen andere aanbieders zijn. Hiertoe dienen minimaal twee schriftelijk onderbouwde afwijzingen van banken met minimaal een A-rating overgelegd te worden.

  • •

    Bij een aanvraag voor een garantie dient eerst bepaald te worden of een klant ook een financiering zonder garantie kan krijgen. Dit kan aangetoond worden door het overleggen van minimaal twee schriftelijke onderbouwde afwijzingen van banken met minimaal een A-rating. Daarnaast is het van belang te weten wat het maximale financieringsbedrag zonder garantie is. De gemeente staat uitsluitend garant voor dat deel waarvoor anders geen financiering gekregen wordt.

• 2.4

  Indien er andere financieringsmogelijkheden zijn, dienen die vooraf bekeken te worden. Is het bijvoorbeeld mogelijk een beroep op de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten) te doen? Als bij verzoeken tot het verstrekken van een garantie gebruik gemaakt kan worden van achtervang via een waarborgfonds, zoals bijv. Wfz (zorg), WSW (sociale woningbouw) en SWS (sport) dan moet de aanvrager daar in eerste instantie naar doorverwezen worden.

• 2.5

  Leningen en garanties worden verstrekt onder marktconforme voorwaarden. De geldnemer betaalt aan de gemeente een renteopslag voor de garantie of lening. De methodiek ter bepaling van de renteopslag sluit aan bij de Europese regelgeving (zie bijlage 2).

• 2.6

  Bij het verstrekken van Leningen en Garanties zullen zekerheden (zoals bijvoorbeeld hypotheekrechten en pandrechten) worden gevraagd van de geldnemer om het risico van betreffende gemeenteleningen of garantie zo goed mogelijk af te dekken.

Om te bepalen of het verstrekken van een lening of een garantie tot de mogelijkheden behoort, is in bijlagen 1a en 1b een beslisboom opgenomen.

Doordat de gemeente alleen een lening of een garantie verstrekt als er geen andere financieringsmogelijkheden zijn, is het risicoprofiel van de verstrekte leningen en garanties hoog. Primair heeft het verstrekken van een garantie op een lening die door de bank wordt verstrekt de voorkeur boven het rechtsreeks verstrekken van een lening. Dit om de volgende redenen:

• 1.

  De gemeente is geen bancaire instelling en ook de organisatie is daar niet op ingericht. Het is niet de primaire taak van een gemeente om een leningenportefeuille te beheren.

• 2.

  Voor de beoordeling van de kredietwaardigheid van de geldnemer is in geval van een garantie ook altijd een bank betrokken.

• 3.

  Garanties belasten de gemeentelijke schuldpositie in principe niet, mits de garantie niet aangesproken wordt en/of er geen voorziening wordt getroffen. Leningen belasten de gemeentelijke schuldpositie rechtstreeks en hebben derhalve ook effect op de weerbaarheid en wendbaarheid van de programmabegroting.

Zodra er zich een situatie voordoet waarbij de onderneming – ondanks de mogelijkheid tot het afgeven van een garantie – geen andere financieringsmogelijkheid heeft, kan de gemeente beslissen om een geldlening verstrekken. Mits voldaan wordt aan de in hoofdstuk 2 genoemde uitgangspunten.

3.1 Marktconforme voorwaarde leningen en garanties

Bij het verstrekken van leningen of garanties moeten staatssteunregels in acht worden genomen. De Europese commissie heeft hiervoor richtlijnen en mededelingen gesteld. Om een marktconform tarief door te rekenen aan de geldnemer heeft onze gemeente een kredietrisicomodel ontwikkeld. Dit model is opgenomen in bijlage 2 ‘toelichting premiebepaling leningen en garanties’.

Garanties

Het dragen van een risico, zoals een garantie door de gemeente, dient door een passende premie te worden vergoed. Wanneer de geldnemer geen of een lage premie betaalt, heeft hij een voordeel. Vergeleken met een situatie zonder garantie kan de geldnemer dankzij de garantie voor een lening betere financiële voorwaarden krijgen.

Een belangrijke voorwaarde voor een ‘geen staatssteun- oordeel’ is dat de garantie niet meer dan 80% van de uitstaande lening (of andere verplichting) mag dekken van de garantiepartij. Het verstrekken van een garantie van meer dan 80% is slechts in zeer uitzonderlijke gevallen mogelijk en daarbij dienen aanvullende formaliteiten in het kader van het staatssteunrecht doorlopen te worden.

Garantie aan onderwijsinstellingen

Voor onderwijsinstellingen geldt dat zij – naast een lening bij een commerciële bank – ook een lening via schatkistbankieren bij het ministerie van Financiën kunnen krijgen voor de uitoefening van hun publieke taak, het geven van onderwijs. Het rijk is namelijk bevoegd om leningen te verstrekken aan instellingen met een publieke taak. Een lening via schatkistbankieren is voordeliger voor hen, alleen moet de gemeente dan een garantie afgeven en is instemming nodig van het ministerie van OCW. De gemeentegarantie is nodig vanwege de wettelijke verantwoordelijkheid van de gemeente voor onderwijshuisvesting in het funderend onderwijs (= primair en voortgezet onderwijs inclusief JZ speciaal onderwijs). Het staatssteunrecht biedt mogelijkheden om dergelijke garanties te verstrekken, voor zover het binnen de hiervoor opgestelde kaders valt.

Leningen

Leningen worden niet verstrekt met als doel een rentevoordeel ten opzichte van een financiële instelling te behalen. Uitgangspunt bij het verstrekken van leningen is het bij de geldnemer in rekening brengen van een marktconform rentepercentage. Dit rentepercentage bestaat uit de gemeentelijke inleenrente (de rente die de gemeente zelf voor een vergelijkbare lening op de markt moet betalen) vermeerderd met een renteopslag. Zie bijlage 2 Toelichting premiebepaling leningen en garanties.

3.2 Bestuurlijke besluitvorming

In het treasurystatuut is opgenomen dat het college besluit over het al dan niet verstrekken van een lening/garantie. Dit is van toepassing indien de aanvraag voldoet aan de kaders zoals genoemd in deze nota.

Indien de aanvraag afwijkt van het vastgestelde beleid en het college toch positief tegenover de aanvraag staat, dient dit ter goedkeuring voorgelegd te worden aan de raad.

3.3 Beheer van verstrekte leningen en garanties

Na afronding van het besluitvormingsproces en het verstrekken van de lening/garantie volgen nog acties om het dossier te completeren en het beheer te waarborgen. In het dossier worden opgenomen:

• •

  Collegevoorstel en –besluit incl. alle relevante stukken op basis waarvan het besluit genomen is;

• •

  Afschrift van de ondertekende overeenkomst.

Ook dient vastgelegd te worden welke gegevens jaarlijks overgelegd moeten worden. Deze contractuele afspraken moeten jaarlijks opgevolgd en gemonitord worden. Actief monitoren is van belang om financieel, nadelige gevolgen te voorkomen of te beperken door tijdig in te grijpen. Als de kredietwaardigheid van de instelling verandert, afspraken niet (tijdig) worden nagekomen of informatie niet wordt verstrekt, dan moet hier tijdig op gereageerd worden. Afwijkingen moeten gemeld worden aan het college. Om de financiële risico’s te kunnen beheersen moet regelmatig, maar ten minste één keer per jaar, contact onderhouden te worden met de aanvrager.