Beleidsregels terugvordering, invordering en boete voor de Participatiewet, IOAW en IOAZ Ermelo, Harderwijk en Zeewolde 2026

Ondertekening

BIJLAGE 1: ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

Algemeen: Deze bijlage verduidelijkt de achtergrond van de beleidsregels en is leidend bij de uitvoering. Let op: onderstaande toelichting is niet uitputtend en beperkt zich tot de artikelen die een nadere toelichting vereisen.

Artikelsgewijs

Artikel 2: Algemene bepalingen

De gemeente is verplicht een uitkering terug te vorderen op grond van artikel 58 lid 1 Pw, als de ontvanger van bijstand deze uitkering tot een te hoog bedrag of ten onrechte heeft gekregen indien de inlichtingenplicht is geschonden. Het gaat dan om situaties waarin de ontvanger van bijstand verkeerde informatie, geen informatie of te laat informatie heeft gegeven. In de andere gevallen die de wetgever noemt, kan de gemeente terugvorderen op grond van artikel 58 lid 2 Pw, maar hoeft dat niet. In die gevallen kan de gemeente gebruik maken van haar bevoegdheid. Dit hoofdstuk gaat in op de bevoegdheden van de gemeente zoals bedoeld in artikel 58 lid 2 Pw. Als het om bijstand gaat, staan die vereisten in artikel 58 van de Participatiewet. Een vergelijkbare bepaling is opgenomen in artikel 25 van de IOAW en de IOAZ.

In een terugvorderingsbesluit staat tot welk bedrag de uitkering of de lening wordt teruggevorderd, wat de reden is van de terugvordering en op welke wettelijke grond die is gebaseerd. Ook staat er binnen welke termijn er betaald moet worden. Ook wordt aangegeven op welke manier de vordering terugbetaald moet worden.

Om te kunnen terugvorderen en de vordering te incasseren, maakt de gemeente gebruik van andere bevoegdheden. De gemeente:

• a.

  weegt af of een uitkering teruggevorderd dient te worden.

• b.

  verrekent de vordering met een uitkering van de gemeente indien mogelijk; Bij een vordering op grond van de Participatiewet is de verrekeningsbevoegdheid 6 maanden en bij een vordering op grond van de IOAW en de IOAZ is de verrekeningsbevoegdheid 3 maanden.

• c.

  verhoogt de vordering met de loonbelasting en premies volksverzekeringen, die de gemeente moet inhouden als het om een uitkering gaat (dit heet bruteren) indien mogelijk en er sprake is van een schending van de inlichtingenplicht;

• d.

  gebruikt voor beslaglegging op inkomen een dwangbevel dat, waar dat mogelijk is, per post wordt verstuurd. Dit heet een vereenvoudigd derdenbeslag;

• e.

  brengt de kosten van het leggen van beslag (in geval een deurwaarder moet worden ingezet) in rekening bij de debiteur; en

• f.

  verhaalt de vordering op bezittingen van de debiteur die gedekt zijn door pand- en hypotheekrechten ten gunste van de gemeente. De gemeente mag deze bezittingen dan verkopen om de vordering te kunnen incasseren.

De gemeente vordert vanuit de wet een deel van de uitkering terug als een ontvanger van bijstand te veel of ten onrechte uitkering heeft ontvangen vanwege een schending van de inlichtingenplicht. De gemeente vordert dan alleen het bedrag terug dat de ontvanger te veel aan uitkering zou hebben gekregen als hij op tijd de juiste informatie had gegeven. Daarnaast kan de gemeente terugvorderen als er wel voldaan is aan de inlichtingenplicht maar er, bijvoorbeeld, onterecht een uitkering is verstrekt of een voorschot is verstrekt. Gaat het om een terugvordering omdat de ontvanger onjuiste informatie heeft gegeven over zijn vermogen? Dan vordert de gemeente alleen het bedrag terug waarmee de vermogensgrens uit de Participatiewet is overschreden.

Artikel 3: Kwijtschelding van restantvordering

Op verzoek van de debiteur kunnen wij in sommige situaties kwijtschelding verlenen. Dit kan bijvoorbeeld wanneer de debiteur binnen een periode van 3 jaar in totaal 36 maanden heeft afgelost, en er geen sprake is geweest van een vordering ten gevolge van een schending van de inlichtingenplicht. Daarbij is het wel nodig dat de debiteur uit zichzelf of op verzoek van de gemeente alle informatie heeft verstrekt die van belang is. Belangrijke informatie zijn bijvoorbeeld gegevens over inkomsten en bezittingen.

-De wettelijke terugbetalingstermijn bij vorderingen als gevolg van schending van de inlichtingenplicht is 60 of 120 maanden. Ook hiervoor geldt dat de debiteur relevante informatie heeft gevraagd en ongevraagd heeft verstrekt. Voor moeilijk invorderbare terugvorderingen geldt een afzonderlijke afweging in lid 4.

Artikel 4: Uitzondering kwijtschelding

Wanneer bij inwerkingtreding van dit beleid een debiteur al langer aflost dan de nieuwe soepelere termijn eist (bijvoorbeeld al 50 maanden aflost terwijl 36 maanden nu voldoende is), dan wordt het bedrag dat nu nog openstaat per direct kwijtgescholden. Betalingen die al verricht zijn (ook de ‘te veel’ betaalde maanden) worden niet terugbetaald aan de debiteur.

Artikel 5: Afzien van terugvordering vanwege dringende redenen

Het uitgangspunt is, dat de gemeente een uitkering terugvordert die ten onrechte of tot een te hoog bedrag is verstrekt. Maar er zijn uitzonderingen denkbaar. Er moet sprake zijn van een bijzondere en uitzonderlijke omstandigheid wil afwijking van de regel gerechtvaardigd zijn. Het (gedeeltelijk) afzien van terugvordering moet leiden tot het voorkomen van een verslechtering van de omstandigheden.

Bij het nemen van een terugvorderingsbesluit houdt de gemeente rekening met het evenredigheidsbeginsel. We wegen daarin de keuzes van de klant mee, maar houden ook rekening met een stapeling van de volgende factoren:

• a.

  de persoonlijke situatie van de belanghebbende;

• b.

  de financiële situatie;

• c.

  de werksituatie; en

• d.

  de kans op een hoger inkomen.

• e.

  de oorzaak van de terugvordering

Diegene die ten onrechte bijstand heeft ontvangen moet over deze factoren uit eigen beweging informatie geven, anders kan de gemeente hier geen rekening mee houden. De gemeente moet de belanghebbende hiervoor wel in de gelegenheid stellen om deze informatie te verstrekken.

Artikel 6: Invordering (Algemeen)

De gemeente informeert de debiteur per brief over het besluit om een uitkering terug te vorderen of om een boete op te leggen. Daarbij wordt hem een wettelijke termijn van zes weken gegeven om de vordering te betalen. In de brief van de gemeente staat ook op welke manier de debiteur de vordering moet betalen. Het volgende blijkt in ieder geval uit de beschikking:

• a.

  hoe hoog de vordering / boete is;

• b.

  de verplichting om de vordering binnen zes weken in een keer te betalen;

• c.

  wanneer de betalingsverplichting ingaat;

• d.

  dat de debiteur binnen zes weken een betalingsvoorstel kan doen;

• e.

  dat de vordering meteen wordt ingehouden, met inachtneming van de beslagvrije voet, op een uitkering of vordering van de debiteur op de gemeente, als dat mogelijk is;

• f.

  wat de gemeente doet als de debiteur de betalingsverplichting niet nakomt;

• g.

  hoe de gemeente haar vorderingen incasseert; en

• h.

  dat de betalingsverplichtingen van de debiteur niet aangepast worden als de debiteur nieuwe schulden maakt.

Artikel 7: Inhouden op uitkering

In de situatie waar sprake is van een vordering van bijstand op grond van de Participatiewet, de IOAW en de IOAZ, zal de gemeente deze vordering inhouden op de uitkering indien dit mogelijk is. Dit recht op bijstand zijn tegoeden waaronder ook het tot dan toe opgebouwde en gereserveerde vakantiegeld valt. De inhouding vindt zo spoedig mogelijk plaats, of anders per de eerstvolgende betaling nadat de brief besluit tot terugvordering is verzonden. Bij de inhouding op de uitkering wordt rekening gehouden met de beslagvrije voet.

Artikel 8: Verlenen van uitstel van betaling

Personen die geen uitkering van de gemeente ontvangen maar wel aan de gemeente moeten terugbetalen, kunnen niet altijd binnen de betalingstermijn van zes weken terugbetalen. De debiteur kan dan een aflossingsverzoek doen indien de totaalsom van de vordering binnen 36 maandelijkse termijnen afgelost kan worden. Als de gemeente met een aflossingsverzoek instemt, treft de gemeente een betalingsregeling met de debiteur en hoeft hij de vordering niet in één keer af te lossen. Voorwaarde is wel dat de debiteur maandelijks ten minste € 25,00 per maand aflost op de vordering, tenzij de beslagvrije voet dit niet toelaat.

Debiteuren kunnen ook verzoeken om een andere regeling wanneer zij niet het bedrag binnen 36 maanden kunnen terugbetalen. Om te berekenen wat zij kunnen aflossen moet er informatie worden overlegd. Uit deze informatie moet blijken wat de inkomsten van de debiteur zijn. De termijn van de betalingsregeling gaat lopen, vanaf het moment dat de betalingsregeling ingaat.

Wanneer de debiteur het berekende aflossingsbedrag niet kan aflossen kan hij dat schriftelijk aan de gemeente kenbaar maken waarom dat niet lukt. De gemeente kan dan aan de hand van de actuele gegevens opnieuw de draagkracht berekenen en de beslagvrije voet vaststellen. Hierna kan het college een nieuwe afloscapaciteit en betalingsregeling afspreken met belanghebbende.

Wanneer een betalingsregeling niet meer kan worden nagekomen dan kan de debiteur dat kenbaar maken. Dit kan onder andere via een verzoekformulier betalingsregeling op de website van Meerinzicht. De gemeente zal dan opnieuw bekijken of de regeling dient te worden gewijzigd.

Wanneer de debiteur zich niet aan de betalingsverplichting houdt, kan dit gevolgen hebben voor de regeling. De betalingsregeling kan dan worden ingetrokken. Het college verstaat onder het niet nakomen van de betalingsverplichting, in elk geval de situatie dat belanghebbende niet volledig of niet tijdig de maandelijkse betalingsregeling nakomt. Het college sluit aan bij de omschrijving van de inlichtingenplicht van artikel 60 lid 1 Participatiewet voor de beoordeling van artikel 8 lid 4 sub b. Het college sluit aan bij artikel 17 lid 2 Participatiewet voor de beoordeling van artikel 8 lid 4 sub c. Het college verstaat onder veranderde omstandigheden in elk geval wijzigingen in het vermogen en het inkomen.

Artikel 9: Afzien van invordering kruimelbedragen

Het invorderen van kleine bedragen kost naar verhouding veel tijd en is niet altijd efficiënt. Daarom ziet de gemeente af van invordering als het totaal aan terug te vorderen bedragen aanvankelijk minder is dan € 50,00.

Artikel 10: Afwijzen verzoek tot een betalingsregeling of herziening

Een verzoek om een betalingsregeling kan ook worden afgewezen. Dit kan wanneer de debiteur onvoldoende meewerkt, onjuiste gegevens verstrekt of te laat is met het verstrekken van gegevens.

Artikel 12: Tussentijdse beoordeling van een betalingsregeling

Een betalingsregeling kan getoetst worden. Uit de toetsing blijkt of deze moet worden bijgesteld naar de actuele situatie. Mocht de regeling worden gewijzigd, dan gaat de nieuwe betalingsverplichting in op de eerste dag van de daaropvolgende kalendermaand. De debiteur wordt van de wijziging per beschikking op de hoogte gebracht.

Artikel 13: Afzien van invordering op erfgenamen

De gemeente besluit om een vordering niet in te vorderen wanneer de schuld aan iemand toekomt die hiervan eigenaar is geworden nadat hij een erfenis heeft aanvaard. Eventuele opgelegde boetes gaan niet mee in de nalatenschap.

Artikel 15: Betalingsvolgorde

Als de gemeente meerdere vorderingen op de debiteur heeft, dan kan de debiteur aangeven voor welke vordering de betaling bedoeld is. Heeft de debiteur dit niet aangegeven, dan neemt de gemeente aan dat die betaling bedoeld is voor het aflossen van een vordering volgens de door de gemeente bepaalde volgorde:

• 1.

  eerst de netto vorderingen om brutering te voorkomen. Dit gaat om vorderingen als gevolg van schending inlichtingenplicht binnen hetzelfde jaar. Voor vorderingen vloeiend uit geen schending inlichtingenplicht, verhoogt het college de vordering niet met de gemaakte kosten (bruteren);

• 2.

  Daarna opgelegde boetes;

• 3.

  Indien er leenbijstand openstaat, terugbetaling van de leenbijstand;

• 4.

  Vervolgens de bruto vorderingen, als gevolg van schending inlichtingenplicht;

• 5.

  En tenslotte de netto vorderingen.

Heeft de gemeente meerdere vorderingen van dezelfde soort, dan wordt betaling toegerekend aan de oudste vordering van die soort.

Artikel 16: Kosten bij het overdragen aan een deurwaarder

De gemeente verhoogt de vordering met incassokosten pas op het moment dat de incasso is overgedragen aan een gerechtsdeurwaarder.

Artikel 18: Waarschuwing

Iedereen die een bijstandsuitkering ontvangt, heeft een inlichtingenplicht. Dat staat in artikel 17 lid 1 van de Participatiewet. De inlichtingenplicht houdt in dat mensen vanuit zichzelf, en natuurlijk ook desgevraagd, alles melden aan de gemeente wat van belang kan zijn voor het recht op een bijstandsuitkering. Als een inwoner bijstand ontvangt en zich niet houdt aan de inlichtingenplicht, moet in beginsel een boete worden opgelegd. Hierover gaat dit hoofdstuk.

De gemeente is dus verplicht om, indien de inlichtingenplicht is geschonden, een boete op te leggen. Hierop zijn een aantal uitzonderingen:

Een waarschuwing wordt in elk geval gegeven in de volgende situaties:

Situatie 1: de inwoner heeft geen of onjuiste inlichtingen verstrekt maar dit heeft niet geleid tot een benadelingsbedrag of het benadelingsbedrag is niet hoger dan € 150,00.

Situatie 2: de inwoner heeft in eerste instantie geen inlichtingen verstrekt over een wijziging van de persoonlijke situatie maar heeft uit eigen beweging alsnog binnen een redelijke termijn de juiste inlichtingen verstrekt voordat de overtreding is geconstateerd en het college hier niet aantoonbaar naar heeft gehandeld. Een redelijke termijn is niet langer dan 60 dagen nadat de inlichtingen verstrekt hadden moeten worden.

De gemeente volstaat met het geven van een waarschuwing als zich één van bovengenoemde situaties voordoet én niet eerder in de voorafgaande twee jaar een waarschuwing is gegeven.

Artikel 19: Kwijtschelding boete

De gemeente heeft de mogelijkheid om, op verzoek van de inwoner, de boete kwijt te schelden. In dat geval toetst de gemeente of er sprake is van geen opzet of grove schuld. Als op basis hiervan gekozen wordt om de boete kwijt te schelden, is de inwoner verplicht om mee te werken aan een schuldregeling. Daadwerkelijke kwijtschelding van de boete vindt plaats op het moment dat de inwoner de schuldregeling succesvol heeft doorlopen en in die periode niet opnieuw een boete is opgelegd. Met schuldregeling wordt zowel een minnelijke als wettelijke schuldregeling bedoeld. In de situatie waarbij een saneringskrediet verstrekt wordt voor het afkopen van de schulden, wordt de boete op het moment van afbetaling schulden kwijtgescholden.

Artikel 20: Dringende redenen

Bij dringende redenen gaat het om situaties die niet vaak voorkomen, waarbij iets bijzonders en uitzonderlijks aan de hand is en waarin een individuele afweging van alle relevante omstandigheden plaatsvindt. In dat geval kan er worden afgezien van het opleggen van de boete.

De gemeente legt ook geen boete op als de overtreding niet aan de overtreder kan worden verweten. Voor het opleggen van een boete is het nodig dat aan de inwoner persoonlijk een verwijt valt te maken van de schending van de inlichtingenverplichting. Dit heeft te maken met het bestraffende karakter van de boete. Daarvoor geldt namelijk het beginsel dat geen straf kan worden opgelegd zonder schuld.