Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 7 april 2026, nr. UTSP-1594945003-5186, tot vaststelling van de Beleidsregels vergunningverlening open bodemenergiesystemen Het Ambacht in Veenendaal 2026

Ondertekening

Bijlage 1 Kaart gebied Het Ambacht in Veenendaal

In deze bijlage is een kaart opgenomen, waarop het plan- en projectgebied is te zien. Het projectgebied Het Ambacht is onderverdeeld in verschillende bouwvelden, zogenaamde clusters. De clusters zijn met stippellijnen aangeduid en voorzien van een nummer. In totaal zijn er zeven clusters.

In het projectgebied zijn over de clusters heen blauwe en rode zones geprojecteerd. Een blauwe of rode zone stelt een koude respectievelijk een warme zone voor. Deze zones zijn de zoekgebieden voor koude en warme bronnen ten behoeve van open bodemenergiesystemen.

Rond het projectgebied is een gebied in grijs weergegeven. Dat is de bufferzone. Het projectgebied samen met de bufferzone vormt het plangebied.

Toelichting

Algemeen

In Veenendaal ligt projectgebied Het Ambacht dat ontwikkeld gaat worden tot een wijk met een duurzaam karakter en biedt ruimte aan verschillende typen woningen. Het gebied is omringd door bestaande bebouwing en een bedrijventerrein. Over een periode van 10 jaar worden in dit gebied 2.200-2.400 woningen gerealiseerd, verdeeld over zeven clusters. De clusters bestaan uit bouwvelden met elk een eigen invulling qua bebouwing en energievraag. In totaal zijn er 16 bouwvelden. De gemeente heeft voor deze ontwikkeling een energievisie opgesteld. De woningen moet van duurzame warmte en koeling worden voorzien, waarbij ook rekening wordt gehouden met het tegengaan van netcongestie. Dit sluit aan bij de provinciale ambities op het gebied van energietransitie en netcongestie. Bodemenergie is één van de belangrijkste toepassingen voor enerzijds duurzaam koelen en verwarmen en anderzijds voor het tegengaan van netcongestie gezien het lagere elektriciteitsverbruik in vergelijking met andere toepassingen zoals luchtwarmtepompen.

De ondergrond is geschikt voor toepassing van bodemenergie. Er is echter een hoge bouwdichtheid op een relatief klein oppervlak waardoor per cluster mogelijk onvoldoende capaciteit aanwezig is om aan de energievraag te kunnen voldoen. Dit blijkt uit een inventarisatie naar de warmte- en koudevraag en de eigenschappen van de ondergrond uitgevoerd door KWA Bedrijfsadviseurs in opdracht van de gemeente Veenendaal. Via een bodemenergieplan wil de gemeente sturing geven aan optimaal en duurzaam gebruik van de ondergrond, zodat negatieve interferentie tussen de verschillende bodemenergiesystemen of nadelige beïnvloeding van andere ondergrondse functies en bestaande bodemenergiesystemen wordt voorkomen. Een bodemenergieplan voor het gebied Het Ambacht is, in afstemming met de provincie en de Omgevingsdienst Utrecht, opgesteld. Het Bodemenergieplan Het Ambacht in Veenendaal (KWA Bedrijfsadviseurs B.V., kenmerk 4303233DR08, d.d. 21 november 2025), is op 25 november 2025 vastgesteld door Burgemeester en Wethouders van Veenendaal.

De gemeente heeft de provincie verzocht het bodemenergieplan te hanteren als toetsingskader voor de vergunningverlening voor open bodemenergiesystemen, waarvoor gedeputeerde staten bevoegd gezag zijn, in het betreffende gebied. Deze Beleidsregels open bodemenergie Het Ambacht Veenendaal 2026 voorzien hierin. Ze zijn gebaseerd op en in overeenstemming met het bodemenergieplan. Het doel is om bij te dragen aan het optimaal benutten van de beschikbare capaciteit van de ondergrond voor bodemenergie, teneinde zo veel mogelijk te kunnen voorzien in de vraag naar duurzame warmte en koude.

Naast deze beleidsregels specifiek voor dit gebied, gelden uiteraard de landelijke en provinciale wet- en regelgeving.

Artikelsgewijs

Artikel 3. Toegestane type open bodemenergiesysteem

De open bodemenergiesystemen die mogen worden toegepast zijn van het type doublet en het type monobron. Gezien de beoogde omvang van de ontwikkelingen en de daarbij behorende warmte-/koudevraag geeft het bodemenergieplan aan dat voornamelijk het type doublet (met een warme en een koude bron, waarbij de stromingsrichting tijdens verwarmingsbedrijf tegengesteld is aan de stromingsrichting tijdens koelingsbedrijf) wordt ingezet. Indien blijkt dat als gevolg van de fasering in bepaalde bouwvelden deelontwikkelingen te klein zijn voor een doubletsysteem en de beschikbare ruimte voor het plaatsen van een doublet en benodigd leidingwerk beperkt is, kan een monobronsysteem onder voorwaarden worden ingezet.

Artikel 4. Niet toegestane typen open bodemenergiesysteem

Recirculatiesystemen, met een vaste onttrekkingsbron en een infiltratiebron, maken geen gebruik van de opslagcapaciteit van de bodem en dat is onwenselijk voor plangebied Het Ambacht. Daarbij is het risico op bronverstoppingen bij deze systemen hoger dan bij systemen van het type doublet of monobron, omdat recirculatiesystemen onbedoeld de redoxgrens kunnen beïnvloeden (grens tussen zuurstofrijk en zuurstofarm grondwater). Ook is het rendement lager dan dat van een opslagsysteem (open bodemenergiesysteem van het type doublet of monobron), zodat daarmee het beschikbare bodempotentieel niet optimaal zou worden benut. Daarom wordt dit type open bodemenergiesysteem niet toegestaan.

Artikel 5. Toegestane watervoerend pakket

In verband met de bodemtechnische geschiktheid wordt voor het toepassen van open bodemenergiesystemen gekozen voor het watervoerende pakket 1b (29,5-76,5 m-NAP) of het watervoerende pakket 2 (84,5-173,5 m-NAP). Het watervoerende pakket 1a is door de ondiepe ligging, de beperkte dikte en de overgang van zuurstofrijk naar zuurstofarm grondwater (redoxgrens) niet geschikt.

Artikel 6. Locatie en diepte bronnen type doublet

In het Bodemenergieplan Het Ambacht Veenendaal zijn binnen het projectgebied zones aangewezen voor het plaatsen van koude en warme bronnen van open bodemenergiesystemen (type doublet): de koude en warme zones (zie kaart bijlage 1). Hierin vindt de ruimtelijke ordening van open bodemenergiesystemen type doublet plaats. Dit betekent dat bronnen van open bodemenergiesystemen van het type doublet in deze zones moeten worden gepositioneerd.

Zonering van de bronnen biedt zowel sturing alsmede een stuk flexibiliteit wat betreft inpassing. Het is sturend in de ruimtelijke ondergrondse ordening door het regisseren van het specifiek opslaan van warmte of koude in een bepaalde zone. Hierdoor gaat de opslag van warmte en koude niet interfereren en wordt het behalen van het totale potentieel niet verhinderd. Het biedt vrijheid in de praktische ruimtelijke inpassing in het terrein. Door het definiëren van een zone en niet te kiezen voor vaste bronposities blijft het mogelijk de ruimtelijke inpassing af te wegen met andere ordeningsbehoeftes voor gebouwen, inrichting openbare ruimte en aanwezige en toekomstige infrastructuur.

De bronfilters van de warme bronnen in warme kernzones dienen zo ondiep mogelijk te worden aangebracht en de bronfilters van de koude bronnen in koude kernzones zo diep mogelijk. Uit berekeningen blijkt dat de waterbezwaren van de beoogde doubletten hoog zijn. Om deze te beperken is volgens de ontwerpregels een grote afstand nodig tussen de warme en koude bron(-nen). Deze bronafstand is echter groter dan de beschikbare ruimte per cluster. Door de bronfilters van koude en warme bronnen niet op dezelfde diepte te plaatsen wordt toch voldoende afstand tussen de bronnen gecreëerd en wordt daarmee thermische kortsluiting voorkomen.

Artikel 7. Locatie en diepte bronnen type monobron

Voor open bodemenergiesystemen uitgevoerd als een monobron wordt de monobron gepositioneerd in de koude of warme zone. Het warme bronfilter dient zo ondiep mogelijk te worden geplaatst, het koude bronfilter zo diep mogelijk.

Artikel 8. Pompcapaciteit cluster 1, 2, 4 en 6

Binnen clusters 1, 2, 4 en 6 is collectiviteit een vereiste, waarvoor bronnen met voldoende capaciteit moeten worden gerealiseerd. Dat betekent dat de doubletten binnen deze clusters op een minimale broncapaciteit van 90 m3/uur moeten worden ontworpen. Een grotere broncapaciteit is mogelijk wanneer dit gunstig blijkt te zijn om netcongestie tegen te gaan. Wanneer er in één van deze clusters overcapaciteit is dan dient deze ter beschikking te worden gesteld aan clusters waar onvoldoende broncapaciteit beschikbaar is.

Artikel 9. Energiebalans open bodemenergiesysteem

Wanneer een bodemenergiesysteem functioneert met een bodemzijdige energiebalans, resulteert dat in het kleinste ondergrondse ruimtebeslag in verhouding tot de geleverde warmte en koude. Het beschikbare schaarse potentieel kan dus optimaal worden benut als een bodemenergiesysteem met een energiebalans functioneert. Voor dit gebied wordt jaarlijks meer koude opgeslagen in de bodem dan wordt geleverd aan de gebouwen. Een te groot koudeoverschot zorgt echter voor een minder efficiënt functioneren van de collectieve systemen. Om deze reden is met modellen bepaald wat de jaarlijkse onbalans mag zijn waarbij de systemen nog goed en efficiënt functioneren. Dat blijkt te zijn bij toepassing van zeven doubletten van 90 m3/uur met een koudeoverschot van 120%. Om deze reden wordt gesteld dat de energetische onbalans maximaal 120 % mag zijn (jaarlijks geladen koude/jaarlijks ontladen koude).

Om daarnaast enige ruimte te bieden aan onbalans over een korte periode als gevolg van het inregelen van het systeem, variatie in het gebruik van een gebouw of fluctuaties in het weer, zoals een winter die aanzienlijk kouder is dan gemiddeld, wordt geen energiebalans op jaarbasis verplicht. Er wordt aangesloten bij de gebruikelijke termijn van 5 jaar voor situaties waarin een energiebalans wordt voorgeschreven in de vergunning vanwege het belang van doelmatig gebruik van de ondergrond.

Artikel 10. Open bodemenergie in bufferzone

Binnen het plangebied en rond het projectgebied Het Ambacht is een bufferzone. In deze zone kunnen open bodemenergiesystemen worden aangelegd. Het is van belang dat deze systemen niet de collectieve bodemenergiesystemen in de clusters van Het Ambacht thermisch negatief beïnvloeden. Wanneer dit optreedt wordt het effectief en maximaal inzetten van bodemenergie bemoeilijkt. Om die reden wordt aangehouden dat bodemenergiesystemen in de bufferzone een maximaal temperatuureffect van 1 °C ten opzichte van de achtergrondtemperatuur mogen hebben op de grens van het projectgebied Het Ambacht.

Artikel 11. Optimale inpassing open bodemenergiesystemen

Gezien de beperkte beschikbare ruimte en met het oog op efficiënte inzet van open bodemenergie dienen bronposities van doubletsystemen binnen de warme en koude zones en posities van monobronnen optimaal te worden ingepast. De inpassing dient voorafgaand aan de vergunningaanvraag afgestemd te worden met de Gemeente (gedelegeerd naar de Omgevingsdienst Utrecht: ODU) via een adviesaanvraag. Een positief beoordeelde adviesaanvraag wordt als aanvraagvereiste opgenomen bij de omgevingsvergunningaanvraag.

Artikel 12. Overgangsrecht

Gedeputeerde staten passen deze beleidsregels toe bij het verlenen van vergunningen op grond van de Omgevingswet voor nieuwe bodemenergiesystemen. De beleidsregels zijn niet van toepassing op een aanvraag voor een vergunning voor een open bodemenergiesysteem, die is ingediend voorafgaan aan het moment van kracht worden van deze beleidsregels. Bij wijziging, daarbij inbegrepen uitbreiding, van een dergelijke bestaande vergunning mag de afwijking van hetgeen wordt vergund (bestaande vergunning plus wijziging) ten opzichte van hetgeen toelaatbaar is op grond van deze beleidsregels, niet groter worden.

Artikel 13. Afwijking beleidsregels

Gedeputeerde staten kunnen afwijken op grond van de Algemene wet bestuursrecht, artikel 4.84, van deze beleidsregels, indien dat voor één of meer belanghebbenden gevolgen zou hebben die wegens bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot het met de beleidsregels te dienen doel van optimaal benutten van de capaciteit van de ondergrond voor bodemenergie. In dat geval moet de initiatiefnemer in eerste instantie in overleg met de gemeente Veenendaal bepalen of de afwijking toelaatbaar is. Indien de gemeente schriftelijk akkoord gaat, moet de initiatiefnemer deze toestemming met een onderbouwing van de afwijking aan de vergunningaanvraag Omgevingswet toevoegen.