Visie voor Gebedshuizen

In 2019 werden gemeenten in Nederland vanuit de Nationale Kerkenaanpak (2019) aangemoedigd om een visie voor kerken te ontwikkelen, met het oog op het behoud van religieus erfgoed en de toekomstbestendigheid ervan. Gebedshuizen hebben namelijk betekenis op veel verschillende niveaus in de samenleving. Voor de één vervult een gebedshuis een religieuze rol, voor de ander heeft het een symbolische, culturele, ontmoetings-, stedenbouwkundige of architectuurhistorische waarde. De gemeente ontvangt verschillende signalen dat invulling van gebedshuizen de laatste jaren aan het veranderen is. Er vinden veranderingen plaats in het religieuze gebruik en de functie van gebedshuizen. Ook in het collegeprogramma (2022-2026) is aangegeven om aandacht te schenken aan de instandhouding van gebedshuizen, in navolg van de opdracht vanuit de Nationale Kerkenaanpak uit 2019. Vanuit het rijk werd voorgedragen om de visie een kerkenvisie te laten worden. Er is echter gekozen om een visie voor gebedshuizen op te stellen, omdat er in Waddinxveen ook andere vormen van religie bestaan die een plek voor gebed hebben en we de visie hebben uitgebreid naar meerdere thema's.

De gemeente Waddinxveen ontvangt meerdere signalen vanuit geloofsgemeenschappen over het krimpen, groeien en verhuizen van gemeenschappen. Het komt voor dat verschillende vraagstukken spelen in de omgeving. Waar de één behoefte heeft aan meer ruimte zijn andere gemeenschappen juist op zoek naar een andere invulling van hun beschikbare ruimtes. Daarnaast geeft de Visie voor Maatschappelijke Voorzieningen (2024) aan dat de gemeente Waddinxveen kampt met een groeiende vraag naar ruimte, voor o.a. maatschappelijke-, culturele- of welzijnsvoorzieningen.

De bedoeling is om inzicht te krijgen in de huidige situatie van gebedshuizen, zoals over- of onderbezetting, en de wens naar meer of andere ruimte. De gemeente onderzoekt hoe gebedshuizen multifunctioneel gebruikt kunnen worden door maatschappelijke functies, indien mogelijk, te huisvesten in gebedshuizen. Met de Visie voor Gebedshuizen worden beleidsmatige kaders opgesteld over het contact met de gebedshuizen, erfgoed, verduurzaming en het stimuleren van multifunctionaliteit. De Visie voor Gebedshuizen sluit aan op de bestaande Omgevingsvisie Waddinxveen 2050. Evenals in de Omgevingsvisie is het bestaande het vertrekpunt, maar wordt de koers uitgezet voor de toekomst van gebedshuizen en de rol van gebedshuizen in de fysieke leefomgeving. Uiteindelijk wordt de visie voor gebedshuizen meegenomen in de actualisatie van de Omgevingsvisie Waddinxveen 2050.

1.1 Van gesprek naar beleid

In de Visie voor Gebedshuizen worden de huidige omstandigheden en wensen van geloofsgemeenschappen, op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling, monumentenstatus en duurzaamheid, in beeld gebracht. Met de groeiende vraag naar maatschappelijke ruimtes wordt daarnaast de rol inzichtelijk gemaakt die gebedshuizen kunnen en willen spelen in de opgave rond de ruimtevraag van verschillende maatschappelijke invullingen. De intentie is om, waar mogelijk, gebedshuizen op een duurzame en passende manier mee te laten groeien met de toename van het inwoneraantal van Waddinxveen. Bij voorkeur in de bestaande leefomgeving, waarbij de gebedshuizen moeten voldoen aan de ruimtelijke regels die in Waddinxveen gelden.

Om het voorgenoemde te bereiken schrijft de gemeente Waddinxveen niet alleen over de gemeenschappen en hun gebedshuizen, maar ook mét de gemeenschappen.

De Visie voor Gebedshuizen richt zich enkel op de ruimtelijke ontwikkelingen en fysieke leefomgeving binnen de gemeentegrenzen van Waddinxveen. Er bestaan namelijk ook gemeenschappen buiten de gemeente Waddinxveen waar inwoners van Waddinxveen bezoek aan brengen. Echter zijn er voor deze visie alleen gesprekken gevoerd met de geloofsgemeenschappen die een gebedshuis hebben binnen Waddinxveen. De gesprekken met de gemeenschappen vormen het vertrekpunt van het schrijven van deze visie. Het creëert draagvlak voor de uitkomsten en zorgt voor het begrijpen van wat er bij de geloofsgemeenschappen in Waddinxveen speelt en leeft.

Uiteindelijk is er met iedere geloofsgemeenschap contact geweest. Er is gesproken en geschreven over thema’s als ruimtegebruik, duurzaamheid, erfgoed en de gebedshuizen in de bebouwde leefomgeving. Dit zijn uiteindelijk de onderwerpen waar de Visie voor Gebedshuizen zich op focust. De gesprekken met de geloofsgemeenschappen hebben een beeld geschetst hoe de verschillende geloofsgemeenschappen kijken naar de genoemde thema’s en hoe de thema’s zowel nu als in de toekomst zich verhouden tot de gemeenschappen. Een samenvatting van de gesprekken is opgenomen in bijlage 4, paragraaf 5.4.3.

In dit visiedocument wordt een aantal termen gebruikt die tijdens het lezen voor verwarring kunnen zorgen. Daarom zijn deze onderstaand toegelicht:

• ❖

  Gebedshuis: Een gebouw dat speciaal is gebouwd en/of ingericht voor religieuze bijeenkomsten. In deze visie hebben we het over de kerken en moskeeën in Waddinxveen. Synagogen en tempels zijn in deze visie niet meegenomen, omdat deze vormen van gebedshuizen in Waddinxveen niet aanwezig zijn.

• ❖

  Gemeenschap: In deze visie hebben we het over een geloofsgemeenschap. Een groep mensen die samenkomt op basis van gedeelde religieuze overtuigingen, gebruiken en waarden, en die zich organiseren rondom een geloof of godsdienst.

• ❖

  Gemeente: In deze visie wijst gemeente naar de gemeente Waddinxveen.

• ❖

  Leefomgeving: De omgeving waarin mensen (of andere levende wezens) leven. In deze visie wordt er ook gesproken over de bebouwde leefomgeving. Het gaat hier over de leefomgeving waar bouwwerken, zoals huizen, scholen en winkels, dicht op elkaar staan.

• ❖

  Openbare ruimte: Een plek die voor iedereen toegankelijk is.

• ❖

  Maatschappelijke functies en voorzieningen: Bij een maatschappelijke functie/voorziening kan gedacht worden aan verschillende functies, zoals voorzieningen op het gebied van welzijn en zorg, volksgezondheid, cultuur, religie, onderwijs, sport, verenigingsleven, opvoeding, kinderopvang, openbaar bestuur en andere openbare en sociale voorzieningen.

• ❖

  Multifunctioneel gebruik/multifunctionaliteit: Een gebouw of ruimte kan voor verschillende en meerdere doelen en functies worden gebruikt.

• ❖

  Duurzame leefomgeving: Een omgeving waarin mensen prettig kunnen wonen, werken en leven, zonder dat dit ten koste gaat van het milieu en de toekomstige generaties.

• ❖

  Beeldbepalend: Als een gebouw beeldbepalend is dan is dit gebouw belangrijk voor het uiterlijk of de sfeer in de omgeving van het gebouw.

• ❖

  Toekomstbestendig: Dat iets, zoals een product, dienst, of bedrijf, zo is ontworpen of georganiseerd dat het bestand is tegen (op dit moment bekende) toekomstige uitdagingen en veranderingen.

• ❖

  Ruimtelijke processen: Dit zijn processen die de basis vormen voor ruimtelijke ordening en planning. Door de processen in de ruimte te begrijpen, kunnen overheden en andere belanghebbenden ruimtelijke plannen maken die rekening houden met de belangen van de samenleving, het milieu en de directe leefomgeving.

• ❖

  Community-building: Het proces van het creëren, versterken en onderhouden van een gemeenschap, vaak rond een gedeelde interesse, doel of waarde.

• ❖

  Draagvlak: De acceptatie, steun en instemming van belanghebbenden bij een plan, idee of besluit.

• ❖

  Planologie: De wetenschap van ruimtelijke ordening, oftewel de studie van hoe we de openbare ruimte zo optimaal mogelijk inrichten en gebruiken voor wonen, werken, recreatie en natuur.

De Visie voor Gebedshuizen is een gemeentelijk beleidsdocument waar een toekomstgerichte blik op gebedshuizen in Waddinxveen wordt neergezet. Het is een beschrijving van de gewenste toekomstige situatie en dient als leidraad voor de gemeente om doelen te realiseren. Het schetst een duidelijk beeld waarnaar gestreefd wordt over hoe men met gebedshuizen omgaat in de (nabije) toekomst.

Op basis van de doelen van de gemeente, het behoud van erfgoed en het stimuleren van multifunctioneel gebruik, en de gevoerde gesprekken met de geloofsgemeenschappen worden in deze visie 5 thema's behandeld. Het thema erfgoed was in 2019 de primaire insteek om vanuit de Nationale Kerkenaanpak visies over kerken of gebedshuizen op te stellen. De onderwerpen multifunctionaliteit, duurzaamheid, de bebouwde leefomgeving en het toekomstbeeld volgen daarop.

3.1 Erfgoed

Wie denkt aan gebedshuizen denkt waarschijnlijk ook aan oude historische kerkgebouwen. Deze visie richt zich daarom ook op het behoud van Waddinxveens religieus erfgoed. Een drietal gebedshuizen in Waddinxveen heeft al een beschermde status gekregen door een aanwijzing tot gemeentelijk of rijksmonument. In Waddinxveen zijn er twee rijksmonumenten, de Brugkerk en Remonstrantse kerk, en één gemeentelijk monument, de St. Victorkerk. Een aanwijzing tot monument is belangrijk, omdat deze gebedshuizen de karakteristieke historische achtergrond van Waddinxveen laten zien en dit beeld op deze manier behouden blijft. De gemeente heeft de middelen om historisch belangrijke gebouwen te behouden, namelijk het aanwijzen tot gemeentelijk monument of beschermd stads- of dorpsgezicht. De Commissie Omgevingskwaliteit Waddinxveen (COW) en de Omgevingsdienst Midden-Holland (ODMH) geven advies op het gebied van gemeentelijk erfgoed.

De COW heeft nog een drietal gebedshuizen genomineerd om als monument aan te wijzen: de Bethelkerk, de Morgenster en de kerk aan de Dorpstraat. Van deze drie gebedshuizen geeft de Hervormde Gemeente aan voor de Bethelkerk en de Morgenster bereid te zijn om hierover in gesprek te gaan. Er wordt gestreefd om gebedshuizen op vrijwillige basis aan te wijzen als gemeentelijk monument. Komt men daar met de betreffende gemeenschap niet uit, dan wordt het gebedshuis uiteindelijk als beschermd stads- of dorpsgezicht opgenomen in het Omgevingsplan van Waddinxveen. Het aanwijzen van beschermde stads- en dorpsgezichten is belangrijk voor de gemeente, omdat gebouwen en herkenningspunten met een historische waarde op deze manier behouden blijven.

Het Omgevingsplan moet voor 2032 in werking zijn. Daarin wordt bijvoorbeeld als regel opgenomen dat er eerst advies nodig is van de COW en een vergunning van de ODMH voordat het pand mag worden gesloopt (Erfgoedverordening Waddinxveen 20242). Op deze manier wordt alsnog een historische beschermde status uitgegeven en geprobeerd de panden te behouden.

Het beleidsdoel, voor het behoud van gebouwen door een aanwijzing van de gemeenteraad tot beschermd stads- of dorpsgezicht, wordt opgenomen in de Omgevingsvisie. Als de beschermde stads- of dorpsgezichten worden opgenomen in het Omgevingsplan gaat daar participatie aan vooraf. Deze participatieronde wordt ingezet zodat eigenaren van de genomineerde panden op de hoogte worden gebracht van de aanwijzing en om te peilen welke beleidsregels er opgenomen gaan worden voor beschermde stads- of dorpsgezichten.

De monumentale status zou ook een financiële bijdrage kunnen leveren voor gebedshuizen. Monumentale gebedshuizen kunnen extra leningen aanvragen bij het Rijk voor bijvoorbeeld verduurzaming, restauratie en aanpassingen van het gebouw voor multifunctioneel gebruik3. Uiteindelijk zorgen de thema's over zowel multifunctioneel gebruik als verduurzaming van gebedshuizen er tegelijk voor dat het monument behouden blijft en niet afneemt in kwaliteit. Het is daarbij wel belangrijk om er op te letten of het gebruik en de eventuele aanpassingen, die het monument moet ondergaan om voor multifunctioneel gebruik bruikbaar te kunnen zijn, in lijn zijn met de historische waarde van het monumentale gebedshuis. Het is daarom van belang dat er zorgvuldig wordt gekeken hoe multifunctionaliteit kan plaatsvinden per gebedshuis. Het Rijk en de COW kunnen in deze opgave te hulp schieten met advisering.

3.2 Multifunctionaliteit

Een veelbesproken thema in de Waddinxveense politiek is het thema multifunctionaliteit of dubbelgebruik (Collegeprogramma Waddinxveen 2022-2026). Ook bij gebedshuizen speelt het thema een rol. Zo zijn verschillende gebedshuizen bijvoorbeeld op de vrijdagen, zondagen of een doordeweekse avond in gebruik, en staan dezelfde ruimtes vele uren per week leeg. Op deze momenten van leegstand is er mogelijk plek voor o.a. maatschappelijke initiatieven. Zowel de Visie voor Maatschappelijke Voorzieningen (2024) als het Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen (2025) tonen aan dat er de komende jaren een tekort is aan vierkante meters voor maatschappelijke voorzieningen. In het kader van multifunctionaliteit en dubbelgebruik wil de gemeente deze ruimtevraag en het ruimteaanbod binnen gebedshuizen aan elkaar koppelen. Hier liggen namelijk kansen voor het efficiënt benutten van bestaande vierkante meters. Verschillende geloofsgemeenschappen zien dit ook. Tegelijk gaven zij aan dat de samenkomst van ruimtevraag en ruimteaanbod nauwkeurig bekeken moet worden. Immers, niet iedere voorziening of initiatief is geschikt om in een gebedshuis onder te brengen. Dit kan gaan om de grootte van de beschikbare ruimte(s), of dat de invulling passend is bij de geloofsovertuiging. Er moet draagvlak vanuit de gemeenschap zelf zijn. Uiteindelijk zal er een duurzame verstandhouding tussen eigenaar van de ruimte en gebruiker van de ruimte moeten ontstaan. Mits er aan bepaalde voorwaarden voldaan wordt, staat het merendeel van de gemeenschappen open voor multifunctioneel gebruik van hun gebouw.

Voor een aantal geloofsgemeenschappen geldt daarnaast ook dat de financiële bijdrage door multifunctioneel gebruik van gebedshuizen een zeer welkome bijdrage kan zijn. Denk hierbij aan het verhuren van ruimtes aan derden. Geloofsgemeenschappen zullen ook financieel gezond moeten blijven om voortgang en onderhoud van hun gebedshuizen te kunnen garanderen. De inkomsten en financiële stabiliteit zijn, vanzelfsprekend, per gemeenschap verschillend. Dit hangt af van verschillende factoren. Een aantal geloofsgemeenschappen is al bezig met het onderdak bieden aan voorzieningen of initiatieven en kunnen hier de nodige inkomsten uit halen. Denk aan zangkoren, verhuren van (vergader)ruimtes, bruiloften, uitvaarten en ontmoetingsplekken. Het multifunctioneel gebruiken van de gebedshuizen is dus geen nieuw voorgesteld concept, maar een bestaand concept in Waddinxveen. Zie bijvoorbeeld afbeelding 1, waar de Remonstrantse kerk hun pand te huur aanbied.

Met de Visie voor Gebedshuizen stimuleert de gemeente het multifunctioneel gebruik van gebedshuizen. Dit wordt ook opgenomen in het Omgevingsplan van Waddinxveen, waarin bij de geldende functies meer ruimte geboden zal worden voor het multifunctioneel gebruik. Zo zal multifunctionaliteit ook planologisch gezien, naast opgesteld beleid, toereikend zijn voor de gebedshuizen.

Figuur 1. Doek aan de gevel van de Remonstrantse kerk

Voorgenoemde sluit aan bij het Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen (2025). In het Uitvoeringsprogramma wordt aangegeven dat onderzocht wordt of het gebruik en de vindbaarheid van maatschappelijk vastgoed te bevorderen is met een (online) platform. Op dit platform kunnen eigenaren van maatschappelijk vastgoed en maatschappelijke partijen die opzoek zijn naar ruimte elkaar vinden. Wanneer lokale partijen hier positief tegenover staan zal dit verder worden uitgewerkt.

Geloofsgemeenschappen kunnen uiteindelijk ook gebruik gaan maken van het platform dat wordt opgesteld vanuit het Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen (2025). Zij kunnen hier dan bijvoorbeeld extra ruimte vinden in andere maatschappelijke gebouwen of juist beschikbare ruimte in hun gebedshuis te huur aanbieden.

3.3 Verduurzaming

Verduurzaming was ook een veelbesproken thema tijdens de gesprekken met de geloofsgemeenschappen. De financiële prikkel kan in het kader van duurzaamheid de gebedshuizen wat opleveren. Energiekosten zijn afgelopen jaren sterk gestegen en daardoor voor grote gebouwen erg hoog. Het verduurzamen van de gebouwen kan erg duur zijn, maar ook veel opleveren of kosten besparen. Vrijwel alle geloofsgemeenschappen met eigen gebedshuizen gaven aan duurzaamheid een belangrijk onderwerp te vinden. Niet alleen vanwege de kosten, maar ook voor prettig gebruik en toekomstbestendigheid van het gebouw. Gebedshuizen kunnen immers erg gedateerd zijn en qua gebruik niet met de tijd meegegaan zijn. De diensten zijn bijvoorbeeld koud tijdens de winter, maar de kosten voor het efficiënt verwarmen zijn te hoog. Een aantal gebedshuizen is daarom aan verduurzaming toe. De gemeente kan hierbij niet direct van hulp zijn, omdat zij geen specifieke kennis in huis heeft op dit vlak, maar indirect wel. Door de samenwerking met de Omgevingsdienst Midden-Holland (ODMH). Zodra de geloofsgemeenschappen over voorgenoemde onderwerpen vragen hebben, kunnen zij bij zowel de gemeente of de ODMH terecht.

Vanuit het Rijk bestaan er mogelijkheden voor verduurzamingssubsidies. Zo heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de subsidieregeling voor duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA4). Er zijn ook subsidies te krijgen voor bijvoorbeeld warmtepompen via de investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE5). De RVO past jaarlijks de subsidiemogelijkheden aan, het is daarom belangrijk om als gemeenschap de website regelmatig in de gaten te houden. Per gebedshuis zal het verschillen wat de benodigde maatregelen zijn. Verduurzaming leidt namelijk tot betere toekomstbestendigheid van een gebouw.

3.4 Gebedshuizen binnen de bebouwde kom

Sommige gemeenschappen hebben te maken met een afname van bezoekersaantallen. Anderen hebben te maken met een toename van bezoekersaantallen of een wijziging van hun locatie. Het kan daarom in de (nabije) toekomst voorkomen dat geloofsgemeenschappen en de gemeente samen moeten werken bij een ruimtelijke procedure. Denk hierbij aan uitbreidingen, nieuwbouw en verhuizing van gebedshuizen. De gemeente vindt het belangrijk dat geloofsgemeenschappen blijven bestaan.

De ruimtelijke vraagstukken die bestaan in Waddinxveen worden alsmaar complexer. Niet alleen op wijk- of straatniveau, zeker ook op gemeentelijke schaal. Er moet veel gerealiseerd en georganiseerd worden. Dit moet steeds meer gebeuren in een omgeving waar al gebouwd is. De beschikbare vierkante meters zullen efficiënter gebruikt moeten worden. In grootstedelijke gebieden in Nederland was dit al enige tijd een vraagstuk en werd het steeds zichtbaarder, ook in Waddinxveen voelt men dit al. Waddinxveen zal uiteindelijk naar maximaal 50.000 inwoners groeien, volgens het Perspectief Waddinxveen 2050 (2025). Als inwoneraantallen groeien, zullen ook het aantal voorzieningen mee moeten groeien. Denk aan ruimte voor beweging, sport, gezondheidszorg, onderwijs, verkeer, buurthuizen en ouderenzorg. Dit kan uiteraard ook voor geloofsgemeenschappen gelden. Uit de wijk Triangel zijn bijvoorbeeld signalen ontvangen dat er behoefte is voor een multifunctionele ruimte waar o.a. geloofsactiviteiten kunnen plaatsvinden. De toename van het inwoneraantal of het realiseren van nieuwe gebiedsontwikkelingen kan zorgen voor een toename van bezoekers en leden van geloofsgemeenschappen of behoefte voor het bieden van plek voor geloofsgemeenschappen.

Een gevolg hiervan kan zijn dat bepaalde geloofsgemeenschappen behoefte hebben aan extra ruimte. Deze ruimtelijke vraag kan op verschillende manieren uitgevoerd worden: uitbouw, nieuwbouw of verhuizing. Extra oppervlakte door uitbouw bij een gebedshuis zal zorgvuldig afgestemd worden op de (directe) omgeving. Het verhuizen van een gemeenschap naar een nieuwe locatie heeft een ruimtelijke procedure nodig om te toetsen of de nieuwe gewenste locatie geschikt is voor zowel het gebedshuis als de (directe) omgeving. Met verschillende ruimtelijke thema’s wordt hierbij rekening gehouden. Bij uitbreiding, nieuwbouw en verhuizing is het uitgangspunt van de gemeente om met de gemeenschappen mee te denken over de procedures en ruimtelijke opgaves. Tegelijkertijd wordt er bij gebiedsontwikkelingen, zoals de Noodkade, een actieve faciliterende rol door de gemeente ingenomen om ruimte voor maatschappelijke voorzieningen te realiseren. Hier zouden geloofsgemeenschappen in het kader van multifunctioneel gebruik mogelijk gebruik van kunnen maken.

Plannen voor verhuizing, bouw of verandering van een gebedshuis worden ingediend door de geloofsgemeenschappen. De gemeente toetst het plan aan de regels uit het nationaal, provinciaal en gemeentelijk beleid. De ODMH is de helpende hand van de gemeente en helpt mee bij deze toetsing en verleend bijvoorbeeld vergunningen. Het gebedshuis en de directe omgeving hebben goede ruimtelijke ordening nodig. Aspecten als verkeer, parkeren, biodiversiteit, klimaatadaptatie, stedenbouw en welstand behoren aan de beleidsregels te voldoen. Dit kan uitdagend zijn in bestaand bebouwd gebied. De ruimte in de bebouwde kom is vaak schaars, terwijl de behoeftes of wensen breed zijn. De gemeente Waddinxveen streeft, evenals met overige ruimtelijke vraagstukken, naar het creëren van een duurzame leefomgeving. Dit is daarom ook vastgelegd door het college van B&W en de gemeenteraad in het ‘Programma Duurzame Leefomgeving’ (2025). Met het Programma Duurzame Leefomgeving wordt voorkomen dat eventuele aanpassingen aan gebedshuizen, locatiewijzigingen of uitbreidingen niet toekomstbestendig aangepakt worden.

Dat de gemeente graag met de gemeenschappen meedenkt over de ruimtelijke inpassing komt voort uit de gedachte dat gebedshuizen bij voorkeur gesitueerd worden in de leefomgeving. Dit zijn vaak gebieden die toegankelijk zijn voor alle verschillende vormen van bezoekers. Daarnaast zijn gebedshuizen vanuit historisch oogpunt zelden buiten de leefomgeving gevestigd. Gebedshuizen zijn hierdoor al decennialang onderdeel van de Waddinxveense stedenbouw en het straatbeeld. De faciliterende rol van de gemeente betekent dat er geluisterd en meegedacht wordt met de plannen van gemeenschappen.

Tegelijk zal de gemeente Waddinxveen geen actieve rol innemen in het reserveren van ruimte in projecten of projectgebieden voor gebedshuizen. De druk op andere maatschappelijke voorzieningen zijn hoog en zal door toename van inwoners hoger worden. Daarom moeten er keuzes gemaakt worden voor de kostbare ruimte die nog beschikbaar is in Waddinxveen. Ook kwam er tijdens de gesprekken met de gemeenschappen naar voren dat er verschillen bestaan in af- en toename van bezoekers. Dit probleem kan vaak al opgelost worden als geloofsgemeenschappen bij elkaar op zoek gaan naar beschikbare ruimte in andere gebedshuizen. Er zijn bestaande voorbeelden in Waddinxveen van verschillende gemeenschappen die gebruik maken van hetzelfde gebedshuis, ruimte vinden in andere gebouwen of een gebedshuis overnemen van een gemeenschap die er weinig tot geen gebruik van maakt. De gemeente moedigt dergelijk gebruik van beschikbare ruimte sterk aan. Zo wordt ruimte efficiënt benut en blijft er op andere plekken ruimte over voor andere maatschappelijke voorzieningen.

3.5 Gebedshuizen in de toekomst van Waddinxveen

Gebedshuizen hebben naast een fysieke toegevoegde waarde, zoals uitgelegd onder Erfgoed, ook een sociale en maatschappelijke rol in de samenleving van Waddinxveen. Gebedshuizen betekenen meer dan een fysieke plek om naar diensten te gaan. Geloofsgemeenschappen doen ook aan ‘community-building’. Oftewel: samenleven in gang zetten. Voor veel inwoners van Waddinxveen is het gebedshuis niet alleen de plek van godsdienst, maar is de gemeenschap ook een plek van ontmoeting en sociale verbinding.

Om dit voor de lange termijn te behouden is duurzaamheid een belangrijk thema. De gebedshuizen zullen met de tijd mee moeten gaan en in goede staat verkeren. Terwijl de verstandshouding tussen de geloofsgemeenschappen en de gemeente ook op lange termijn goed moet zijn. Duurzame bebouwing en duurzame relaties.

Tegelijk staat multifunctionaliteit hoog in het vaandel. Het voorzieningenniveau voor maatschappelijke voorzieningen is momenteel niet op peil, terwijl ruimtes in gebedshuizen op bepaalde tijdstippen niet in gebruik zijn. Hierdoor liggen er kansen om de ruimte efficiënt te benutten voor maatschappelijke invullingen, terwijl het de betreffende gemeenschap wat op kan leveren. De St. Viktorkerk, de Remonstrantse kerk en de Brugkerk zijn hier, drie van vele, voorbeelden van. De Remonstrantse kerk richt zich voornamelijk op een artistieke invulling van haar ruimtes buiten de gebedstijden. Zo worden er concerten en kunstexposities gehouden (zie figuur 2). In de St. Viktorkerk worden bijvoorbeeld jaarlijks boeken- en kerstmarkten gehouden. De Brugkerk is een mooie plek waar de ruimte gebruikt wordt voor samenzang. De Immanuëlkerk had anderzijds bijvoorbeeld voorheen een ruimte beschikbaar voor kinderdagverblijf, welke nu niet meer actief is.

De gemeente moedigt bovengenoemde voorbeelden van initiatieven in beschikbare ruimtes van gebedshuizen aan. Dit wordt dan ook opgenomen in het Omgevingsplan van Waddinxveen. Het streven is om in de nabije toekomst maatschappelijke voorzieningen te huisvesten in delen van de gebedshuizen op verschillende locaties. Daarbij moeten zowel de behoeftes (vraagkant) als de ruimtelijke mogelijkheden (aanbodkant) goed in kaart gebracht worden, en aan elkaar gekoppeld worden. Op deze wijze wordt er uiteindelijk ingespeeld tussen vraag en aanbod, waardoor religieus erfgoed behouden blijft, eventuele uitbreidingsbehoefte in beeld komt en efficiënt met ruimte omgegaan kan worden in Waddinxveen.

Figuur 2. Links: Expositie Kunstkring Waddinxveen - Rechts: Expositie Bulgaarse schilder

Met deze visie legt de gemeente Waddinxveen een stevige basis voor het behoud én de toekomstbestendigheid van haar gebedshuizen. Door bepaalde gebedshuizen aan te wijzen als gemeentelijk monument en een platform aan te bieden dat multifunctioneel gebruik stimuleert, wordt niet alleen waar nodig de historische waarde beschermd, maar ook hun maatschappelijke betekenis versterkt. Het ontwikkelen van een platform voor samenwerking tussen maatschappelijke voorzieningen vergroot de mogelijkheden voor gedeeld gebruik en stimuleert verbinding tussen verschillende gemeenschappen.

Daarnaast zorgt de inzet op verduurzaming ervoor dat deze gebouwen ook in de komende jaren een rol van betekenis kunnen blijven spelen. De koppeling met deskundige partners en het wijzen op subsidies maakt het voor geloofsgemeenschappen haalbaar om deze stap te zetten. Door jaarlijks het gesprek met de gemeenschappen te voeren, blijft de gemeente betrokken en kan zij inspelen op zorgen, kansen en nieuwe ontwikkelingen.

Kortom: de combinatie van bescherming, verduurzaming, multifunctioneel gebruik en blijvend contact vormt een integrale aanpak die de gebedshuizen niet alleen behoudt, maar ze ook toekomstgericht verankert in het maatschappelijke leven van Waddinxveen.

5.1 Gebedshuizen in Waddinxveen

Moskee Alhijra

Bethelkerk

Christelijke Gemeente Shalom

Immanuelkerk

Ichthus

Ontmoetingskerk

Anadolu Moskee

De Hoeksteen

Oud Gereformeerde Kerk

St. Victorkerk

Koninkrijkszaal van Jehovah’s Getuigen

Kruiskerk

Remonstrantse kerk

Impact Church

De Morgenster

Brugkerk

Kerk aan de Dorpstraat

5.2 Kaart Gebedshuizen Waddinxveen

5.3 Relevante Beleidsstukken

Gemeente

Visie op Maatschappelijke Voorzieningen (2024)

In deze visie laat de gemeente zien hoe we in de toekomst willen omgaan met de maatschappelijke voorzieningen in Waddinxveen en wat we belangrijk vinden. Het gaat over 5 verschillende groepen voorzieningen: onderwijs, kinderopvang, zorg en welzijn, sport en bewegen en kunst en cultuur. Voor deze voorzieningen hebben we gekeken of er bij de groei van Waddinxveen meer nodig zijn, daar vallen ook gebedshuizen onder en hoe zij aan het tekort aan maatschappelijke ruimtes kunnen bijdragen.

Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen (2025)

In het uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Voorzieningen wordt er voortgeborduurd op de visie op Maatschappelijke Voorzieningen. In het Uitvoeringsprogramma maatschappelijke voorzieningen wordt er ingespeeld op de toename van inwoners van Waddinxveen. In het programma worden nieuwe plekken voor onder andere onderwijs, nieuwe sporthallen, sportvelden en een nieuw cultuurhuis gepresenteerd.

Omgevingsvisie Waddinxveen 2050 (2025)

In de Omgevingsvisie is samen met inwoners, partners en ondernemers de koers uitgezet voor de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. Zo is hierin ook de opgave rondom maatschappelijke voorzieningen, het behouden/versterken van erfgoed, en het opstellen van een kerkenvisie opgenomen.

Omgevingsprogramma Duurzame Leefomgeving (2025)

In het omgevingsprogramma Duurzame Leefomgeving programma richt zich op het verbeteren van de leefomgeving door aandacht te besteden aan de thema’s natuur & recreatie, klimaatadaptatie, gezondheid, energietransitie, circulariteit en parkeren.

Erfgoedverordening Waddinxveen (2024)

In de Erfgoedverordening is voornamelijk regelgeving opgenomen over de procedure voor de aanwijzing van een gemeentelijk monument en de instandhoudingsplicht van gemeentelijke monumenten.

Perspectief Waddinxveen 2050 (2025)

In het perspectief wordt een richtinggevende keuze gemaakt voor de toekomstige ruimtelijke inrichting van Waddinxveen. Dit perspectief wordt opgenomen in de actualisatie van de Omgevingsvisie.

Beleidskader Cultuur Waddinxveen 2021-2025 (2021)

In het beleidskader Cultuur wordt aandacht geschonken aan de benodigde ruimte voor kunst en cultuur. Herbestemming van leegstaande gebouwen en multifunctioneel gebruik van ruimtes worden hier als oplossing aangehaald.

Rijk

Nationale Kerkenaanpak (2019-2021)

De Nationale Kerkenaanpak is een programma van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De Nationale Kerkenaanpak bestaat uit vijf programmalijnen: kennis, toegankelijkheid, duurzaamheid, draagvlak en kerkenvisies. Een kerkenvisie is een strategische visie op de toekomst van kerkgebouwen.

Erfgoedwet (2024)

In de Erfgoedwet is vastgelegd hoe met het erfgoed van nationaal belang wordt omgegaan, wie welke verantwoordelijkheden daarin heeft en hoe het toezicht daarop wordt uitgeoefend. Daarnaast staat in de Erfgoedwet welke verantwoordelijkheden gemeenten en provincies hebben op het gebied van erfgoed.

5.4 Participatieverslag

In het participatieverslag wordt neergezet hoe de gemeente Waddinxveen als opsteller van de visie, de omgeving heeft betrokken bij het tot stand komen van de ‘Visie voor Gebedshuizen’.