Beheerplan civiele kunstwerken 2026 – 2030 gemeente Barendrecht

Civieltechnische kunstwerken zijn bouwwerken (zoals trappen, bruggen, tunnels, viaducten e.d.) die onderdeel uitmaken van de infrastructuur. De Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) verplichten gemeenten om de staat van haar civiele kunstwerken te kennen en maatregelen te nemen die redelijkerwijs nodig zijn om de veiligheid en gezondheid van de gebruiker te garanderen. Om aan deze verplichting te voldoen, is een beheerplan essentieel.

De gemeente Barendrecht beheert 386 civiele kunstwerken verdeeld over 13 verschillende kunstwerktypen, waarvan de totale vervangingswaarde bijna €60mln is. De leeftijd van onze kunstwerken varieert van 1 tot 67 jaar en de kwaliteit is over het algemeen redelijk tot goed. Het overgrote deel van de kunstwerken heeft een theoretische restlevensduur van meer dan 15 jaar en tijdens de looptijd van dit beheerplan zijn geen grote vervangingen noodzakelijk.

Bij het beheer van onze civiele kunstwerken houden we rekening met de beheerthema’s doelmatigheid, duurzaamheid, veiligheid en functionaliteit. We beheren onze kunstwerken conform kwaliteitsniveau ‘Redelijk’ (B) waardoor ze:

• -

  aantoonbaar constructief veilig zijn (inspecteren en onderhouden);

• -

  duurzaam in stand worden gehouden zodat geen kapitaalvernietiging optreedt (het uitstellen of anders uitvoeren van onderhoud mag niet leiden tot extra schades of meer kosten);

• -

  geen negatieve invloed hebben op de sociale veiligheid;

• -

  niet brandschoon zijn en natuurlijke aanslag en vuil wordt geaccepteerd.

Daarvoor voeren we klein & groot onderhoud uit en laten we onze kunstwerken minimaal één per vier jaar inspecteren & vindt –indien nodig– nader (constructief) onderzoek plaats.

De kosten voor het uitvoeren van noodzakelijk technisch onderhoud berekenen we op gemiddeld €242.000 per jaar. Het huidige budget (à €129.400) is daarvoor niet toereikend.

Het cyclisch reinigen van onze civiele kunstwerken is geen onderdeel van het technisch beheer. Uitgaande van een schoonmaakfrequentie van 1x per 5 jaar berekenen we de schoonmaakkosten op €39.000 per jaar. Het aanbrengen en onderhouden van ecologische voorzieningen aan onze civiele kunstwerken kost €5.000 per jaar.

Kortom: met dit beheerplan zorgen we voor een veilig, duurzaam en doelmatig beheer van onze civiele kunstwerken, zodat ze nu én in de toekomst blijven bijdragen aan een goed functionerende infrastructuur in onze gemeente!

Het beheer van civiele kunstwerken is een kerntaak van de gemeente. In dit beheerplan beschrijven we hoe we deze technische bouwwerken in goede staat houden zodat ze hun functie naar behoren blijven vervullen. Civiele kunstwerken zijn namelijk belangrijk voor het in stand houden van een kwalitatief hoogwaardige infrastructuur.

2.1 Aanleiding

Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) verplicht de gemeente inzicht te geven in het beleid en financiële consequentie rondom de instandhouding van haar kapitaalgoederen (zoals civiele kunstwerken). Een goed beheerplan is daarbij een essentieel instrument om zowel het beleidsmatige kader als de benodigde financiële middelen transparant te maken. Voor civiele kunstwerken heeft Barendrecht momenteel geen beheerplan waardoor jarenlang ‘budgetgestuurd is beheerd.’ Om deze omissie te herstellen en het beheer en onderhoud van onze civiele kunstwerken gestructureerd en effectief vorm te geven, is voorliggend beheerplan opgesteld. Huidige wet- en regelgeving en de in 2023 en 2024 door Iv-Infra uitgevoerde inspecties vormen de basis van dit beheerplan.

2.2 Doel

Dit plan geeft een overzicht van het beheer en de kosten die nodig zijn om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen op het gebied van veiligheid en wat minimaal nodig is om de functionaliteit te waarborgen en de civiele kunstwerken in onze gemeente duurzaam in stand te houden. Hiervoor omschrijft dit beheerplan:

• -

  het areaal (zowel in kwantiteit als kwaliteit)

• -

  de (beleids)kaders en beheervisie

• -

  het beschikbare en benodigde budget

2.3 Afbakening

Dit beheerplan betreft hoofdzakelijk het in stand houden van het huidige areaal aan gemeentelijke civiele kunstwerken. Gedurende de looptijd van dit beheerplan verwachten we een areaaluitbreiding van ca. 20 civiele kunstwerken. Gezien de nieuwstaat van die kunstwerken voorzien we in de periode 2026-2030 echter geen kosten voor beheer en onderhoud.

Het onderhoud van niet-gemeentelijke civiele kunstwerken en de aanleg van nieuwe kunstwerken valt buiten de scope van dit beheerplan.

2.4 Leeswijzer

Dit beheerplan is opgebouwd rondom een aantal kernvragen. Achtereenvolgens krijgt u antwoord op de volgende vragen:

• 1.

  Wat zijn de uitgangspunten en kaders? Hier geven we inzicht in de wettelijke kaders, regelgeving en het gemeentelijk beleid (Hoofdstuk 3)

• 2.

  Wat beheren we? Hier beschrijven we de omvang en kwaliteit van onze civiele kunstwerken. Wat maakt er deel van uit? Wat is de kwaliteit ervan? Zijn er achterstanden? (Hoofdstuk 4)

• 3.

  Hoe pakken we het beheer en onderhoud van onze civiele kunstwerken aan? Wat is de beheerstrategie en conform welk kwaliteitsniveau? (Hoofdstuk 5)

• 4.

  Hoe is het werk omtrent het beheer van civiele kunstwerken georganiseerd? (Hoofdstuk 6)

• 5.

  Hoe verhouden de beschikbare en benodigde budgetten zich tot elkaar? (Hoofdstuk 7)

• 6.

  Welke conclusies trekken we en wat zijn daarbij essentiële aanbevelingen? (Hoofdstuk 8)

Naast landelijke wet- en regelgeving vormt gemeentelijk beleid het kader waarbinnen we het beheer van civiele kunstwerken uitvoeren. In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de belangrijkste.

3.1 Wettelijke kaders

3.2 Gemeentelijke kaders

De gemeente stelt haar eigen beleid vast. De volgende plannen en beleidskaders zijn van belang voor dit beheerplan civiele kunstwerken.

Voor een planmatig, effectief en structureel beheer en onderhoud van onze civiele kunstwerken is inzicht nodig in het te beheren areaal. Wettelijk gezien is de gemeente verplicht om de essentiële areaalgegevens via de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie – zie par. 3.1.5) actueel te houden en via een landelijke voorziening te ontsluiten. Deze beheergegevens staan in GeoVisia (gemeentelijk beheersysteem). Een Actueel, Betrouwbaar en Compleet (ABC) inzicht in het beheerareaal is de basis om onze civieltechnische kunstwerken datagedreven te beheren.

4.1 Aantal civiele kunstwerken

De gemeente Barendrecht beslaat in totaal een oppervlakte van 2.173 hectare, waarvan 1.958 hectare land en 215 hectare water (bron: allecijfers.nl – gegevens van 15 oktober 2025). Binnen dit gebied beheert de gemeente 386 civiele kunstwerken. Deze gegevens zijn gebaseerd op data uit het beheersysteem GeoVisia van juni 2025. Bijlage 1 geeft een overzicht van de civiele kunstwerken die de gemeente Barendrecht beheert en bijlage 2 toont een kaart waar deze civiele kunstwerken staan/liggen.

Tabel 1. Beheerareaal civiele kunstwerken (GeoVisia juni 2025)

Figuur 1. Beheerareaal civiele kunstwerken

4.2 Huidige staat civiele kunstwerken

In 2023 en 2024 zijn alle gemeentelijke civiele kunstwerken visueel geïnspecteerd en is de onderhoudstoestand vastgelegd. Hierbij is gekeken naar veiligheid, functioneren en aanzien. Daaruit bleek dat de algehele toestand van ruim 84% van onze civiele kunstwerken ‘Redelijk’ of hoger is (zie paragraaf 5.2 voor de beschrijving van de kwaliteitsniveaus).

We hebben maar 4 kunstwerken met een kwaliteit Slecht (D). Dit zijn de ‘schanskorfkeermuren’ langs de Gaatkensplas (restlevensduur van 5 tot 10 jaar).

Figuur 2. Algehele toestand civiele kunstwerken

4.3 Terugblik beheer civiele kunstwerken afgelopen jaren

Tot op heden zijn de gemeentelijke civiele kunstwerken altijd budgetgestuurd beheerd. Dit betekent dat de beschikbare financiële middelen in belangrijke mate richting gaven aan de keuzes in onderhoud, in plaats van dat de technische staat van de objecten leidend was. De focus lag daarbij voornamelijk op klein onderhoud (schilderen hout, verwijderen roest/conserveren staal, reparatie beton etc. – zie par. 5.3) en minder op het uitvoeren van groot onderhoud.

Ook zijn afgelopen jaren vervangingen betaald uit het exploitatiebudget (bijv. een brug op begraafplaats Scheldestraat of een loopvlonder op begraafplaats Den Ouden Dijck – zie onderstaande foto’s) wat een zware wissel trok op het budget voor regulier beheer en onderhoud.

Gezien de huidige staat van onze civiele kunstwerken (par. 4.2) was dit budgetgestuurd beheer goed te verantwoorden, maar feit is wel dat de ondergrens is bereikt. De inspecties laten immers zien dat ons areaal veroudert en dat het aantal kleine schades en herstelwerkzaamheden toeneemt wat weer leidt tot een nog grotere druk op de beschikbare financiële middelen. Langer doorgaan met budgetgestuurd beheer betekent een groter risico qua constructieve veiligheid & functionaliteit van onze civiele kunstwerken en biedt voor de toekomst onvoldoende basis om ons areaal duurzaam in stand te houden.

Dit hoofdstuk beschrijft de strategie voor het beheer en onderhoud van de Barendrechtse civiele kunstwerken. Deze is in lijn met de geldende wet- en regelgeving en de door de gemeente gehanteerde beleidskaders, rekening houdend met de beheerthema’s doelmatigheid, duurzaamheid, veiligheid en functionaliteit en conform een bepaald kwaliteitsniveau.

5.1 Beheerthema’s

Doelmatigheid

Om kapitaalvernietiging te voorkomen, besteedt de gemeente Barendrecht haar middelen aan het beheer en onderhoud van civiele kunstwerken zodanig dat:

• •

  onnodig en/of dubbel onderhoudswerk wordt voorkomen;

• •

  onderhoud aan kunstwerken die in de nabije toekomst worden vernieuwd, niet wordt uitgevoerd (uitgezonderd het onderhoud om de veiligheid te waarborgen);

• •

  geen onnodig functieverlies optreedt.

Duurzaamheid

Met het maken van goed doordachte ontwerpen en het (circulair) gebruik van duurzame materialen, geven we invulling aan het beheerthema duurzaamheid. Ook het bewaken van de kwaliteit en het tijdig uitvoeren van onderhoud, is onderdeel van dit beheerthema. Kwaliteitsbewaking gebeurt volgens een strakke beheersystematiek waarvan de inspecties de ruggengraat vormen. Daarmee worden schades aan of degradatie van het kunstwerk tijdig onderkend en kan met tijdig beheer en onderhoud hoge herstel- of vervangingskosten voorkomen. Dit alles om te komen tot civiele kunstwerken met een lange levensduur en lage onderhoudskosten (Life Cycle Costing-benadering).

Veiligheid

Bij veiligheid maken we onderscheid in drie soorten, te weten constructieve veiligheid, gebruiksveiligheid en sociale veiligheid.

*Constructieve veiligheid

Hiermee wordt bedoeld in hoeverre de hoofddraagconstructie nog voldoende sterk is haar functie veilig te vervullen. Constructieve veiligheid valt onder de wettelijke zorgplicht van de beheerder civiele kunstwerken (zie par. 3.1). Toegenomen aandacht voor deze wetgeving maakt dat de gemeente extra inspanning moet leveren om de constructieve veiligheid aan te tonen conform de nu geldende normen en richtlijnen.

*Gebruiksveiligheid

Hieronder verstaan we dat mensen bij normaal gebruik van een civiel kunstwerk geen letsel of materiële schade mogen oplopen. Concrete voorbeelden: de stroefheid van brugdelen moet voldoende zijn, leuningen mogen niet ontbreken en scherpe uitstekende delen zijn niet aanwezig. Ook dit valt onder de wettelijke zorgplicht.

*Sociale veiligheid

Dit houdt in dat mensen zich in de nabijheid of bij gebruik van een civiel kunstwerk prettig en veilig voelen. Een fietstunneltje dat er verloederd uitziet door graffiti of natuurlijke aanslag, geeft een gevoel van onveiligheid.

Functionaliteit

Het voornaamste doel van civiele kunstwerken is het ondersteunen en in stand houden van een kwalitatief hoogwaardige infrastructuur (bijv. trappen voor het overbruggen van hoogteverschillen of bruggen voor het afwikkelen van verkeer over een waterloop). Ieder kunstwerk heeft een specifieke functie en moet die functie te allen tijde vervullen.

5.2 Kwaliteitsniveaus

Voor het beheer en onderhoud van civiele kunstwerken onderscheiden we vijf kwaliteitsniveaus:

*Zeer goed (A+)

Het kunstwerk is zo goed als nieuw en heeft geen zichtbare schades/geen beginnende veroudering. Bij dit niveau wordt geen enkele concessie gedaan qua onderhoud.

*Goed (A)

Het kunstwerk is in uitstekende staat, al is sprake van enige zichtbare schades en beginnende veroudering. Op dit niveau worden alleen enige concessies gedaan wat betreft de uitstraling.

*Redelijk (B)

Het kunstwerk is in goede staat met zichtbare schades en veroudering. Veilig gebruik en constructieve veiligheid zijn gegarandeerd, maar lichte tot matige natuurlijke aanslag en vuil wordt geaccepteerd. Onderhoud is gericht op technische staat, functioneel gebruik en economische levensduur en niet op uitstraling.

*Matig (C)

Het kunstwerk heeft verschillende schades waardoor sommige onderdelen niet meer functioneel zijn. Deze schades leiden tot andere schades en maken het kunstwerk onaantrekkelijk qua gebruik en uitstraling. Het herstel van de schades is tijdrovend en duur. Tussentijdse controles en onderhoudswerkzaamheden garanderen een veilig gebruik van het kunstwerk, maar zijn niet levensduurverlengend.

*Slecht/zeer slecht (D)

Het kunstwerk is in slechte tot zeer slechte conditie, heeft veel schades en een zeer onaantrekkelijke uitstraling. De schades leiden tot onveilige situaties en herstel is zeer tijdrovend en duur. Vervanging van het kunstwerk is doorgaans doelmatiger.

5.3 Gemeentelijke beheerstrategie

Bij het beheer van onze civiele kunstwerken maken we onderscheid in verschillende onderhoudstypen:

Klein onderhoud

Dit onderhoud wordt uitgevoerd om het kunstwerk veilig en intact te houden en betreft het herstellen van kleine schades (correctief onderhoud) of het bijwerken van conservering (vast onderhoud). Het herstellen van aansluitende bestrating bij bruggen of het verwijderen van onkruid op trappen valt niet onder het klein kunstwerkenonderhoud, maar is onderdeel van het wegbeheer. Het verwijderen van spontane houtige opslag uit schanskorven behoort wel tot het beheer van civiele kunstwerken; het snoeien van overhangend groen is daarentegen onderdeel van het groenbeheer.

Groot onderhoud

Ook dit onderhoud is bedoeld om het kunstwerk heel en veilig te houden, maar dan gaat het om het gedeeltelijk renoveren of vervangen (bijv. het vervangen van dekplanken/leuningen of het herstellen van voegen in metselwerk).

Onderzoek, inspectie en informatievoorziening

Om onze civiele kunstwerken goed te kunnen onderhouden, is het van belang goed zicht te hebben op de kwaliteit ervan. Dit krijgen we door het laten uitvoeren van visuele inspecties en –indien nodig– aanvullende nader onderzoeken en/of constructieberekeningen. Daarnaast is het belangrijk om onze beheerdata actueel en volledig te houden.

Verzorgend onderhoud

Dit onderhoud is gericht op netheid waarbij het vooral gaat om het verwijderen van de natuurlijke aanslag (mos- en algengroei) van brugleuningen of tunnelwanden. Het verwijderen van graffiti is geen onderdeel van dit beheerplan omdat dat ‘openbare ruimte-breed’ wordt opgepakt.

Vervanging en renovatie

Hieronder valt het compleet vervangen of renoveren van civiele kunstwerken met een slechte tot zeer slechte conditie en/of bij einde levensduur.

De gemeente Barendrecht beheert haar civiele kunstwerken conform kwaliteitsniveau ‘Redelijk’ (B).

Dit betekent dat haar kunstwerken:

• -

  aantoonbaar constructief veilig zijn (inspecteren en onderhouden);

• -

  duurzaam in stand worden gehouden zodat geen kapitaalvernietiging optreedt (het uitstellen of anders uitvoeren van onderhoud mag niet leiden tot extra schades of meer kosten);

• -

  geen negatieve invloed hebben op de sociale veiligheid;

• -

  niet brandschoon zijn en natuurlijke aanslag en vuil wordt geaccepteerd.

Concreet vertaalt naar werkzaamheden:

• -

  ieder gemeentelijk civiel kunstwerk laten we minimaal 1x per 4 jaar inspecteren door een extern ingenieursbureau conform de NEN 2767-41 en CUR1172;

• -

  de uit de inspectie geadviseerde onderhoudswerkzaamheden voeren we uit (prioritering is afhankelijk van gevaarzetting en levensduur);

• -

  we reinigen (delen van) onze civiele kunstwerken niet structureel maar als maatwerk bij meldingen/klachten over sociale onveiligheid of bij beperkingen qua gebruik (bijv. veel mos- en algengroei op een brugleuning).

De verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud van de Barendrechtse civiele kunstwerken is belegd bij de afdeling Beleid & Beheer Buitenruimte. Daarbij heeft eenieder zijn eigen rol en taak (waarbij in totaal ca. 1 fte is te koppelen aan het beheer van de gemeentelijke civiele kunstwerken):

Beheerder (0,2 fte): is de technisch inhoudelijke expert op het gebied van civiele kunstwerken, overziet de kwaliteit en levensduur, stelt onderhouds- en vervangingsplannen op, zet noodzakelijke onderhouds- en vervangingswerkzaamheden uit, toetst nieuwe ontwerpen aan het beheerplan, lost complexe klachten/–meldingen op en beheert de budgetten.

Beleidsadviseur (0,1 fte): ontwikkelt, implementeert en evalueert duurzaam en effectief beleid, overziet de samenhang, houdt wettelijke en gemeentelijke kaders in het oog, zorgt voor bestuurlijke afstemming en bereidt besluitvorming voor.

Databeheerder (0,2 fte): optimaliseert & actualiseert het beheersysteem en levert input voor het uitzetten van de inspecties en het opstellen van de onderhoudsplannen.

Werkvoorbereider (0,1 fte): maakt bestekken en verzorgt calculaties voor het bouwen/vervangen van civiele kunstwerken.

Toezichthouder (0,2 fte): controleert de uitvoerende aannemer, verzorgt de besteksadministratie, acteert op klachten/meldingen van bewoners en stemt onderhoudswerkzaamheden af met collega’s.

Medewerker wijkploeg (0,1 fte): plaatst hekken/linten bij calamiteiten en/of onveilige civiele kunstwerken.

Dit hoofdstuk gaat in op de financiële aspecten van het Barendrechtse beheerplan civiele kunstwerken in de periode 2026 tot en met 2030. Via verschillende scenario’s schetsen we een beeld van het huidige budget en keuzes in benodigde budgetten en we geven inzicht in de vervangingsopgave met bijbehorende investeringsplanning.

7.1 Scenario 1: budget bepaalt beheer

Om een meerjarig sluitende begroting te realiseren, is in 2020 structureel €20.000 bezuinigd op onderhoud civiele kunstwerken. Hierdoor is vanaf 2020 in de Barendrechtse meerjarenbegroting €129.400 per jaar beschikbaar (fcl 621025 Civiele kunstwerken / ecl 343100 Onderhoudskosten) voor het beheer van gemeentelijke civiele kunstwerken. Dit geld besteden we aan onderzoek/inspecties en het uitvoeren van klein en/of groot onderhoud.

Dit ‘budgetgestuurd beheer’ houdt in dat de beschikbare financiële middelen bepalen welke werkzaamheden we wel of niet uitvoeren. Hierdoor vindt noodzakelijk onderhoud niet altijd tijdig plaats. Naarmate dit langer aanhoudt, neemt de kwaliteit van onze civiele kunstwerken af. Dit brengt op termijn hogere risico’s met zich mee, zoals een verminderde betrouwbaarheid en afnemende veiligheid en een grotere kans op toekomstige onverwachte en kostbare ingrepen.

Voor het verwijderen van graffiti van civiele kunstwerken is geen apart budget, maar wordt betaald uit het ‘algemene graffiti-verwijder-budget‘ 621059/343216.

7.2 Scenario 2: technisch beheer op orde (kwaliteitsniveau B)

In 2023 en 2024 zijn al onze civiele kunstwerken geïnspecteerd conform de NEN 2767-4 en CUR117. Op basis van deze inspectieresultaten, de gemeentelijke beheerstrategie (paragraaf 5.3), het normkostenmodel van Iv-Infra en recente offertes van uitvoerende aannemers is het benodigd beheerbudget berekend (alle bedragen zijn excl. btw). Bijlage 3 geeft voorbeelden van inspectierapporten/soort werkzaamheden/kostenberekeningen.

Overigens is in den lande een grove vuistregel dat het beheer van civiele kunstwerken per jaar ± 1% van de vervangingswaarde kost. Maar omdat factoren als leeftijd en conditie van het areaal, de materiaalsoorten, de verkeersbelasting, gewenst kwaliteitsniveau etc. bepalend zijn voor de hoogte van het benodigde beheerbudget, hebben we niet met deze grove vuistregel gerekend maar een meer gedetailleerde berekening gemaakt van de verschillende onderhoudstypen.

Klein onderhoud

Het uitvoeren van klein onderhoud aan de gemeentelijke civiele kunstwerken kost in de periode 2026-2030 in totaal €805.000 -> gemiddeld €161.000 per jaar.

Groot onderhoud

De totale kosten voor groot onderhoud aan civiele kunstwerken in de periode 2026-2030 bedragen €285.000 = gemiddeld €57.000 per jaar.

Onderzoek en inspectie

Om de kwaliteit van onze civiele kunstwerken inzichtelijk te houden (door middel van inspectie en nader onderzoek) is in de periode 2026-2030 €120.000 nodig wat neerkomt op een gemiddelde van €24.000 per jaar.

Om het technisch beheer van de Barendrechtse civiele kunstwerken conform kwaliteitsniveau B uit te voeren, is jaarlijks €242.000 nodig (is 0,4% van de totale vervangingswaarde (zie paragraaf 4.2.2)).

Met dit budget kunnen we tijdig kleine en preventieve onderhoudsmaatregelen uitvoeren die bijdragen aan het verlengen van de levensduur van de kunstwerken. Want door op het juiste moment in te grijpen, voorkomen we achterstallig onderhoud en blijven onze civiele kunstwerken langer in een goede technische conditie. Dit voorkomt dat grote vervangings- of renovatieopgaven eerder dan gepland moeten worden uitgevoerd. Anders gezegd: wanneer onvoldoende wordt geïnvesteerd in het reguliere onderhoud, neemt de kans toe dat de levensduur van de kunstwerken wordt verkort en dat er op langere termijn juist méér middelen nodig zijn voor ingrijpende maatregelen. Het jaarlijkse budget van €242.000 moet daarom worden gezien als een kostenefficiënte maatregel die gericht is op het beperken van de totale levenscycluskosten en het borgen van de betrouwbaarheid en veiligheid van de kunstwerken op de lange termijn.

7.3 Scenario 3: technisch op orde en structureel schoon

Civiele kunstwerken worden dagelijks blootgesteld aan vervuiling door verkeer, weersinvloeden en begroeiing. Het reinigen voorafgaand aan het uitvoeren van klein en/of groot onderhoud, is onderdeel van het technisch beheer. Het periodiek schoonmaken van civiele kunstwerken niet. Maar om het sociale veiligheidsgevoel (in met name tunnels) te vergroten, is het regulier reinigen van civiele kunstwerken eigenlijk wel een must. Op basis van een reinigingscyclus van 1x per 5 jaar ramen we die kosten op €39.000 per jaar, waardoor het totaal van dit scenario €281.000 per jaar bedraagt.

7.4 Scenario 4: all (natuur)inclusief

Ook civieltechnische kunstwerken kunnen bijdragen aan de ecologische kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Want door bij het beheer ervan rekening te houden met ecologische functies, kunnen bruggen e.d. een rol spelen bij het vergroten van de biodiversiteit. Doorgaans beperkte aanpassingen hebben dan een meerwaarde voor diverse diersoorten.

Voorbeeld 1: loopplanken als faunapassage

Het oversteken van drukke wegen is voor amfibieën en (kleine) zoogdieren vaak een uitdaging. Door de brughoofden te voorzien van loopplanken, kunnen verschillende diersoorten de brug gebruiken als faunapassage. Belangrijk is daarbij wel dat de planken goed aansluiten op het talud, een minimale breedte hebben en zo geplaatst worden dat ze bij zowel zomer- als winterpeil gebruikt kunnen worden door de fauna.

Voorbeeld 2: kunstnesten als broedmogelijkheid

Waar een brug ligt, is water. En waar water is, zijn veel insecten. En deze insecten staan weer op het menu van diverse vogelsoorten. Het ‘vogelvriendelijk maken’ van een brug door het plaatsen van kunstnesten, helpt een soort als de huiszwaluw om geschikte broedplekken te vinden in een omgeving waar natuurlijke nestlocaties steeds schaarser worden.

Het aanbrengen en onderhouden van dergelijke ‘ecologische voorzieningen’ valt niet onder het reguliere onderhoud van onze civieltechnische kunstwerken.

Een grove schatting leert dat een budget van €5.000 per jaar toereikend is om structureel ecologische voorzieningen bij onze civiele kunstwerken aan te brengen en te onderhouden. Door jaarlijks een vast bedrag te reserveren, ontstaat ruimte voor planmatige en duurzame ecologische verbeteringen dat op termijn winst oplevert voor zowel de natuurwaarde als de beleefbaarheid van de openbare ruimte.

Daarmee komt het totaal benodigd budget voor dit scenario op €286.000 per jaar.

7.5 Overzicht verschillende scenario’s

Bovengenoemde scenario’s verschillen in mate van ambitie, reikwijdte van de werkzaamheden en daaraan gekoppelde kosten. De opbouw van de scenario’s is schematisch weergegeven in tabel 2.

Tabel 2. Overzicht verschillende scenario’s beheer civiele kunstwerken

7.6 Vervangen civiele kunstwerken 2026-2030

Op basis van de inspectieresultaten 2023 en 2024 blijkt dat in de periode 2026-2030 één kunstwerk moet worden vervangen. Dit betreft een damwand aan de Klipper (vervangingskosten €15.000). Gezien de hoogte van het bedrag verwerken we deze vervanging niet als investering in de meerjarenbegroting (minimumwaarde investering is €25.000 conform Activabeleid), maar nemen we dit bedrag op in de begroting 2027.

Het beheren van civiele kunstwerken is een kerntaak van de gemeente. Om deze taak goed uit te voeren, is het belangrijk dat –naast goed zicht op de kwantiteit en kwaliteit van het beheerareaal– voldoende middelen beschikbaar zijn om onze bruggen, trappen, tunnels etc. op het vastgestelde kwaliteitsniveau te beheren. Wat betekent dit voor de gemeente Barendrecht? In het laatste hoofdstuk van dit beheerplan trekken we conclusies en doen we aanbevelingen.

8.1 Conclusies

De gemeentelijke civiele kunstwerken zijn divers en vertegenwoordigen een groot kapitaal

De gemeente Barendrecht beheert 386 civiele kunstwerken verdeeld over 13 verschillende kunstwerktypen. Variërend van de vele trappen en licht verkeersbruggen tot enkele duikerbruggen en viaducten. De vervangingswaarde van al onze civiele kunstwerken ramen we op €59.250.000 (uiteenlopend van €2.100 voor een kleine trap tot €4.500.000 voor het grote Dierensteinwegviaduct).

Onze beheerdata is op orde

Voor het beheer van onze civiele kunstwerken maken we gebruik van het beheersysteem GeoVisia waarin we kunstwerken zowel grafisch (op kaart) als administratief (alle kenmerken) bijhouden. De grafische component is gekoppeld met de Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT). Het beheerbestand is de basis voor de inspectie, waarna de inspectiedata vervolgens het uitgangspunt zijn voor een goed en betrouwbaar beheer van civiele kunstwerken.

Afgelopen jaren zijn grote stappen gezet om de beheerdatabase te vullen met actuele en betrouwbare data van onze civiele kunstwerken. Ook de komende jaren hebben we hiervoor blijvende aandacht.

De Barendrechtse civiele kunstwerken zijn gemiddeld van redelijke kwaliteit

Uit de inspectieresultaten 2023 en 2024 blijkt dat maar 1% van onze civiele kunstwerken van slechte kwaliteit is (schanskorfkeerwanden Gaatkensplas). Bijna de helft van de kunstwerken krijgt een kwaliteitsscore ‘Goed (A)’, ruim een derde ‘Redelijk (B)’ en 15% ‘Matig (C)’.

Bij beheer op kwaliteitsniveau ‘Redelijk’ blijven onze kunstwerken veilig, duurzaam en functioneel

Beheer conform kwaliteitsniveau ‘Redelijk (B)’ betekent dat op tijd uitvoeren van inspectie en onderhoud waardoor onze civiele kunstwerken constructief veilig zijn en blijven, er geen kapitaalvernietiging optreedt, de sociale veiligheid niet negatief wordt beïnvloed en natuurlijke aanslag en vuil wordt geaccepteerd.

Er is niet voldoende budget voor het technisch beheer van onze civiele kunstwerken

Momenteel beheren wij onze kunstwerken budgetgestuurd (de beschikbare financiële middelen bepalen wat wel/niet wordt uitgevoerd). Om onze civieltechnische kunstwerken conform kwaliteitsniveau ‘Redelijk (B)’ te beheren, is jaarlijks €242.000 nodig. Dit bedrag is 0,4% van de vervangingswaarde. Dit betekent een structureel tekort van €112.600 voor het technische onderhoud van onze civiele kunstwerken.

Civieltechnische kunstwerken schoonmaken kost extra geld

Op dit moment maken we onze civiele kunstwerken niet schoon (dan alleen voorafgaand aan het uitvoeren van noodzakelijk technisch onderhoud). Voor €39.000 per jaar kunnen we ieder jaar zo’n 80 civiele kunstwerken (1/5 deel van ons kunstwerkenareaal) helemaal reinigen.

De huidige begroting voorziet niet in investeringskredieten voor het vervangen van kunstwerken

Afgelopen jaren is het vervangen/renoveren van een aantal (kleine) civiele kunstwerken (trap/licht verkeersbrug) bekostigd uit het reguliere exploitatiebudget. Als gevolg hiervan bleef essentieel technisch onderhoud achterwege (en dat komt de algehele kwaliteit van onze kunstwerken niet ten goede). Bij toekomstige vervanging van (grotere) civiele kunstwerken is dit geen optie omdat het beschikbare exploitatiebudget daarvoor gewoonweg niet toereikend is.

8.2 Aanbevelingen

• •

  Houd blijvend aandacht voor het actualiseren van de beheerdata. Dit vormt namelijk een belangrijke basis voor het beheer van civiele kunstwerken. Focus daarbij op concrete objectdata (unieke identificatiecode, type kunstwerk, locatie, eigenaar en beheerder) en inspectie- & conditiedata (inspectiedatum, inspecteur, conditiescore, schadebeelden en urgentieclassificatie).

• •

  Inspecteer de civiele kunstwerken minimaal 1x per 4 jaar op de noodzaak van onderhoud en vervanging en reserveer op tijd de benodigde investeringskredieten.

• •

  Zorg voor voldoende beheerbudget/bezuinig niet op klein en groot onderhoud aangezien daarmee de kans op kapitaalvernietiging aanzienlijk toeneemt (niet uitvoeren/versoberen van verzorgend onderhoud is mogelijk, maar gaat ten koste van de sociale veiligheid en het gebruik).

• •

  Verwerk tijdig de benodigde investeringskredieten voor het vervangen van civiele kunstwerken in de meerjarenbegroting.

• •

  Verken een doorontwikkeling naar assetmanagement (traditioneel beheer is veelal reactief en technisch georiënteerd met de nadruk op instandhouding op objectniveau terwijl assetmanagement zich richt op het optimaliseren van prestaties, risico’s en kosten over de gehele levenscyclus van assets, in lijn met de bredere doelstellingen van de organisatie – zie bijlage 4).