Omgevingsprogramma Goverwelle

Subparagraaf 2.5.1 Inleiding

In deze paragraaf worden kort de belangrijkste opgaven van Goverwelle benoemd. Deze worden verder uitgewerkt in hoofdstuk 4 t/m 6 (speerpunt A, B en C).

Subparagraaf 2.5.2 Levendigheid en gezelligheid in de wijk

De wijk Goverwelle is een woonwijk met alle basisvoorzieningen op orde. De wijk heeft scholen, een wijkwinkelcentrum, een station, sportvoorzieningen en een parkachtige omzoming waar kan worden gewandeld en gesport. Wat opvalt is dat er relatief weinig ‘kleur’ in de wijk is. Zowel letterlijk als figuurlijk. Letterlijk, omdat gebouwen en openbare ruimte een gelijke kleurtoon hebben, waardoor diversiteit in uitstraling beperkt is. Figuurlijk, omdat in de wijk relatief weinig evenementen en activiteiten worden georganiseerd op centrale plekken in de wijk die zorgen voor verbinding, ontmoeting en beleving. In de wijk ontbreken publieke ruimtes die een kloppend hart voor de wijk en buurten in de wijk zijn. In de wijk is ook betrekkelijk weinig aandacht voor ecologie.

Subparagraaf 2.5.3 Sociaal-maatschappelijke versterking in de wijk

In de wijk Goverwelle zijn bepaalde buurten met sociaal-maatschappelijke problematiek zoals eenzaamheid, overlast, onveilig gevoel en zelfs criminaliteit. Dit betreft vooral de Sportbuurt, Molenbuurt en een stuk van de Polderbuurt. De leefbaarheid in deze buurten is lager dan in de rest van de wijk. Met name in een deel van de Sportbuurt gaat het samenleven moeizaam. Er is een risico dat jongeren in de criminaliteit belanden omdat kinderen opgroeien met veel risicofactoren. Inkomens zijn laag en er zijn problemen achter de voordeur. In deze buurten is zwerfvuil, parkeerproblematiek, te weinig groen en is er weinig te doen voor jeugd. Het omgevingsprogramma Goverwelle gaat vooral over de fysieke leefomgeving en is geen armoede- of veiligheids- of jeugdbeleid. En toch kunnen ruimtelijke ontwikkelingen in de wijk bijdragen aan het vergroten van leefbaarheid en veerkracht van de wijk. In Goverwelle zijn relatief weinig kantoren, maar er werken wel veel zelfstandige ondernemers in/vanuit Goverwelle. Belangrijk is om de wijkeconomie op peil te houden en ruimte te geven aan ondernemerschap in de wijk. Dit draagt bij aan versterking van de leefbaarheid en brede welvaart in de wijk.

Subparagraaf 2.5.4 Aantrekkelijke en toekomstbestendige openbare ruimte

Bodemdaling en een wisselende kwaliteit van de inrichting openbare ruimte, zorgen op veel plekken in Goverwelle voor een slordig straatbeeld. Bodemdaling hoort bij Gouda. We accepteren dat de straten er niet zo strak bij liggen als in andere delen van het land en dat het soms wat moeite kost om van buiten over de drempel van je huis te komen. Toch zijn in grote delen van Goverwelle de problemen op dit punt extra groot. Daar komt bij dat door de bodemdaling en de verplichting om op eigen terrein te parkeren nagenoeg alle voortuinen verhard zijn. De wijk is daarmee niet klimaatadaptief en draagt te weinig bij aan de biodiversiteit.

Het watersysteem (kolken) is niet toekomstbestendig omdat het de toenemende intensiteit van (piek)buiten niet kan verwerken en gevoelig is voor bodemdaling. De uitdaging is om in delen van Goverwelle de inrichtingskwaliteit omhoog te brengen door het combineren van de opgaven zoals het klimaatadaptiever maken van de wijk, het verbeteren van de biodiversiteit, het herstel van verzakkingen en het verbeteren van de verkeerssituatie (bijvoorbeeld herinrichting van straten naar 30 km/uur).

Subparagraaf 2.5.5 Versterken van verbindingen

Het bijzondere aan Goverwelle is dat de randen van de wijk heel groen en aantrekkelijk zijn. De wijk wordt omzoomd door een parkachtige groenstructuur met wandelpaden, sportvoorzieningen en verbindingen naar het buitengebied. In de wijk zelf is het stenig en is er weinig groen en water. Er zijn kansen om verbindingen groener, aantrekkelijker en meer biodivers te maken: tussen de groene omzoming en de wijk, van de wijk naar het buitengebied, tussen de wijkontsluitingsweg en de woonerven. Sterkere groen- en waterstructuren maken de wijk aantrekkelijker, klimaatadaptiever, meer biodivers en ze vergroten de samenhang tussen de afzonderlijke buurtjes. Hiermee ontstaan ook betere mogelijkheden voor wandelen, fietsen en sporten. De wijk kent ook historische linten, zoals de Voorwillenseweg en de Goejanverwelledijk. Kwaliteiten van deze linten kunnen worden behouden door een goede inrichting en bebouwing die past bij de kwaliteit van deze linten. Groen, blauw en cultuurhistorie kunnen bij elkaar komen in een aantrekkelijk “raamwerk” voor de wijk.

Subparagraaf 2.5.6 Passend en betaalbaar woningaanbod

Overal in Gouda – net als in een groot deel van Nederland - is het ingewikkeld om een nieuwe woning te betrekken, of voor het eerst een woning te vinden. Dat geldt ook voor Goverwelle. De eengezinswoning is in Goverwelle dominant, ongeveer driekwart van de woningvoorraad. De uitdaging is om het woningaanbod in Goverwelle te vergroten en diverser te maken. Dat kan door te onderzoeken hoe nieuwe woningen kunnen worden toegevoegd, bijvoorbeeld door wooncomplexen een of meerdere verdiepingen extra te geven (optoppen) en door het splitsen van woningen. Locaties waar mogelijkheden zijn om nieuwe woningen voor doelgroepen als jongeren of ouderen toe te voegen zijn de stationsomgeving, het winkelcentrum en de Goverwellesingel. We moeten onze schaarse ruimte efficiënter gaan gebruiken en proberen de groei van het autoverkeer zoveel mogelijk te remmen. Als meer mensen in de directe omgeving van de stations kunnen gaan wonen worden die doelen tegelijk gerealiseerd. Dat geldt ook voor Goverwelle. Het gebied rondom het station en het wijkwinkelcentrum biedt kansen voor ontwikkeling. De uitdaging is intussen om het wijkwinkelcentrum en de stationsomgeving tot een prettiger gebied te maken. Dat vraagt ook een hogere inrichtingskwaliteit voor de openbare ruimte.

Subparagraaf 2.5.7 Duurzame energievoorziening

Een opgave is om woningen te verduurzamen en de wijk CO2-neutraal te maken. Particuliere woningeigenaren en woningcorporaties worden gefaciliteerd bij het investeren in verduurzamen van woningen, waarbij de woningen op een goed onderhoudsniveau worden gebracht en de energiezuinigheid van de woningen wordt vergroot. Indien de energietransitie vraagt om ingrepen in de ondergrond van Goverwelle worden deze zo mogelijk gekoppeld aan andere werkzaamheden in de ondergrond, de openbare ruimte en nieuwbouw.

Subparagraaf 2.6.1 Inleiding

In deze paragraaf wordt een beschrijving gegeven van de ruimtelijke kenmerken van de wijk. Goverwelle kent een bijzondere opbouw met een parkachtige omgeving aan de randen van de wijk en een hoge woningdichtheid binnen de wijk.

Subparagraaf 2.6.2 Wonen

Goverwelle bestaat uit circa 75% grondgebonden eengezinswoningen en 25% appartementen. De koopsector is met 65% oververtegenwoordigdten opzichte van de rest van Gouda. De huursector omvat 35% van de woningvoorraad, waarvan 28% sociale huurwoningen. Slechts 7% is vrijesector/particuliere huur. In Goverwelle zijn beperkt kleine koopwoningen. De helft van de woningen is groter dan 105 vierkante meter. De afgelopen jaren is er sprake van een vertrekoverschot, dat wil zeggen dat er meer mensen de wijk uit gaan dan er komen wonen. Mogelijk heeft dit te maken met kinderen die uit huis gaan.

Woningcorporaties Mozaïek Wonen en Woonpartners Midden-Holland zijn eigenaar en beheerder van de sociale huurwoningen in Goverwelle. Voor een aantal woningen geldt dat ze gelabeld zijn als woningen voor verkoop.

Subparagraaf 2.6.3 Mobiliteit

De Goverwellesingel ligt centraal noord-zuid in de wijk. Er is bewust gekozen voor een centrale stedelijke ruimte die als bindend element in de wijk met stedelijke allure functioneert. Wie met de auto via de Goverwellesingel de wijk binnen rijdt ervaart het brede groenprofiel. De bebouwing en de laanbomen spelen een prominente rol in het ruimtelijke profiel van de Goverwellesingel. Ook is er hogere bebouwing geprojecteerd met publieke functies, vooral op de kruispunten. In de wijk zelf is een ringstructuur te zien die alle buurten verbindt.

Veel bewoners zijn verplicht om hun auto op eigen terrein te parkeren waardoor het straatbeeld autodominant is. Door het smalle profiel van de woonstraten en parkeren in de voortuinen blijft er geen ruimte over voor groen. Het brede profiel van de ringstructuur met vrijliggende fietspaden zorgt voor een erg stenig beeld.

Op diverse plekken in de wijk wordt verkeersonveiligheid ervaren, onder andere op de Goverwellesingel (hard rijden), een aantal oversteekplaatsen (onoverzichtelijk door beperkt maaien van de berm), in straatjes (door geparkeerde auto’s), op de dijk (door verschillen in maximum snelheid), op de Voorwillenseweg (door brommers/scooters), op de Middenmolenlaan (te hard rijden) en bij scholen (door breng- en haalverkeer).

De wijk heeft voor het fietsen en wandelen een goede verbinding met het buitengebied. De historische linten Voorwillenseweg en Goejanverwelledijk dragen hier voor een groot deel aan bij. De vele kleine verbindingen naar het buitengebied zijn aanwezig, maar niet altijd even goed te vinden en makkelijk te gebruiken. De Goverwellesingel en de ringweg zijn voorzien van vrijliggende fietspaden.

Goverwelle heeft een treinstation, wat een grote kracht is voor de wijk. NS sprinters van en naar diverse richtingen (Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Amsterdam) halteren op station Goverwelle. Er stopt geen bus bij het station Goverwelle, wat als een gemis wordt ervaren. Bij het station bevinden zich fietsenstallingen, een P&R terrein en het voormalig loketgebouw met een eettentje. De verblijfsruimte rondom het station en de route vanaf station via de Goverwellesingel de wijk in heeft een lage belevingswaarde.

Subparagraaf 2.6.4 Groen

Groen heeft veel positieve effecten op actuele maatschappelijke thema’s. Zo helpt groen hittestress en wateroverlast tegen te gaan, zorgt groen voor een gezonde buitenlucht en nodigt groen uit om naar buiten te gaan. Voor de biodiversiteit is (aaneengesloten) gezond groen ook van levensbelang. In Goverwelle komen bijvoorbeeld bijzondere planten en dieren voor, zoals de rietorchis, de ijsvogel, de bosuil en de ringslang. In vergelijking met andere wijken scoort Goverwelle matig op het gebied van groen. De landelijke Nota Ruimte uit 2004 stelt een minimum oppervlakte van 75 m2 groen en water per woning voor. Goverwelle voldoet net aan deze norm voor de combinatie groen en water (74 m2), het (gemeentelijke) groen zelf komt uit op 47,6 m2 per woning. Deze getallen voor Goverwelle stellen de situatie positiever voor dan het is, omdat het groen vooral aan de buitenkant van de wijk gepositioneerd is (randpark Goverwelle, inclusief het Steinse Groen en het Baden Powellplantsoen). De praktijk wijst uit dat grote delen van de wijk flink versteend zijn. Dit geldt onder andere voor tuinen en woonstraten. De kwetsbaarheidskaarten uit het Programma Groen Gouda laten zien dat Goverwelle kwetsbaar is op de thema’s ruimtelijke kwaliteit en klimaat, terwijl gezondheid en flora & fauna zijn gekwalificeerd als licht kwetsbaar.

Subparagraaf 2.6.5 Cultuurhistorische linten

De historische linten Goejanverwelledijk en de Voorwillenseweg worden hoog gewaardeerd door de inwoners van Goverwelle. De linten hebben een groene en landelijke uitstraling met een gevarieerde bebouwing. Zij spelen van oorsprong al een belangrijke rol in de verbinding tussen stad en land. De linten zijn ingericht als belangrijke hoofdfietsroute en zijn ook in trek bij recreanten, die op deze wijze het buitengebied verkennen of een ommetje maken. De linten vormen daarnaast een belangrijk onderdeel van de ecologische structuur van de stad Gouda. De ontwikkelingen en transformaties binnen het lint zijn gericht op het versterken van de bestaande waarden. Dat betekent dat bij een ontwikkeling of transformatie de bestaande situatie beschermd of kwalitatief verbeterd wordt. Dit vraagt sturing en uitgangspunten voor ruimtelijke ontwikkeling op de linten. De ruimte voor extra bebouwing zal zeer beperkt zijn. In de openbare ruimte zijn mogelijkheden voor verbeteringen, die bijdragen aan het versterken van de waarden.

Dwars door de wijk loopt het cultuurhistorische lint, de Voorwillenseweg. De Voorwillenseweg is een historisch lint dat al terug te zien is op kaarten van meer dan 200 jaar oud. Waar het eerst nog een weg was door het buitengebied met slechts enkele (voormalige) boerderijen als aangelegen bebouwing, loopt dit ‘lint’ inmiddels dwars door de wijk Goverwelle. Van de vrijstaande woningen (op grote kavels) langs het lint komt het overgrote deel uit de jaren ‘60 tot ‘90. Deze woningen zijn ook via het lint ontsloten. De aan dit lint gelegen rijwoningen zijn veelal uit de jaren ‘90. Deze grenzen aan het lint, maar zijn niet via het lint ontsloten. De weg is aan twee kanten omkaderd door water. Weelderige inheemse beplanting zorgen tezamen met de karakteristieke knotwilgen dat men zich in het buitengebied waant.

Figuur 6: Voorwillenseweg

Een van de belangrijkste landschappelijke structuren is de Hollandsche IJssel, een prachtige rivier waar Gouda voor een belangrijk deel zijn bestaansrecht aan ontleent. Ook de wijk Goverwelle is gelegen aan de Hollandsche IJssel, met de Goejanverwelledijk die de rivier van de wijk scheidt. De Goejanverwelledijk is van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde en is bepalend voor het karakter van de zuidrand van Goverwelle. Het vormt een herkenbaar ontginningsspoor. Kenmerkend zijn de hoogte met weids uitzicht, de steile taluds en het smalle wegprofiel. Op diverse plekken is historische bebouwing aanwezig, met diverse parels zoals de Haastrechtse molen (aan de overzijde van de IJssel) en Lisa’s Hoeve. In de loop der jaren is op enkele plekken met name bebouwing met een werkfunctie vervangen door nieuwe bebouwing met een woonfunctie. De dijk is voor een groot deel autovrij en is daarmee een prachtig onderdeel van het regionale fiets-, en voetgangersnetwerk wat de dorpen en steden met het buitengebied verbindt.

Figuur 7: Goejanverwelledijk

Subparagraaf 2.6.6 Openbare ruimte en ontmoetingsplekken

Sub-subparagraaf 2.6.6.1 Inleiding

Goverwelle heeft verschillende typen openbare ruimte, met ieder zijn eigen kwaliteiten en/of problemen. Als het gaat om verblijfsruimtes kan er grofweg onderscheid gemaakt worden tussen (potentiële) ontmoetingsplekken opwijkniveau en plekken die mensen aantrekken op buurtniveau.

Figuur 8: Openbare ruimte en ontmoetingsplekken

Sub-subparagraaf 2.6.6.2 Stationsplein en voorplein winkelcentrum

Op wijkniveau zien we twee openbare ruimtes, die potentieel hebben om als plein voor de hele wijk te dienen. Het stationsplein en het Middenmolenplein, gelegen voor het wijkwinkelcentrum van Goverwelle. Beide zijn op dit moment erg versteend en hebben een lage verblijfskwaliteit. Er ligt een kans om deze plekken te verbeteren.

Figuur 9: Voorplein winkelcentrum

Sub-subparagraaf 2.6.6.3 Randpark Goverwelle

De wijk Goverwelle wordt omzoomd door een grote parkzone. Dit randpark bestaat uit verschillende parkjes, maar vormt één grote structuur die als uitloopgebied voor de wijk dient. Het Baden Powellplantsoen, de zandspeelplaats, dierenweide Goverwelle, de uiterwaarden met sportvoorzieningen en het Steinse groen met zijn natuurspeeltuin maken allen onderdeel uit van deze structuur. Vele kleine doorsteken verbinden de wijk met dit gebied. Het behouden en onderhouden van het groen met de recreatieve en ecologische functies is het belangrijkste uitgangspunt voor dit gebied. In de delen van het gebied met een belangrijke ecologische functie zal terughoudend worden omgegaan met het intensiveren van de recreatieve functie. Dit geldt onder andere voor delen van het Steinse Groen die vanwege hun natuurwaarden zijn opgenomen in het nationale natuurbeschermingsnetwerk (Natuurnetwerk Nederland) en waar zeldzame planten en dieren zoals de ringslang en wilde orchideeën voorkomen. Wanneer de randvoorwaarden op orde zijn in het Randpark Goverwelle én de wijk, kunnen bijzondere planten- en diersoorten vanaf hier dieper Goverwelle intrekken.

Figuur 10: Dierenweide Goverwelle

Sub-subparagraaf 2.6.6.4 Relatie met het buitengebied

Een belangrijke kwaliteit van Goverwelle is ook het naastgelegen buitengebied. Polder Stein en de Krimpenerwaard liggen direct aan de wijk, en de Reeuwijkse plassen liggen op fiets,- en loopafstand. Deze gebieden vormen samen een perfect buitengebied dicht bij de wijk om te recreëren en te bewegen, wat een grote bijdrage levert aan de (mentale) gezondheid. Ook voor de biodiversiteit heeft dit buitengebied grote waarde. Zo worden delen van de Reeuwijkse Plassen beschermd via Europese natuurwetgeving, vanwege de grote aantallen watervogels. Echter, dit buitengebied is niet op alle plekken even goed bereikbaar. Met het aansluiten van een paar ‘missing links’ kan er een aantal mooie recreatieve rondjes gemaakt worden. Het toevoegen van buitensportvoorzieningen, trimbaanelementen en uitzichtpunten kan de kwaliteit van deze recreatieve routes versterken.

Figuur 11: Reeuwijkse plassen

Sub-subparagraaf 2.6.6.5 Park op wijkniveau

Naast de grote groenstructuur die om Goverwelle heen ligt, zijn er binnen de wijk twee parkjes die op wijkniveau van belang zijn. Beide zijn in de basis goed onderhouden, toch zijn er enkele kleine verbeterpunten. Het park naast het winkelcentrum (Speelmoleneiland) is door dichte begroeiing visueel afgesloten van het winkelcentrum. Het Heenpolderplantsoen heeft al een prettige opzet. De kans hier ligt niet zozeer in het park zelf, maar in de routes er naartoe. Hierdoor wordt het park een vanzelfsprekender onderdeel van de wijk en ontstaan meer doorgaande routes (het ‘groene kruis’ door de wijk). Dat vraagt bijvoorbeeld om herinrichting van het Lakerpolderplein.

Figuur 12: Heenpolderplantsoen

Sub-subparagraaf 2.6.6.6 Buurtpleintjes

Op buurtniveau hebben alle buurten van Goverwelle één of enkele kleinere buurtpleintjes. Vaak is hier een kleine speelplek aanwezig. Deze is echter vaak stenig, en een haag is soms de enige vorm van groen. Op andere plekken worden de buurtpleintjes gedomineerd door parkeerplaatsen. Er kan gekeken worden hoe de speelplekken prettiger en klimaatadaptief ingericht kunnen worden, en waar mogelijk het parkeren minder dominant aanwezig kan zijn op deze buurtpleintjes.

Figuur 13: Watergangpolderplein

Sub-subparagraaf 2.6.6.7 Schoolpleinen

De schoolpleinen zijn officieel geen openbaar terrein, maar hebben wel degelijk een ontmoetingsfunctie voor de kinderen en hun ouders in de buurt. Sommige pleinen van Goverwelle zijn toegankelijk, maar veel schoolpleinen zijn vrij verhard. Recent is het schoolplein van basisschool ’t Palet en Kindcentrum Goejanverwelle groen ingericht. Een (groene) herinrichting van deze schoolpleinen heeft een positief effect op kinderen. De gemeente Gouda heeft een subsidieregeling waar scholen gebruik van kunnen maken bij het vergroenen van het schoolplein.

Figuur 14: vergroening Kindcentrum Goejanverwelle

Subparagraaf 2.6.7 Materialisatie

De grote verscheidenheid van verschillende type elementenverharding (tegels en straatstenen) geven een onrustig straatbeeld in Goverwelle. Door de kleine herstelwerkzaamheden worden verschillende materialen niet consequent gebruikt en er ontstaat een sleetse uitstraling. Ook de leeftijd van de materialen speelt hierin een rol. De grote hoeveelheid paaltjes en biggenruggen die zijn geplaatst om het foutparkeren tegen te gaan zorgen op veel plekken voor een onrustig straatbeeld.

Figuur 15: 'Onnodige' verstening

Subparagraaf 2.6.8 Bodemdaling

Goverwelle heeft te maken met flinke bodemdaling die ook nog lokaal sterk afwijkt. De hele wijk is verzakt en er is veel ongelijkheid (kuilen, losliggende tegels). Dat zorgt voor overlast, onveiligheid en een rommelig straatbeeld. Goverwelle daalt met gemiddeld één centimeter per jaar. Daarmee is Goverwelle samen met Bloemendaal de snelst zakkende wijk van Gouda. Binnen Goverwelle is de bodemdalingssnelheid zeer divers: van 0 tot 25 mm per jaar. In de wijk als geheel zijn verschillen in hoogte tot 1,5 meter terug te vinden.

In Goverwelle zakken de gebouwen niet, omdat deze zijn gefundeerd op betonpalen in de diepe zandlaag. De openbare ruimte en de tuinen zakken wél met de bodem mee. Woningen en tuinen liggen in de regel een stuk hoger dan de straten. Dit is goed terug te zien bij de parkeerplaatsen voor de huizen die (soms sterk) schuin aflopen richting de straat. Bewoners hebben het hoogteverschil tussen straat en woningen zelf – ieder op eigen wijze - overbrugd in hun voortuin om de woning toegankelijk te houden.

In het Beheerplan Groot onderhoud en vervanging Openbare Ruimte (GOVO) 2023-2029 van de gemeente Gouda is vastgelegd dat wordt opgehoogd bij een drooglegging van 20cm ten opzichte van het voor Goverwelle vastgestelde waterpeil van -1,97 NAP. Dit betekent dat het straatniveau 50 centimeter kan zakken ten opzichte van de bebouwing voordat wordt ingegrepen met een ophoging. Deze reactieve beleidslijn, die uit financiële noodzaak is ontstaan, heeft als gevolg dat verspreid in de wijk en verspreid in de tijd wordt opgehoogd. Sommige buurten worden daardoor niet opgehoogd, terwijl het straatbeeld er soms slechter aan toe is dan in buurten waarin wel wordt opgehoogd. Deze onvoorspelbaarheid heeft als bijkomend effect dat bewoners hun tuin niet verbeteren omdat onduidelijk is wanneer de straat wordt opgehoogd en aangepakt.

Figuur 16: Bodemdaling Goverwelle in mm per jaar

Subparagraaf 2.6.9 Watersystemen

Goverwelle ent 15 hectare aan oppervlaktewater, dat is 10% van de wijk. De Sportbuurt, Molenbuurt en Muziekbuurt zijn onderdeel van de polder ‘Willens A+B’. Daarin liggen ook de Goudse wijken Achterwillens en Oosterwei. Deze polder ontvangt water uit de Goudse Hout (polder Willens C) en de stadsboezem van Gouda. Het water wordt hoofdzakelijk afgevoerd naar de Hollandsche IJssel. Polderbuurt, Componistenbuurt en de Vrijheidsbuurt, zijn onderdeel van de polder ‘Willens Oost’. Het water van deze polder wordt afgevoerd richting polder Stein. Beide polders kennen een vast peil van -1,97 NAP. Bij droogte wordt gebiedsvreemd water ingelaten vanuit omliggende gebieden en het gekanaliseerde deel van de Hollandsche IJssel. Dit is met name belangrijk voor het westelijk deel van Goverwelle dat een peilvak vormt met delen van Gouda waar gebouwen op houten palen - of juist ondiep (‘op staal’) zijn gefundeerd. Beide funderingsvormen zijn gevoelig voor peilschommelingen. Goverwelle kent in beide polders een oppervlaktewatersysteem dat zorgt voor de afvoer van water naar het gemaal of polder Stein.

Figuur 17: Opsplitsing afwatering Goverwelle

Het oppervlaktewater wordt gevoed door een zeer fijnmazig stelsel voor hemelwaterafvoer. Op woonblokniveau wordt het water verzameld en vervolgens met een zogenaamd kolkenstelsel afgevoerd naar het oppervlaktewater. Via het oppervlaktewater wordt het afgevoerd naar gemaal Willens (westelijk deel Goverwelle) en Polder Stein (Oostelijk deel).

Kenmerken van een kolkenstelsel:

• De buizen op blokniveau dalen niet met de bodem mee omdat deze gekoppeld zijn aan de onderheide huizen. De buizen in de straat dalen wel met de bodem mee. Dit levert problemen op bij de overgang van blok naar straat.

• Het kolkenstelsel kent geen putten, waardoor het moeilijk te inspecteren is. Het ligt voor de hand dat het stelsel door bodemdaling beschadigd is, maar waar precies is niet vast te stellen. Rond de Wilhelmina van Pruisenlaan is de hoofdafvoer om die reden vervangen door een stelsel met putten.

• Het hemelwaterstelsel is gericht op het zo snel mogelijk afvoeren van water als het regent en het inlaten van water bij droogte. Het systeem is niet of nauwelijks gericht op berging of infiltratie.

• Het kolkenstelsel is gedimensioneerd op een bui die eens in de twee jaar voor kan komen: 20 mm per uur. Ook als het goed functioneert voldoet het niet meer aan de huidige normen voor afvoer van water, zoals bijvoorbeeld de afvoer van een bui van 29,4 mm per uur zonder hinder.

Capaciteit van Goverwelle al geheel:

• Met steun van het Gemaal Willens kan het westelijk deel van Goverwelle op dit moment nog een bui van 37 mm per uur (eens per 5 jaar) aan. Als het harder regent stromen de sloten over. Het oostelijk deel kan een bui van 37 mm op dit moment al niet aan.

• Door de bodemdaling en een gelijkblijvend waterpeil (-1,97NAP) neemt de bergingscapaciteit van het oppervlaktewater langzaam af. In 2050 kan ook het westelijk deel een bui van 37 mm per uur niet meer verwerken.

Figuur 18: Hemelwaterafvoer

Goverwelle kent een volledig gescheiden systeem voor de afvoer van vuilwater. Dit is volledig onderheid en functioneert goed. Doordat het systeem onderheid is zorgt bodemdaling ervoor dat er barrières ontstaan voor het wegstromen van regenwater over straat en dat de kolkensystemen breken. De wijk heeft op specifieke plekken wateroverlast, mede als gevolg van de (lokale) bodemdaling. Deze overlast zal toenemen door voortschrijdende bodemdaling en klimaatverandering en toenemende hoogteverschillen tussen buurten die wel en niet zijn opgehoogd. Het een en ander wordt verergerd doordat onderheide vuilwaterriolen steeds meer drempels gaan functioneren die verhinderen dat hemelwater zich gelijkmatig verdeelt.

Subparagraaf 2.6.10 Energiesysteem

In de wijk zijn nauwelijks woningen met een laag energielabel (D of lager), omdat de wijk in de jaren ’80 is gebouwd. Een uitzondering hierop vormen de flats in Sportbuurt. Deze flats hebben potentie om te verduurzamen, zowel in isolatie als in energie opwekking met zonnepanelen en duurzame warmte.

Vrijwel heel Goverwelle verwarmt op dit moment via aardgas. Opwek van duurzame energie vindt plaats via zonnepanelen op daken. Op basisvan luchtfoto’s lijkt dat meer dan de helft van de woningen inmiddels zonnepanelen heeft.

Subparagraaf 2.6.11 Recente ontwikkelingen

Van eerdere ingrepen voor kwaliteitsverbetering in Goverwelle is veel te leren: wat goed is gegaan, maar ook wat beter kan. Een tweetal van deze in het oogspringende ingrepen zijn:

Onlangs is de Wilhelmina van Pruisenlaan heringericht. Deze weg is onderdeel van de ringstructuur van ontsluitingswegen. De rijbaan was erg autodominant: 50km/h, asfalt, amper groen en vrijliggende fietspaden. De weg is afgewaardeerd naar 30km/h, waardoor de fietsers nu op de rijbaan kunnen. Dit heeft ruimte gecreëerd voor ruime groenvakken met onderbeplanting. De materialisering heeft een vriendelijkere en hoogwaardigere uitstraling en er is half-verharding bij de inritten toegepast om het beeld nog groener te maken. Het plan is om deze herinrichting door te trekken.

Figuur 19: Herinrichting Wilhelmina van Pruisenlaan

Rond 2005 heeft er verdichting plaatsgevonden in de vorm van een nieuw appartementencomplex aan de Sportlaan, een accent bij een van de entrees van de wijk. Het gebouw is gekoppeld aan de bestaande jaren ‘60 flat. Toevoeging van appartementen draagt bij aan de doorstroming in de wijk. Het effect van de verdichting is wel dat aan de achterzijde het parkeerterrein flink is uitgebreid ten koste van het groen. De Sportlaan zelf is heringericht, met meer groen aan de schoolzijde en een helderdere materialisatie, geen smalle fietspaden meer en minder paaltjes en andere verkeersbegeleidende maatregelen.

Figuur 20: Herinrichting Sportlaan

Subparagraaf 2.7.1 Inleiding

Goverwelle kan op sociaal-maatschappelijke kenmerken en statistieken worden getypeerd als een redelijk gemiddelde wijk zonder grote uitschieters, tenminste als we de cijfers over de hele wijk bekijken. De verschillen op buurtniveau zijn groter.

Subparagraaf 2.7.2 Bevolkingssamenstelling Goverwelle

De bevolking van Goverwelle is nog altijd relatief kinderrijk. De gemiddelde huishoudensgrootte lag in 2023 op 2,4. Terwijl het gemiddelde in Gouda 2,1 is. Dat neemt niet weg dat in de afgelopen 10 jaar het aantal 65-plussers en het aantal eenpersoonshuishoudens stevig is gestegen, meer dan het Gouds gemiddelde. Dat heeft tot gevolg gehad dat tussen 2013 en 2023 de bevolkingsomvang van Goverwelle is gedaald, van 11.600 naar 10.750. De oorzaken hiervoor zijn deels de algemene trend in Nederland naar huishoudensverdunning, wat in Goverwelle waarschijnlijk wordt versterkt door de bouwperiode van de wijk, waardoor het aandeel 65-plussers relatief snel toeneemt.

Subparagraaf 2.7.3 Leefbaarheid en sociale veiligheid - Sportbuurt

De Sportbuurt zit, ondanks de problemen die er nog altijd zijn, in de lift. De jeugdoverlast vermindert en veel bewoners blijven lang wonen in Goverwelle. Er is veel (kwantitatief) groen, een buurttuin bij de Estafetteflat en er is veel saamhorigheid bij het Korverplantsoen. De nabijheid van sportverenigingen wordt zeer gewaardeerd en het Cruijffcourt is een mooie nieuwe speelvoorziening. Negatief is dat er nog altijd veel vuil en afval op straat is, er staan teveel zwerffietsen, er is weinig kwalitatief groen. Ook is er sprake van parkeeroverlast. Het samenleven gaat soms moeizaam, er zijn problemen achter de voordeur, met weinig kansen voor jeugd en een risico om in de criminaliteit belanden, omdat kinderen opgroeien met veel risicofactoren. De inkomens zijn laag, er is criminaliteit en er is regelmatig overlast van jeugd.

Subparagraaf 2.7.4 Leefbaarheid en sociale veiligheid - Molenbuurt

De aanwezigheid van winkelcentrum en ’t Govertje is positief voor de wijk. Het Baden Powellplantsoen is een fijne uitloopplek voor de buurt. De Molenbuurt is een gemêleerde buurt met veel senioren. In de buurt zelf is weinig groen, weinig (speel)voorzieningen en mogelijkheden om samen te komen (zoals een buurttuin en ontmoetingsmogelijkheden). De omgeving is onaantrekkelijk en armetierig, er slingert veel afval rond en er sprake is van verkeersoverlast. Vaak wordt door bewoners en professionals ook de jeugdoverlast genoemd. Die lijkt ook te maken te hebben met weinig naschoolse activiteiten en het ontbreken van ontmoetingsplekken in de buitenruimte. Grosso modo neemt de jeugdoverlast overigens wat af, met ook minder vernielingen dan voorheen.

Subparagraaf 2.7.5 Leefbaarheid en sociale veiligheid - Polderbuurt

Er wordt in de Polderbuurt veel parkeeroverlast ervaren. De buitenruimte is niet prettig: smal, versteend, met te weinig groen en teveel zwerfvuil. Er is te weinig te doen, met name voor de jeugd (ontmoeting, buurttuin, etc.). Positief is dat hier ook de jeugdoverlast wat af lijkt te nemen.

Subparagraaf 2.7.6 Leefbaarheid en sociale veiligheid - Vrijheidsbuurt

De Vrijheidsbuurt heeft een fijne sfeer, er zijn veel nette straten met iets meer groen dan elders in Goverwelle, alhoewel ook hier de straten als te versteend worden ervaren. Het buitengebied ligt in feite in de achtertuin. Er is geen sprake van jeugdoverlast. De politie krijgt weinig meldingen uit deze buurt. Er is wel enige parkeeroverlast.

Subparagraaf 2.7.7 Leefbaarheid en sociale veiligheid - Muziekbuurt en Componistenbuurt

De Muziekbuurt en Componistenbuurt hebben een fijne sfeer. De aanwezigheid van ‘t Govertje wordt breed gewaardeerd. Dit biedt mogelijkheden voor jongerenwerk en andere activiteiten. Aandachtspunten zijn het zwerfvuil rond de scholen, parkeeroverlast, de groenstrook langs de spoorlijn, overlast van het NS-station en soms een gebrek sociale samenhang. Ook hier valt tenslotte op de nabijheid van het groen net buiten de wijk, maar de stenigheid van de buurt aan de binnenkant.

Subparagraaf 2.7.8 Gezondheid

De gezondheidscijfers van Goverwelle als het gaat om overgewicht, eenzaamheid, roken, gebruik van zorgvoorzieningen en mantelzorg zijn vergelijkbaar met Gouda als geheel. De buurten binnen Goverwelle laten onderling wel verschillen zien. Met name in de Sportbuurt en Molenbuurt is het gezondheidsbeeld slechter dan in de andere buurten in Goverwelle. Meer mensen worden beperkt vanwege hun gezondheid in de Sportbuurt (ca. 38%) en Molenbuurt (ca. 36%) dan in de rest van Goverwelle (ca. 27%). In die buurten is ook meer eenzaamheid (ca. 53%) dan in de rest van Goverwelle (ca. 43%).

Subparagraaf 2.8.1 Inleiding

Goverwelle is een woonwijk met verschillende voorzieningen. Dat Goverwelle een echte gezinswijk is, is te zien aan het rijke pallet aan basisscholen en kinderopvang in de wijk. De voorzieningen zijn vooral aan de Goverwellesingel gelegen (het station, het wijkwinkelcentrum, kantoren en maatschappelijke functies ter hoogte van de Aderpolderweg en de sporthal). Buitensporten vindt vooral plaats in de groene parken in de randen van de wijk. De langzaam veranderende bevolkingssamenstelling in de wijk leidt tot minder draagvlak voor voorzieningen, zoals scholen en winkels, maar ook tot een veranderende vraag naar voorzieningen. Verschillende oudere bewoners geven aan behoefte te hebben aan meer ruimte voor ontmoeting in de wijk.

Subparagraaf 2.8.2 Scholen

Binnen de wijk liggen meerdere basisscholen, zowel reguliere basisscholen als speciaal onderwijs, zoals de Samuëlschool. Twee basisscholen bevinden zich nabij het station Goverwelle. Het speciaal onderwijs heeft een stadsbrede of zelfs regionale functie. Kinderen worden met busvervoer naar de school gebracht. In het kader van het integraal huisvestingsplan voor scholen in Gouda wordt vooruitgekeken naar toekomstige huisvesting van de scholen. Dit kan gaan om renovatie, samenvoeging van schoolgebouwen of verplaatsing. Dit biedt voor Goverwelle mogelijk kansen voor transformatie van schoolgebouwen/-locaties naar woningen of herinrichting naar ontmoetingsruimte of groen.

Subparagraaf 2.8.3 Kinderopvang

In Goverwelle zijn meerdere kindercentra gevestigd met kinder-en buitenschoolse opvang. Dit sluit aan op de grote hoeveelheid gezinnen die in Goverwelle wonen.

Subparagraaf 2.8.4 Bibliotheek

In Goverwelle bevindt zich een uitleenpunt van Bibliotheek Gouda. Dit uitleenpunt is recent verhuisd van de Irishof naar het naastgelegen pand aan het plein bij het wijkwinkelcentrum, waar ook denksport en biljart plaatsvinden. Langs de Middenmolenlaan is bij de basisscholen een kinderbibliotheek gevestigd.

Subparagraaf 2.8.5 Ontmoetingsruimte

Vlak bij het station van Goverwelle is ontmoetingsruimte ’t Govertje gevestigd. In ’t Govertje bevindt zich een koffiebar voor ontmoeting en een ruimte voor activiteiten, zoals inloopspreekuur voor computervragen, dansles, spelletjes, yoga en naaiatelier.

Subparagraaf 2.8.6 Winkelcentrum

In het hart van de wijk ligt het winkelcentrum Goverwelle. Het winkelcentrum is goed bereikbaar met de auto en aan twee zijdes ligt een parkeerterrein. Het winkelcentrum ligt centraal in de wijk en iedereen kan binnen 5 minuten met de fiets bij het winkelcentrum zijn. Toch kiezen veel mensen nog steeds voor de auto. Dit heeft niet alleen met zware boodschappen te maken, maar ook met de fietsroutes naar het winkelcentrum toe. Deze routing is niet altijd even duidelijk en kan niet altijd als prettig worden ervaren. Het belangrijkste aspect hierin zijn de oversteekplaatsen naar het winkelcentrum. Vanuit de Componistenbuurt mist er een oversteek over de Goverwellesingel. Een olifantspad langs de reclamezuil van het tankstation laat goed het ongemak voor de fietser en voetganger zien. Ook vanuit de Polderbuurt en Vrijheidsbuurt is een onbedoelde oversteek aanwezig. Vanuit de Molenbuurt en Sportbuurt zijn de oversteekplaatsen er wel, echter heeft hier de auto voorrang en komt men aan beide zijdes uit op een parkeerterrein.

Subparagraaf 2.8.7 Zorg

Op het plein bij het wijkwinkelcentrum bevindt zich het Gezondheidscentrum Goverwelle. In het gezondheidscentrum bevindt zich een huisartsenpraktijk, een apotheek en (kinder)fysiotherapie, een schoonheidsspecialist en accupunctuur praktijk.

Subparagraaf 2.8.8 Sport

In Goverwelle zijn veel sportmogelijkheden. Aan de zuidzijde van de wijk bevindt zich sporthal De Zebra. Aan de Hollandsche IJsselliggen verschillende sportaccommodaties, zoals honk- en softbal (HSV The Braves), petanque (Petanque Vereniging Gouda), beachvolleybal (VolinGO Beach), rugby (Rugby Football Club Gouda) en een skatebaan. Ten westen van Goverwelle als onderdeel van Gouda-Oost liggen voetbalvelden van voetbalvereniging Jodan Boys en tennisvelden van tennisvereniging BeQuick.

Subparagraaf 2.8.9 Voorzieningscluster Aderpolderweg

Aan de zuidzijde van de Goverwellesingel, met een ingang aan de Aderpolderweg is een kantoren-voorzieningen cluster gevestigd. Dit zijn belangrijke functies voor Goverwelle. Zo is de kerk Oostpoort hier gevestigd, een plek waar mensen bezinnen en samenkomen. Maar ook functies zoals een tandarts, diëtist, fysio en verschillende kantoren vindenhier hun plek; functies die een buurt nodig heeft en gewaarborgd moeten worden.

Vanuit een ruimtelijk oogpunt zijn er meerdere punten om kritisch tezijn. Richting de Goverwellesingel zijn achterkanten van de gebouwen gesitueerd met een dichte gevel. De entrees van de bebouwing liggen aan de Aderpolderweg en grenzen direct aan de parkeerplaatsen en aangrenzende schuttingen van de naastgelegen woningen. Het gevoel ontstaat dat de bebouwing twee achterkanten heeft. De openbare ruimte aan de ‘voorzijde’ is volledig gedomineerd door parkeerplekken. De smalle straat is ingericht met verschillende types betonstraatsteen en veel paaltjes, biggenruggen om foutief parkeren tegen te gaan. Alles tezamen ontstaat een sleets beeld.

Subparagraaf 2.8.10 Stadsakker

In het zuidoosten van Goverwelle tussen de Goejanverwelledijk en de Hollandsche IJssel ligt aan het Goverwellepad Stadsakker Gouda. Op de stadsakker worden op een duurzame wijze en lokaal gezonde groenten, kruiden en fruit verbouwd. Dit wordt verkocht in groentepakketen. Voedsel uit eigen omgeving, van eigen grond, eigen kweek, dichtbij. Stadsakker Gouda wordt gerund door circa 80 vrijwilligers. Daarmee heeft de akker ook een sociale functie. De Stadsakker heeft de potentie om te groeien, wellicht door het toevoegen van een gemeenschappelijke ruimte.

Subparagraaf 4.3.1 Inleiding

De hier gebruikte benamingen van de profielen hebben betrekking op de ruimtelijke (of stedenbouwkundige) inrichting (en betreffen niet de officiële wegcategorisering).

Vergelijkbaar met de herinrichting van de Wilhelmina van Pruisenlaan zullen in de komende jaren stapsgewijs straten in de wijk worden heringericht. Belangrijk is om wijkbreed regie te voeren over deze herinrichting, zodat er uniformiteit in straatinrichting ontstaat. Op dit moment zijn er teveel verschillende inrichtingen met materiaalgebruik, waardoor een rommelig beeld ontstaat. De uniformiteit ontstaat door te werken met inrichtingsprofielen per straattype.

Goverwelle is grofweg op te delen in vier straattypes met dezelfde ontwerpprincipes. Per straattype is aan te wijzen wat de sterktes en zwaktes zijn, en welke ingrepen er mogelijk zijn binnen het betreffende profiel. Zo ontstaat er als het ware een ‘toolbox’ van ingrepen per straatprofiel. Uiteraard is dit geen knellend keurslijf en zijn er ook andere ingrepen mogelijk die bijdragen aan een klimaatrobuuste inrichting en verbeterde uitstraling. Per specifieke locatie zal uiteindelijk gekeken moeten worden welke ingrepen mogelijk zijn.

Figuur 23: Overzicht principe profielen Goverwelle

Subparagraaf 4.3.2 Autosingel - voorbeeld: Goverwellesingel

De autosingel, Goverwellesingel, is de belangrijkste autoverkeersontsluiting van de wijk. De weg ligt in een breed en groen profiel, en vormt zo een groene ader die van noord naar zuid dwars door de wijk heen loopt. De weg heeft een verbindende rol voor het (auto)verkeer en voor het langzaamverkeer is het een barrière tussen de verschillende wijken. Door de geringe hoeveelheid aan oversteekplaatsen en/of kwaliteit van de oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers zie je op meerdere plekken ‘olifantspaden‘ ontstaan. Het formaliseren van deze oversteken, of juist ontmoedigen en zorgen voor een betere begeleiding naar de formele oversteken kan de veiligheid positief beïnvloeden. Ook de bereikbaarheid van maatschappelijke functies zoals het winkelcentrum en de kerk kan hierdoor beter worden. In het op te stellen wijkmobiliteitsplan wordt hier verder op gestudeerd.

De grote hoeveelheid groen zorgt niet alleen voor een prettig beeld, maar heeft ook een bijdrage voor verkoeling van de wijk. Het gaat hittestress tegen. Ook zorgt het voor biodiversiteit. De Goverwellesingel is onderdeel van de Goudse Ecologische Hoofdstructuur. Het groen bestaat hoofdzakelijk uit hoge bomen en weelderige grassen en lage planten. Mocht er in de toekomst gekapt worden en nieuwe aanplant van bomen nodig zijn, dan is de diversiteit in boomsoorten te behouden voor zowel de weerbaarheid tegen ziekten als voor de biodiversiteit. De circa 10 meter brede middenberm kan dienst doen als wadi/wateropvang op het moment dat de bestaande bomen vanwege ouderdom/ziekte gekapt moeten worden, daarbij tevens rekeninghoudend met waardevolle onderbegroeiing.

Aan beide zijdes van rijbaan ligt een (vrijliggend) fietspad. Er kan worden onderzocht of het nodig is om aan twee zijdes een fietspad te hebben, of dat het mogelijk is om een tweerichtingsfietspad aan één zijde te realiseren. Daardoor ontstaat extra en robuuster groen.

Figuur 24: Goverwellesingel - huidige situatie

Figuur 25: Goverwellesingel - mogelijk toekomstbeeld

Subparagraaf 4.3.3 Buurtontsluitingswegen - voorbeeld: Symfonielaan

De buurtontsluitingswegen die door Goverwelle lopen is een bredere weg, met vrijliggende fietspaden. De wegen ontsluiten het autoverkeer van de verschillende buurtjes naar de Goverwellesingel. Er zijn plannen om deze wegen af te waarderen naar 30km/h waardoor de fietsers op de rijbaan kunnen en er meer ruimte ontstaat voor groen. Op de W. van Pruisenlaan heeft de herprofilering al plaatsgevonden. De ontsluitingswegen ter hoogte van het station (Symfonielaan, Ouverturelaan) is nog niet in dit regime opgenomen, maar een dergelijke aanpassing is ook hier aanbevolen. Over de Middenmolenlaan rijdt de bus. Fietsers en bussen op dezelfde weg mogenelkaar niet hinderen. Vooral voor kwetsbare fietsers is dat risicovol. Hier lijkt het behoud van de vrijliggende fietspaden logisch. Dit zal verkeerstechnisch verder onderzocht moeten worden. De transformatie is ook mogelijk in de vorm van een asymmetrisch profiel. Hierdoor kan de ontstane ruimte voor groen (circa 5 meter) gebundeld worden, en biedt dit ruimte voor een groenstrook die ook water op kan vangen (wadi).

Figuur 26: Symfonielaan - bestaande situatie

Figuur 27: Symfonielaan - mogelijk toekomstbeeld

Subparagraaf 4.3.4 Woonstraten - Voorbeeld: Schilkerpolderstraat

Door bijna de hele wijk zijn er woonstraten met een erg smal profiel. Het openbare deel is slechts 4,7 meter breed, met privé voortuinen van circa 5,6 meter diep. Er zijn vaak geen openbare parkeerplekken in de straat, alleen op de koppen van bouwblokken. Hierdoor wordt geparkeerd in de voortuin en zijn deze hoofdzakelijk volledig betegeld. Door het smalle straatprofiel en de parkeerplaatsen in de voortuin hebben de straten een erg versteend beeld. Ondanks de geringe ruimte zijn er toch enkele mogelijkheden om het profiel te vergroenen, zowel in het openbaar gebied als in de private voortuinen. Daarwaar de private voortuinen eigendom zijn van een woningcorporatie wordt de mogelijkheid groter. In de straat zou er een halfverhardingstrook met graskeien of grasbetontegels toegepast kunnen worden. Deze materialisatie zou ook op de private parkeerplaatsen doorgezet kunnen worden. Daarnaast kan de gemeente ‘tegelwippen’ op eigen terrein stimuleren. Met name de zijdelingse erfscheidingen tussen de voortuinen bieden ruimte voor een haag of hekwerk met klimplanten.

Figuur 28: Schilkerpolderstraat - bestaande situatie

Figuur 29: Schilkerpolderstraat - mogelijk toekomstbeeld

Subparagraaf 4.3.5 Woonsingels - voorbeeld: Grietpoldersingel

De woonsingels hebben in de basis al een prettige opzet. De autoluwe straten hebben een rustig beeld, het water en groene talud dragen hier aan bij. Wel valt op dat er op sommige woonsingels ‘fout geparkeerd’ wordt. Hier wordt geparkeerd aan de rand van de straat, terwijl dit eigenlijk op eigen terrein moet gebeuren naast de kwadrantwoningen. De bewoners hebben hun tuin echter dichtgezet, om zo een privétuin te realiseren.

Een ander punt is de materialisatie. Deze is van een laagwaardige kwaliteit. Door de materialisatie op te waarderen en meer uitgesproken te maken kunnen deze belangrijke fietsroutes visueel versterkt worden. Een ander opvallend punt is dat het hemelwater direct wordt afgevoerd via kolken in de weg. De singels bieden bij uitstek kans om het hemelwater af te laten stromen naar het oppervlaktewater. Hierdoor kan het riool ontzien worden. Technisch zal uitgezocht moeten worden of dit wenselijk is.

Figuur 30: Grietpoldersingel - bestaande situatie

Figuur 31: Grietpoldersingel - mogelijk toekomstbeeld

Subparagraaf 4.6.1 Verbinding naar omliggende wijken

In het Verkeerscirculatieplan is opgenomen dat onderzoek wordt gedaan naar een nieuwe langzaamverkeersverbinding tussen Goverwelle en Gouda Oost, via de sportvelden. Dit draagt bij aan een fijnmaziger fietsnetwerk. Het onderzoek maakt deel uit van het op te stellen wijkmobiliteitsplan voor Goverwelle. Dan zal een definitieve beslissing worden genomen om deze verbinding wel of niet aan te leggen. Dat lijkt ook het moment om verschillende groenstructuren in de verschillende wijken op elkaar aan te laten sluiten en waar mogelijk versterken.

Subparagraaf 4.6.2 Verbindingen met het buitengebied

Een belangrijke kwaliteit van Goverwelle is het omliggende groen en naastgelegen buitengebied. Bijvoorbeeld het Steinse Groen aan de oostzijde inclusief natuurspeelplaats en het Goverwellepad aan de zuidzijde van de wijk, welke doorloopt in het Baden Powellplantsoen en het Westmolenpad. Ook de sportvelden aan de zuidoostkant van de wijk bieden ruimte en recreatie. Daarnaast ligt de Polder Stein direct aan de wijk, en liggen de Reeuwijkse plassen op fiets,- en loopafstand.

Goverwelle heeft al met al een perfect buitengebied dicht bij de wijk om te recreëren en te bewegen, wat een grote bijdrage kan leveren aan de (mentale) gezondheid. Echter, dit buitengebied is op niet alle plekken even goed bereikbaar. Met het dichten van een paar ‘missing links’ kan er een aantal mooie recreatieve rondjes gemaakt worden langs waardevolle regionale biodiversiteitshotspots. Het gaat hier om herstel van een stuk jaagpad, ten oosten en ten westen van de Goverwellebrug, een wandelverbinding vanaf het verlengde van de Goverwellebrug naar de Korte Tiendweg en een doorsteek tussen de Steinse Tiendweg en de Steinsedijk.

In algemene zin kan het toevoegen van buitensportvoorzieningen, trimbaanelementen en uitzichtpunten de kwaliteit van recreatieve routes versterken.

Figuur 33: Mogelijke wandelroutes

Subparagraaf 4.7.1 Voorwillenseweg

Dwars door de wijk loopt het cultuurhistorische lint, de Voorwillenseweg. Het is een prachtige structuur die vanwege meerdere kwaliteiten belangrijk is om te borgen en optimaal te benutten. Bij het borgen van de waarden van het cultuurhistorische lint is het belangrijk dat er niet alleen naar het ‘gemeentelijke’ deel van het lint wordt gekeken, de private kavels zijn ook een belangrijk onderdeel van deze ‘biotoop’. Dit krijgt vorm door bescherm- en ontwikkelregels in het omgevingsplan gebaseerd op de principes en uitgangspunten zoals omschreven in bijlage VI.

De bebouwing aan de Voorwillenseweg heeft, met name aan de noordzijde, een lossere opzet ten opzichte van de rest van de wijk. Dit geeft ruimte en ‘lucht’ langs het lint. De woningen staan allen in dezelfde hoek ‘gedraaid’ ten opzichte van het lint, en relatief ver ‘achter op’ de kavels. Hierdoor ontstaat een ruime voortuin. Bij nieuwe aanbouwen, bijgebouwen en andere ontwikkelingen is het van belang dat deze geen negatieve invloed hebben op het ruime groene beeld van de Voorwillenseweg. Met name de situering en de rooilijnen zijn hier van belang.

Figuur 34: Voorwillenseweg - bestaande situatie

Een belangrijke rol van de Voorwillenseweg is dat het een prachtige en prettige langzaamverkeersverbinding is die dwars door de wijk loopt. Het is een verbinding die de wijk zowel met de binnenstad van Gouda als met het buitengebied verbindt. De Voorwillenseweg is voor het overgrote deel autovrij, op enkele plekken is bestemmingsverkeer toegestaan. Te hard rijdende scooters geven regelmatig overlast. Er ligt een kans om het lint naast een verkeersfunctie ook een recreatieve functie te geven, zodat het een bestemming op zichzelf wordt. Hier is bijvoorbeeld te denken aan een trimbaanrondje (4KM) rondom de wijk. Dit draagt bij aan actief bewegen en gezond gedrag.

De oversteek over de Goverwellesingel is nu alleen bedoeld voor fietsers, waar de verkeerslichten op afgestemd zijn. In de praktijk zijn er veel voetgangers die hier oversteken. Mensen die slecht ter been of mindervalide zijn, voelen zich onveilig om over te steken gezien de korte afstelling van het stoplicht. Voor een inclusieve route en het stimuleren van wandelen en lopen is het advies om te onderzoeken of de oversteek ook voetgangersvriendelijk gemaakt kan worden. Intensivering van gemotoriseerd verkeer op het lint door nieuwe ontwikkelingen moet zoveel als mogelijk voorkomen worden.

Figuur 35: Voorwillenseweg - mogelijk toekomstbeeld

Naast de rol van een belangrijke langzaamverkeersroute hebben de linten een belangrijke rol vanuit de natuur en het klimaat. Binnen de wijk is weinig groen en veel steen aanwezig. De linten vormen hier een welkome uitzondering op. Het water dient een belangrijke rol in de waterhuishouding en helpt piekbuien op te vangen. Prachtige knotwilgen en andere inheemse soorten zorgen voor verkoeling in de stenige wijk. Het is wenselijk om de continuïteit van de historische situatie met wilgen te behouden (en dus geen differentiatietoe te passen). De bermen bieden een plek voor allerlei soorten kleine dieren, insecten, vogels en verschillende soorten fauna. Bij het toevoegen van recreatieve functies is het van belang om het effect op flora en fauna in ogenschouw te nemen. Het leefgebied van de doelsoorten zoals benoemd in het Programma Groen: Biodiversiteit moet op z’n minst behouden blijven en waar mogelijk versterkt en uitgebreid worden.

Figuur 36: Verbindingen Voorwillenseweg

Subparagraaf 4.7.2 Goejanverwelledijk

Alhoewel de Hollandsche IJssel een prachtig uiterlijk heeft, is deze niet overal even makkelijk te bereiken en bewonderen. Soms is private grond direct aan De IJssel gelegen, op andere plekken mist er een pad. Een mogelijkheid is om het historische ‘Jaagpad’ terug te brengen om zo de Hollandsche IJssel beter te kunnen ervaren. Een en ander vraagt nader onderzoek ophaalbaarheid. De Goejanverwelledijk is voor een groot deel autoluw en is daarmee een prachtig onderdeel van het regionale fiets- en voetgangersnetwerk, dat de dorpen en steden met het buitengebied en met de binnenstad van Gouda verbindt. Het borgen van de waarden van de Goejanverwelledijk krijgt vorm door bescherm- en ontwikkelregels in het omgevingsplan gebaseerd op de principes en uitgangspunten zoals omschreven in bijlage VI. Ook hier liggen kansen om de biodiversiteit te verbeteren, bijvoorbeeld door het bloemrijker maken van de bermen en mogelijk door het toevoegen van andere landschapselementen (hagen).

Figuur 37: Verbindingen Goejanverwelledijk

Subparagraaf 5.4.1 Inleiding

Het watersysteem van Goverwelle functioneert niet goed. Bij de bewoners staat dit hoog op de agenda (zie bijlage V). De wijk is niet voorbereid op klimaatverandering. Het bestaande kolkenstelsel voor hemelwaterafvoer voldoet niet aan het huidige beleid en is gevoelig voor bodemdaling. Om deze problemen aan te pakken zijn maatregelen nodig op straat-, buurt- en wijkniveau. De belangrijkste opgaven voor het watersysteem van Goverwelle zijn het verminderen en voorkomen van overlast in buurten, straten en tuinen en het verminderen van de afhankelijkheid van de omgeving bij droogte en bij regen. Om de problemen van wateroverlast, mede als gevolg van bodemdaling, het hoofd te bieden is de intentie om het watersysteem stap voor stap om te vormen naar een bodemdalingsbestendig systeem dat aanzienlijk minder afhankelijk is van de omliggende gebieden en dus zo veel mogelijk zelfvoorzienend is. Dat betekent het vergroten van het vermogen om water in de bodem te infiltreren als buffer voor droogte en het vergroten van de opvangcapaciteit bij extreme regen. Het aanpassen van het watersysteem biedt een kans om bij te dragen aan vergroening in de wijk, aan het versterken van het ecosysteem en (daarmee) de biodiversiteit (bijvoorbeeld door natuurvriendelijke oevers) en aan het creëren van koele plekken. Met elke ingreep in Goverwelle kan de groen-blauwe structuur worden versterkt. Daarnaast kunnen infiltratie van water in de bodem en het realiseren van waterbergingsvoorzieningen bijdragen aan het terugdringen van de drinkwaterbehoefte, omdat minder drinkwater wordt gebruikt voor beregening en grijs water kan worden ingezet in het huis.

Voor het natuurlijk en toekomstbestendig inrichten van het watersysteem in Goverwelle hanteren we de volgende normen uit het Water- en Rioleringsprogramma 2024 t/m 2028:

• Een bui van 29,4 mm per uur wordt zonder hinder verwerkt.

• Een bui van 70 mm per uur mag geen schade veroorzaken aan de bebouwing en hoofdwegen moeten begaanbaar blijven.

Goverwelle voldoet in 2050 aan deze normen. Goverwelle kan daarmee in 2050 een bui van 50 mm per uur zelfstandig en zonder overlast kunnen verwerken. Piekberging die hiervoor wordt ingezet moet in 60 uur weer beschikbaar zijn. Deze norm is ontleent aan de bergingsnorm voor nieuwbouwontwikkelingen uit het WRP. Zelfstandig betekent dat tot en met een bui van 50 mm per uur geen gebruik wordt gemaakt voor het gemaal Willens. Zonder overlast betekent dat een bui van 50 mm per uur nog verwerkt wordt zonder langdurig water op straat, gezondheidsrisico’s of gebruiksfuncties die wegvallen. De bovenstaande normen vragen een flinke inspanning om voldoende infiltratie- en bergingscapaciteit te vinden om in 2050 te voldoen aan deze normen. Er is op dit moment al een flink tekort dat zonder ingrepen toeneemt door bodemdaling. Ook zijn hoofdwegen bij extreme regen nu niet voldoende bereikbaar. Dit wordt toegelicht in bijlage VII.

Subparagraaf 5.4.2 Principes voor een natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem

Voor het natuurlijk en toekomstbestendig inrichten van het watersysteem in Goverwelle hanteren we de volgende principes:

• Bij het verwerken van regenwater hanteren van de volgorde vasthouden en hergebruiken --> infiltreren --> (vertraagd) afvoeren; bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de bron (daar waar het valt). Voorzieningen voor infiltratie en berging moeten dus gerealiseerd worden in de gehele keten van huizen, via straten, pleinen en parken.

• Goverwelle bestaat uit ca. 150 bassins die zelfstandig in verbinding staan met het oppervlaktewatersysteem. De bassins worden in veel gevallen van elkaar gescheiden door barrières veroorzaakt door onderheide vuilwaterriolering. Ingrepen in het watersysteem moeten minstens op de schaal van een bassin gebeuren.

• Bij voorkeur geen gebruik maken van ondergrondse buizen voor de afvoer van regenwater. Deze zijn gevoelig voor bodemdaling en lastig te bereiken bij schade. Dit principe heeft met name betrekking op het vervangen van het bestaande kolkenstelsel.

• Straatprofielen bij voorkeur zo inrichten zodat deze geschikt zijn voor de afvoer van regenwater bij extreme neerslag (holle weg). Hiermee neemt de afvoercapaciteit flink toe.

• Bij het dagelijks beheer en bij groot onderhoud van de openbare ruimte steeds rekening houden met een goede afstroom en/of infiltratie van water.

• De inzet van lichte ophoogmaterialen meewegen bij de voorbereiding van ophogingsprojecten.

Subparagraaf 5.4.3 Maatregelen op stadsniveau

Maatregelen om invulling te geven aan een natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem zijn op stadsniveau:

• Afsplitsen van het westelijk deel van Goverwelle van het peilvak Willens AB.

• Samenvoegen van Goverwelle tot één peilvak, door de realisatie van duikers, klimaatstroken en/of watergangen onder de Goverwellesingel.

• Introduceren van flexibel peil in Goverwelle. Bij het vaststellen van de peilmarges moet rekening worden gehouden met delen van Goverwelle die nu al laag liggen, zoals de Voorwillenseweg.

Een mogelijkheid is dat Goverwelle een zelfstandig peilgebied wordt los van de oudere delen van de Polder Willens A+B, met een bepaalde mate van flexibel peil. Om dat mogelijk te maken moeten het westelijk- en het oostelijk deel van de polder aan elkaar worden gekoppeld zodat het water goed kan stromen en fluctueren.

Figuur 38: Samenvoegen tot één peilvak en introductie flexibel peil

Twee verbindingen tussen de beide delen zijn strikt noodzakelijk indien tot één peilgebied wordt gekomen: een verbinding nabij station Goverwelle en een verbinding bij Lakerpolderplein-Hofmolensingel. De realisatie van twee aanvullende verbindingen maken het systeem robuuster bij extreem weer.

Figuur 39: Nieuwe waterverbindingen voor verbinding van peilgebieden

Subparagraaf 5.4.4 Maatregelen op wijk- en buurtniveau

Maatregelen om invulling te geven aan een natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem zijn op buurt- en wijkniveau:

• Opstellen van een stroomplan voor de afvoer van regenwater waarin de afvoerroutes vastgelegd zijn en mogelijke toekomstige knelpunten door bodemdaling worden benoemd. Dit stroomplan is de basis voor (toekomstige) herinrichtingen. Daarbij kan het gaan om ophogen, maar ook om het verlagen van het maaiveld. Dat laatste kan bijvoorbeeld nodig zijn als de onderheide vuilwaterriolering een barrière gaat vormen.

• Realiseren van piekbergingen op pleinen en parken waarmee de capaciteit van het watersysteem als geheel toeneemt.

De groen/blauwe structuur wordt versterkt door een aantal ontbrekende schakels toe te voegen. Zo wordt het water in Goverwelle goed verbonden en zijn voldoende piekbergingen goed bereikbaar. De ontbrekende schakels liggen in twee gevallen op locaties waar waterverbindingen tussen het oostelijk en het westelijk deel van Goverwelle wenselijk zijn.

Figuur 40: Schakels voor versterking van groenblauwe structuur

Om van Goverwelle een zelfvoorzienend watersysteem te maken moeten piekbergingen worden toegevoegd. Dit kan door gebruik te maken van parkeerplaatsen, pleinen, parken en groenstroken. Deze kunnen gerealiseerd worden in een strook van 25 meter aan weerszijde van het bestaande open water. Daar is de kans groot dat de berging zonder obstakels (bebouwing) door middel van een grindkoffer verbonden kan worden met het open water.

Figuur 41: Mogelijke locaties voor piekbergingen

Subparagraaf 5.4.5 Maatregelen op straatniveau

Maatregelen om invulling te geven aan een natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem zijn op straatniveau:

• Bij voorkeur de bestaande buizen voor hemelwaterafvoer vervangen door bergings-/infiltratie/transportstroken (klimaatstrook) direct onder het maaiveld.

• Straatprofielen zo inrichten dat zij een rol kunnen spelen bij de afvoer bij extreme regen.

• Waar mogelijk bergings- en infiltratievoorzieningen aanleggen in het straatprofiel, op pleinen en groenstroken.

Het basisprincipe voor Goverwelle is dat dagelijkse buien door de grindkoffers in de straat worden opgevangen. Het water infiltreert in de grond en stroomt deels ook naar het oppervlaktewater. Grotere buien stromen door een molgoot weg. Bij extreem weer speelt de hol aangelegde straat een rol bij de afstroom van water. Dan vullen de piekbergingen zich ook. Met name het vervangen van het bestaande kolkenstelsel door klimaatstroken en het verbinden van peilgebieden in Goverwelle zijn ingrijpende maatregelen. Deze vragen gedegen uitwerking in een waterhuishoudingsplan voor de wijk, waarvan ook het stroomplan onderdeel is.

Figuur 42: Verwerking van buien in grindkoffer en molgoot

Subparagraaf 5.4.6 Maatregelen op woningniveau

Maatregelen om invulling te geven aan een natuurlijk en toekomstbestendig watersysteem zijn op woningniveau in Goverwelle:

• Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om op huis of blokniveau grijswatervoorzieningen aan te leggen.

• In overleg met de bewoners aansturen op de realisatie van bergings- en infiltratievoorzieningen op eigen terrein. Bijvoorbeeld het verwijderen van (afsluitende) verharding in voor- en achtertuin, realisatie van bergingsvoorzieningen als groene daken, regentonnen en andere opslagvoorzieningen. Deze kunnen ook dienen als watervoorraad voor beregening van de tuin of grijs watertoepassingen.

Subparagraaf 5.4.7 Mogelijke ruimtelijke inpassingen van waterhuiskundige ingrepen

Ten behoeve van de klimaatadaptatie is op verschillende schalen gekeken naar zowel het vergroenen en verminderen van verharding in de buurten, als naar een ‘hemelwatersysteem’ dat beter aansluit bij de toekomstige klimaatvraagstukken en de bodemdalingsproblematiek die in de wijk Goverwelle speelt. Dit zijn nadrukkelijk mogelijke toekomstbeelden of denkscenario’s, waarbij er meerdere inpassingen mogelijk zijn. Het biedt een startpunt voor ontwerp en projectmatige aanpak en biedt inspiratie.

De volgende deelgebieden zijn gevisualiseerd op samenhangende ingrepen in bijlage III:

• Lakerpolderplein-Hofpoldersingel: De twee peilvakken in Goverwelle worden met elkaar verbonden voor een betere waterhuishouding op wijkniveau.

• Runmolenerf: Hier wordt een oplossing geschetst op straatniveau om het kwetsbare kolkenstelsel voor regenwaterafvoer aan te pakken.

• Middenmolenlaan: Hier zijn ingrepen te zien op buurtniveau. De gebiedsontsluitingsweg en naastgelegen schoolplein bieden ruimte voor oppervlakkig hemelwaterafvoer en het bufferen van piekbuien.

Subparagraaf 6.3.1 Inleiding

Het treinstation Goverwelle is belangrijk voor Gouda en voor de wijk. De stationsomgeving biedt veel ruimte voor kwaliteitsverbetering. De inzet is om een handelingsperspectief te maken voor station en stationsomgeving Goverwelle. Dit handelingsperspectief is een startpunt voor een (organische) gebiedsontwikkeling, waarbij stapsgewijs wordt toegewerkt naar een streefbeeld/visie voor het gebied. Het voorstel is om een gebiedsvisie/ontwikkelkader te maken voor de totale omgeving station en wijkwinkelcentrum.

Subparagraaf 6.3.2 Transformatie kantorencomplex Ouverturelaan

De mogelijke transformatie van de kantoren langs de Ouverturelaan in de stationsomgeving Goverwelle biedt de kans om actieve voorkanten te maken, zowel naar de looproute richting het station, als richting de Ouverturelaan zelf. Deze wijkonstluitingsweg kan afgewaardeerd worden zoals in het hoofdstuk over dit straattype omschreven staat. Ook voor de fietsers van en naar het station ontstaat er zo een prettige aanrijroute voor het woon-werk forenzen. Bij nieuwbouw van woningen/appartementen zal goed gekeken moeten worden of deze bijdragen aan een diversificatie van het woonaanbod in de wijk. Woningen voor ouderen (vergrijzing) en kleine startersappartementen zijn hier een voorbeeld van. Natuurinclusief bouwen is uitgangspunt.

De Carillonschool heeft een prominente aanwezigheid aan het stationsplein. Mocht deze school in de toekomst verplaatsen naar een andere locatie dan biedt dit een kans om het gebouw te transformeren. Een voorkant naar het stationsplein waar de entree van het buurtcentrum kan komen is een voorbeeld. Een ontwikkeling op deze locatie kan goed afgestemd worden op de naastgelegen ontwikkeling van het kantorencomplex langs de Ouverturelaan.

Subparagraaf 6.3.3 Stationsplein

Het stationsplein van de stationsomgeving Goverwelle zelf heeft op dit moment geen verblijfskwaliteit. Door herinrichting van het plein kan dit vergroot worden, zeker als er ruimte wordt vrijgespeeld door het vrijkomen van het schoolplein of door anders om te gaan met de fietsparkeervoorziening.

Figuur 44: Transformatiekansen stationsomgeving (uitsnede visiekaart)

Subparagraaf 6.3.4 Mobiliteitshub

In de omgevingsvisie is aangegeven om van bij de stationsomgeving Goverwelle een mobiliteitshub te maken. Dit vraagt om een goede busverbinding van en naar station. Op dit moment ontbreekt een bushalte. Om ruimte voor een prettig stationsplein te creëren is te denken aan een (tweelaagse) overdekte fietsenstalling. Een bebouwde fietsenstalling, eventueel in combinatie met een pakkethub, kleinschalige horeca en/of buurtkamer, draagt hierbij aan. Een andere manier om een bijdrage te leveren aan de wens van een mobiliteitshub is het toevoegen van een overkapping voor de P&R parkeerplaatsen (met zonnepanelen). Door regulering zal de hoeveelheid elektrische auto's exponentieel toenemen. Een goede laadinfrastructuur is hiervoor belangrijk. Aanbod van deelmobiliteit in de vorm van auto's, scooters en fietsen maken de mobiliteitshub compleet.

Subparagraaf 6.3.5 Station Goverwelle als buitenpoort

De stationsomgeving Goverwelle is een ideale ‘buitenpoort’ voor het groene hart met de Reeuwijkse plassen, Goudse Hout en diverse polders op loop- en fietsafstand. Door informatie te geven over deze gebieden kan het station een start- en eindpunt zijn voor een recreatief bezoek.

Subparagraaf 6.3.6 Visualisaties

Hierna volgen drie afbeeldingen met een vogelvluchtbeeld van het stationsomgeving Goverwelle, gezien vanuit het noorden. De eerste afbeelding visualiseert de beschreven knelpunten. De afbeeldingen met scenario 1 en 2 visualiseren mogelijke herinrichtingen, waarbij scenario 2 de meest vergaande variant is. Het zijn dus geen eindbeelden, maar scenario’s om het denken en de creativiteit te prikkelen.

Figuur 45: Bestaande situatie

Figuur 46: Scenario 1

Figuur 47: Scenario 2

Subparagraaf 6.4.1 Inleiding

Waar op dit moment het centrumgebied Goverwelle nog vooral dienst doet als (functioneel)winkelcentrum voor de wijk, ligt er in de toekomst de kans om dit gebied te verbreden naar een sociaal-maatschappelijk wijkhart. Het wordt dan een gebied dat naast een winkelcentrum meerdere voorzieningen voor de wijk gaat herbergen en een aantrekkelijke verblijfs- en ontmoetingsplek wordt waar de bewoners van Goverwelle samen kunnen komen. Denk hierbij aan buurthoreca, een bibliotheek, een multifunctioneel wijkhuis en/of een repaircafé. Het voorstel is om een gebiedsvisie/ontwikkelkader te maken voor de totale omgeving station en wijkwinkelcentrum.

Figuur 48: Transformatiekansen wijkwinkelcentrum (uitsnede visiekaart)

Subparagraaf 6.4.2 Ontwikkeling ontmoetingsplein en relatie met park

Er ligt er een transformatiekans van het centrumgebied Goverwelle bij het grote parkeerterrein. Door bebouwing toe te voegen kan het parkeren mogelijk bebouwd opgelost worden (op de 1e en 2e laag). In de plint kunnen (commerciële en/of maatschappelijke) voorzieningen komen, en (levensloopbestendige)appartementen op de bovenste lagen. Hierdoor wordt ruimte vrijgespeeld voor een (groen) ontmoetingsplein bij de entree van het winkelcentrum, wat, met een goede inrichting, een bijdrage kan leveren aan een versterkte relatie met het aangelegen park (Speelmoleneiland). Het plein kan ook als waterberging dienen. Het gezondheidscentrum, de markt en het uitzicht van de omwonenden zijn belangrijke aspecten om naar te kijken mocht deze interventie verder onderzocht worden.

Subparagraaf 6.4.3. Optoppen

Rond zowel het centrumgebied Goverwelle als de stationsomgeving Goverwelle kan de mogelijkheid van optoppen van bijvoorbeeld schoolgebouwen, winkelcentrum en woongebouwen interessant zijn. Ruimtelijk zijn deze locaties kansrijker dan in de rest van de wijk. Daarbij kan het een impuls zijn voor verduurzaming en de uitstraling van gebouwen. De haalbaarheid is erg specifiek per gebouwen hangt sterk af van zowel de constructie als functionele indeling van het gebouw en van ruimtelijke aspecten, zoals de mogelijkheid om parkeren op te lossen.

Subparagraaf 6.4.4 Verdichten

Een andere mogelijkheid is het verdichten en creëren van een divers woningaanbod door sloop en nieuwbouw. Interessante locaties om te onderzoeken hiervoor zijn de locatie van het tankstation/sportschool/kinderdagverblijf. De nabijheid van het centrumgebied Goverwelle en de kwaliteit van de Voorwillenseweg maken dit een geschikte locatie.

Subparagraaf 6.4.5 Fietsroutes en oversteekplaatsen

De kans ligt er om de fietsoversteekplaatsen te verbeteren van het centrumgebied Goverwelle en daarbij de fietser voorrang te geven. Daarnaast kan de materialisatie van de fietsroute opgewaardeerd worden. Dit kan mensen stimuleren om eerder de fiets tepakken. Onderzocht kan worden of de vrachtwagenontsluiting veiliger kan worden, zodat het bevoorradingsverkeer niet via het plein hoeft plaats te vinden.

Subparagraaf 6.4.6 Visualisaties

Hierna volgen drie afbeeldingen met een vogelvluchtbeeld van de omgeving van het centrumgebied Goverwelle, gezien vanuit het zuidwesten. De eerste afbeelding visualiseert de beschreven knelpunten. De afbeeldingen met scenario 1 en 2 visualiseren mogelijke herinrichtingen, waarbij scenario 2 de meest vergaande variant is. Het zijn dus geen eindbeelden, maar scenario’s om het denken en de creativiteit te prikkelen.

Figuur 49: Bestaande situatie

Figuur 50: Scenario 1

Figuur 51: Scenario 2

Subparagraaf 6.6.1 Inleiding

In Goverwelle is relatief weinig ruimte voor ontmoeting, activiteit en spelen. Op verschillende plekken zijn mogelijkheden om dit meer te creëren, zowel in de openbare ruimte als in gebouwen. Ook de kwaliteit van de huidige speel- en ontmoetingsplekken kan worden verbeterd. Mogelijke maatregelen die bijdragen aan het doel van aantrekkelijkere ontmoetingsplekken zijn hieronder weergegeven. Nader onderzoek naar wenselijkheid en eventuele uitwerking zal altijd samen met bewoners worden gedaan.

Subparagraaf 6.6.2 Park Speelmoleneiland

Park ‘Speelmoleneiland’ aantrekkelijk inrichten en verbinden met het centrumgebied Goverwelle. Bij transformatie van het voorplein van het winkelcentrum en de reconstructie van de Middenmolenlaan ligt de kans om het park beter bij het winkelcentrum te betrekken. Zo kan er niet alleen een visuele connectie ontstaan, maar kan ook de gebruikswaarde verhoogd worden. Door speel- en ontmoetingsvoorzieningen toe te voegen aan het park ontstaat een centrale plek in de wijk. Denk hierbij aan natuurlijke speelaanleidingen, petanquebanen, (picknick)bankjes. De hoge haag die het parkje van het winkelcentrum scheidt blokkeert de verbinding.

Subparagraaf 6.6.3 Kwaliteitsverbetering randparken

De prachtige randparken van Goverwelle bieden kwaliteit aan de wijk, zoals Baden Powell Plantsoen, Steinse Groen De parken zijn echter nat en hebben beperkte mogelijkheden voor bijvoorbeeld picknick. Meer vuilnisbakken en picknicktafels kunnen bijdragen aan een intensiever gebruik van de parken.

Subparagraaf 6.6.4 Ontmoetingscentrum 't Govertje

Wijkvoorziening ’t Govertje voorziet in de behoefte van ontmoeting in Goverwelle. Het buurthuis zal nog beter tot zijn recht komen als het is gevestigd in het sociaal-maatschappelijke wijkhart nabij het wijkwinkelcentrum. Dit sluit aan op de ambitie op het wijkwinkelcentrum op te waarderen naar een wijkhart. Met programmering van activiteiten voor verschillende doelgroepen kan ’t Govertje zich verder door ontwikkelen tot buurthuis. Wellicht is er een mogelijkheid tot verbinding met de wijkbibliotheek.

Subparagraaf 6.6.5 Inrichten buurtplein naast Samuëlschool

Naast de Samuëlschool ligt een perceel beton-/asfalt verharding. Deze locatie biedt de mogelijkheid voor herinrichting tot een aantrekkelijk buurtplein voor spelen en ontmoeting. Toekomstige herinrichting van pleinen en ontmoetingsplekken in Goverwelle zal in samenspraak met de buurt gaan.

Subparagraaf 6.6.6 Vergroenen schoolpleinen

Schoolpleinen zijn ook buurtpleinen voor buitenspelen. De gemeente Gouda stimuleert, onder andere met een subsidieregeling, de vergroening van schoolpleinen. Vergroening zorgt voor vermindering van overlast van water en hitte. Groene schoolpleinen zijn aantrekkelijk om te spelen en geven kleur aan de wijk. Een aantal schoolpleinen in Goverwelle is al vergroend.

Subparagraaf 6.6.7 Uitbreiden stadsakker

De Stadsakker aan het Goverwellepad heeft de potentie om verder uit te breiden. Het is een plek waar ook veel mensen langslopen en er zijn veel vrijwilligers actief. Daarmee heeft het ook een sociale functie als plek voor ontmoeting en activiteit voor bewoners van Goverwelle.

Subparagraaf 7.1.1 Inleiding

Een mogelijke samenwerkingsorganisatie voor Goverwelle bestaat uit een (ambtelijk) regieteam en een (bestuurlijke) stuurgroep. Zij coördineren de uitvoering van het omgevingsprogramma en initiëren het opzetten van de wijkcoalitie. Een proces-/programmamanager zorgt voor verbindende resultaatgerichte processturing vanuit het omgevingsprogramma. Uitwerkingen worden gemaakt in project- en werkgroepen.

Subparagraaf 7.5.2 Stuurgroep

Het opdrachtgeverschap voor het Omgevingsprogramma Goverwelle ligt bij een stuurgroep, waar de bestuurlijk verantwoordelijken van de gebiedspartners zitting hebben. De stuurgroep zet de koers uit, denkt mee, koppelt daar waar mogelijk en faciliteert (middelen, zoals capaciteit en budget van de organisatie). Het heeft het karakter van een bestuurlijk overleg. Van belang is dat de bevoegdheden en verplichtingen voor besluitvorming binnen de eigen organisaties wordt nageleefd. Evenals de verantwoordingsstructuren (gemeenteraad, raad van toezicht). Denk hierbij aan investeringsbeslissingen over eigen bezit, subsidiebesluiten of beleidsvorming. Dit is een besluit van de organisatie die er over gaat, maar wel een afgestemd besluit in de stuurgroep.

Subparagraaf 7.5.3. Regieteam

Vanuit de gebiedspartners wordt een ambtelijk vertegenwoordigerafgevaardigd in het regieteam. Dit kan een strateeg, procesmanager of beleidsmedewerker zijn. Het regieteam stuurt het Omgevingsprogramma Goverwelle operationeel aan. Het regieteam is daarmee opdrachtnemer vanuit de stuurgroep. Ze bereidt beslissingen voor, coördineert het proces en de samenwerking. De deelnemers aan het regieteam coördineren de verbinding binnen de eigen organisatie. Het regieteam koppelt de voortgang terug aan de stuurgroep. Naast de voortgang wordt ook aandacht besteed aan afspraken over budgetten en investeringen. Essentieel is dat het regieteam integraal wijkgericht denkt en werkt.

Subparagraaf 7.5.4. Project- en werkgroepen

In verschillende samenstellingen voeren partijen uit de wijkcoalitie projectenen activiteiten uit in project- of werkgroepen. De samenstelling van de project-/werkgroepen is gebaseerd op wat nodig is om tot resultaat te komen. Dit zijn wisselende samenstellingen. Een bewonersinitiatief dat bijdraagt aan het toekomstbeeld en past binnen het ontwikkelkader kan zelfstandig worden uitgevoerd, maar kan ook een beroep doen op ondersteuning van een professional van één van de coalitiepartners. Te maken keuzes worden door de groepen voorbereid en geagendeerd in het regieteam. Participatie met bewoners in Goverwelle is altijd onderdeel van een project.

Subparagraaf 7.5.5. Proces- of programmamanager

Een belangrijke rol en succesfactor in de samenwerking is die van centraleprocesmanager of programmamanager van het omgevingsprogramma Goverwelle. De procesmanager zorgt voor processturing op de wijkcoalitie. De procesmanager coördineert de samenwerking en stuurt de uitvoering van het wijkprogramma integraal aan. Hij of zij schakelt met het regieteam en de stuurgroep en houdt deze scherp op de uitvoering van acties en de planning. In de praktijk is de procesmanager voorzitter van het regieteam. Het is een verbindende procesrol gericht op zichtbare resultaten behalen voor de wijk. De procesmanager signaleert kansen en knelpunten.

Subparagraaf 5.2.1 Bewonersbijeenkomsten

Op dinsdagavond 21 januari en zaterdagochtend 2 februari heeft de gemeente Gouda bewonersbijeenkomsten georganiseerd om toelichting te geven op het concept Omgevingsprogramma voor de wijk Goverwelle. De bijeenkomsten vonden plaats in het biljart- en denksportcentrum aan het Middenmolenplein.

Subparagaaf 5.2.2 Toelichting op het Omgevingsprogramma

In het Omgevingsprogramma staan voorstellen voor het verbeteren van de leefomgeving in de wijk. De toelichting is gegeven aan de hand van informatiepanelen door medewerkers van de gemeente Gouda. Op basis van de toelichtingen werden waardevolle gesprekken gevoerd en bewoners gaven hun reactie, zowel mondeling als via het reactiebord.

Subparagraaf 5.2.3 Belangstelling

De belangstelling was groot. Ongeveer 200 bewoners hebben één van beide bijeenkomsten bezocht. In juni 2024 bij de startbijeenkomsten was er ook ruime belangstelling. De grote opkomst is een bevestiging dat de vraagstukken voor de leefomgeving van Goverwelle sterk leven bij de bewoners.

Subparagraaf 5.2.4 Reacties

Tijdens de informatiemarkt konden bewoners hun reacties geven. Dit heeft geleid tot goede aandachtspunten, hartenkreten en steunbetuigingen.

Subparagraaf 5.2.5 Steun voor de speerpunten in het Omgevingsprogramma

De bewoners geven aan dat de opgaven en problemen in de wijk goed zijn beschreven in het Omgevingsprogramma. Ook de 3 speerpunten gericht op aantrekkelijke en groene openbare ruimte, toekomstbestendig bodem-, water- en energiesysteem en een sociale, levendige en gezonde wijk worden herkend.

Subparagraaf 5.2.6 Oproep voor tempo en slagkracht

Bewoners tonen begrip voor nut en noodzaak van een programma voor de leefomgeving. Tegelijkertijd roepen ze op om hiermee slagvaardig aan het werk te gaan. De uitdagingen in de wijk worden groter en de wijk gaat achteruit. Om dat om te draaien moeten de speerpunten en projecten uit het programma snel worden aangepakt.

Subparagraaf 5.2.7 Samenvatting reacties in 10 onderwerpen