Pachtbeleid gemeente Steenwijkerland

De gemeente Steenwijkerland heeft ongeveer 149 hectare agrarische grond in eigendom. Deze grond is om diverse redenen in eigendom van de gemeente gekomen, zoals het voldoen aan de woningopgave, het inzetten voor recreatieve ontwikkelingen of het uitbreiden van bedrijventerreinen. Het kost vaak enige jaren voordat deze agrarische gronden daadwerkelijk voor het beoogde doel kunnen worden ingezet. Om deze gronden niet zonder rendement en nut te laten zijn, verpacht de gemeente de gronden voor zover de omstandigheden dit toestaan. Dit ontlast de gemeente in het beheer en onderhoud van de grond. Tegelijk wordt hiermee tegemoet gekomen aan de grote vraag van agrariërs naar gebruik van de grond.

Een deel van de gronden, ongeveer 52 hectare, is al voor 2007 in bezit gekomen van de gemeente en is uitgegeven in reguliere pacht. Het andere deel van deze gronden, ongeveer 97 hectare, is sinds 2007 tijdelijk in geliberaliseerde pacht uitgegeven aan agrariërs. Dit gebeurt in afwachting van de definitieve inrichting, bestemming of verkoop van de gronden. Met dit beleid worden de kaders voor de tijdelijke uitgifte en het gebruik van de agrarische gronden die eigendom zijn van de gemeente gesteld.

Het beleidsmatige kader voor de tijdelijke verpachting van grond is vastgelegd in de Nota Grondbeleid gemeente Steenwijkerland 2024-2028, vastgesteld op 14 december 2024:

‘Tijdelijk beheer kan plaatsvinden in de vorm van pacht-, huur- en ingebruikgevings overeenkomsten. Ten aanzien van de vorm van tijdelijk beheer wordt een afweging gemaakt tussen juridische factoren (zoals de tijdige beschikbaarheid en de huur- en pachtbescherming) en financieel-economische factoren’.

Het gemeentelijk pachtbeleid is gebaseerd op, en valt onder de werking van, bestaande en nog vast te stellen Europese, landelijke, provinciale en gemeentelijke wet- en regelgeving. Daarnaast kunnen jurisprudentie en ontwikkelingen in het landbouwkundig werkveld van invloed zijn. Het gemeentelijk pachtbeleid kan daar eventueel in meebewegen.

De pachtwetgeving was oorspronkelijk vastgelegd in de Pachtwet. Sinds 2007 is deze wetgeving opgenomen in het Burgerlijk Wetboek. Op grond van deze bepalingen is sprake van pacht wanneer een grondeigenaar landbouwgrond in gebruik geeft voor de uitoefening van bedrijfsmatige landbouw, waarbij de gebruiker een tegenprestatie verschuldigd is.

Binnen de pachtwetgeving worden twee hoofdvormen onderscheiden: reguliere pacht en geliberaliseerde pacht.

3.1 Reguliere pacht

Reguliere pacht betreft overeenkomsten met een minimale looptijd van zes jaar voor agrarische grond. Deze pachtvorm kent een continuatierecht, wat betekent dat de overeenkomst automatisch wordt verlengd na afloop van de termijn. De reguliere pachtovereenkomsten moeten ter goedkeuring aan de grondkamer worden voorgelegd.

Bij verkoop van het gepachte perceel heeft de pachter een recht van eerste koop. Ontbinding van de overeenkomst is uitsluitend mogelijk op wettelijke gronden en gaat gepaard met betaling van een schadeloosstelling aan de pachter.

De prijzen voor reguliere pacht worden jaarlijks door de Rijksoverheid vastgesteld. Uit de wet volgt wat de maximale pachtprijs voor een bepaalde regio mag zijn.

Door de gemeente Steenwijkerland worden geen nieuwe gronden meer in reguliere pacht uitgegeven.

3.2 Geliberaliseerde pacht

Geliberaliseerde pacht betreft overeenkomsten voor bepaalde tijd, waarbij de duur van de pacht door pachter en verpachter gezamenlijk wordt overeengekomen. De overeenkomst eindigt aan het einde van de overeengekomen termijn, zonder dat opzegging nodig is. Na afloop komt de grond vrij en kan de gemeente bepalen of, en op welke wijze, de grond opnieuw wordt verpacht. Voor gronden groter dan één hectare geldt dat de overeenkomst ter toetsing aan de grondkamer moet worden voorgelegd.

Bij geliberaliseerde pachtovereenkomsten van zes jaar of korter is de pachtprijs vrij te bepalen. De gemeente is wel verplicht een marktconforme pachtprijs te hanteren, onder andere om te voldoen aan de Wet Markt en Overheid. Voor deze vorm van geliberaliseerde pacht komt de pachtprijs tot stand door inschrijving.

Bij geliberaliseerde pachtovereenkomsten langer dan zes jaar toetst de grondkamer de pachtprijs. Door de gemeente worden meestal pachtovereenkomsten met een looptijd van één tot drie jaar aangegaan, zodat de gemeente de gronden snel beschikbaar kan maken wanneer dat nodig is. Pachtovereenkomsten van meer dan drie jaar worden alleen aangegaan in situaties waar dit in verband met plannen en verwachtingen verantwoord is.

De gemeente Steenwijkerland wil graag bijdragen aan doelen zoals duurzaamheid, leefbaarheid en gezondheid. Daarnaast heeft de gemeente volgens de Klimaat- en duurzaamheidsambities de ambitie om in 2050 natuur-inclusief te zijn.

Het pachtbeleid wordt gezien als een instrument om bij te dragen aan de transitie naar verduurzaming in de landbouw. Agrariërs worden gestimuleerd om duurzame keuzes voor toekomstbestendige landbouw te maken die passen bij de bedrijfsvoering. De gemeente wil agrariërs die al stappen hebben gezet richting verduurzaming extra kansen bieden bij de inschrijving op pachtgronden. Daarom worden extra punten toegekend aan ondernemers die:

• •

  in het bezit zijn van een certificaat van Skal Biocontrole (biologisch);

• •

  gebruik maken van de eco-regeling binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (hierna: RVO);

• •

  gecertificeerd zijn volgens het On the way to PlanetProof keurmerk;

• •

  in het bezit zijn van het Beter Leven 1 Ster Melk Keurmerk.

In hoofdstuk 5 wordt nader toegelicht hoe de openbare selectieprocedure is ingericht en op welke wijze extra punten voor duurzaamheidskeuzes worden toegekend.

5.1 Didam-arrest

Bij de uitgifte van pachtgronden is de gemeente gebonden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals het gelijkheidsbeginsel. Dat volgt uit het Didam-arrest van 26 november 2021. Uit het gelijkheidsbeginsel vloeit voort dat iedereen een gelijke kans moet hebben om mee te dingen naar het verkrijgen van gemeentegrond, waaronder ook begrepen te verpachten grond.

In het kader van het Didam-arrest geeft de gemeente jaarlijks de pachtgronden uit die in aanmerking komen voor uitgifte bij openbare inschrijving. Gunning vindt plaats op basis van een openbare selectieprocedure met vooraf bekende objectieve, toetsbare en redelijke criteria.

5.2 Openbare selectieprocedure

De gemeente Steenwijkerland hanteert een methode van openbare inschrijving met toepassing van een puntensystematiek, waarbij de inschrijver met het hoogste bod niet automatisch de pachter wordt (zie paragraaf 5.2.2). De gronden waarvan de pachtovereenkomsten aflopen en de gemeente het voornemen heeft deze opnieuw te verpachten, worden tijdig aangeboden voor inschrijving. Pachtgronden worden door de gemeente bepaald en onder een unieke code aangeboden op de gemeentelijke website. De voorgenomen uitgifte wordt daarnaast gepubliceerd in de plaatselijke krant. De pachtgronden kunnen uit meerdere kadastrale (deel)percelen bestaan. Eventuele bijzondere voorwaarden en beperkingen op de uit te geven pachtgrond worden vooraf bij de uitgifte bekend gemaakt.

5.3 Uitzondering op de openbare selectieprocedure

Een openbare selectieprocedure kan achterwege worden gelaten als bij voorbaat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat op basis van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één gegadigde kan worden aangemerkt als serieuze gegadigde. Dit voornemen om de grond te verpachten aan die enige gegadigde moet wel gepubliceerd worden.

Het gemeentelijk pachtbeleid kan meebewegen met de wet- en regelgeving, omgevingsvisie, jurisprudentie en veranderende inzichten op het gebied van pacht en de landbouw. In de situaties waarin dit gewenst of nodig is, herziet de gemeente het beleid.

De gemeente behoudt zich daarnaast het recht voor om zonder opgaaf van redenen de uitgifte van de pachtgronden en/of de selectieprocedure geheel of gedeeltelijk te stoppen, op te schorten of niet tot gunning van de pachtgronden te komen. Mocht dit zich voordoen, dan hebben inschrijvers geen recht op schadevergoeding, kostenvergoeding of andere compensatie.

6.1 Voorwaarden voor inschrijving

De gemeente verpacht alleen aan pachters met het hoofdberoep in de landbouw. Het bedrijf van de inschrijver moet als zodanig zijn ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Daarnaast moet de inschrijver een relatienummer bij de RVO bezitten.

Een volledige weergave van de voorwaarden voor inschrijving is te vinden in onze informatiebrochure. Deze informatiebrochure wordt jaarlijks geactualiseerd en bij de uitgifte van de pachtgronden gepubliceerd op de gemeentelijke website.

6.2 Gebruik van de grond

De gemeentelijke pachtgronden dienen te worden gebruikt en beheerd volgens de regels van de RVO.