Horecanota 2025-2035

Deze horecanota is een actualisatie van de Horecanota 2015. In dit hoofdstuk wordt kort teruggeblikt op de speerpunten uit die nota en de aanleidingen om een nieuwe nota op te stellen. Tevens worden de speerpunten voor deze horecanota benoemd én zijn de belangrijkste (beleids)wijzigingen in een was-wordt-tabel opgenomen.

Het horecalandschap is door de jaren heen veranderd. Nieuwe trends hebben hun intrede gedaan, er is nieuw beleid dat effect heeft op de horeca, en de gemeente staat voor een aanzienlijke inwonergroei. Deze horecanota actualiseert de uitgangspunten van de horeca­nota 2015, met een verdere uitwerking op onder­delen, zodat het horecabeleid up to date is voor de komende jaren.

Aanleiding en doel

Gemeente Alkmaar mag de komende jaren veel nieuwe inwoners verwelkomen. Rondom het Alkmaars Kanaal worden naar verwachting veel woningen gerealiseerd, wat tot wel 30.000 extra inwoners oplevert. Dit geeft aanleiding om als gemeente de spreiding van het horeca aanbod tegen het licht te houden, en te bekijken waar in de toekomst welk type horeca aanbod gewenst is, zowel gemeente breed als in de binnenstad. Met name voor de binnenstad bestaat de wens voor een visie op hoe de horeca en de overige voorzieningen elkaar het beste versterken en specifiek om meer grip te krijgen op bezorghoreca. Om hier vervolgens effectief op te kunnen sturen is met name een nieuwe horeca categorisering nodig in het nieuwe omgevingsplan.

Bovendien is de horecasector niet meer de groeimarkt van weleer (zie ook trends en ontwikkelingen in bijlage). Vanwege de gestegen kosten voor ondernemers en de resterende schulden uit de coronapandemie staat de sector inmiddels onder druk en is groei niet langer vanzelfsprekend.

Voorliggende horecanota geeft antwoord op de ruimtelijk-economische vraagstukken en benoemt met welke instrumenten er gestuurd kan worden op de gewenste ontwikkeling. Deze horecanota speelt in op de huidige tijds­geest en de lokale ontwikkelingen, en levert daarmee een bijdrage aan een vitale horecasector in de gemeente Alkmaar. Een vitale horecasector betekent een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en een divers en aantrekkelijk aanbod voor alle doelgroepen. De horecanota biedt de gemeente een actueel toetsingskader voor initiatieven en verschaft ondernemers houvast over waar investeringen gewenst zijn.

Actualisatie horecanota 2015

Voorliggende horecanota betreft een actualisatie van de Horecanota 2015 op de thema’s waarvoor dit daadwerkelijk nodig is. Veel van de beleidsambities en speerpunten uit de Horecanota 2015 staan nog altijd overeind. Twee van de drie speerpunten uit de Horecanota 2015 blijven behouden (zie paragrafen 4.1 en 4.2):

• -

  Speerpunt 1: Ruimte en vertrouwen (vrij ondernemerschap);

• -

  Speerpunt 2: Vrije sluitingstijden (voor discotheken, nachtclubs, bar dancings, cafés, grand cafés, café-restaurants, restaurants en ontnuchteringszaken).

Speerpunt 3 uit de Horecanota 2015 betrof de vestiging van nieuwe horeca / versterking (dag)horeca kernwinkelgebied. Intentie van dit speerpunt was het verlevendigen van de binnenstad en Overstad door het toevoegen van gezelligheid en sfeer, en het aantrekken van meer winkelend publiek. Bijkomende horeca moest voor deze sfeer en gezelligheid zorgen.

Ten tijde van de Horecanota 2015 was dit een logische gedachte. Horeca was een groeisector en daarmee een logische her-invulling van leegkomende winkelruimte, of een aanvulling op de winkelfunctie. De tijden zijn echter veranderd. De horecasector staat onder druk, waardoor een uitbreiding van het horeca aanbod niet langer vanzelfsprekend is. Potenties moeten gerichter worden ingezet dan tien jaar geleden.

Er is behoefte bij gemeente en ondernemers om breder te kijken naar welk type horeca op welke plek in de gemeente gewenst is. Zo spelen er vraagstukken over horeca in het landelijk gebied, de mogelijkheden in de nieuwe gebieden rondom het Alkmaars Kanaal én over de toekomst van verschillende delen van de binnenstad. Speerpunt 3 wordt daarom op onderdelen aangepast in deze actualisatie; de rol en het functioneren van de horecasector wordt vanuit een breder perspectief bekeken en op basis daarvan uitgewerkt in een gebiedsgerichte aanpak met nieuwe beleidsambities (zie paragrafen 4.3.1 t/m 4.3.3).

Met de actualisatie behoudt de gemeente Alkmaar wat goed was aan de Horecanota 2015, wordt verruimd waar dat kan en wordt aangescherpt op het gebied van openbare orde en veiligheid. De gewijzigde onderwerpen zijn opgenomen in de was-wordt-tabel op de volgende pagina.

Horecanota en uitvoeringsregels

Het horecabeleid bestaat uit twee delen: deze ‘Horecanota Alkmaar’ en de ‘Uitvoeringsregels horecabeleid’. De horecanota is het beleidskader en de visie voor de horeca en wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Voor de uitvoeringsregels is de burgemeester het bevoegd gezag. De uitvoeringsregels zijn beleids­regels waarin de regels vanuit met name de Alcoholwet en de Algemene plaatselijke verordening (APV) nader zijn uitgewerkt als toetsingskader voor de vergunningverlening en de handhaving. De huidige Uitvoerings­regels van het horecabeleid zijn in 2015 en 2016 vastgesteld. Deze uitvoeringsregels worden in navolging van de horecanota geactualiseerd.

Achtergronden in bijlage

In aanvulling op deze horecanota is een bijlage opgesteld met onder andere een beschrijving van het doorlopen (participatie)proces, verdiepende vraag- en aanbodanalyses, resultaten van de verschillende enquêtes, een uitgebreidere beschrijving van de horecatrends en nadere uitwerkingsmogelijkheden voor toekomstige sturing op horeca activiteiten via het omgevingsplan.

Afbakening horecanota

Onder horeca wordt in deze nota verstaan de voor publiek toegankelijke ruimten die zijn bestemd voor het verstrekken van direct voor consumptie geschikte (warme) maaltijden en/of dranken. Het uitoefenen van deze functies gaat gepaard met dienstverlening. Het verstrekken van direct voor consumptie geschikte (warme) maaltijden en dranken voor consumptie elders (dus niet geconsumeerd in de zaak zelf) is zowel detailhandel als horeca. Daarom worden bezorg- en afhaalzaken die hoofdzakelijk gericht zijn op het verstrekken of bezorgen van direct voor consumptie geschikte (warme) maaltijden en dranken in deze horecanota meegenomen als vorm van horeca. Voor die zaken wordt een vergunningsplicht ingesteld, zodat een eerlijk speelveld ontstaat met andere horecazaken.

Deze horecanota bevat onder andere de visie op de horeca voor de komende jaren en het beleidskader over de openingstijden, terrassen, de vestiging van nieuwe horeca­bedrijven en openbare orde en veiligheid. Beleidsonderwerpen die wel voor de horeca­branche gelden of daarmee sterke raakvlakken hebben, maar binnen deze horecanota niet expliciet worden beschreven, zijn het verblijfsrecreatiebeleid, het coffeeshopbeleid, en het evenementenbeleid. Dit zijn nadrukkelijk andere disciplines, die om eigen aandacht/beleid vragen.

In dit hoofdstuk worden (in par. 2.1) de belangrijkste onderwerpen van de vertreksituatie voor de nieuwe nota samengevat en worden (in par. 2.2) ambities en speerpunten benoemd. In de bijlage is relevante achtergrondinformatie opgenomen voor deze horecanota, bijvoorbeeld over de huidige marktsituatie in Alkmaar en de verwachtingen voor de toekomst.

2.1 Vertreksituatie

Het doel is te komen tot een actuele visie op de horeca in de gemeente Alkmaar, die inspeelt op de huidige tijdsgeest en de lokale ontwikkelingen. Een dergelijke visie is gebaseerd op heldere ambities en uitgangspunten die voortkomen uit de analyse en rekening houden met aanpalende beleidsvelden. De hoofdlijnen hiervan staan hieronder; de uitgebreide analyse en de beleidsmatige context zijn te vinden in de bijlage.

Kwantitatieve behoefte: hoe potenties te benutten?

Na jaren van groei is het horeca aanbod in de gemeente sinds de coronapandemie gestagneerd en het laatste jaar zelfs gekrompen. Het huidige aanbod lijkt in balans met de vraag. Dit geeft reden om zorgvuldig om te gaan met de toekomstige vestigingslocaties voor horeca (zie hoofdstuk 4).

De gemeentelijke bevolking groeit tot 2040 met 21.500 à 31.400 inwoners, met name dankzij de vele nieuwe woningen rondom het Alkmaars Kanaal. Dit leidt naar schatting tot een bijkomend horecapotentieel van 25 à 40 vestingen over de hele gemeente (+9 à 14% t.o.v. het huidige aanbod). Dit geeft logischerwijs aanleiding tot zorgvuldig nadenken over waar deze potentie het beste benut kan worden (zie hoofdstuk 4).

Kwalitatieve behoefte: jongeren en subculturen

In kwalitatieve zin is er behoefte aan meer diversiteit in het aanbod, aan meer aanbod voor jongeren (subculturen) en aan hippe uitgaansgelegenheden. Het versterken van de wisselwerking tussen horeca en cultuur is hiervoor nodig1. Consumenten zoeken meer en meer een unieke beleving wanneer zij de horeca bezoeken.

Binnenstad: regionale ambitie, maar lokale uitdagingen

Onder andere in de Omgevingsvisie Alkmaar 20402 wordt Alkmaar gepositioneerd als bruisende centrale stad van de regio, die het voortouw neemt in ontwikkelingen die de regio aantrekkelijk maken. Een compleet voorzieningenaanbod in de binnenstad is onontbeerlijk voor het realiseren van dergelijke ambities.

Het publieksgerichte voorzieningenaanbod in de gemeente loopt echter al jaren terug, waarbij met name de niet dagelijkse winkelfunctie in de binnenstad is afgenomen. Dit leidt tot leegstand. Om dit tegen te gaan en de ambities waar te maken is gerichte versterking van horeca in de binnenstad dan ook essentieel, bijvoorbeeld door middel van sterke horecaplekken, hoge kwaliteit en ruimte voor ondernemerschap.

Leegstand in de binnenstad (Locatus, aug.’24)

Versterking van horeca in de binnenstad dient nauwkeurig te gebeuren; er is meer grip gewenst op de juiste horeca op de juiste plek, zodat de wisselwerking tussen functies kan worden geoptimaliseerd en de levendigheid van de binnenstad op de juiste plekken wordt versterkt.

Voorzieningenaanbod in dorpen onder druk

Leefbaarheid is een belangrijk thema in de verschillende dorpen die de gemeente Alkmaar rijk is. Het voorzieningenaanbod, met horeca als ontmoetingsplek, speelt daarin een voorname rol. In de meeste dorpen zijn nog één à twee horecazaken te vinden, maar een aantal gelegenheden zijn de afgelopen jaren gesloten of staan momenteel op het punt te sluiten. Met het sluiten van horeca krijgt het lokale verenigingsleven en daarmee de sociale cohesie een knauw. In onder meer de Omgevingsvisie Alkmaar 2040 zijn er ambities voor leefbare en vitale dorpen, waarbij gekeken wordt naar wat er nodig is voor een aantrekkelijke woonomgeving en het versterken van de sociale structuur in de dorpen en kernen. Het opstellen van de dorpsagenda’s, waarin concrete acties m.b.t. leefbaarheid en behoud van voorzieningen worden opgenomen, komt hieruit voort.

Beleefbaar buitengebied

Het landelijk gebied van de gemeente Alkmaar is meer dan alleen de dorpen. Het bestaat ook uit een fraai polderlandschap waar agrarische bedrijven hun brood verdienen en waar het aangenaam recreëren is. De Omgevingsvisie Alkmaar 2040 en Visie Recreatie en Toerisme Regio Alkmaar 2025-2035 zetten in op een beleefbaar landschap en erfgoed dat voor inwoners en bezoekers bijdraagt aan de kracht van het landelijk gebied en de gemeente als geheel. In de regionale visie wordt ingezet op spreiding van toeristisch-recreatieve bezoeken in tijd en ruimte, waarbij specifiek voor de gemeente Alkmaar wordt ingezet een groei van kwalitatieve bezoekers jaarrond. Horeca kan hier een rol in vervullen.

2.2 Ambities en speerpunten

De gemeente Alkmaar gelooft in de kracht van ondernemers. Zij maken de economie en creëren sfeer en beleving, innovatie, groei en werkgelegenheid voor deze regio. De gemeente Alkmaar geeft hen investeringsperspectief door middel van helderheid en een evenwichtige verdeling van horeca over de gemeente.

Voor het bewaken van een economisch vitale horecasector is een ruimtelijk-economische visie op de gemeentelijke horeca­structuur, met uitwerking voor de binnenstad, gewenst. Zo komen (bijkomende) omzetpotenties terecht op de juiste plekken en treft de consument een passend, complementair en verrassend aanbod op iedere horecalocatie.

Ambities

De Horecanota 2025-2035 zet in op het realiseren van de volgende vier ambities:

• 1.

  Een sterk ondernemersklimaat dat ruimte en vertrouwen biedt aan bestaande en nieuwe horeca ondernemers om te ondernemen en te investeren op de juiste locaties.

• 2.

  Een levendige en vitale binnenstad met een regionale verzorgingsfunctie, waar een divers horeca-aanbod inspeelt op alle doelgroepen.

• 3.

  Toekomstbestendige en leefbare dorpen, wijken en buurten, waar horeca voorziet in de lokale behoefte.

• 4.

  Ruimte voor kleinschalige initiatieven om recreatief (mede)gebruik van het landelijk gebied te stimuleren, rekening houdend met bestaand horeca aanbod en met behoud van het landschap en haar karakteristieken.

Speerpunten

Om bovenstaande ambities te realiseren zet deze horeca­nota in op de volgende speerpunten:

Speerpunt 1: Ruimte en vertrouwen (vrij ondernemerschap) (zie paragraaf 4.1) | Ruimte en vertrouwen (vrij ondernemerschap) blijft centraal staan. De horecaondernemer krijgt het vertrouwen om zijn onderneming te exploiteren binnen een ruim kader van minimale regelgeving. De gemeente faciliteert, de ondernemer neemt zijn verantwoordelijkheid.

Speerpunt 2: Vrije sluitingstijden (zie paragraaf 4.2) | De vrije sluitingstijden voor discotheken, nachtclubs, bar dancings, cafés, grand cafés, café-restaurants, restaurants en ontnuchteringszaken blijven behouden

Speerpunt 3: Gebiedsgerichte aanpak (zie paragrafen 4.3) | Het speerpunt uit 2015 om (dag)horeca te versterken/toe te voegen in het kernwinkelgebied van de binnenstad behoeft, gelet op de trends en ontwikkelingen, inmiddels nuancering. Een gebiedsgerichte uitwerking is nodig, zowel voor de hele gemeente (paragraaf 4.3.1) als voor de binnenstad (paragraaf 4.3.2).

De Alkmaarse horeca kent een sterke verscheidenheid en staat niet op zichzelf. Om keuzes in de ruimtelijk-economische structuur te kunnen begrijpen, wordt in dit hoofdstuk belangrijke context geschetst. Het belang van horeca wordt in paragraaf 3.1 beschreven. Een samenvatting van relevante trends staat in paragraaf 3.2. Vervolgens wordt de Alkmaarse horeca beschreven. Eerst (par. 3.3) in regionale context, vervolgens (par. 3.4) in de gemeente Alkmaar.

3.1 Belang van de horeca

De horecasector is belangrijk voor de plaatselijke economie. De branche heeft een functie als publiekstrekker, werkgever, ontmoetingsplaats en visitekaartje voor de gemeente. Een goed functionerende horecabranche draagt bij aan het aantrekken van bezoekers, waaronder toeristen en winkelend publiek, maar ook een vestigingsvoorwaarde voor bewoners en bedrijven.

Belangrijke sector

De horeca fungeert als ontmoetingsplek van bewoners, bezoekers en werkers. Een ontmoetingsplek voor uitwisseling van ideeën, discussie en gezelligheid. De horeca vervult een essentiële ondersteunende functie voor voorzieningen, zoals winkels, sport, kantoren, evenementen, het theater, musea en andere cultuurplekken. Daarnaast zorgt de horeca voor veel werkgelegenheid in de gemeente.

Beeldbepalend

De horeca is een beeldbepalende factor in het straatbeeld. De vele cafés, restaurants en lunchrooms met hun terrassen zorgen voor de levendigheid die nodig is voor de juiste balans in een goed functionerende leef- en werkomgeving. Een aantrekkelijke gemeente kan niet zonder deze gezellige ontmoetingsplekken, zonder dit vermaak en zonder een bruisend uitgaansleven. Immers: een gemeente waarin het prettig toeven is, is ook een gemeente die bewoners, ondernemers en bezoekers aantrekt en bindt. De kenniseconomie heeft de laatste jaren terrein gewonnen en heeft behoefte aan ontmoeting, kennisuitwisseling en bereikbaarheid. Passende horecaconcepten zijn een voorwaarde voor de kenniseconomie.

Economie

De horecasector is een conjunctuurgevoelige sector; omzetcijfers groeien hard in goede tijden en dalen scherp in minder goede tijden. De sector is als het ware een weerspiegeling van de welvaart. Als het goed gaat met de economie dan is dat goed te zien in de horeca; volle restaurants en cafés en klanten die staan te wachten op een plekje op een terras. Maar als de economie tegenzit dan blijven de consumenten weg en de terrassen leeg, met alle gevolgen van dien. Daarom is het belangrijk te zorgen voor een optimaal klimaat, waarin de horecaondernemer zelf kan inspelen op de veranderende behoeften van de consument.

Horeca verdient niet alleen aandacht vanwege het aandeel dat de sector levert in de werkgelegenheid, maar ook vanwege de bijdrage aan de aantrekkelijkheid van de stad en de stedelijke economie als geheel.

Bezoekersenquête binnenstad

Uit een enquête onder bezoekers van de binnenstad3 bleek maar weer het belang van de horeca voor het centrum als geheel. Voor 25% van de bezoekers was horeca de hoofdreden om naar de binnenstad te komen, en 66% van de binnenstadsbezoekers bezocht ten minste één horecazaak. Van de horecabezoekers bezocht 69% ten minste één andere publieksgerichte functie in de binnenstad. Dit toont aan dat de horeca een zeer sterke wisselwerking heeft met andere functies in de binnenstad en ook regelmatig als publiekstrekker voor andere ondernemers fungeert.

3.2 Horecatrends

De horecasector is zeer dynamisch en de huidige trends zijn zelfs paradoxaal te noemen. De consument zoekt meer en meer een unieke beleving, maar wordt ook steeds gemakzuchtiger. Zowel landelijk als in de gemeente Alkmaar staat de winstgevendheid bij veel onder­nemers onder druk.

In deze paragraaf staat een samenvatting van de horeca­trends. Een uitgebreide versie is te vinden in het bijlagedocument.

• •

  Winstgevendheid onder druk | Door hoge kosten voor inkoop, energie, huisvesting, coronaschulden en personeelskrapte staan winstmarges onder druk. Landelijk ligt het aantal faillissementen op een hoog niveau4. Circa 45% van de horecaondernemers in de gemeente Alkmaar die de vragenlijst hebben ingevuld schat de winstgevendheid voor de komende drie jaar in als ‘aan de krappe kant’ of zelfs ‘onvoldoende’5. Dit komt overeen met het lande­lijke beeld6.

• •

  Horeca aanbod neemt af | Doordat winstmarges onder druk staan is het aantal horecazaken in Nederland sinds 2022 met ruim 600 gekrompen, na een lange tijd waarin groei van de horeca vanzelfsprekend leek7. Ook in de gemeente Alkmaar is het aantal horecazaken recent gedaald.

• •

  Verschillen tussen subbranches | Met name de traditionele horeca heeft het lastig. Het aantal cafés daalt het snelst, maar ook het aantal restaurants loopt de laatste jaren terug8. Het aantal bezorg- en afhaalhorecabedrijven steeg de laatste jaren snel, maar stagneert inmiddels. Ook in Alkmaar is deze ontwikkeling waarneembaar, waarbij met name het aantal bezorghorecabedrijven in de binnenstad opvalt.

• •

  Consument zoekt beleving én gemak | Horeca verliest omzet aan festivals, en vernieuwende ‘blurring’ concepten zijn populair. Grenzen tussen branches (winkels, horeca, dienstverlening) vervagen. Anderzijds doet gemakshoreca en bezorghoreca het goed (bestellen vanaf de bank).

• •

  Gezondheid | Consumenten hebben (zeker in de grote stad) steeds meer oog voor gezondheid: van zichzelf én van de planeet. Concepten die hierop inspelen doen het dan ook goed.

• •

  Schaalvergroting en filialisering | Horecazaken worden in Nederland gemiddeld gezien steeds groter. De filialisering speelt hierin een rol. Filialen zijn doorgaans beter bestand tegen economisch zwaar weer, en zijn dan ook in aandeel toegenomen de laatste jaren (nu 119 à 12%10 in Nederland en in de gemeente Alkmaar).

• •

  Digitalisering | Consumenten oriënteren zich steeds vaker eerst online. Voor ondernemers is het daardoor steeds meer nodig ook online op te vallen met een onderscheidend verhaal, een hippe uitstraling en een vernieuwend concept.

• •

  Investeringsbereidheid | Veel van bovenstaande trends vergen investeringen. Maar doordat de winstgevendheid onder druk staat, geven de meeste ondernemers in Alkmaar aan de (grote) investeringen op een lager pitje te zullen zetten.11

Verwachte winstgevendheid Alkmaarse horecaondernemers komende 3 jaar

3.3 Horeca in de regio

Alkmaar heeft een strategische ligging in het hart van noordelijk Noord-Holland: op het scharnierpunt van de dynamische Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Noord-Holland Noord (NHN), en als spil van de Regio Alkmaar. De gemeente telt circa 112.300 inwoners, waarvan zo’n 100.000 in het stedelijk gebied wonen.12

Met 170 horecazaken is de binnenstad van Alkmaar het grootste horecacluster ten noorden van Zaandam13. Mede vanwege die positie vervult de horeca in de binnenstad een regiofunctie. Ook het landelijk gebied trekt toeristen aan. Andere grote horeca­clusters in de relatieve nabijheid zijn de centra van Hoorn (± 115 horecazaken) en Purmerend (± 80 horecazaken). De dichtbijgelegen centra van Heerhugowaard (± 25 horecazaken), Bergen (± 35 horecazaken) en Egmond aan Zee (± 20 horeca­zaken) zijn aanmerkelijk kleiner dan de Alkmaarse binnenstad.

Horecaondernemers in de gemeente Alkmaar geven aan dat ruim de helft van hun omzet verdiend wordt aan inwoners uit de eigen gemeente. Ongeveer een kwart komt vanuit toerisme en nog eens een kwart vanuit de regio14.

3.4 Omschrijving horecagebieden

Circa 60% van het gemeentelijke horeca aanbod is te vinden in de binnenstad. Ruim 20% van het aanbod is in verschillende centrumgebieden (dorps-, wijk- en buurtcentra) gesitueerd. Het overige aanbod ligt verspreid over de gemeente buiten de centra.

Meest diverse aanbod in de binnenstad

De binnenstad van Alkmaar (170 horecazaken) herbergt verreweg het meest ruime en diverse aanbod van de gemeente. Het aanbod richt zich hier zowel op de eigen inwoner als bezoekers van buiten de gemeente. De horeca in de binnenstad is voor inwoners uit de hele gemeente een ontmoetingsplek en draagt sterk bij aan de identiteit van de stad15.

In de binnenstad is de wisselwerking met andere functies groot; veel bezoekers van daghoreca komen bijvoorbeeld ook om te winkelen16. Daarnaast is de binnenstad de plek waar onderscheidende concepten te vinden zijn die zich richten op een specifieke doelgroep, en daarvoor dus een groter verzorgingsgebied behoeven, of afhankelijker zijn van de nieuwsgierige passant.

Onderscheidende deelgebieden

Het aanbod in de binnenstad heeft een heldere spreiding, waarbij hetzelfde type aanbod zich veelal in elkaars nabijheid bevindt. Zo is er een duidelijke concentratie van restaurants en cafés (uitgaan) op het Waagplein. Direct aangrenzend zijn er aan de Mient een aantal restaurants te vinden, waar het fraai zitten is aan het water. Aan de Platte Stenenbrug is er aanbod dat zich vooral richt op de late avond en nacht (met terrasfunctie overdag), terwijl de horeca aan het Kerkplein ’s middags al drukbezocht wordt en een sterke samenhang kent met het culturele aanbod in de nabijheid17. In met name de Laat is een concentratie van daghoreca waarneembaar, terwijl zich aan de Gedempte Nieuwesloot veel bezorg- en afhaalhoreca bevindt. De bezorg- en afhaalhoreca vestigt zich echter ook regelmatig in het kernwinkelgebied, waar het een verstorend effect heeft op de winkelbeleving (gesloten uitstraling, fietsbewegingen). In aanloopstraten, zoals Ritsevoort, en dwaalstraten, zoals de Hekelstraat, zijn onderscheidende horecazaken te vinden die worden afgewisseld met een divers overig voorzieningenaanbod. Buiten de historische binnenstad zijn op Overstad met name horecazaken te vinden die zich richten op een brede doelgroep en graag een groter pand betrekken. Daaronder zijn relatief veel ketens.

Lokaal functionerend aanbod in buurt- en wijkcentra

Buiten de binnenstad zijn er diverse wijk- en buurtcentra in het stedelijk gebied van Alkmaar te vinden waar zowel het horeca- als het winkelaanbod een lokale functie vervullen. Zij zijn belangrijk omdat ze voorzien in de behoefte aan voorzieningen dicht bij huis en voor het versterken van de sociale cohesie. Voorbeelden hiervan zijn in de buurt- en wijkcentra aanwezige afhaalzaken, cafetaria’s en buurtcafés.

Horeca in dorpen draagt bij aan leefbaarheid

Ook in de verschillende dorpen vervult het horeca aanbod een functie als lokale ontmoetingsplek. De meeste dorpen, zoals Stompetoren, Grootschermer en Oterleek, beschikken over een eigen horeca aanbod dat zich doorgaans op zowel de eigen inwoner als op de

recreant richt. Het bedienen van een brede doelgroep is voor de horeca in de dorpen nodig om het hoofd boven water te houden; recent is er al enig aanbod weggevallen. Met name het aanbod in De Rijp heeft een sterk toeristisch profiel in de zomermaanden, wat het relatief hoge aantal horecazaken in dit dorp verklaart. Tegelijkertijd zet toerisme de leefbaarheid en bereikbaarheid van De Rijp in de zomer op momenten onder druk18.

In de Horecanota 2015 werd ingezet op een drietal speerpunten. Twee van de drie speerpunten zijn nog altijd actueel en zijn in paragrafen 4.1 en 4.2 overgenomen. Het derde speerpunt (versterking van daghoreca in het kernwinkelgebied) behoeft nuancering en een bredere gebiedsgerichte aanpak. Dit speerpunt is uitgewerkt in paragrafen 4.3.1 tot en met 4.3.3.

4.1 Speerpunt 1: Ruimte en vertrouwen, vrij ondernemerschap

De gemeente Alkmaar wil de horecabranche de ruimte bieden om te ontwikkelen: ruimte voor nieuwe horecaconcepten, ruimte voor nieuwe trends en ruimte voor het opstarten van succesformules. Uitgangspunt is dat de horecaondernemer zelf het beste weet hoe hij zijn horecaonderneming tot een succes kan maken.

De horecanota heeft tot doel om de Alkmaarse horeca de ruimte te geven om in te spelen op de huidige markt. De gemeente wil zich steeds minder bemoeien met de wijze waarop de horecaonderneming wordt geëxploiteerd en neemt afstand van het idee dat de overheid de stad bouwt: veel gebeurt dankzij de kracht van bewoners, bedrijven en instellingen.

Het creëren van meer ruimte en vertrouwen voor de ondernemer draagt bij aan de doelstelling van de gemeente om te dereguleren. Er wordt gestreefd naar de verkleining van de rol en bemoeienis van de overheid door meer accent te leggen op de eigen verantwoordelijkheid van in dit geval de horecaondernemers: minder regulering door de overheid en meer zelfregulering door de horecaondernemer.

De geboden ruimte en het vertrouwen vraagt om de nodige verantwoordelijkheid van de ondernemers. Zij moeten zelf de kansen pakken om de eigen onderneming tot een succes te maken. De horecasector wordt hierdoor gestimuleerd om te blijven investeren. De kwaliteit van en de positieve effecten op de horeca en daarmee op de plaatselijke economie worden hiermee vergroot. Met een succesvolle onderneming wordt een bijdrage geleverd aan een goed functionerende horeca­sector in Alkmaar. De welvaart van de hele sector hangt af van het succes van de eigen onderneming en omgekeerd. Het is de kunst voor de horecaondernemer om aan te sluiten bij de wensen en het gedrag van de consument. Doelgroep, tijdstip, locatie, combinatie van functies en sfeer zijn daarbij sleutelbegrippen.

De ondernemer is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid in en rond zijn onderneming. Uitgangspunt hierbij is dat een horecaondernemer in de eerste plaats zelf gebaat is bij een goedlopend bedrijf, en alles zal doen om de omstandigheden in zijn café of restaurant optimaal te laten zijn. Het is daarom als vanzelfsprekend dat een horecaondernemer zelf zorgt voor veiligheid in en rondom zijn bedrijf. Ook streeft elke ondernemer er naar om elke vorm van overlast voor bezoekers, maar ook voor omwonenden, in te perken. Immers als dit niet op orde is blijven bezoekers weg of krijgt de onderneming een slechte naam. Kortom, een professionele horecaondernemer doet er alles aan om zijn zaken op orde te hebben.

De ondernemer krijgt het vertrouwen om zelf zijn onderneming te exploiteren op de wijze waarop hij of zij dat wil, binnen een ruim kader van minimale regel­geving. De gemeente faciliteert en staat de ondernemer vanuit de publieke taak bij. De bestaande overlegstructuren zoals het convenant Veilig Uitgaan en overleg met KHN-afdeling Alkmaar dragen bij aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een levendig uitgaansleven en een leefbare leefomgeving.

4.2 Speerpunt 2: Vrije sluitingstijden

Ondernemers van met name uitgaanshoreca en restaurants krijgen de vrijheid om zelf of met elkaar de sluitingstijden te bepalen en daarmee de ruimte om de onderneming te exploiteren op de wijze zoals zij dat zelf willen. De openingstijden worden niet bepaald door de gemeente, maar door de ondernemers. Dit biedt mogelijkheden voor de ondernemer om in te spelen op de vraag van de consument en de trends vanuit de sector.

Geheel in lijn met het bieden van ruimte aan de ondernemers is het behouden van vrije sluitingstijden in Alkmaar voor bar-dancings, cafés en restaurants. Doelstelling van het instellen van vrije sluitingstijden is het vergroten van de levendigheid van de Alkmaarse horeca. Het uitgaansleven wordt aantrekkelijker en gastvrijer. Er kan meer variatie in het horeca-aanbod ontstaan. De keuzemogelijkheden voor het uitgaans­publiek worden vergroot en daarmee ook de aantrekkingskracht op dat publiek. Alkmaar heeft een centrum­­positie in de regio en zal op het gebied van uitgaan met vrije sluitingstijden deze rol blijven vervullen en versterken.

Een andere doelstelling in 2015 van het instellen van vrije sluitingstijden was het veiliger maken en verminderen van overlast. Het gespreid verlaten door uitgaanspubliek en het afschaffen van een uiterste toegangstijd (deurbeleid/venstertijd) zorgt voor een geleidelijke uitstroom uit de kroegen en cafés. Dit voorkomt een piekdrukte op straat die gepaard gaat met geluidsoverlast en agressie. Ook de onduidelijkheid voor rokende bezoekers die naar buiten moeten om te roken en vervolgens niet meer naar binnen mogen en voor een gesloten deur komen te staan, wordt hiermee voorkomen.

De vrije sluitingstijden zijn ingevoerd in 2015, vervolgens in 2016 geëvalueerd, waarna de vrije sluitings­tijden zijn behouden. Inmiddels is er veel ervaring opgedaan met de vrije sluitingstijden. Ondernemers met cafés en restaurants hebben hun weg gevonden om zelf te bepalen wanneer ze open zijn en wanneer niet. Tijdens uitgaansavonden blijkt dat (zoals verwacht) er een geleidelijke uitloop van bezoekers ontstaat, en één piekmoment waarop horecabezoekers op straat staan is er niet meer. Daarnaast wordt ingezet op het gezellig en beheersbaar houden van het uitgaansleven door een gezamenlijke aanpak van ondernemers, beveiliging, sus-team, politie en handhaving. De vrije sluitingstijden zijn een vast onderdeel geworden van het horecabeleid.

Vrije sluitingstijden voor wie?

De vrije sluitingstijden gelden in de gehele gemeente Alkmaar voor de volgende soorten horeca:

• •

  Discotheek, nachtclub, bar-dancing;

• •

  Café, grand café, café-restaurant;

• •

  Restaurant;

• •

  Ontnuchteringszaken (regeling ontnuchterings­zaken uitvoeringsregels).

Hierbij is van belang dat het gebruik waarvoor vergunning is verstrekt leidend is. Dit houdt in dat een restaurant wel als restaurant geëxploiteerd moet worden. Het restaurant mag tot laat open blijven om gasten die een maaltijd hebben genuttigd de gelegenheid te geven na te tafelen, maar het is niet de bedoeling dat het restaurant in de late uurtjes de tafels aan de kant schuift en transformeert in een bar-dancing of ontnuchteringszaak (tenzij daar ook een exploitatievergunning voor is afgegeven). Een restaurant blijft een restaurant, dus een bedrijf waar in hoofdzaak maaltijden worden verstrekt.

Horecagelegenheden in categorie 3 en 4 (uitgezonderd restaurants uit cat. 3 en ontnuchteringszaken uit cat. 4) zijn uit oogpunt van openbare orde en veiligheid uitgesloten van de vrije sluitingstijden.

Een horecaondernemer moet zich er zelf van vergewissen dat het pand waarin de horecaonderneming wordt geëxploiteerd, en de omgeving daarvan, geschikt is voor het horecaconcept. Wanneer ’s nachts tot in de late uurtjes veel publiek wordt aangetrokken en muziek wordt gedraaid dan zal het pand akoestisch moeten voldoen aan de geluidnormen. De ondernemer moet zorgen dat er alles aan wordt gedaan om overlast, ook door bezoekers op straat, te voorkomen. Indien blijkt dat de situatie niet geschikt is voor vrije sluitingstijden dan kunnen maatwerkvoorschriften worden opgelegd, zoals sluitingstijden, portiers of akoestische maatregelen.

Veiligheid maatwerk door ondernemer

De horecaondernemer is zelf verantwoordelijk voor het nemen van de nodige maatregelen om de veiligheid in en rondom de horeca inrichting te waarborgen en moet alles in het werk stellen om overlast te voorkomen. Dit kan bijvoorbeeld door het inzetten van gastheren op de pleinen, ondersteuning door beveiliging of door het inzetten van portiers. Op deze wijze kan geheel passend bij de specifieke omstandigheden van een horeca inrichting maatwerk op het gebied van openbare orde en veiligheid worden geleverd door de ondernemer zelf.

Iedere horeca inrichting heeft op deze wijze zijn eigen ‘veiligheidsplan’. Een café dat om 01:00 uur de deuren sluit zal een ander pakket aan maatregelen moeten treffen dan een café dat tot in de late uurtjes veel uitgaanspubliek aantrekt. Een café op het Waagplein zal meer moeten doen aan beveiliging en het voorkomen van overlast door bezoekers dan een solitair buurtcafé of een café in een van de dorpskernen.

Op de uitgaanspleinen of bij clustering van uitgaansgelegenheden kunnen ondernemers de handen ineenslaan om een zo efficiënt mogelijk systeem van beveiliging in te zetten. De ondernemer heeft zelf de regie over het inzetten van de capaciteit en ook de regie over de financiën die horen bij het faciliteren van veiligheid. In hoofdstuk 5 ‘Openbare orde, veiligheid en voorkomen van overlast’ wordt nader ingegaan op dit onderwerp.

4.3 Speerpunt 3: Gebiedsgerichte aanpak

Speerpunt 3 behelst de uitwerking van de ruimtelijk-economische keuzes die gevraagd worden voor de horeca in een gebiedsgerichte aanpak. In paragraaf 4.3.1 wordt benoemd welke horeca­locaties in de gemeente te versterken of te behouden zijn. Per locatie wordt benoemd welk type aanbod passend is ter plaatse. Een nadere uitwerking voor de binnenstad volgt in paragraaf 4.3.2. Een voorstel om in het omgevingsplan gerichter te kunnen sturen op de gewenste horeca activiteiten per locatie volgt in 4.3.3.

De Alkmaarse horeca staat onder druk. Het aanbod is de afgelopen jaren teruggelopen, ondernemers geven aan dat hun winstgevendheid onder druk staat en dat ze daardoor minder bereid zijn grote investeringen te doen.

Maar dat is wel de huidige situatie. Als alle ontwikkelingen rondom het Alkmaars Kanaal gerealiseerd zijn, zal de stad naar verwachting met maar liefst 30.000 inwoners gegroeid zijn. Een ongekende groei die nieuwe horecapotenties oplevert. Deze zijn becijferd op 25 à 40 nieuwe horecazaken. Een mooi perspectief dus, maar niet een perspectief dat al binnen de komende jaren gerealiseerd is.

Met de potenties die ontstaan dient zorgvuldig omgegaan te worden. Enerzijds moet al het toekomstig potentieel niet nu al vergeven worden, anderzijds moet niet alles op slot gezet worden waardoor er geen ruimte is voor nieuwe toetreders. Het is verstandig enige ruimte te bieden om dynamiek in de sector te blijven bevorderen.

Dat vraagt om keuzes, want overal horeca mogelijk maken leidt tot te veel nieuwe potentiële horecavestigingen, maar ook ongerichte versterking van locaties. Keuzes in waar wel ruimte wordt geboden aan extra horeca en waar niet zijn nodig. In de volgende paragraaf (4.3.1) worden de keuzes op het niveau van de gemeente besproken Deze keuzes voor de binnenstadstad komen in 4.3.2 aan de orde.

Met het ruimtelijk-economische toekomstbeeld uit het vorige hoofdstuk geeft de gemeente duidelijkheid aan ondernemers en eigenaren. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op wat nodig is om dit toekomstbeeld en een vitale horecasector te realiseren. Paragraaf 5.1 gaat over uitvoering en evaluatie, in paragraaf 5.2 wordt voor een groot aantal onderwerpen een beleidskader neergezet. Paragraaf 5.3 sluit ten slotte af met een actielijst.

5.1 Uitvoering en evaluatie

Met het ruimtelijk-economische toekomstbeeld in deze horeca­nota geeft de gemeente duidelijkheid aan ondernemers en eigenaren. Voor de gemeente biedt de visie op de horecastructuur een toetsingskader voor nieuwe ontwikkelingen. Door het voeren van consequent beleid wordt de visie in deze horecanota ook werkelijkheid en ontstaat een sterke, toekomstbestendige horecasector in de gemeente Alkmaar.

Dynamiek door beleid: vasthouden aan de structuur

De kern van het realiseren van een vitale en toekomst­bestendige horecasector ligt in het voeren van een consequent horecabeleid, of simpelweg gezegd het vaststellen en naleven van de keuzes uit voorliggende horecanota. Dat betekent dat de gemeente behulpzaam en meedenkend optreedt bij initiatieven vanuit de markt binnen de te versterken structuur, en ook helder nee verkoopt tegen initiatieven daarbuiten. Zo weten ondernemers ook waar zij aan toe zijn en komen investeringen terecht op de plekken waar deze de meeste meerwaarde hebben, namelijk in centrumgebieden.

Bestaande planologische mogelijkheden voor horeca blijven behouden. Voor nieuwe horeca-initiatieven, waaronder uitbreiding van bestaande horeca, is het Omgevingsplan gemeente Alkmaar leidend. Als initiatieven niet passend zijn in het omgevingsplan dan wordt getoetst aan de uitgangspunten van deze horecanota of er medewerking kan worden verleend aan het initiatief (met een bopa). Een aantal uitgangspunten van deze horecanota wordt uitgewerkt in het omgevingsplan. Na verloop van tijd zal daardoor minder van het omgevingsplan afgeweken hoeven worden voor realisatie van initiatieven binnen de gewenste horecastructuur. Aan initiatieven voor (uitbreiding van) horeca buiten de beoogde horecastructuur wordt in principe geen medewerking verleend.

Evaluatie

Deze horecanota en de effecten van de gemaakte keuzes in het beleid worden enkele jaren (indicatie: 5 jaar) na vaststelling geëvalueerd. Het beleid wordt bijgesteld of herzien indien blijkt dat de gewenste doelstellingen niet worden behaald of er negatieve effecten uit het gevoerde beleid blijken voort te komen.

Overgangsregeling

Lopende initiatieven, conceptverzoeken en aanvragen voor een omgevingsvergunning voor horeca in strijd met het geldende omgevingsplan, die na vaststelling van de Horecanota 2025-2035 nog niet zijn afgehandeld, worden getoetst aan de Horecanota 2025-2035. Bij een positieve reactie op een conceptverzoek geldt dat deze ten hoogste een jaar geldig is. Als binnen deze periode de aanvraag om een omgevingsvergunning wordt ingediend, dan wordt met toepassing van de Horecanota 2025-2035 een beslissing op de aanvraag genomen.

5.2 Beleidskader

Op diverse horecathema’s gelden beleidkaders die zijn uitgewerkt in wet- en regelgeving. Het merendeel betreft bestaand beleid en is hetzelfde als in de vorige horecanota (of aangepast naar huidige wetgeving). Sommige zaken zijn ook echt nieuw of inhoudelijk gewijzigd (zoals regels voor ondergeschikte horeca). Nieuwe zaken zijn aangeduid met het icoon , aangepaste zaken met het symbool

Huidige horeca-categorieën

Voor de indeling van de verschillende soorten horeca heeft de gemeente Alkmaar de horeca onderverdeeld in horeca-categorieën. Deze zijn gelijk aan de categorieën die in het omgevingsplan van Alkmaar zijn gehanteerd29. De hoofdactiviteit van een onderneming is in principe bepalend voor de indeling in een bepaalde categorie. Indien er regelmatig activiteiten plaatsvinden die passen in een zwaardere categorie dan zal dit moeten leiden tot plaatsing in deze zwaardere categorie. Hiervoor moet de exploitatievergunning worden aangepast en dit kan alleen als de zwaardere categorie planologisch is toegestaan.

Categorie 1: discotheek, nachtclub, bar-dancing

Een horecabedrijf, waaronder een discotheek, nachtclub, bar-dancing en daarmee gelijk te stellen horecabedrijf, dat tot hoofddoel heeft het verstrekken van dranken voor gebruik ter plaatse, waarbij het doen beluisteren van muziek en het gelegenheid geven tot dansen een wezenlijk onderdeel vormen.

Categorie 2: café, grand café, café-restaurant

Een horecabedrijf, waaronder een café, grand café, café-restaurant en een daarmee gelijk te stellen horecabedrijf, dat tot hoofddoel heeft het verstrekken van dranken voor consumptie ter plaatse (al dan niet met alcohol), met als nevenactiviteit het verstrekken van etenswaren, al dan niet ter plaatse bereid.

Categorie 3: restaurant, lunchroom

Een horecabedrijf, waaronder een restaurant, lunchroom en een daarmee gelijk te stellen horecabedrijf, dat tot hoofddoel heeft het verstrekken van maaltijden voor consumptie ter plaatse, met als nevenactiviteit het verstrekken van alcoholische en niet-alcoholische dranken.

Categorie 4: cafetaria, snackbar, ijssalon, shoarmazaak

Een horecabedrijf, waaronder een snackbar, cafetaria, ijssalon, shoarmazaak en een daarmee gelijk te stellen horecabedrijf, zoals een eethuis, dat tot hoofddoel heeft het verstrekken van bereide etenswaren voor consumptie ter plaatse en elders dan ter plaatse, met als nevenactiviteit het verstrekken van zwak- en niet-alcoholische dranken. De zwak alcoholhoudende dranken worden alleen verstrekt voor het gebruik elders dan ter plaatse. Binnen deze categorie vallen ook de zogenaamde ontnuchteringszaken.

Ontnuchteringszaken

Om het uitgaand publiek van dienst te zijn en te zorgen voor gelegenheden waar tot in de late uurtjes nog iets te eten kan worden gehaald met het doel om te ontnuchteren, is een regeling tot stand gekomen waarbij voor een aantal categorie 4 horecabedrijven (cafetaria, snackbar, shoarmazaak) ook vrije sluitingstijden gelden. Het aantal ontnuchteringszaken in de stad Alkmaar is gemaximeerd. De uitwerking van de ontnuchteringszaken is opgenomen in de Uitvoerings­regels horecabeleid.

Ondergeschikte horeca

Er ontstaan steeds meer mengvormen van andere functies met horeca, zoals een bakkerij met geïn­tegreerde lunchroom, maar ook supermarkten, tuincentra en musea met een broodjes- en koffiecorner. Binnen de grenzen van de wetgeving is de verdere vervlechting van horeca en andere functies een trend die ingezet wordt vanuit de markt. Hiermee wordt ingespeeld op veranderende consumentenbehoeften. Deze ontwikkeling is in beginsel gewenst om vernieuwende concepten en dynamiek mogelijk te maken, en daarmee ook beter in te kunnen spelen op bijvoorbeeld toeristisch-recreatief potentieel. Vervlechting van bedrijven die alcohol verkopen (alcoholwetvergunning) met andere functies is niet toegestaan vanuit de Alcoholwet.

De horecafunctie is ondergeschikt wanneer de betreffende onderneming een andere hoofdfunctie ontplooit (niet zijnde wonen), waar de horecafunctie dus dienend aan is. Horeca als ondergeschikte nevenactiviteit kan mogelijk worden gemaakt op locaties waar het omgevingsplan geen zelfstandige horeca toestaat. Dit zou (door het ondergeschikte kleinschalige karakter) ook zonder exploitatievergunning geregeld kunnen worden.

Ondernemers met ondergeschikte horeca zoeken zo veel als mogelijk samenwerking met de zelfstandige horeca ondernemers in de gemeente Alkmaar. Om oneerlijke concurrentie met zelfstandige, reguliere horeca te voorkomen zijn heldere kaders nodig voor de mogelijkheden voor ondergeschikte horeca, om het ook daadwerkelijk ondergeschikt te laten zijn.

Ondergeschikte versus ondersteunende horeca

Er is een verschil tussen ‘ondergeschikte’ horeca en ‘ondersteunende’ horeca en in de praktijk kunnen de termen tot verwarring leiden. Dit is begrijpelijk, want voor beide geldt dat het horeca betreft die gerelateerd is aan een andere hoofdfunctie. Toch is er een belangrijk verschil:

Ondersteunende horeca vindt plaats bij bijvoorbeeld het theater, de bioscoop, de bowlingbaan of de arcadehal. Tijdens het gebruik van de hoofdactiviteit is er de mogelijkheid om een hapje of drankje te nuttigen. Het betreft hier dus hoofdfuncties waarbij de horeca een integraal onderdeel is van een ontspanningsactiviteit en waarbij de hoofdfunctie ook over een horeca-exploitatievergunning en eventuele alcoholvergunning beschikt. De horeca-activiteit is daarom niet in oppervlak gelimiteerd, omdat dit onderdeel is van de leisure functie ter plaatse. Wel dient de horeca-activiteit duidelijk ondersteunend aan de hoofdactiviteit te zijn en géén eigen aantrekkingskracht te hebben op consumenten. Indien dit wel het geval is, dan is de horeca niet meer ondersteunend, maar zelfstandig; de horeca-activiteit zal dan ook als zodanig moeten worden beoordeeld.

Ondergeschikte horeca vindt daarentegen plaats bij functies waar horeca geen integraal onderdeel vormt van de hoofdfunctie, maar een aanvullende functie (lees: service) naar bezoekers. Het gaat bijvoorbeeld om horeca bij een bakker, tuincentrum of kapsalon. Voor deze ondergeschikte horeca is géén exploitatievergunning benodigd, maar dit is daarom wél gelimiteerd in oppervlak (10% van het totaal tot 50 m² wvo). Hier mag ook in geen geval alcohol worden geschonken. Als de wens bestaat voor een groter oppervlak en/of het schenken van alcohol, dan ontstaat voor de regelgeving een reguliere horecazaak, die als zodanig aangevraagd en beoordeeld moet worden.

De onderstaande nieuwe regels voor ondergeschikte horeca gaan gelden voor het hele grondgebied van de gemeente Alkmaar (na wijziging van het omgevingsplan; tot die tijd wordt er nog getoetst aan het huidige omgevingsplan):

• •

  Horeca als ondergeschikte activiteit is toegestaan bij publieksgerichte activiteiten.

• •

  De horecafunctie bedraagt maximaal 10% van het bruto vloeroppervlak tot maximaal 50 m². De horeca activiteit oogt daardoor duidelijk ondergeschikt aan de hoofdfunctie.

• •

  De openings- en sluitingstijden lopen gelijk met die van de hoofdactiviteit.

• •

  De horecafunctie beschikt niet over een zelfstandige in- en uitgang.

• •

  Het schenken van alcohol in combinatie met detailhandel is vanuit de Alcoholwet uitgesloten.

Paracommerciële horecabedrijven

Paracommerciële instellingen zijn niet-commerciële ‘rechtspersonen’, zoals stichtingen of verenigingen, die zich in de eerste plaats richten op het stimuleren van activiteiten van recreatieve, sportieve, sociaal-culturele, educatieve, levensbeschouwelijke of godsdienstige aard. Horeca-activiteiten behoren dus niet tot de corebusiness en zijn ondersteunend aan de hoofdactiviteit (zie blauwe kader vorige pagina). In de Alcoholwet (art. 4) is verplicht gesteld dat in iedere gemeente een verordening voor paracommerciële horeca van kracht moet zijn. Gemeenten worden zo verplicht gesteld om regels op te stellen met inachtneming van het tegengaan van oneerlijke concurrentie ten opzichte van de commerciële reguliere horeca. De gemeenteraad van Alkmaar heeft in de Algemene plaatselijke verordening (APV) de bijzondere bepalingen voor paracommerciële rechtspersonen vastgesteld. In de bijzondere bepalingen zijn regels vastgelegd over o.a. schenken van alcohol, sluitings­tijden, feesten van persoonlijke aard en verhuur aan derden. De vrije sluitingstijden zijn niet van toepassing op de paracommerciële horeca.

Er is een categorie paracommerciële horeca die niet goed past binnen de bijzondere bepalingen zoals vastgelegd in de APV. Het gaat om cultuurinstellingen die een groot publiek bedienen, zoals het Poppodium. Deze instellingen bedienen een specifieke doelgroep, ze vullen een niche binnen de horecaconcepten die niet vergelijkbaar is met die van de commerciële horeca en vervullen een rol in het aanbod aan horeca in Alkmaar. Voor deze specifieke paracommerciële horeca kan een ruimere sluitingstijd worden vastgesteld als dit in een specifieke behoefte voorziet, niet direct concurreert met de reguliere horeca en het pand ook akoestisch geschikt is.

Openbare orde, veiligheid en voorkomen van overlast

Veiligheid is een voorwaarde voor een sterke horecasector, en daarmee ook economisch belangrijk. De aanpak van veiligheid is tegenwoordig niet meer een zaak van de overheid en/of politie alleen. De gemeente is meer en meer regisseur voor het lokale veiligheidsbeleid. Naast de rol van de gemeente gaat het bij het waarborgen van de veiligheid om een samenwerking en inspanning van bedrijfsleven, maatschappelijke instanties, en ook bewoners. De aspecten op het gebied van openbare orde, veiligheid en het voorkomen van overlast zijn daarmee een gezamenlijk doel van alle betrokken partijen. In de Kadernota Veiligheid 2023-2026 is veilig uitgaan benoemd als één van de basiswerkzaamheden van de gemeente Alkmaar. Dit houdt onder andere in: horeca(toezicht) en het Convenant Veilig Uitgaan (zie hierna).

Verantwoordelijk ondernemen

Het uitgangspunt van vrij ondernemerschap en zelf­regulering door ondernemers legt de verantwoordelijkheid voor het exploiteren van de eigen onderneming voor een groot deel in handen van de exploitant zelf. De ondernemer zorgt er zelf voor dat de zaken op orde zijn en dat de regels niet worden overtreden. De ondernemer neemt zelf maatregelen om ervoor te zorgen dat de veiligheid wordt gewaarborgd en dat overlast wordt voorkomen.

Convenant Veilig Uitgaan

In juni 2021 maakten de gemeente Alkmaar, de politie, Horeca Nederland, de nachtburgemeester en bewonersvereniging Hart voor Alkmaar afspraken over het uitgaansleven in de Alkmaarse binnenstad. Ze legden deze afspraken vast in het convenant Veilig Uitgaan. 2021-2025. Op 19 maart 2024 keken partijen met elkaar terug en alvast vooruit. Conclusie: er is alle aanleiding om met elkaar door te gaan op de ingeslagen weg. Het convenant is verlengd en loopt door tot en met 2029. De convenantpartners werken voor de periode 2025 - 2029 een nieuw actieprogramma uit.

Resultaten vanuit het convenant Veilig Uitgaan 2021-2025 zijn onder andere de inzet van het Sus-team, het verbeteren van de uniformiteit en kwaliteit van horecaportiers, horecatrainingen en de gezamenlijke inzet tegen drugsgebruik, horecageweld en seksuele intimidatie. Deze onderwerpen blijven ook de komende jaren op de agenda van de projectgroep Convenant Veilig Uitgaan staan.

Veilige Steden

De gemeente Alkmaar heeft zich op 8 maart 2025 (Internationale Vrouwendag) aangesloten bij het landelijke programma Veilige Steden. Dit programma zorgt voor meer veiligheid in de openbare ruimte voor vrouwen en meiden. De gemeente Alkmaar wil hiermee straatintimidatie verminderen en bewustwording vergroten.

Protocol Collectieve Horeca Ontzegging

Alkmaar is een prachtstad waar men uitgaat zonder agressie, wapens, (hard)drugs, ongewenste intimiteiten en vernielingen. Bezoekers die zich hier niet aan houden en onrust zaaien, zijn niet meer welkom in de horeca. Met de collectieve horecaontzeggingen (CHO) kan bezoekers die de huisregels van een horecagelegenheid overtreden de toegang worden ontzegd (huisvredebreuk). Een dergelijk horecaverbod geldt dan voor alle aangesloten horecagelegenheden en voor een paar maanden tot een jaar. De duur van de ontzegging hangt af van de ernst van de overtreding. De horeca weert op deze manier bezoekers die met hun gedrag de sfeer voor andere bezoekers verpesten en het Alkmaarse uitgaansleven onveilig maken.

Milieuaspecten

In het milieubeleid is voor de horeca met name de geluidsnormering relevant. Geluidsnormen kunnen de exploitatiemogelijkheden van horecabedrijven beperken. De ondernemer is zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de geluidnormen en het akoestisch in orde hebben van de horeca inrichting. De ondernemer zal bij twijfel op eigen kosten moeten voorzien in een akoestisch rapport waaruit blijkt dat het akoestisch klimaat op orde is of waaruit blijkt welke maatregelen genomen moeten worden om akoestisch te voldoen. Indien niet kan worden voldaan aan de geluidsnormen zal de ondernemer zijn horecaconcept moeten aanpassen. De uitvoering en handhaving van de milieunormen zijn in handen van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord.

Gemeenten hebben de mogelijkheid om in het omgevingsplan gebieden aan te wijzen waarvoor aparte regels gelden, bijvoorbeeld ruimere geluidsnormen. De gemeente Alkmaar streeft (binnen haar mogelijkheden qua normering) naar een zo ruim mogelijke geluidsnorm in de twee horecaconcentratiegebieden. Dit wordt geregeld in het nieuwe omgevingsplan.

Terrassen

Terrassen versterken zowel in de binnenstad als daarbuiten bij bijvoorbeeld een theetuin in het landelijk gebied, de levendigheid en aantrekkelijkheid van de gemeente Alkmaar. Ze fungeren als huiskamers buitenshuis en zijn vooral in de zomer het visitekaartje van de gemeente. Voor horecaondernemers zijn terrassen essentieel, maar de openbare ruimte is beperkt. Daarom is een zorgvuldige afweging nodig tussen terrassen, groen, verkeer, parkeren, evenementen en erfgoed, zeker in de binnenstad waar al veel terrassen zijn.

Terrassen blijven behouden zoals ze zijn, maar uitbreiding is mogelijk als na een zorgvuldige afweging over de schaarse openbare ruimte blijkt dat dit ruimtelijk mogelijk is én alleen als een uitbreiding echt toegevoegde waarde heeft op meerdere vlakken. Maatwerk is hierbij geboden.

Afgelopen jaren heeft een dergelijke afweging plaatsgevonden bij een aantal zogenaamde coronaterrassen (zie terrassenkaart binnenstad in bijlage). Daar waar dat mogelijk en van toegevoegde waarde was, zijn deze terrassen behouden. Het opgestelde toekomstperspectief per deelgebied (§4.3.2) biedt houvast en inspiratie bij de maatwerkafweging: is er een geschikte terrasopstelling te vinden die van toegevoegde waarde is voor het gebiedsprofiel, zonder dat het (een onacceptabele) afbreuk doet aan de binnenstadsbeleving (o.a. historische uitstraling, leefbaarheid en toegankelijkheid).

De uitstraling en beleving van terrassen wordt steeds belangrijker. Consumenten zoeken sfeer, uitstraling en comfort, waardoor terrassen steeds meer een verlengstuk van de horecazaak zijn. De eigen identiteit van het terras, maar ook zeker de eigen identiteit van een horeca­plein of straat dragen bij aan de aantrekkelijkheid van de openbare ruimte en de beleving van bezoekers. De ondernemers nemen het initiatief tot het bereiken van een uniforme uitstraling per gebied; de gemeente en KHN Alkmaar kunnen hier ondersteuning bij bieden.

In de Uitvoeringsregels horecabeleid staan duidelijke richtlijnen over formaat, meubilair, toegankelijkheid, en openbare orde en veiligheid. Voor sommige gebieden, zoals de Laat-west, gelden aanvullende regels om een passende uitstraling te creëren. Op basis van de gewenste beeldkwaliteit en de beschikbare ruimte is een terrasplan opgesteld die bij de vergunningver­lening meeweegt. Samen met horecaondernemers kan zo’n terrasplan voor meerdere gebieden worden opgesteld.

Terrassen moeten een open karakter behouden; volledig afsluiten met terrasschermen en parasols of overkappingen is ongewenst. Een buitenterras moet ook echt een ‘buiten’ zijn. In de zoektocht naar meer comfort en beleving zien we steeds meer verschijningsvormen van (vaste) terrasschermen en (vaste) parasolconstructies. Om het open karakter in de openbare ruimte te behouden en om duidelijkheid te geven over terrasschermen, parasolconstructies en terrasmeubilair zijn regels opgenomen in de uitvoeringsregels.

Opgestapeld meubilair kan storend en rommelig zijn, zeker als een terras geopend is terwijl de naastgelegen horecaondernemer zijn terrasmeubilair nog opgestapeld heeft staan. Dat geeft niet de gezellige sfeer die bezoekers verwachten. Ook bij evenementen zal het terras (meestal) opgeruimd moeten worden. Daarom wordt samen met horecaondernemers gezocht naar oplossingen die zowel de uitstraling als de veiligheid waarborgen.

Vergunningverlening

De horeca moet aan veel regels voldoen. Vergunningen en regels met betrekking tot de Alcoholwet, APV (exploitatievergunning en terras), Omgevingswet, Wet op de kansspelen en de Wet Bibob leggen veel beslag op de tijd van de ondernemer, maar zijn ook nodig om leefbaarheid, openbare orde en veiligheid in de gemeente te waarborgen. De horecasector is, in de nasleep van corona, met schulden, stijgende inkoopprijzen, energiekosten en personeelstekorten, een kwetsbare sector voor ondermijning en criminaliteit. Om de sector gezond te houden is zorgvuldige toetsing bij de vergunningsaanvraag nodig. Zo is de Bibob-toets erop gericht te voorkomen dat de overheid criminele activiteiten faciliteert en daarmee ook op het beschermen van de concurrentiepositie van bonafide ondernemers. De gemeente blijft zich zoals afgelopen jaren inzetten om de horecaondernemers zoveel mogelijk van administratieve lasten te ontzien en de dienstverlening naar de ondernemers optimaal te houden.

Om een eerlijk speelveld te behouden tussen horeca ondernemers en detailhandel die zich net als horeca hoofdzakelijk richt op het verstrekken en bezorgen van warme maaltijden en dranken, wordt een exploitatievergunningsplicht ingevoerd voor deze ‘bezorg- en afhaalhoreca’. Hierdoor ontstaat meer regulering op deze bezorg- en afhaalbedrijven en kan ook getoetst worden op de integriteit van deze ondernemers. Ook biedt dit de mogelijkheid om aanvullende maatwerkafspraken op te nemen voor de horecazaak.

Handhaving

De regels waaraan ondernemers zich dienen te houden liggen vast in wetten zoals de Alcoholwet en in de voorschriften van vergunningen en ontheffingen die verleend worden op basis van de APV. Daar waar deze nota voornamelijk ruimte biedt aan de ondernemer, is handhaving juist gericht op het controleren op de regels met als doelstelling dat de gemeente leefbaar blijft. Een professioneel horecaondernemer kent het kader van de regelgeving waarbinnen de exploitatie van het horecabedrijf dient plaats te vinden. De horecaondernemer heeft, net als de gemeente, politie en bewoners, een belang bij een goed sociaal klimaat in zijn directe omgeving. Wanneer de balans op het gebied van veiligheid, openbare orde en overlast is verstoord, is dat slecht voor het imago van de horeca en schrikt dat potentiële klanten af.

De horecahandhaving is nader geregeld in de Uitvoeringsregels horecabeleid. Het handhavings-arrangement in de Uitvoeringsregels horecabeleid wordt aangepast aan de nieuwe kaders vanuit deze horecanota.

De Uitvoeringsregels horecabeleid hebben als doelstelling: ‘duidelijkheid in voorlichting en effectief overheidsoptreden’. Er wordt gewerkt met het ‘3 x geel = rood’- en ‘3 x rood = zwart’-principe. De overtredingen zijn ingedeeld in categorieën: administratieve overtredingen, terrasovertredingen, overtredingen die invloed hebben op de openbare orde en veiligheid, leefbaarheid en gezondheid, en zware overtredingen op het gebied van strafrecht, Opiumwet en wapenwetgeving. Iedere overtreding kent zijn eigen weging.

Er is inmiddels ervaring opgedaan met het handhavingsarrangement voor de horeca en het is effectief gebleken. Het aantal gele kaarten die worden opgelegd neemt af sinds de invoering van de uitvoeringsregels, mede door de dialoog die is ontstaan tussen gemeente en de ondernemers over de regels. Bij voorkeur wordt er vooraf gewaarschuwd door de gemeente en wordt vooraf door ondernemers informatie ingewonnen over of iets wel of niet mag. De ondernemers weten inmiddels aan welke regels ze zich dienen te houden en de meesten houden zich hier dan ook aan.

Shisha Lounges

De shisha lounge is een relatief nieuw en populair horeca­concept. Het roken van een waterpijp, in een ontspannen sfeer, staat centraal en meestal vindt er geen verkoop plaats van alcoholhoudende dranken.

Het roken van een waterpijp is echter niet zonder brand- en koolmonoxidegevaar en het levert ook de nodige (geur)hinder voor de omgeving op. Daarnaast zijn er landelijk en in Alkmaar de afgelopen jaren voorbeelden geweest waarbij dit type horecabedrijf hinder opleverde voor de omgeving en er illegale activiteiten plaatsvonden.

In de Uitvoeringsregels horecabeleid wordt daarom een regeling opgenomen voor de toetsing van vergunningsaanvragen voor shisha lounges. Zo kan getoetst worden of de locatie voldoet en of voldoende veiligheidsmaatregelen worden genomen om gevaar en misstanden te voorkomen.

5.3 Actielijst

In de horecanota worden diverse zaken vermeld die een concrete aanpassing betekenen ten opzichte van het voorgaande beleid. Voor het overzicht worden deze zaken hier nog eens opgesomd.

• ■

  Inpassen gemeentelijke horecastructuur in omgevingsplan: op de te versterken of behouden locaties wordt of blijft een passend horeca aanbod mogelijk. Voor locaties buiten de structuur kan transformatie naar andere functies worden overwogen.

• ■

  Inpassen gebiedsgerichte uitwerking binnenstad in omgevingsplan: Planologisch mogelijk maken, behouden of uitsluiten (middels overgangsregeling) van gewenste horeca per deelgebied. Dit behelst onder andere het behouden van het maximum van 10% horeca in de Langestraat en het beperkt verruimen van de mogelijkheden voor dag- en/of avondhoreca in de andere straten binnen de voormalige centrumbestemming.

• ■

  Nieuwe horeca categorisering: uitwerken nieuwe methodiek voor sturen op gewenst horeca aanbod per locatie, op basis van activiteiten. Dit ter vervanging van de bestaande horeca categorisering. Dient te gebeuren in nauwe samenspraak met direct belanghebbenden, zoals ondernemers en eigenaren. Nieuwe methodiek vervolgens opnemen in omgevingsplan. Overgangsregeling voor bestaande horecabedrijven.

• ■

  Inpassen nieuwe gemeente brede regel voor ondergeschikte horeca. Voor locaties waar al een dergelijke regeling in het omgevingsplan staat wordt maatwerk geleverd.

• ■

  Exploitatievergunning voor bezorg-/afhaalhoreca: De exploitatievergunningsplicht voor bezorg- en afhaalhoreca wordt in de APV en 'Uitvoeringsregels horecabeleid' opgenomen. Nieuwe vestigingen zijn direct vergunningsplichtig, bestaande bezorg- en afhaalzaken vallen tot januari 2027 onder het overgangsrecht. Binnen deze periode worden deze ondernemers uitgenodigd om legesvrij een aanvraag te doen

• ■

  Uitwerken nieuw beleid en regelgeving voor terrassen. Toegankelijkheid van de publieke ruimte, uniformiteit in de uitstraling en het opbergen van meubilair zijn belangrijke thema´s.

• ■

  Deze horecanota en de effecten van de gemaakte keuzes in het beleid worden enkele jaren na vaststelling geëvalueerd met de betrokken partijen. Het beleid wordt bijgesteld of herzien indien blijkt dat de gewenste doelstellingen niet worden behaald of er negatieve effecten uit het gevoerde beleid blijken voort te komen.