Actieprogramma Economie 2040, toekomst van de Alkmaarse economie

Ondertekening

Bijlage A – Kaders en context

In dit hoofdstuk zoomen we in op de kaders en context die relevant zijn voor dit actieprogramma. De omgevingsvisie en de actualisatie hiervan zijn al toegelicht in hoofdstuk 4.

A.1Gemeentelijke beleidskaders

A.1.1Gemeentebrede beleidskaders

Actieprogramma Economie 2020 - 2024

Zoals toegelicht in de inleiding stelde de gemeente Alkmaar in 2020 het actieprogramma Economie 2020-2024 vast. Dit programma bouwt voort op de pijlers ‘Aantrekkelijk, Ondernemend & Innovatief en Uitnodigend’. Binnen deze pijlers wordt onderscheid gemaakt in verschillende thema’s en bijbehorende strategische doelstellingen.

Pijler Aantrekkelijk

• •

  Binnenstad

  We willen de binnenstad zo positioneren dat de gemiddelde verblijfstijd en de gemiddelde uitgave per bezoeker toenemen. Dit doen we door van de gehele binnenstad een goed op elkaar afgestemd systeem te maken. Denk aan het profileren van kwaliteitskenmerken en -functies en te zorgen voor passende bereikbaarheid voor bezoek (zowel kort/lang als dichtbij/ver weg). We willen naar een hogere kwaliteit van het winkelaanbod in het historisch centrum en een meer complete bewinkeling in Overstad.

• •

  Toerisme, recreatie en buitengebied

  Het versterken van Alkmaar als dé regionale stad om te bezoeken, te recreëren en te verblijven, gekoppeld aan een aantrekkelijk buitengebied met een herkenbare identiteit. We houden het beleid ten aanzien van horecavestigingen actueel. Ook willen we komen tot een meer eenduidige (regionale) promotie naar specifieke doelgroepen toe, met het jaarrond evenementenprogramma, passend bij het Alkmaarse DNA.

Pijler Ondernemend & Innovatief

• •

  Duurzame Innovatie

  Kennisontwikkeling en -versterking – We willen de kennisstructuur in Alkmaar en de regio compleet maken, met een structurele vertegenwoordiging op wo-niveau inclusief een goede aansluiting van onderwijs in de hele keten. Dit doen we door het laten aanhaken van meer mkb-bedrijven en snelgroeiende jonge bedrijven (scale-ups) bij het aanwezige kennisnetwerk en tegelijkertijd de samenwerking van dit netwerk optimaliseren binnen de samenwerking van overheid, onderwijs en bedrijfsleven. Verder wordt ingezet op het versterken van energie innovaties en IT, waardoor nieuwe werkgelegenheid ontstaat bij bestaande en nieuwe bedrijven, bijvoorbeeld op het Energy Innovation Park. Afstudeerders op alle niveaus blijven behouden voor de regio.

  IT-bedrijven aan de top - Samen met de sector gaan we het gesprek aan over de doorgroeimogelijkheden in Alkmaar. In de Kanaalzone en het stationsgebied bieden we een interessant vestigingsklimaat voor IT- bedrijven. Door nieuwe banen aan te bieden in combinatie met passende woon-werkmogelijkheden en brede voorzieningen, moet het mogelijk worden om nieuwe medewerkers/inwoners voor de IT-sector aan te trekken.

  Data science en smart city – De doelstelling is de digitale infrastructuur gereed te maken om de beleidsmonitoring te verbeteren en smart city- infrastructuur uit te rollen. We dagen bedrijven uit met nieuwe smart city- oplossingen, producten en diensten te komen, zodat de economie een extra stimulans krijgt. Een gunstig extra effect hiervan is dat de gemeente Alkmaar meer naamsbekendheid krijgt op deze thema’s. Het Mobility Laboratory levert oplossingen en instrumenten op voor huidige en toekomstige mobiliteitsvraagstukken die voortvloeien uit de groei- en bereikbaarheidsambities.

  Creatieve en innovatie werklocaties – Het doel is Alkmaar te positioneren als de gemeente die alle ruimte biedt aan creativiteit en innovatie. Uit creativiteit komen immers nieuwe economische activiteiten voort.

• •

  Onderwijs en arbeidsmarkt

  We werken aan evenwicht op de lokale en regionale arbeidsmarkt door het op maat aanbieden van arbeidsmarktprojecten aan bedrijven, werkzoekenden en werkenden middels een optimale samenwerking met het RPA. We maken gebruik van de bestaande organisatorische infrastructuur en optimaliseren de samenwerking met onderwijs en maatschappelijk partners.

Pijler Uitnodigend

• •

  Ruimte voor vitale woon-werkgebieden

  De doelstelling is ondernemers optimaal te faciliteren zodat letterlijk en figuurlijk ruimte ontstaat voor nieuwe bedrijvigheid alsmede behoud en uitbouw van bestaande bedrijvigheid. Waar mogelijk geven we hieraan invulling door het stimuleren van gemengde woon-werkgebieden.

• •

  Bereikbaarheid, mobiliteit en infrastructuur

  Onze doelstelling is een optimale bereikbaarheid in Alkmaar en een groei van innovatief vervoer. In 2025 is de haven op Boekelermeer gerealiseerd. Deze haven versterkt de watergebonden bedrijvigheid in de regio. Verder beschikt Alkmaar sinds 2020 over een glasvezelnetwerk.

  Daarnaast biedt de gemeente volop ruimte voor infrastructuur die nieuwe vormen van energie ondersteunt.

Agenda Duurzaam Alkmaar

De Agenda Duurzaam Alkmaar biedt een strategisch kader voor de verduurzaming van de stad tot 2050. De gemeente koppelt ecologische ambities aan economische kansen. Vier thema’s staan centraal: energie- en warmtetransitie, mobiliteit, klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie. Elk thema bevat concrete doelen, uitvoeringsprogramma’s en monitoring. Economisch relevante speerpunten zijn:

• •

  Circulaire economie als groeimodel

  Alkmaar wil in 2050 volledig circulair zijn. De gemeente stimuleert circulair ondernemen, ondersteunt netwerken en geeft koplopers een podium. Er komt een nieuw grondstoffenbeleid. Bedrijven worden actief betrokken bij kennisdeling, innovatie en gedragsverandering. Ook in de bouw en infrastructuur worden circulaire principes toegepast.

• •

  Duurzame energie en innovatie

  De energietransitie biedt kansen voor lokale werkgelegenheid en innovatie. De gemeente werkt samen met bedrijven aan wind- en zonne- energieprojecten, waterstofproductie en slimme netwerken.

  Innovatieprojecten zoals POCITYF versterken de regionale kenniseconomie.

• •

  Duurzame mobiliteit en logistiek

  Alkmaar werkt aan een volledig emissievrije mobiliteit in 2050. Dat vraagt om nieuwe infrastructuur, gedragsverandering en slimme stadslogistiek. Samen met ondernemers ontwikkelt de gemeente hubs voor schone bevoorrading van de binnenstad en laadinfrastructuur voor ondernemers die hun wagenpark elektrificeren. Ook het gemeentelijk wagenpark wordt stap voor stap verduurzaamd.

  Daarnaast onderzoekt Alkmaar hoe bedrijventerreinen beter bereikbaar kunnen worden. Samen met regiogemeenten, de provincie en het Rijk werkt de gemeente aan een betere doorstroming op de ring Alkmaar. Tegelijkertijd actualiseert Noord-Holland Noord de bereikbaarheidsvisie voor de regio.

• •

  Groene leefomgeving als vestigingsfactor

  Investeringen in biodiversiteit, vergroening en klimaatadaptatie dragen bij aan een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Dit versterkt het vestigingsklimaat voor bedrijven en stimuleert duurzame gebiedsontwikkeling.

• •

  Publiek-private samenwerking als sleutel

  De gemeente werkt nauw samen met woningcorporaties, netbeheerders, ondernemers en kennisinstellingen. Deze samenwerking is essentieel voor het realiseren van de duurzaamheidsambities én het benutten van economische kansen.

Woonvisie Alkmaar 2040 (conceptversie)

Alkmaar groeit. De gemeente verwacht dat het aantal inwoners stijgt van circa 110.000 in 2023 naar ongeveer 140.000 in 2040. Om die groei op te vangen, wil Alkmaar tot 2040 zo’n 18.700 woningen bouwen. Er is nu al een tekort aan alle typen woningen. De woningbouwopgave moet daarom in balans zijn met de bevolkingsgroei.

Alkmaar wil een gemeente zijn waar mensen prettig wonen, leven en werken. Een gezonde en duurzame economie is daarvoor onmisbaar. Zonder economische draagkracht komen sociale en culturele voorzieningen onder druk te staan. Daarom biedt de gemeente ruimte aan sociaal ondernemerschap. Ook de overgang naar een circulaire economie krijgt een plek in de woonvisie. De gemeente heeft vier ambities geformuleerd voor de toekomst:

• •

  Groei en kracht in balans: toegankelijk, betaalbaar en beheersbaar wonen

• •

  Ongedeeld en inclusief: een vitale, leefbare en sociaal duurzame stad

• •

  Duurzaam, gezond, veilig en klimaatbestendig wonen

• •

  Samen doen: iedereen blijft in positie en pakt zijn of haar rol

Tot slot wijst de gemeente op haar wettelijke taak om aandachtsgroepen, zoals studenten en arbeidsmigranten te huisvesten. Ook dat heeft invloed op de lokale economie.

Verkenning universitair onderwijs in Alkmaar

De gemeente Alkmaar onderzocht in 2025 of universitair onderwijs in de stad haalbaar en wenselijk is8. De conclusie luidt dat realisatie op korte termijn niet voor de hand ligt. Wel biedt een middellangetermijnvisie, met een horizon van ongeveer vijf jaar, kansen om gericht te bouwen aan regionale ontwikkeling.

Door te focussen op kansrijke thema’s zoals energie, food & agri, zorg, nucleaire technologie, data science en biologie sluit Alkmaar aan bij haar economische sterktes. Als de gemeente daarnaast actief relaties opbouwt met colleges van bestuur van universiteiten, ontstaat ruimte om op termijn initiatieven aan te trekken. Denk aan fieldlabs of een universitaire dependance. Een sterke propositie is daarbij essentieel: het ecosysteem in en rond Alkmaar moet goed aansluiten op de strategische thema’s van potentiële partners.

Horecanota Alkmaar

In 2015 is de horecanota vastgesteld. Hierin is een aantal speerpunten opgenomen:

• •

  Vrij ondernemerschap (vertrouwen in de ondernemer, minder regulering, en ondernemer verantwoordelijk voor orde en veiligheid)

• •

  Vrije sluitingstijden (ondernemer mag zelf sluitingstijden bepalen, geen verplichte portiers)

• •

  Vestiging van nieuwe horeca/versterking van (dag)horeca in kernwinkelgebied (betere totaalbeleving, meer gezelligheid en sfeer)

Momenteel wordt gewerkt aan de actualisatie van het horecabeleid. Naar verwachting zal dit eind 2025 worden aangeboden aan de gemeenteraad.

Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2040

De Stedelijke Mobiliteitsvisie 2040 legt de basis voor een toekomstbestendige mobiliteit in Alkmaar. De visie versterkt zowel de leefbaarheid als de economische ontwikkeling van de stad. De visie kiest bewust voor een gelijkwaardige benadering van lopen, fietsen, openbaar vervoer en auto. Deze aanpak wordt gekoppeld aan verkeersveiligheid en een aantrekkelijke, goed bereikbare stad. De visie is tot stand gekomen via een breed participatief proces en opgevolgd met een uitwerkingsagenda. Voor dit actieprogramma is de relevantie direct: betere ontsluiting van (regionale) woon‑ en werklocaties, hogere OV‑ en fietsconnectiviteit en veilige doorstroming versterken het vestigingsklimaat, ondersteunen de woon‑werkbalans en borgen Alkmaars rol als regionale schakel tussen Noord‑Holland Noord en de MRA. Zo draagt de mobiliteitsvisie bij aan onze ambitie om de werkgelegenheid richting 2040 te laten meegroeien.

Strategienota Citymarketing en Evenementen 2024-2028

De gemeente Alkmaar zet citymarketing en evenementen in om de brede welvaart te versterken. De stad wil aantrekkelijk blijven voor bewoners, bezoekers, bedrijven en talenten. Citymarketing helpt om het imago van Alkmaar te versterken en economische groei te stimuleren.

De focus ligt op het aantrekken van kwalitatieve bezoekers, vooral in de rustige maanden. Evenementen zorgen voor levendigheid, versterken de identiteit van de stad en dragen bij aan sociale samenhang. Alkmaar ondersteunt lokale evenementen die passen bij het ‘Verhaal van Alkmaar’, zoals Kaeskoppenstad en Alkmaar Ontzet.

De gemeente werkt samen met Stichting Hart van Noord-Holland aan een professionele aanpak. Deze stichting verbindt publieke en private partijen en voert de citymarketing uit. Ook op regionaal niveau zoekt Alkmaar samenwerking om de aantrekkingskracht van de regio te vergroten. Door citymarketing en evenementen slim te combineren, bouwt Alkmaar aan een sterke economie én een prettige leefomgeving.

A.1.2Gebiedsspecifieke gemeentelijke beleidskaders en onderzoeken

Marktverkenning kantoorruimte in het Stationsgebied: focus op kwaliteit en locatie

In 2023 is een marktverkenning uitgevoerd naar de kansen voor kantoorruimte in het Stationsgebied van Alkmaar9. Daaruit blijkt dat goed bereikbare, multifunctionele locaties zoals deze het meest toekomstbestendig zijn. De vraag naar kantoorruimte groeit juist op dit soort plekken, ondanks de algemene afname van kantoorgebruik. Tot 2040 is er ruimte voor maximaal circa 16.000 m² extra kantoorruimte in het gebied. Om overaanbod te voorkomen, is het advies om plancapaciteit elders in de stad te beperken. De focus ligt op kleinschalige tot middelgrote gebruikers (tot 1.000 m²), met voorkeur voor locaties dicht bij de stationstoegangen. Naast kantoorruimte is er behoefte aan kleinschalige bedrijfsruimte, als aanvulling op de geplande horeca, winkels en maatschappelijke voorzieningen.

Onderzoek detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar: ruimte voor diversiteit

In 2020 is onderzoek gedaan naar de detailhandelsstructuur in de binnenstad van Alkmaar10. Ondanks de opkomst van online winkelen en afnemende passantenstromen (vooral in kleinere zijstraten), blijft Alkmaar aantrekkelijk als regionaal centrum met een historische binnenstad. Gezien de onomkeerbaarheid van de trend naar minder fysiek winkelen is een belangrijke keuze gemaakt: een tweetal hoofdwinkelstraten is aangewezen (Langestraat en de Laat) met daaromheen aanloopstraten (‘dwaalmilieu’) met verrassende winkels en nieuwe concepten. Daarnaast zijn er gebiedsprofielen opgesteld. Dit omdat er verschillende deelgebieden zijn met eigen kenmerken en kwaliteiten. De diversiteit benutten zorgt voor een betere aantrekkingskracht. Per deelgebied wordt bepaald in hoeverre functiemenging is toegestaan. Onderstaand figuur laat de verschillende gebiedsprofielen zien en onderstaande tabel geeft een samenvatting van de verschillende deelgebieden.

Figuur A.1: Visie gebiedsprofielen detailhandelsstructuur centrum van Alkmaar

Bron: Detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar – DTNP (2020).

Tabel 7: Samenvatting belangrijkste kenmerken gebiedsprofielen detailhandelsstructuur

Bron: DTNP (2020), samenvatting Stec Groep (2025).

Quickscan Overstad als toekomstbestendig woonwinkelcluster

Overstad is het grootste woonwinkelcluster in Noord-Holland Noord en vervult een belangrijke regionale functie. Circa 80% van het woninginrichtingsaanbod in Alkmaar is hier gevestigd. De quickscan laat zien dat het huidige aanbod in balans is met de vraag. Ook richting 2035 blijft de omzetpotentie vergelijkbaar, ondanks de groei van online bestedingen en het toenemend aantal inwoners. De verwachte bevolkingsgroei in Alkmaar voor extra draagvlak. Tegelijk blijft de fysieke winkel relevant, vooral voor oriëntatie, advies en beleving. Voorwaarde voor behoud van het huidige aanbod is dat randvoorwaarden zoals bereikbaarheid en betaalbare huurprijzen op orde blijven.

Overstad kent een duidelijke tweedeling in het winkelaanbod (zie ook onderstaand figuur). Het zuidelijke deel, grenzend aan de binnenstad, vormt het GDV-cluster met grootschalige detailhandel zoals sportzaken, elektronicazaken en twee supermarkten. Het noordelijke deel is het PDV- cluster, gericht op verkoop van volumineuze artikelen zoals woninginrichtingszaken en doe-het-zelf-zaken. Deze indeling helpt om functies te clusteren, bezoekersstromen te sturen en het gebied toekomstbestendig te ontwikkelen. De quickscan adviseert om het huidige winkelaanbod op Overstad te behouden. Uitbreiding is niet nodig, maar consolidatie is realistisch. Wel vraagt de combinatie van grootschalige winkels en een groeiende woonfunctie om zorgvuldige ruimtelijke inpassing.

Figuur 10: Gebiedsindeling detailhandelsfuncties Overstad

Bron: Quickscan detailhandel Overstad – DTNP (2025).

Functiemenging en economie Alkmaars Kanaal

In 2022 onderzochten we de mengbaarheid van bedrijven aan het Alkmaars Kanaal. We brachten in kaart hoeveel van het huidige ruimtegebruik gecombineerd kan worden met wonen, en onder welke voorwaarden dat mogelijk is. Uit het onderzoek blijkt dat de mengpotentie groot is. Veel bedrijven kunnen in theorie blijven als er woningen bijkomen. Toch is het bestaande vastgoed vaak niet geschikt om direct te mengen met wonen.

Transformatie is nodig. Na transformatie kan vergelijkbare bedrijvigheid terugkeren, mits er passende bedrijfsruimte beschikbaar komt. De betaalbaarheid van die ruimte is daarbij cruciaal, afhankelijk van de doelgroep. Hoe groot de vervangingsvraag precies is, weten we nog niet. Dat hangt af van de definitieve uitwerking van ontwikkelkaders en van de mate waarin bedrijven kunnen blijven, landen of terugkeren in de transformatiegebieden langs het kanaal.

Ontwikkelkaders Alkmaars Kanaal

De gemeente Alkmaar werkt aan een grootschalige transformatie langs het Noordhollandsch Kanaal. Vier ontwikkelkaders geven richting aan de gebiedsontwikkeling van Overstad, Overdie, Oudorp en Viaanse Molen. Elk gebied krijgt een eigen profiel, maar samen vormen ze een samenhangend stedelijk netwerk met ruimte voor wonen, werken, voorzieningen en groen.

Overstad: gemengd stadsdeel met stedelijke mix

Overstad verandert van een winkel- en werkgebied naar een gemengd stadsdeel met ruimte voor circa 1.700 nieuwe woningen (naast de 600 die al zijn gerealiseerd of in aanbouw zijn). Het programma groeit naar circa 490.000 m² bruto vloeroppervlak, waarvan ongeveer 60% wonen. De rest bestaat onder andere uit winkels, kantoren, cultuur en maatschappelijke voorzieningen. Overstad blijft dé locatie voor grootschalige detailhandel (PDV) in Alkmaar. De woonboulevard aan de Koedijkerstraat blijft behouden, maar krijgt een groenere en meer stedelijke uitstraling. De grootschalige eenlaagse winkels transformeren naar gestapelde city-concepten, waardoor ruimte ontstaat voor wonen en werken boven winkels. Het gebied krijgt een cultuurcluster rond de bioscoop en het poppodium, een centrale parkeervoorziening met multifunctionele plint en een groenblauw raamwerk met parken, pleinen en groene hoven. De identiteit van Overstad draait om ‘ontspannen stedelijkheid’, met een mix van wonen, werken en recreatie aan het kanaal. De ontwikkelstrategie zet in op geleidelijke groei. Door de versnipperde eigendomsstructuur ontstaat stap voor stap het nieuwe Overstad, op initiatief van eigenaren en gebruikers.

Oudorp: stedelijk woon-werkgebied in een groene setting

Bedrijventerrein Oudorp verandert in een gemengd woon-werkgebied met een duidelijke identiteit als ‘stedelijke gemeenschap’. In totaal komen er circa 3.300 woningen bij. De ambitie is dat de werkgelegenheid in het gebied minimaal behouden blijft. Elk bouwplan moet minimaal 20% werkfunctie bevatten, wat zorgt voor een blijvende economische dynamiek. Het gebied wordt ontwikkeld in clusters, waarbij samenwerking tussen eigenaren centraal staat. De Edisonweg transformeert tot levendige laan met werkfuncties in de plint. De Westfriese Omringdijk, de Drukkerij en de Scheepswerf Witsen zijn belangrijke ruimtelijke dragers. Er komen levendige plekken, kindlinten, recreatieve routes en een groen activiteitenplein. De gemeente investeert in de openbare ruimte en stelt spelregels op voor beeldkwaliteit, duurzaamheid en functiemenging. De transformatie gebeurt geleidelijk en organisch, met ruimte voor bestaande bedrijven om mee te bewegen.

Overdie: robuust gemengd stedelijk gebied

Overdie transformeert deels naar een gemengd stedelijk gebied. In de kanaalzone komen circa 13.500 m² aan werkfuncties en voorzieningen en zo’n 1.150 woningen. Het exacte aantal woningen is afhankelijk van de uitwerking per cluster. Het bestaande bedrijventerrein ten zuiden van de Strooijonkerstraat blijft behouden. Hier ligt de focus op verduurzaming van gebouwen en openbare ruimte. In de kanaalzone ontstaat een robuust kanaalpark van ruim 3 hectare met groene erven, een schegpark en een netwerk van wandel- en fietsroutes. De Herculesstraat wordt de centrale ontsluitingsroute met levendige plinten voor werkfuncties. De bebouwing varieert van drie tot acht lagen, met enkele hoogteaccenten tot twaalf tot zestien lagen. Overdie krijgt een stoer en informeel karakter, met ruimte voor maakbedrijven, creatieve industrie en kleinschalige kantoren. De ontwikkelstrategie voor Overdie is gericht op een geleidelijke en flexibele transformatie. Het is belangrijk dat het proces daarbij net zo veel aandacht krijgt als het eindresultaat. We zorgen ervoor dat werken niet verdrongen wordt door wonen. Om deze reden is het plan zo opgebouwd dat het nieuwe woon-werkgebied zich kan ontwikkelen naast het bestaande bedrijventerrein. Zo ontstaat ruimte voor verschillende stedelijke functies én voor een mix van tempo’s in de ontwikkeling.

Viaanse Molen: de zachte stad aan het kanaal

Viaanse Molen wordt een groene, duurzame stadswijk met ruim 2.000 nieuwe woningen verdeeld over vijf ontwikkeleilanden: Kantorenpark, Pendorp, Sluiseiland, Kanaaldijk (Plan Buitenvaart) en Bedrijvenpark + Connexxionterrein. Het programma bestaat uit 80% wonen en 20% werken/voorzieningen, met ruimte voor buurtkamers, zorg, sport en maatschappelijke functies. Elk eiland krijgt een eigen karakter en ontwikkelsnelheid. De transformatie is organisch en gebaseerd op samenwerking tussen eigenaren. Het landschapspark verbindt de eilanden en vormt de ruimtelijke drager. De groene inrichting is leidend: elke ontwikkeling moet minimaal 20% van de eigen kavel met groen (of water) inrichten. Het Kantorenpark transformeert tot een levendige gemengde stadswijk. Pendorp wordt een unieke levendige en duurzame woonomgeving waar wonen, werken, ondernemen en ontspannen samenkomen. Sluiseiland wordt ontwikkeld tot laagbouwmilieu met onder andere gezinswoningen en bijzondere woonvormen. Plan Buitenvaart (Kanaaldijk) bestaat uit vijf woongebouwen met in twee gebouwen bedrijfsruimte (bijvoorbeeld voor horeca of maatschappelijke voorzieningen) in de plint. Het Bedrijvenpark en Connexxionterrein behouden hun werkfunctie maar vernieuwing en nieuwbouw zijn – indien passend – mogelijk en op sommige locaties ook gewenst. De strategie is gericht op een organische ontwikkeling van de Viaanse Molen. Het gebied bestaat uit meerdere ontwikkeleilanden. Die veranderen, in verschillende fasen en via diverse initiatieven. Niet alle eigenaren hebben herontwikkelplannen; zij sluiten op termijn aan bij het nieuwe karakter van de Viaanse Molen als Zachte stad.

A.2Regionale beleidskaders – Regio Alkmaar

Economische visie Regio Alkmaar 2026 (2016)

De economische visie voor de Regio Alkmaar richt zich op vier sporen die samen zorgen voor een toekomstbestendige economie:

• •

  Sturen op een rijk areaal aan toeristische, verblijfsrecreatieve en retail voorzieningen. We willend dat deze gevarieerd en gericht is op specifieke doelgroepen, zodat we het profiel krijgen van de vrijetijdsbestemming, waar de (terugkerende) bezoeker met naam en persoonlijke wensen bekend is bij de ondernemer.

• •

  Sturen op een duurzame en brede regionale economie met energie en agri-business als profiel, sectoren die ook van wezenlijk belang zijn voor het functioneren van metropoolregio’s maar daar per definitie geen voedingsbodem hebben.

• •

  Sturen op een evenwichtige demografische opbouw, waardoor bedrijven, organisaties en instellingen aan voldoende personeel kunnen komen, voorzieningen in de breedte op peil gehouden kunnen worden en er een basis blijft om welvaart en welzijn bereikbaar te maken voor alle inwoners, ongeacht hun beperking. Een goede evenwichtige opbouw is voor de middellange termijn essentieel. De regie daarop zal, in kleine stapjes, in de huidige en komende jaren vorm moeten krijgen.

• •

  Sturen op samenwerking tussen industriële bedrijven, zorg, onderwijs en gemeenten, zodat het economisch en sociaal domein als vanzelfsprekend met elkaar zijn verbonden en de ‘schotten’ tussen regelgeving en budgetten zijn weggenomen. Onderwijs dat invulling geeft aan de economie van morgen ondersteunt dit spoor. Hierdoor worden voor iedereen mogelijkheden en kansen op de arbeidsmarkt gecreëerd. En met onderwijs van nu dat invulling geeft aan de economie van morgen.

Deze vier sporen vormen samen de kern van de visie. Ze vragen om samenwerking tussen sectoren en overheden om economische én sociale doelen te bereiken.

Strategie werklocaties Regio Alkmaar (2022)

De Strategie werklocaties Regio Alkmaar is opgesteld in 2022. De behoefteraming werklocaties Noord-Holland Noord (zie hoofdstuk 3) vormde hiervoor een belangrijke basis. Bedrijventerreinen staan voor meerdere opgaven. Naast ruimte voor nieuwe ontwikkelingen spelen ook thema’s als vergroening, waterberging en energietransitie een grote rol. Transformatie is daarbij een belangrijk thema. De druk op beschikbare kavels is groot.

Daarom kiest de regio voor adaptief programmeren. Hiertoe zijn regionaal afspraken gemaakt. Die afspraken moeten bijdragen aan een economisch vitale regio Alkmaar met de juiste hoeveelheid en kwaliteit bedrijventerreinen.

Deze leidende principes gaan over de volgende thema’s:

• •

  evenwichtige verhouding vraag en aanbod

• •

  vervangingsvraag vanuit transformatie

• •

  additionele vraag (vanuit de MRA en elders)

• •

  kwaliteit bestaande voorraad bedrijventerreinen

• •

  bereikbaarheid

• •

  buitenlandse werknemers

• •

  energietransitie en duurzaamheid

• •

  circulaire economie

• •

  accommoderen van vraag

• •

  kantoren

• •

  monitoring en bovenregionale afstemming NHN

Deze principes zijn vastgelegd het Convenant werklocaties Regio Alkmaar (2022).

Inventarisatie uitbreidingslocaties bedrijventerreinen regio Alkmaar

In 2024 bracht regio Alkmaar de uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen in kaart11. Tien kansrijke locaties zijn geselecteerd en beoordeeld op zeventien aspecten, zoals bereikbaarheid en ruimtelijke inpassing. Sommige locaties liggen in het ‘Beschermd Landschap’. Dat maakt eventuele ontwikkeling extra uitdagend. De analyse laat zien dat ruimtelijke ontwikkeling in de regio steeds complexer wordt. De druk op de schaarse ruimte neemt toe, net als de behoefte aan groen, waterberging en energieopwekking. Ook verkeersdruk en netwerkknelpunten vormen belemmeringen. De inventarisatie maakt het spanningsveld zichtbaar tussen economische groei en ruimtelijke kwaliteit. De regio heeft weinig uitbreidingsopties. Dat vraagt om slimme, creatieve keuzes die ruimte bieden aan bedrijven én de leefomgeving beschermen.

Detailhandelsvisie Regio Alkmaar 2025

Regio Alkmaar heeft in 2017 een detailhandelsvisie tot en met 2025 opgesteld. Doel is een sterke winkelstructuur en het voorkomen van leegstand. De regio heeft hierover duidelijke afspraken gemaakt:

• •

  Nieuwe detailhandelsontwikkelingen groter dan 1.500 m² bvo worden regionaal afgestemd. Kleinere plannen blijven een verantwoordelijkheid van de gemeente, zolang ze passen binnen de detailhandelsvisie.

• •

  Vanwege het regionale overschot aan winkelmeters en de bestaande leegstand, wordt terughoudend omgegaan met het uitbreiden van het winkelareaal.

• •

  Nieuwe ontwikkelingen moeten de bestaande winkelstructuur versterken. Recreatieve gebieden moeten een identiteit ontwikkelen die past bij de doelgroep, functiemenging stimuleren en compacter worden gemaakt. Boodschappengebieden moeten een uitstekend dagelijks aanbod creëren, diversiteit aan supermarkten stimuleren en eveneens compacter worden gemaakt. Doelgerichte winkelgebieden moeten waar mogelijk meters saneren en leisure-activiteiten toevoegen. Gemeenten streven naar een geleidelijke afname van het aantal solitaire winkelmeters ten bate van de winkelgebieden binnen de structuur.

• •

  Nieuwe ontwikkelingen buiten de structuur krijgen een negatief advies, tenzij het gaat om basisvoorzieningen in kleine kernen of detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit.

• •

  In doelgerichte winkelgebieden blijven de bestaande branchebeperkingen van kracht. Hier worden geen verruimingen toegestaan.

• •

  Pick up points voor online bestellingen worden een vast onderdeel van toekomstbestendige winkelgebieden.

• •

  Gemeenten volgen jaarlijks de veranderingen in winkelvestigingen via Locatus en rapporteren hierover.

Visie Toerisme en Recreatie Regio Alkmaar 2025

De visie op toerisme en recreatie in Regio Alkmaar 2025–2035 zet in op duurzame groei die bijdraagt aan brede welvaart. Voor Alkmaar en de regio betekent dit dat toerisme niet alleen economische waarde moet opleveren, maar ook moet bijdragen aan de leefbaarheid en het behoud van natuur- en cultuurhistorische kwaliteiten. De nadruk ligt op kwaliteit in plaats van kwantiteit.

De opgaven in de regio Alkmaar bestaan uit het regionale recreatieaanbod beter benutten en verduurzamen, het verbeteren van de bekendheid van de parels in Regio Alkmaar, het waarborgen van de balans tussen leefbaarheid en economische groei en het verlichten van de druk op natuurgebieden. De ambities en opgaven monden uit in twee concrete doelstellingen: seizoenspreiding en ruimtelijke spreiding. Om de doelstellingen te behalen, zijn er vier pijlers geïdentificeerd die de basis vormen voor het nog op te stellen uitvoeringsprogramma. Deze strategische pijlers zijn:

• 1

  verbeteren van het aanbod

• 2

  verbinden van plekken en routes

• 3

  vertellen van het verhaal van de regio

• 4

  verenigen van de samenwerking met partners

Alkmaar speelt hierin een sleutelrol als stedelijke trekker en toegangspoort tot de regio. De stad kan toerisme verbinden met andere opgaven, zoals woningbouw, mobiliteit en duurzaamheid. Zo draagt toerisme niet alleen bij aan economische groei, maar ook aan een aantrekkelijke en leefbare stad.

A.3Regionale beleidskaders - Noord-Holland Noord

Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord

In februari 2024 heeft de provincie Noord-Holland het eerste concept Ruimtelijk Voorstel vrijgegeven voor consultatie. Dit voorstel benoemt de belangrijkste ruimtelijke vraagstukken en keuzes die gemaakt moeten worden. De provincie ziet het Ruimtelijk Voorstel als startpunt voor gesprekken met gemeenten en andere regionale partners. Voor het zuidelijke deel van de provincie is het verstedelijkingsconcept MRA, opgesteld door Rijk en regio, belangrijke input geweest. Voor het noordelijke deel ontbreekt nog een integrale, bovenregionale toekomstvisie. Bestuurlijk is de intentie uitgesproken om samen met de 17 gemeenten in Noord-Holland Noord, de provincie, het hoogheemraadschap en het Rijk een ontwikkelperspectief voor Noord-Holland Noord op te stellen. Hierin worden keuzes gemaakt over oplossingsrichtingen, maatregelen en afspraken over de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied. Dat gaat ook om afspraken over investeringen: aan het Ontwikkelperspectief NHN zal een Regionale Investeringsagenda worden verbonden.

Het proces om tot een ontwikkelperspectief en bijbehorende investeringsagenda te komen, loopt naar verwachting van september 2024 tot en met december 2026. Keuzes die in dit proces worden gemaakt, kunnen aanleiding zijn om de omgevingsvisie op provinciaal en/of gemeentelijk niveau aan te passen. Onderwerpen die in het ontwikkelperspectief aan de orde komen, zijn onder andere: zoetwaterbeschikbaarheid, economische ontwikkeling en landgebruik, de transitie van de landbouw, netcongestie en energieopwekking, gezonde leefomgeving, woningbouwopgave, bereikbaarheid, klimaat- en toekomstbestendig bouwen, omgevingskwaliteit en recreatie.

Economische Agenda Noord-Holland Noord 2024-2040

Afgelopen jaar is de Economische Agenda Noord-Holland Noord 2024- 2040 opgesteld. Hierin staan drie economische hoofdambities centraal:

• •

  Agri & Food – innovatief cluster van groot belang voor duurzame voedselvoorziening dat samenkomt in Greenport NHN

• •

  Water – beeldbepalende rol van het water in zowel sterk ontwikkelde en innovatieve maritieme sector als ook in het waterbeheer met de Port of Den Helder als centrum

• •

  Energie – broedplaats voor innovaties in hernieuwbare energie met een regionale voortrekkersrol in de nieuwe waterstofeconomie. Specifiek is het Energy Innovation Park (op Boekelermeer in Alkmaar) de locatie voor duurzame gas gerelateerde innovaties. Het ook op Boekelermeer gevestigde InVesta is het expertisecentrum voor groene moleculen en op het terrein is een waterstofhub gerealiseerd.

Vervolgens wordt in de Economische Agenda ingezoomd op (regionale) structuurversterkende maatregelen. De regio streeft er naar om aan te sluiten bij de nationale Actieagenda mkb-dienstverlening, om vanuit netwerksamenwerking het hele mkb te versterken. Elf relevante factoren zijn geïdentificeerd die van belang zijn voor alle economische sectoren in de regio (dus niet alleen voor Agri & Food, Water en Energie). Deze elf factoren zijn: (1) ontwikkeling onderwijs en werkpotentieel, (2) beschikbaarheid van energie, verduurzaming & besparing, (3) digitalisering en nieuwe technologieën, (4) grondstoffen hergebruiken en zorgen dat ze afbreekbaar zijn, (5) ruimte voor bedrijvigheid (zowel kwalitatief als kwantitatief), (6) toegang tot financiering, (7) optimale bereikbaarheid, (8) omgevingskwaliteit, (9) beschikbaarheid van woonruimte, (10) beschikbaarheid van assets zoals zoet water, stikstofruimte etc. en (11) samenwerken binnen en buiten Noord-Holland Noord.

Mobiliteitsopgaven Noord-Holland Noord

De regio Noord-Holland Noord staat voor mobiliteitsuitdagingen en -kansen. De regio groeit snel door de forse woningbouwopgave en kent een bloeiende en groeiende economie met het Maritiem Cluster (Defensie), de Greenport en de groei van bedrijventerreinen. Om deze groei leefbaar en bereikbaar te houden, is een integrale mobiliteits-aanpak nodig. Zonder ingrijpen worden de ambities op het gebied van leefbaarheid, gezondheid en veiligheid in 2040 niet gehaald. Alternatieven voor autoverkeer zoals fiets, OV en spoor zijn cruciaal om files, luchtvervuiling en sociale uitsluiting tegen te gaan.

In deze mobiliteitsaanpak staat brede welvaart centraal. Brede welvaart voor Noord-Holland Noord betekent om vanuit mobiliteit in te zetten op:

• •

  Economische vitaliteit – het versterken en bereikbaar houden van de economische kerngebieden in een regio

• •

  Sociale inclusiviteit – ervoor zorgen dat werk en voorzieningen in met name de landelijke gebieden voor iedereen bereikbaar zijn

• •

  Gezondheid – inzetten op de kwaliteit van leven, waaronder ook verkeersveiligheid, meer bewegen en betere luchtkwaliteit

• •

  Kwaliteit leefomgeving – een aantrekkelijke openbare ruimte met meer ruimte voor ontmoeten en groen

• •

  Duurzaamheid – een emissievrije manier van reizen en duurzaam gebruik van materialen

A.4Provinciale beleidskaders – Noord-Holland

Omgevingsvisie Noord-Holland 2050

De provincie Noord-Holland streeft in haar omgevingsvisie naar een evenwichtige balans tussen economische groei en leefbaarheid. Dit houdt in dat de basiskwaliteit van de leefomgeving wordt gewaarborgd en dat economische ontwikkeling altijd in samenhang met dit uitgangspunt wordt bekeken. De visie bevat randvoorwaarden voor het omgaan met klimaatverandering. De provincie ontwikkelt zoveel mogelijk natuurinclusief en behoudt karakteristieke landschappen, clustert ruimtelijke economische ontwikkelingen rond infrastructuur en houdt rekening met de ondergrond.

De visie beschrijft vijf bewegingen met ontwikkelprincipes voor de leefomgeving:

• •

  Dynamisch schiereiland: het benutten van de unieke ligging van Noord- Holland te midden van water is leidend.

• •

  Metropool in ontwikkeling: de Metropoolregio Amsterdam functioneert steeds meer als één stad.

• •

  Sterke kernen, sterke regio’s: ontwikkeling van centrumgemeenten die de

• •

  regio vitaal houden.

• •

  Nieuwe energie: benut de economische kansen van de energietransitie.

• •

  Natuurlijke en vitale landelijke omgeving: ontwikkeling van natuurwaarden en een economisch duurzame agrarische sector.

Uitvoeringsagenda duurzame en circulaire economie 2025-2028

In de periode 2025–2028 zet de provincie Noord-Holland in op vier speerpunten om de overgang naar een duurzame en circulaire economie te versnellen.

• •

  Duurzame en circulaire ondernemingen

  De provincie stimuleert circulaire bedrijfsvoering, samenwerking binnen ketens en verduurzaming van de industrie. Hierbij gaat bijzondere aandacht uit naar het midden- en kleinbedrijf (mkb), dat vaak beperkte middelen heeft om deze stap te zetten. Ondersteunende initiatieven zoals ketenaanjagers en circulaire ambassadeurs helpen bedrijven bij deze transitie.

• •

  Ruimtelijke ontwikkeling voor economische groei

  Vanwege de beperkte beschikbaarheid van fysieke ruimte en milieugebruiksruimte, is gerichte ruimtelijke planning essentieel. Noord- Holland werkt aan een toekomstvisie voor de economie en ontwikkelt daarbij een ruimtelijke strategie gericht op de circulaire economie. Ook worden bedrijventerreinen en zeehavens verduurzaamd.

• •

  Stimulering van innovatie en internationale samenwerking

  De provincie investeert in een krachtig innovatieklimaat, met extra aandacht voor innovatieve mkb-bedrijven. Programma’s zoals GO!-NH en PIM worden doorontwikkeld. Ook wordt internationale samenwerking bevorderd om duurzame economische groei te versterken.

• •

  Arbeidsmarkt en onderwijs op elkaar afstemmen

  Noord-Holland zet zich in voor een betere verbinding tussen onderwijs en de arbeidsmarkt, met een focus op technische en technologische beroepen. Door middel van campussen en het Manifest Werken en Ontwikkelen wordt gewerkt aan duurzame inzetbaarheid en het opleiden van vakmensen voor de circulaire economie.

Bijlage B – Economische foto - verdieping

Dit hoofdstuk biedt extra inzichten in de Alkmaarse economie. Deze inzichten volgen op de uiteenzetting van het belang van de Alkmaarse economie in hoofdstuk twee.

B.1Verdieping woon-woonwerkbalans

Twee perspectieven op de woon-werkbalans

Bij het analyseren van de woon-werkbalans onderscheiden we twee invalshoeken die elk een ander aspect van stedelijke dynamiek belichten:

• 1

  Woon-werkbalans op basis van werkzame beroepsbevolking versus banen

  Dit is de benadering, zoals toegelicht in paragraaf 2.1. De ratio geeft aan hoeveel banen er in de gemeente zijn ten opzichte van het aantal werkenden (werkzame beroepsbevolking). Een waarde van 1 betekent dat er in theorie voor iedere werkende inwoner een baan beschikbaar is in de eigen gemeente. Een disbalans – bijvoorbeeld veel meer werkenden dan banen – leidt tot extra pendel, druk op infrastructuur en een verlies aan lokale binding. Voor Alkmaar is deze balans de afgelopen tien jaar licht verslechterd: van 1,04 in 2014 naar 0,99 in 2024. Met de verwachte bevolkingsgroei tot 2040 ontstaat een forse opgave om deze balans te herstellen.

• 2

  Woon-werkbalans op basis van woningen versus banen

  Een tweede benadering kijkt naar de verhouding tussen het aantal woningen en het aantal banen. Deze indicator zegt minder over pendelstromen, maar geeft inzicht in de functionele mix van een stad: hoeveel ruimte is er voor economische functies ten opzichte van wonen? Een evenwichtige verhouding draagt bij aan een levendige stad met voorzieningen, werkgelegenheid en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Een sterke scheefgroei – bijvoorbeeld veel woningen en weinig banen – kan leiden tot een ‘slaapstadeffect’, terwijl terwijl een overschot aan banen zonder voldoende woningen juist druk zet op bereikbaarheid en leefkwaliteit.

Relatie tussen beide perspectieven

Beide indicatoren vullen elkaar aan. De eerste is cruciaal voor het binden van lokaal talent en het beperken van pendel. De tweede helpt bij het sturen op een robuuste stedelijke structuur waarin wonen, werken en voorzieningen in balans zijn. Voor Alkmaar, dat tot 2040 circa 15.000 woningen toevoegt, is het belangrijk om beide balansen te monitoren. Alleen zo voorkomen we dat de stad eenzijdig groeit en blijft Alkmaar een centrumgemeente met een sterke economische basis.

Alkmaar in vergelijking met andere gemeenten

We maken een vergelijking tussen de gemeente Alkmaar en soortgelijke gemeenten. We gebruiken hiervoor de indelingen van het CBS: sterk stedelijke gemeenten met 100.000 tot 300.000 inwoners12. Alkmaar scoort onder het gemiddelde op beide typen woon-werkbalans. Zo heeft Alkmaar een verhouding banen/werkzame beroepsbevolking van 0,99, terwijl deze gemiddeld 1,08 is. Ook bij de verhouding banen/woningen (1,14) blijft Alkmaar achter bij het gemiddelde (1,31). Dit bevestigt dat Alkmaar relatief veel woningen heeft ten opzichte van banen, wat de noodzaak onderstreept om extra werkgelegenheid te creëren om de stedelijke balans te behouden.

Tabel B1: Typen woon-werkbalans in vergelijkbare gemeenten

Bron: CBS, LISA en ABF (2024, peiljaar 2023), bewerking Stec Groep (2025).

B.2Economische structuur Alkmaar

Sterke sectoren en specialisaties

De werkgelegenheidsontwikkeling per sector is afgezet tegen de specialisatiegraad in de regio. De specialisatiegraad maakt inzichtelijk in welke mate een bepaalde sector over- of ondervertegenwoordigd is ten opzichte van de regio. Figuur B1 laat zien hoe de economie van Alkmaar is opgebouwd. De sectoren overheid, zorg en onderwijs en dienstverlening en ICT zijn het grootst in aantal banen. Beide sectoren groeiden de afgelopen tien jaar licht en hebben een bovengemiddeld aandeel in de regio (specialisatiegraad boven de 100%). Ook logistiek en groothandel is sterker vertegenwoordigd dan gemiddeld in de regio. Opvallend is de sector afval, energie en water. Hoewel deze sector relatief klein is, scoort hij zeer hoog op specialisatiegraad. Dat komt onder andere door de aanwezigheid van GP Groot (recycling), HVC (afvalverwerking en energiecentrale) en TAQA (energieproductie) op bedrijventerrein Boekelermeer.

Figuur B1: Economische structuur gemeente Alkmaar

Bron: LISA (2014-2023), bewerking Stec Groep (2025).

B.3Werkgelegenheid naar type werklocaties

Ruim 60% van de banen op formele werklocaties

Zoals toegelicht in paragraaf 2.3 onderscheiden we vier typen werklocaties: bedrijventerrein, kantoorlocatie, gemengde werklocatie en winkelgebied. In totaal is zo’n 60% van de werkgelegenheid gevestigd op een van deze formele werklocaties.

Op de bedrijventerreinen werken bijna 16.000 mensen, ruim een kwart van het totaal. In winkelgebieden is bijna 20% van de werkgelegenheid te vinden, waarvan meer dan de helft in het centrum. Hier gaat het om banen in onder meer retail, horeca en dienstverlening. Grote werkgevers in dit gebied zijn de gemeente Alkmaar, Politie Alkmaar, Zaffier en UWV, vooral rond het Mallegatsplein. Kantoorlocaties huisvesten zo’n 13% van de banen, gemengde werklocaties ongeveer 3%. Dat betekent ook dat 40% van de werkgelegenheid buiten deze formele locaties valt. De grootste werkgever daar is het Noordwest Ziekenhuisgroep met ruim 3.500 banen. Andere grote spelers zijn Zorgcirkel Westerhout (circa 650 banen), NIKO (circa 390 banen) en AZ (circa 310 banen). Daarnaast zijn er veel middelgrote en kleine bedrijven buiten de formele locaties actief, waaronder zelfstandigen die vanuit huis werken.

Tabel B2: Werkgelegenheid naar type werklocatie in 2024

Bron: LISA (2024), bewerking Stec Groep (2025).

Informele en gemengde gebieden steeds belangrijker in toekomstige economie Alkmaar

Ruim 60% van de banen in Alkmaar is gevestigd op formele werklocaties. Toch groeit het belang van locaties buiten deze gebieden. De komende jaren neemt het aandeel banen in informele en gemengde gebieden verder toe.

Vier trends verklaren deze ontwikkeling:

• •

  Transformatie van bedrijventerreinen

  Bedrijventerreinen langs het Alkmaars Kanaal veranderen in gemengde woon-werkgebieden. Dat levert een toekomstbestendige stad op met veel woonruimte, maar vraagt ook om slimme keuzes voor economische ruimte.

• •

  Groei van zelfstandigen

  Steeds meer mensen werken als zelfstandige. Zij registreren hun werkplek vaak aan huis, maar werken ook op andere locaties. De groei vlakt recent iets af, mede door strengere controles op schijnzelfstandigheid door de Belastingdienst.

• •

  Technologische ontwikkelingen

  Robotisering, automatisering en kunstmatige intelligentie zorgen niet voor minder werk, maar wel voor verschuivingen tussen sectoren.

• •

  Mengbare bedrijfsactiviteiten

  Productieprocessen worden schoner en stiller. Daardoor mengen bedrijven makkelijker met woonfuncties. Veel bedrijven zoeken bovendien een aantrekkelijke werkplek dicht bij de stad, personeel en klanten. Dat speelt vooral bij dienstverlenende bedrijven.

Grote mengpotentie bedrijvigheid langs het Alkmaars Kanaal

In 2022 onderzochten we de mengbaarheid van bedrijven aan het Alkmaars Kanaal. We brachten in kaart hoeveel van het huidige ruimtegebruik gecombineerd kan worden met wonen, en onder welke voorwaarden dat mogelijk is. Uit het onderzoek blijkt dat de mengpotentie groot is. Veel bedrijven kunnen in theorie blijven als er woningen bijkomen. Toch is het bestaande vastgoed vaak niet geschikt om direct te mengen met wonen.

Transformatie is nodig. Na transformatie kan vergelijkbare bedrijvigheid terugkeren, mits er passende bedrijfsruimte beschikbaar komt. De betaalbaarheid van die ruimte is daarbij cruciaal, afhankelijk van de doelgroep. Hoe groot de vervangingsvraag precies is, weten we nog niet. Dat hangt af van de definitieve uitwerking van ontwikkelkaders en van de mate waarin bedrijven kunnen blijven, landen of terugkeren in de transformatiegebieden langs het kanaal.

Bijlage C - Ondernemers- enquête

In dit hoofdstuk geven we inzicht in de resultaten van de ondernemersenquête. Deze online enquête is in juni en juli 2025 verspreid onder ondernemers in Alkmaar. Hierin is gevraagd naar de verwachte ontwikkelrichting van hun bedrijf. Ook is geïnventariseerd wat ondernemers belangrijk vinden in het Actieprogramma Economie.

C.1Kenmerken respondenten

Bijna 45% respondenten op bedrijventerreinen in Alkmaar gevestigd

In totaal hebben ruim 230 ondernemers in de gemeente Alkmaar de enquête ingevuld. Bijna 45% van hen is gevestigd op een bedrijventerrein binnen de gemeente. Ongeveer een kwart van de respondenten heeft een locatie in de binnenstad. Daarnaast is zo’n 10% actief in een wijkwinkelcentrum.

Onderstaande tabel laat de vestigingslocatie van de respondenten van de ondernemersenquête zien.

Tabel C.1: Vestigingslocatie respondenten

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Zo’n 30% van de respondenten actief in detailhandelssector

Ongeveer 30% van de respondenten is actief in de detailhandel. Daarnaast werkt 20% in de zakelijke dienstverlening. Nog eens 19% bevindt zich in de horeca, leisure of andere consumentgerichte diensten. Ongeveer een kwart van de ondernemers is actief in sectoren die vooral op bedrijventerreinen zijn gevestigd, zoals industrie, bouw, logistiek en groothandel. Onderstaand figuur laat de sector verdeling van de respondenten van de ondernemersenquête in meer detail zien.

Figuur C.1: Sectorverdeling respondenten

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

C.2Verwachte ontwikkelrichting

Groei in personeel en bedrijfsruimte vaak genoemde ontwikkelrichting

In de ondernemersenquête is respondenten gevraagd naar de verwachte ontwikkelrichting van hun bedrijf. Respondenten konden meerdere antwoorden selecteren. Vaak genoemde ontwikkelrichtingen zijn: groei in personeel, geen grote veranderingen en groei in bedrijfsruimte. Zie ook onderstaand figuur.

Figuur C.2: Hoe verwacht u dat uw onderneming zich zal ontwikkelen?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Ruim de helft van de respondenten verwacht knelpunten of heeft andere locatie nodig

Na de vraag over de verwachte ontwikkelrichting is de ondernemers gevraagd of deze toekomstplannen op de huidige locatie gerealiseerd kunnen worden. Zo’n 36% van de respondenten heeft aangegeven dat dit zonder problemen kan. Ongeveer 32% geeft aan dat dit kan, maar dat er knelpunten zijn. Bijna een kwart geeft aan dat de toekomstplannen niet gerealiseerd kunnen worden op de huidige locatie. Zie ook onderstaand figuur.

Figuur C.3: Kunt u deze toekomstplannen op uw huidige locatie realiseren?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Ruimtelijke, infrastructurele en beleidsmatige knelpunten remmen toekomstplannen van Alkmaarse bedrijven

Ondernemers die op de voorgaande vraag aan hebben gegeven dat toekomstplannen op de huidige locatie gerealiseerd kunnen worden, maar dat er knelpunten zijn is vervolgens gevraagd wat deze knelpunten inhouden. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de knelpunten naar locatie.

Tabel C.2: Wat zijn knelpunten op uw huidige locatie?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Ondernemers in Alkmaar ervaren op alle typen vestigingslocaties structurele knelpunten die hun toekomstplannen belemmeren. De aard verschilt per plek, maar er zijn duidelijke gemene delers:

• •

  Energie: netcongestie, beperkte aansluitcapaciteit en onzekerheid over beschikbaarheid remmen groei en verduurzaming.

• •

  Bereikbaarheid: slechte ontsluiting, beperkte ov-verbindingen, krappe parkeerruimte en lastige bevoorrading vormen een breed knelpunt.

• •

  Ruimtegebrek: uitbreiden is vaak onmogelijk door fysieke grenzen of planregels, vooral op bedrijventerreinen, in de binnenstad en het buitengebied.

• •

  Gemeentelijke samenwerking en beleid: ondernemers ervaren trage besluitvorming, onduidelijke procedures en weinig terugkoppeling bij herontwikkeling en vergunningen.

• •

  Leegstand en aantrekkelijkheid winkelgebieden: leegstand, verouderde panden en dalende bezoekersaantallen zorgen voor zorgen over de aantrekkelijkheid.

• •

  Financiële druk: hoge huren en erfpachtconstructies beperken de investeringsruimte, vooral in de binnenstad en wijkcentra.

Kortom: de knelpunten vragen om een integrale aanpak op energie, bereikbaarheid, ruimte en gemeentelijke dienstverlening. Zonder actie stagneert de economische ontwikkeling van Alkmaar.

Bij beperkte mogelijkheden op huidige locatie is verhuizing binnen Alkmaar of regio meest realistisch

Ondernemers die hun toekomstplannen niet op de huidige locatie kunnen realiseren, hebben verschillende opties overwogen. De meeste respondenten zien een verhuizing binnen de gemeente Alkmaar of de regio als de meest realistische oplossing. Daarnaast noemt ongeveer een derde van hen uitbreiding op de huidige locatie als mogelijkheid, bijvoorbeeld door aankoop of huur van een aangrenzend bedrijfspand. Deze keuzes geven inzicht in hoe ondernemers hun groei willen vormgeven wanneer de huidige locatie geen ruimte meer biedt.

Figuur C.4: Opties voor de toekomst – uitbreiden op huidige locatie of verhuizen?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

C.3Ontwikkelingen Alkmaars Kanaal

Randvoorwaarden voor vestiging in Alkmaars Kanaal

Uit de enquête blijkt dat ondernemers duidelijke randvoorwaarden zien voor vestiging in een van de deelgebieden van het Alkmaars Kanaal.

• •

  Goede bereikbaarheid is cruciaal. Ondernemers noemen openbaar vervoer, auto, fiets en voldoende parkeergelegenheid voor klanten en leveranciers.

• •

  Daarnaast hechten ondernemers waarde aan een geschikt pand, qua grootte en indeling, dat aansluit bij hun bedrijfsvoering. Ook de zichtbaarheid van de locatie speelt een rol, bijvoorbeeld vanaf drukke straten of centrale plekken. Voorzieningen zoals horeca, winkels en supermarkten maken de locatie aantrekkelijker

• •

  Een prettige en veilige leef- en werkomgeving, bij voorkeur duurzaam en energiezuinig, wordt eveneens gewaardeerd. Sommige ondernemers kijken bovendien naar de toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden van het gebied, zoals woningbouw en kantoorruimte, die kunnen zorgen voor een groeiende klantenbasis.

• •

  Tot slot wordt ook ondersteuning vanuit de gemeente genoemd als een factor die de vestiging aantrekkelijker maakt, bijvoorbeeld via marketing, evenementen of subsidies.

Ondernemers verwachten impact van transformatie

Ruim 40% van de ondernemers in transformatiegebieden verwacht enige tot aanzienlijke invloed op de toekomst van hun bedrijf op deze locatie als gevolg van de transformatie. Deze ondernemers zijn vooral gevestigd op Oudorp en Overdie en actief in de sectoren industrie en bouw, handel en reparatie. Een kwart weet nog niet wat de gevolgen zullen zijn. Ongeveer een derde ziet geen impact en zet de bedrijfsactiviteiten ongewijzigd voort. Deze laatste groep is vooral actief op Overstad en Viaanse Molen. Ze werken in de sectoren zakelijke dienstverlening en ICT en consumentendiensten (detailhandel en horeca, leisure en overige diensten.

Figuur C.5: Invloed transformatie Alkmaars Kanaal op toekomst bedrijf en huidige locatie

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

C.4Toekomst van de Alkmaarse economie

Innovatie & technologie, maakindustrie en ambacht en detailhandel vaakst genoemd als te versterken sectoren

Veel ondernemers zien kansen voor de toekomst van de Alkmaarse economie. Zij noemen vooral de sectoren innovatie en technologie, maakindustrie, ambacht en detailhandel als versterkingspunten. Deze sectoren worden het vaakst genoemd als kansrijk voor verdere ontwikkeling. De onderstaande figuur laat zien hoe vaak deze sectoren zijn genoemd door de respondenten.

Figuur C.6: Welke sectoren moeten volgens u versterkt worden?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

De gemeente moet meer fysieke ruimte creëren voor economie volgens helft respondenten

Ruim de helft van de respondenten vindt dat de gemeente Alkmaar meer fysieke ruimte moet vrijmaken voor economische activiteiten. Bijna 20% is het daar niet mee eens. Ongeveer 30% weet het niet of heeft geen mening.

Zie de figuur hieronder voor de verdeling van de antwoorden.

Figuur C.7: Moet de gemeente Alkmaar meer fysieke ruimte creëren voor economie?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Fysieke ruimte cruciaal voor ondernemers.

Vervolgens is de respondenten gevraagd naar het belang van het creëren van fysieke ruimte voor economie. Bijna 60% van de ondernemers in Alkmaar vindt het belangrijk dat er fysieke ruimte komt voor economische activiteiten. Voor bijna 40% is dit zelfs extreem belangrijk. Zie de figuur hieronder voor de volledige verdeling.

Figuur C.8: Hoe belangrijk is het creëren van meer fysieke ruimte voor economie in uw ogen voor ondernemers in Alkmaar?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Waarin onderscheidt de Alkmaarse economie zich?

Daarna is de respondenten gevraagd waarin zij vinden dat de Alkmaarse economie zich onderscheidt. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de open antwoorden op deze vraag.

Tabel C.3: Waarin onderscheidt de Alkmaarse economie zich?

Bron: Ondernemersenquête Alkmaar (peildatum juni/juli 2025), bewerking Stec Groep (2025).

Alkmaar: veelzijdige economie met lokale wortels en groeipotentie

De Alkmaarse economie onderscheidt zich door een combinatie van strategische ligging, een sterk mkb-klimaat, en een diversiteit aan sectoren. Ondernemers waarderen vooral de centrale positie in Noord-Holland Noord en de nabijheid van de Randstad. Die ligging maakt Alkmaar aantrekkelijk als vestigingsplaats. De stad kent een robuuste structuur van familiebedrijven, zelfstandigen en lokale ondernemers, die zorgen voor een hechte gemeenschap en een veerkrachtige economie.

Ook de historische binnenstad, culturele evenementen en toeristische trekpleisters – zoals de iconische kaasmarkt – versterken het profiel van Alkmaar. Duurzaamheid en innovatie komen vaak terug, met initiatieven als het Energy Innovation Park en een actieve rol in de energietransitie.

Ondernemers zien ook verbeterpunten. Ze noemen trage besluitvorming, leegstand in het centrum en beperkte ontwikkelruimte. Toch overheerst het beeld van een stad met veel potentie, waar samenwerking, ondernemerschap en regionale verbondenheid de basis vormen voor verdere economische groei.

Welke keuzes of richtingen ziet u graag terug in het Actieprogramma Economie?

Tot slot is ondernemers gevraagd welke keuzes of richtingen ze graag terugzien in het Actieprogramma Economie. Ondernemers in Alkmaar spreken een duidelijke behoefte uit aan een economisch beleid dat praktisch, toekomstgericht en inclusief is. De meest genoemde thema’s zijn:

• •

  Bereikbaarheid en infrastructuur - De bereikbaarheid van zowel de binnenstad als bedrijventerreinen wordt als cruciaal gezien. Ondernemers vragen om betere ov-verbindingen, parkeergelegenheid en ontsluiting van economische zones zoals de Boekelermeer.

• •

  Duurzaamheid en circulaire economie - Er is brede steun voor vergroening, hergebruik van grondstoffen en energie-innovatie. Ondernemers zien hierin kansen voor economische groei én maatschappelijke impact.

• •

  Samenwerking en gemeentelijke ondersteuning - Respondenten pleiten voor een proactieve en toegankelijke houding van de gemeente, met minder bureaucratie en meer ruimte voor initiatief en maatwerk.

• •

  Onderwijs en arbeidsmarkt - De aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven moet beter. Ondernemers willen investeren in talentontwikkeling, stages en huisvesting voor studenten om jong talent aan de regio te binden.

• •

  Binnenstad en toerisme - Leegstand, winkelaanbod en beleving in de binnenstad vragen om gerichte actie. Toerisme wordt gezien als een groeimotor, mits goed gespreid en verbonden met cultuur en lokale identiteit.

• •

  Ruimte voor ondernemers - Er is behoefte aan betaalbare bedrijfsruimtes, broedplaatsen en flexibele werkplekken, vooral voor het mkb en startende ondernemers. Ook wordt gepleit voor behoud van ruimte voor bedrijven met hogere milieucategorieën.

• •

  Innovatie en digitalisering - Ondernemers willen ondersteuning bij digitale transformatie en kennisdeling, bijvoorbeeld via innovatiehubs en slimme infrastructuur.

De rode draad is dat ondernemers vragen om een integraal en daadkrachtig economisch beleid dat ruimte biedt voor groei, samenwerking en vernieuwing. Alkmaar heeft volgens hen alle ingrediënten in huis om zich te ontwikkelen tot een aantrekkelijke, duurzame en ondernemende stad – mits de randvoorwaarden op orde zijn.

C.5Vragenlijst

Onderstaande vragenlijst is gebruikt voor de online ondernemersenquête.

1.Bedrijfslocatie

1.1 Waar is uw bedrijf momenteel gevestigd?

• •

  Op een bedrijventerrein

• •

  Op een kantorenlocatie (bijvoorbeeld Bergermeerpolder/Olympiapark, Boekelermeer Robijnstraat, Viaanse Molen kantorenzone, etc.)

• •

  In de binnenstad van Alkmaar

• •

  In een wijkwinkelcentrum (bijvoorbeeld De Mare, De Hoef, Geert Groteplein, Oudorperplein, etc.)

• •

  In/aan huis

• •

  In het buitengebied

• •

  Anders, namelijk: _______

1.2 Wat zijn de vier cijfers van de postcode van uw bedrijfslocatie?

• •

  Antwoord:__ __ __ __

2.Verdieping bedrijfslocatie

2.1 Op welk bedrijventerrein bent u gevestigd?

• •

  Boekelermeer

• •

  Beverkoog

• •

  Overdie

• •

  Oudorp

• •

  Overstad

• •

  Viaanse Molen

• •

  Neerlandia (Stompetoren)

• •

  De Volger (De Rijp)

• •

  Anders, namelijk: _______

2.2 Op welke kantorenlocatie bent u gevestigd?

• •

  Stationsgebied

• •

  Bergermeerpolder / Olympiapark

• •

  Boekelermeer Robijnstraat

• •

  Hoornse Vaart (rondom station Alkmaar Noord)

• •

  Viaanse Molen kantorenzone

• •

  Anders, namelijk: ________

2.3 In welk (wijk)winkelcentrum bent u gevestigd?

• •

  Overstad

• •

  De Mare

• •

  De Hoef

• •

  Centrum Oudorp

• •

  Oudorperplein

• •

  Geert Groteplein

• •

  Willem de Zwijger

• •

  Wendelaarstraat

• •

  Vondelgalerij

• •

  Muiderwaard

• •

  Daalmeer (Johanna Naberstraat)

• •

  Centrum De Rijp

• •

  Anders, namelijk: ______

3.Bedrijfsprofiel

3.1 Wat is/zijn de belangrijkste activiteit(en) van uw bedrijf? (kies het best passende antwoord)

• •

  Industrie en productie

• •

  Bouwnijverheid

• •

  Handel, reparatie en/of onderhoud

• •

  Groothandel

• •

  Logistiek en transport (vervoer en opslag)

• •

  Detailhandel

• •

  Horeca, leisure en overige consumentendiensten

• •

  Zakelijke dienstverlening

• •

  ICT

• •

  Overheid

• •

  Zorg

• •

  Onderwijs

• •

  Anders, namelijk: ________

3.2 Hoeveel medewerkers heeft uw bedrijf inclusief uzelf? (tel alle parttime en fulltime medewerkers bij elkaar op)

• •

  Aantal personen: _________

3.3 Wat voor type vastgoed hebt u nu in gebruik? (kies het best passende antwoord – bij meerdere, kies de grootste/belangrijkste)

• •

  Bedrijfshal met kantoorruimte

• •

  Bedrijfshal zonder kantoorruimte

• •

  Bedrijfsverzamelgebouw

• •

  Kantoorgebouw (enige gebruiker)

• •

  Kantoorgebouw (meerdere gebruikers)

• •

  Showroom

• •

  Winkelruimte

• •

  In/aan huis

• •

  Anders, namelijk: ________

3.4 Bent u de eigenaar van uw bedrijfslocatie?

• •

  Ja, ons/onze pand(en) is/zijn in eigen bezit

• •

  Nee, wij huren

• •

  Deels in eigen bezit, deels gehuurd

• •

  Anders, namelijk: ________

3.5 Wat is (ongeveer) de omvang van uw huidige bedrijfspand? (indien meerdere panden in de gemeente: totale pandoppervlakte)

• •

  __ __ __ __ m²

4.Toekomst van uw onderneming

4.1 Hoe verwacht u dat uw onderneming zich zal ontwikkelen richting 2040? (meerdere antwoorden mogelijk)

• •

  Groei in personeel

• •

  Groei in bedrijfsruimte

• •

  Krimp in personeel

• •

  Krimp in bedrijfsruimte

• •

  Verplaatsing naar een andere locatie

• •

  Overdracht of stoppen

• •

  Geen grote veranderingen

• •

  Anders, namelijk: _________

4.2 Kunt u deze toekomstplannen op uw huidige locatie realiseren?

• •

  Ja, zonder problemen

• •

  Ja, maar er zijn knelpunten

• •

  Nee, ik heb extra ruimte of een andere locatie nodig

• •

  Weet ik niet

• •

  Anders, namelijk: ________

4.3 Wat zijn knelpunten op uw huidige locatie?

• •

  Toelichting: __________________________

4.4 Welke opties passen bij uw toekomstplannen?

4.5 Welke locatie heeft uw voorkeur en is deze locatie beschikbaar?

• •

  Voorkeurslocatie: ____________________________________

• •

  Beschikbaar: Ja / Nee / Onbekend

5.Alkmaars Kanaal

Het Alkmaars Kanaal is een grootschalig stedelijk transformatieproject in Alkmaar met zes deelgebieden: Viaanse Molen, RWZI, Stationsgebied, Overstad, Oudorp en Overdie.

5.1 Wat zijn voor u randvoorwaarden om u te vestigen in een van de deelgebieden in het Alkmaars Kanaal?

• •

  Toelichting: ________________________________________

5.2 In hoeverre heeft het transformatieproject Alkmaars Kanaal invloed op de toekomst van uw bedrijf op uw huidige locatie?

• •

  Geen invloed – wij blijven hier ook in de toekomst gevestigd en zetten onze activiteiten ongewijzigd voort

• •

  Enige invloed – wij blijven voorlopig, maar zijn voorzichtig met investeringen en volgen de ontwikkelingen

• •

  Aanzienlijke invloed – we overwegen (op termijn) te verhuizen of onze activiteiten aan te passen

• •

  Grote invloed – we verwachten of zijn van plan om te moeten verhuizen of onze bedrijfsvoering stop te zetten

• •

  Onzeker – het is nog niet duidelijk wat de gevolgen zijn voor ons bedrijf

• •

  Anders, namelijk: __________

5.3 Kunt u uw antwoord toelichten?

• •

  Toelichting: ______________________________________

6.Toekomst Alkmaarse economie

6.1 Welke economische sectoren moeten volgens u worden versterkt in de gemeente Alkmaar? (meerdere antwoorden mogelijk)

• •

  Maakindustrie en ambacht

• •

  Detailhandel

• •

  Zakelijke dienstverlening

• •

  Innovatie & technologie

• •

  Bouw en installatiesector

• •

  Horeca en recreatie

• •

  Landbouw en voedsel

• •

  Zorg en welzijn

• •

  Cultuur en creatieve sector

• •

  Anders, namelijk: __________

6.2 Bent u van mening dat de gemeente Alkmaar meer fysieke ruimte voor economie moet creëren?

• •

  Ja

• •

  Nee

• •

  Weet niet / geen mening

6.3 Hoe belangrijk is het creëren van meer fysieke ruimte voor economie in uw ogen voor ondernemers in Alkmaar?

• •

  Extreem belangrijk

• •

  Belangrijk

• •

  Neutraal

• •

  Niet belangrijk

• •

  In het geheel niet relevant

• •

  Weet niet / geen mening

6.4 Stelling: Ik vind ruimte voor economie zo'n belangrijk knelpunt voor de ontwikkeling van de Alkmaarse economie dat ik vind dat …

• •

  De gemeente actie moet ondernemen

• •

  Ondernemend Alkmaar organiseert dat ondernemers een petitie indienen bij de gemeente

• •

  Anders, namelijk: __________

6.5 Waarin vindt u dat de Alkmaarse economie zich onderscheidt?

• •

  Antwoord: ___________________________________________________

6.6 Welke keuzes of richtingen ziet u graag terug in het Actieprogramma Economie?

• •

  Antwoord: ___________________________________________________

7.Tot slot

7.1 Heeft u nog overige opmerkingen of zaken die u mee wilt geven met betrekking tot uw huidige bedrijfslocatie of de omgeving?

• •

  Antwoord: ___________________________________________________

7.2 Hebt u nog een algemene opmerking of toevoeging in het kader van het nieuwe Actieprogramma Economie?

• •

  Antwoord: ___________________________________________________

Bijlage D – Lichte bedrijfsfuncties

In dit hoofdstuk zoomen we in op de lichte bedrijfsfuncties op de werklocaties in Alkmaar. In het onderzoek ‘Ruimte voor bedrijvigheid in Alkmaar’ (Stec Groep, 2025) is een eerste inzicht gegeven in de potentie voor het economisch optimaler benutten van de terreinen. In dit hoofdstuk gaan we hier verder op in.

D.1Profielen van lichte bedrijfsfuncties

Lichte bedrijvigheid verplaatsen biedt kansen voor Alkmaar

We zien kansen voor het verplaatsen van lichte bedrijfsfuncties van bedrijventerreinen naar centrumlocaties of gemengde woon-werkgebieden. Dat levert ruimte op voor functies die écht op bedrijventerreinen gevestigd moeten zijn. Daarnaast verhoogt het de levendigheid en dynamiek in de centra en gemengde woon-werkgebieden en voorkomt het leegstand. We onderscheiden vijf typen bedrijven die hiervoor in aanmerking komen:

• •

  Consumentgerichte dienstverleners

  Denk aan een kapper, schoonheidssalon of fotostudio. Deze bedrijven hebben een publieksfunctie en passen goed in centrummilieus.

• •

  Ambachtelijke bedrijfsruimten

  Denk aan een meubelmaker, reparatieshop of kunstenaarsatelier. Ze produceren kleinschalig, werken creatief en hebben vaak een showroom of verkoopruimte ondergeschikt aan hun hoofdactiviteit. Veel ambachtslieden zijn zelfstandig en werken alleen of met weinig werknemers.

• •

  Maatschappelijke voorzieningen

  Denk aan zorg, onderwijs, cultuur en welzijn. Deze functies zijn meestal niet commercieel en hebben vaak een praktijkruimte.

• •

  Kleinschalige kantoren & co-working

  Denk aan bedrijven in ICT, marketing of consultancy. Ze werken vaak in verzamelgebouwen en zoeken flexibele werkplekken met goede voorzieningen. Co-workinglocaties bieden ruimte voor ontmoeting en samenwerking, vooral voor zzp’ers. De locatie is open toegankelijk en vaak is er daghoreca aanwezig.

• •

  Kleinschalige detailhandel

  Denk aan een koffie- of theewinkel of drogist. Deze winkels passen qua omvang en aanbod goed in het centrum, maar zitten nu soms nog op bedrijventerreinen. Grootschalige perifere detailhandel past niet in een centrum en hoort niet bij deze categorie.

Onderstaand figuur geeft een impressie van de verschillende bedrijfstypen.

En om wat voor type bedrijven gaat het juist niet?

Bedrijventerreinen zijn bedoeld voor regulier midden- en kleinbedrijf, logistiek en bedrijven met veel milieuruimte. Denk aan groothandel, bouwnijverheid en industrie. Deze bedrijven hebben vaak grote opslagruimtes nodig en zorgen voor veel (vracht)verkeer. Ook veroorzaken ze regelmatig geluid of uitstoot. Daarom passen ze niet goed in centrumlocaties of gemengde gebieden. Daarnaast vind je op bedrijventerreinen ook horeca. Die is bedoeld als voorziening voor werknemers en draagt bij aan een prettig werkklimaat. Horeca valt buiten de selectie van bedrijven die potentieel verplaatst kunnen worden.

D.2Bedrijven met verplaatsingspotentie

Bedrijven met verplaatsingspotentie op te behouden bedrijventerreinen

Deze analyse zoomt in op bedrijven die gevestigd zijn op terreinen die ook in de toekomst bedrijventerrein blijven13. Juist hier ligt potentie om de bestaande ruimte beter te benutten. Door bedrijven te verplaatsen die beter passen in een centrummilieu of gemengd woon-werkgebied, ontstaat ruimte voor functies die écht thuishoren op bedrijventerreinen.

We hebben bedrijven geselecteerd die kansrijk zijn voor verplaatsing. De selectie is gebaseerd op de criteria uit paragraaf D.4. De scan laat buiten beschouwing of ondernemers daadwerkelijk willen verhuizen. Dat hangt af van uiteenlopende overwegingen per bedrijf. Vooral de financiële haalbaarheid speelt een grote rol: huurprijzen in centrumgebieden liggen vaak hoger dan op bedrijventerreinen. Daarnaast brengt een verhuizing aanzienlijke kosten met zich mee. Deze analyse geeft dus geen inzicht in de financiële haalbaarheid. De uitkomsten geven een eerste beeld van welke bedrijven mogelijk passen in de binnenstad of in nieuwe gemengde gebieden, zoals het Alkmaars Kanaal.

Ruim 320 bedrijven met verplaatspotentie op te behouden bedrijventerrein

Op de te behouden bedrijventerreinen zitten circa 320 bedrijven met samen ruim 960 banen die potentie hebben om te verplaatsen. Deze bedrijven passen mogelijk beter in de binnenstad, een van de andere (buurt/wijk)centra of in de toekomstige gemengde woon-werkgebieden in het Alkmaars Kanaal. De tabel hieronder laat zien hoe deze potentie is verdeeld over typen lichte bedrijfsfuncties. Daarbij valt het volgende op:

• •

  Kleinschalige kantoren en co-working vormen de grootste groep: bijna 70% van de banen (660) bij ruim 200 bedrijven. Denk aan reclamebureaus, adviesbureaus en boekhoudkantoren.

• •

  Consumentgerichte dienstverleners volgen met zo’n 110 banen (11%) bij ongeveer 50 bedrijven. Voorbeelden zijn communicatie- en grafisch ontwerp, fotografie, schoonheidssalon en fitnesscentra.

• •

  Maatschappelijke voorzieningen zijn goed voor circa 90 banen (9%) bij zo’n 30 vestigingen. Denk aan kinderopvang, fysiotherapie en maatschappelijk werk.

• •

  Ambachtelijke bedrijfsruimten tellen 60 banen (6%) bij zo’n 20 bedrijven. Voorbeelden zijn een meubelmaker, reparatieshop, atelier, taartenmaker en bierbrouwerij.

• •

  Kleinschalige detailhandel omvat ongeveer 40 banen (4%) bij 15 bedrijven. Denk aan keuken- en meubelwinkels en een brillenzaak.

Tabel D1: Verplaatsingspotentie op te behouden bedrijventerreinen

Bron: LISA (2024), bewerking Stec Groep (2025).

D.3Huisvestingswensen en -eisen per doelgroep

In deze paragraaf beschrijven we de kwalitatieve huisvestigingswensen en - eisen van de verschillende doelgroepen. We geven inzicht in bereikbaarheid, locatiekenmerken en huurprijsniveaus. Het gebruik van diverse vormen van bedrijfs- of kantoorruimte door doelgroepen is in de praktijk diffuus en laat zich niet altijd strak afbakenen.

D.4Methodiek lichte bedrijfsfuncties

Methodiek potentie verplaatsing bedrijven

Niet elk bedrijf voelt zich thuis in een centrummilieu. Om te bepalen welke bedrijven wél goed passen, gebruiken we in deze analyse vier selectiecriteria: mengbaarheid, voorkeur voor het vestigingsmilieu, uitstraling en omvang.

• 1

  Mengbaarheid: hoe goed mengt een bedrijf met de omgeving?

  We kijken eerst of een bedrijf goed samengaat met winkels, horeca, dienstverleners en woningen. Daarbij gebruiken we de functiemengingsindex (FMI): een instrument van het Planbureau voor de Leefomgeving. De FMI laat zien in hoeverre een bedrijf past in een gemengde stedelijke omgeving.

• 2

  Voorkeursvestigingsmilieu: waar komt een bedrijf het best tot zijn recht? Sommige bedrijven hebben baat bij een bedrijventerrein, bijvoorbeeld vanwege hun productieproces of milieubelasting. Andere bedrijven floreren juist in de binnenstad, dichtbij hun klanten. We koppelen de SBI- code aan de FMI-score om te bepalen welk vestigingsmilieu het beste past.

• 3

  Uitstraling en beleving: draagt het bedrijf bij aan het centrumgevoel? Een centrum vraagt om bedrijven die iets toevoegen aan de sfeer en levendigheid. Denk aan publieksgerichte functies of kantoren die zorgen voor reuring. We beoordelen dit op basis van SBI-codes en onze eigen expertise.

• 4

  Omvang: hoeveel ruimte vraagt het bedrijf?

  Grote bedrijven passen vaak niet in het centrum vanwege ruimtegebrek. Daarom hanteren we een grens:

  • •

    Maximaal twintig werknemers voor kantoren, detailhandel, maatschappelijke voorzieningen en consumentgerichte diensten.

  • •

    Maximaal tien werknemers voor ambachtelijke bedrijven.

• Deze grenzen zijn gebaseerd op het gemiddelde ruimtegebruik per werknemer.

Functiemengingsindex (FMI): hoe goed zijn bedrijven te mengen?

Het Planbureau voor Leefomgeving heeft voor alle bedrijven in Nederland bepaald hoe vaak bedrijven in gemengd gebied gevestigd zijn. Iedere bedrijfstak én grootteklasse (aantal werknemers) heeft een FMI-score. De FMI is een instrument dat scoort hoe goed bedrijvigheid te combineren is met wonen en andere functies. Het instrument is afkomstig uit het

onderzoek ‘Menging van wonen en werken’ (PBL, 2009). De FMI index loopt van 0 tot 100, waarbij 0 staat voor een monofunctioneel woongebied en 100 voor een monofunctioneel werkgebied. Logischerwijs staat een score van 50 voor een gebied waar wonen en werken 50/50 gemengd zijn. Het PBL berekende op deze manier voor heel Nederland de mengbaarheid in gridcellen van 100 bij 100 meter (één hectare). De FMI per gebied wordt berekend door het aantal banen in het gebied te delen door het aantal banen plus het aantal woningen in het gebied keer honderd14. Werken wordt dus gevat in het aantal banen terwijl wonen wordt gevat in het aantal woningen.

Vraag naar potentiële voorkeursvestigingsmilieus

Aan de hand van de FMI bepalen we per bedrijf naar welk type vestigingsmilieu de potentiële voorkeur van een bedrijf uitgaat. De FMI drukt uit hoeveel banen in een bepaalde bedrijfstak in een gemengd milieu gevestigd zijn. We doen de aanname dat alle bedrijven in die bedrijfstak in een vergelijkbare omgeving gevestigd zouden kunnen zijn. De uitkomsten weerspiegelen niet de daadwerkelijke verhuisbereidheid of locatievoorkeur van een individueel bedrijf. We onderscheiden verschillende potentiële voorkeursvestigingsmilieus:

Monofunctionele locaties:

• •

  Bedrijventerreinen (panden met een functioneel uiterlijk, relatief ruim opgezet, milieuhinder)

• •

  Kantoorlandschap (middelgrote tot grote kantoren, relatief ruim opgezet en buiten of aan rand van stedelijk gebied)

Verschillende gemengde woon-werkmilieus:

• •

  Ambachtelijk woonwerkterrein (vooral kleinschalige bedrijfsruimte in gemengd stedelijk gebied)

• •

  Creatief woonwerkterrein (vooral kleinschalige kantoorruime in gemengd stedelijk gebied)

• •

  Gemengd centrum woon-werkmilieu (zowel kleinschalige bedrijfsruimte als kleinschalige kantoorruimte gemengd met wonen en voorzieningen in een centrumgebied)

We onderscheiden de gemengde milieus op basis van de overheersende functie, ofwel of ze vooral bedrijfsruimtes of kantoorruimtes bevatten. Ook onderscheiden we op basis van de algemene omvang van het vastgoed in het gebied (kleinschalig of grootschalig) en de mate van stedelijkheid.

Bijlage E – Toelichting proces

In dit hoofdstuk geven we een korte toelichting op het doorlopen proces om te komen tot het Actieprogramma Economie. In nauwe samenwerking met collega's van de verschillende vakafdelingen en GGO is dit rapport tot stand gekomen.

Proces met verschillende stakeholders

Het Actieprogramma Economie is in de periode maart tot en met september 2025 opgesteld in nauwe samenwerking met ondernemers, regiogemeenten en andere betrokkenen. De gemeente Alkmaar heeft bewust gekozen voor een interactief proces, waarbij op meerdere momenten input is opgehaald en afgestemd.

• •

  In mei 2025 zijn drie ondernemerssessies georganiseerd, gericht op bedrijventerreinen, kantoren en detailhandel. Tijdens deze sessies zijn knelpunten, kansen en wensen besproken, en is input opgehaald voor de inhoudelijke koers van het programma.

• •

  Eind mei vond een ambtelijke en bestuurlijke afstemming plaats met de Regio Alkmaar. Hier is gesproken over de regionale ruimtebehoefte, gezamenlijke lobby richting provincie en Rijk, en de noodzaak tot afstemming van economische beleidslijnen.

• •

  In juni en juli is een brede ondernemersenquête uitgezet onder bedrijven in Alkmaar. Ruim 230 ondernemers hebben hieraan deelgenomen. De resultaten zijn verwerkt in de analyse en hebben richting gegeven aan de vier hoofdlijnen van het actieprogramma. De enquête heeft waardevolle inzichten opgeleverd over ruimtebehoefte, bereikbaarheid, toekomstplannen en sectorale kansen.

• •

  Begin juli en begin september is het conceptactieprogramma besproken in het Bestuurlijk Strategisch Overleg, met vertegenwoordigers van ondernemersverenigingen en de verantwoordelijke wethouder. Op basis van deze gesprekken zijn accenten aangescherpt en is het programma verder verfijnd.

Het proces kenmerkt zich door een combinatie van inhoudelijke verdieping, bestuurlijke afstemming en brede participatie. De input van ondernemers en regiopartners vormde een stevige basis voor het uiteindelijke actieprogramma.