Beleidsregels gratis openbaar vervoer voor inwoners met een laag inkomen gemeente Leiden 2026

Besluit

• 1.

  In te stemmen met deelname aan de provinciale pilot ‘Gratis openbaar vervoer voor inwoners met een laag inkomen’ van de provincie Zuid-Holland voor de periode 2026–2029;

• 2.

  De doelgroep vast te stellen op inwoners met een inkomen tot en met 100% van het sociaal minimum;

• 3.

  De beleidsregels gratis openbaar vervoer inwoners met een laag inkomen gemeente Leiden 2026 vast te stellen;

• 4.

  De inwerkingtredingsdatum van deze regels vast te stellen op 1 maart 2026;

• 5.

  De collegebrief aan de raad over Deelname pilot gratis openbaar vervoer voor inwoners met een laag inkomen vast te stellen.

Het college van burgemeester en wethouders van gemeente Leiden,

Gelet op het bepaalde in het artikel 108 en 160 van de Gemeentewet;

Overwegende dat het college van burgemeester en wethouders (hierna het college):

• •

  Wil samenwerken met de provincie Zuid-Holland aan een proef om gratis openbaar vervoer voor inwoners met een laag inkomen binnen de provincie mogelijk te maken. Dit voor die openbaarvervoerslijnen waarvoor de provincie Zuid-Holland verantwoordelijk is;

• •

  Vindt dat beleidsregels bijdragen aan het geven van duidelijkheid in welke situaties en onder welke voorwaarden inwoners in aanmerking komen voor de proef gratis openbaar vervoer voor inwoners met een laag inkomen;

• •

  Vindt dat de doelgroep van deze beleidsregels bestaat uit inwoners met een laag inkomen, en dat de Participatiewet (artikel 20, 21, 22, 23 en 24) voor bepaling van bijstandsgerechtigdheid inkomenstoetsen hanteert op basis van wettelijke normen per huishoudtype, welke normen door de wetgever zijn vastgesteld als de minimale inkomens die nodig zijn voor een maatschappelijk aanvaardbaar bestaan;

• •

  Aansluit bij deze wettelijke normen en vaststelt dat inwoners met een inkomen tot maximaal 100% van de toepasselijke Participatiewet-norm als inwoner met een laag inkomen kunnen worden aangemerkt, hetgeen aansluit bij de doelstelling van de Participatiewet en zorgt voor consistentie in de toepassing van inkomenstoetsen in het sociaal beleid;

• •

  Bepaalt dat het netto maandinkomen wordt berekend op basis van het netto-inkomen, exclusief vakantietoeslag, als bedoeld in artikel 32 en 33 van de Participatiewet, en dat voor aanvragers die een minnelijke schuldregeling of een WSNP-traject volgen, geldt het inkomen waarover redelijkerwijs beschikt kan worden, waarbij het vrij te laten bedrag door het college gelijkgesteld wordt aan de hoogte van de toepasselijke bijstandsnorm;

• •

  Vaststelt dat vermogen niet wordt meegenomen in de inkomenstoets voor deze beleidsregels, hetgeen afwijkt van de Participatiewet die wel vermogen toetst (artikel 34), en dat het college voor deze afwijking kiest vanwege administratieve vereenvoudiging, doeltreffendheid en proportionaliteit;

• •

  Met de beschikbare middelen (2.553 OV-passen voor circa 3.500 inwoners met een inkomen tot 100% van de bijstandsnorm) voorrang wenst te geven aan inwoners die niet reeds over een structurele OV-voorziening beschikken, en dat dit schaarstebeginsel een objectieve rechtvaardiging vormt voor uitsluitingsgronden;

Motivering uitsluiting studenten:

• •

  Vaststelt dat studenten die studiefinanciering ontvangen op grond van de Wet studiefinanciering 2000 aanspraak hebben op een reisproduct als geregeld in artikel 3.26 van die wet, bestaande uit een weekreisrecht of weekendreisrecht voor openbaar vervoer in heel Nederland;

• •

  In aanmerking neemt dat artikel 33, lid 2, van de Participatiewet bepaalt dat studiefinanciering wordt aangemerkt als inkomen ter hoogte van het normbedrag voor kosten van levensonderhoud als bedoeld in artikel 3.18 van de Wet studiefinanciering 2000, waarbij het studentenreisproduct een integraal onderdeel vormt van deze voorziening;

• •

  Constateert dat het studentenreisproduct en het Leidse “Daluren Vrij”-abonnement verschillende functies vervullen, in die zin dat het studentenreisproduct deel uitmaakt van onderwijsbeleid en is gericht op mobiliteit ten behoeve van onderwijsdeelname, terwijl het Leidse OV-product behoort tot armoedebeleid en is gericht op het ondersteunen van mobiliteit voor inwoners met een laag inkomen;

• •

  Overweegt dat het verstrekken van een aanvullende OV-voorziening aan studenten die reeds een studentenreisproduct ontvangen of daarvoor in aanmerking komen, zou leiden tot een ongerechtvaardigd onderscheid ten opzichte van niet-studerende inwoners met een laag inkomen die geen enkele OV-voorziening hebben, en tevens zou resulteren in een inefficiënte inzet van schaarse publieke middelen;

• •

  Het maatschappelijk belang van een doelmatige besteding van publieke middelen binnen het armoedebeleid en het bieden van gelijke kansen aan inwoners zonder mobiliteitsvoorziening zwaarder laat wegen dan het belang van studenten om naast het bestaande studentenreisproduct tevens voor deelname aan deze pilot in aanmerking te komen;

Motivering uitsluiting dak- en thuislozen:

• •

  Heeft vastgesteld dat de beleidsregels zijn gericht op inwoners met een vaste woon- of verblijfplaats in de gemeente Leiden;

• •

  In aanmerking neemt dat de voorziening is bedoeld voor structurele mobiliteitsondersteuning bij duurzaam verblijf in Leiden, en dat voor personen zonder vaste woon- of verblijfplaats niet op een adequate wijze kan worden vastgesteld of zij tot de doelgroep behoren;

• •

  Constateert dat artikel 2.39, derde lid, van de Wet basisregistratie personen bepaalt dat personen zonder woonadres kunnen worden ingeschreven met een briefadres, hetgeen betekent dat daklozen en thuislozen met een briefadres in de BRP van Leiden kunnen zijn opgenomen;

• •

  Zich baseert op vaste rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep (ECLI:NL:CRVB:2015:2506 en ECLI:NL:CRVB:2017:1388), waaruit volgt dat bij de beoordeling van aanspraken op gemeentelijke voorzieningen niet de BRP-inschrijving maar de feitelijke woon- en verblijfsituatie doorslaggevend is;

• •

  Overweegt dat een dakloze die met een briefadres in de BRP is ingeschreven, niet beschikt over een vaste woon- of verblijfplaats als bedoeld in artikel 1:10 BW, en dat artikel 40 van de Participatiewet voor deze groep een afzonderlijke regeling bevat;

• •

  Vaststelt dat het gelijkheidsbeginsel vereist dat gelijke gevallen gelijk worden behandeld, en dat personen met een vaste woon- of verblijfplaats zich in een andere positie bevinden dan personen zonder vaste woon- of verblijfplaats, waardoor een objectieve rechtvaardiging bestaat voor een verschillende behandeling;

Slotoverweging:

• •

  dat deze beleidsregels een proefregeling betreffen met een geldigheidsduur van vier jaar (2026-2030), welke periode voldoende tijd biedt voor evaluatie van doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid, en dat na afloop van de pilot op basis van evaluatieresultaten kan worden bepaald of voortzetting wenselijk is;

besluit vast te stellen de beleidsregels Gratis openbaar vervoer voor inwoners met een laag inkomen gemeente Leiden 2026.

Inleiding

De provincie Zuid-Holland biedt gemeenten de mogelijkheid deel te nemen aan de pilot Gratis OV voor inwoners met een laag inkomen gericht op het bevorderen van maatschappelijke participatie en het tegengaan van vervoersarmoede. Wij benutten dit aanbod van de provincie om onze inwoners extra te ondersteunen bij gratis openbaar vervoer en participatie. Voor Leiden zijn 2.553 gratis OV-abonnementen beschikbaar, waarmee inwoners met een laag inkomen buiten de spits en in het weekend kosteloos kunnen reizen. De gratis openbaar vervoer pas is gratis beschikbaar voor inwoners met een inkomen tot 100% van het sociaal minimum.