Omgevingsvisie gemeente Wijchen

1.1 Wat is de omgevingsvisie

Voor u ligt de omgevingsvisie voor Wijchen. In deze omgevingsvisie leggen we vast hoe we onze gemeente ook in 2035 een fijne plek laten zijn om te wonen, werken, recreëren, leven en genieten. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving en de leefbaarheid van de gemeente. Maar ook over nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw, bereikbaarheid, een gezonde omgeving, ruimte om te ontmoeten en duurzame energie. De omgevingsvisie heeft ook raakvlakken met het sociale domein. De inrichting van de fysieke omgeving heeft namelijk invloed op hoe gezond inwoners zich voelen (fysiek en mentaal) en welke mogelijkheden er zijn om te ontmoeten, bewegen en recreëren. Omdat al deze aspecten raakvlak hebben met de fysieke leefomgeving, en dus elkaar ook kunnen beïnvloeden, is het belangrijk om deze integraal uit te werken in een omgevingsvisie. In de omgevingsvisie bekijken we deze onderwerpen in samenhang met elkaar en beschrijven de belangrijkste punten van het beleid voor een langere periode. 

1.2 Samenhang Strategisch kompas Wijchen 2035

De gemeente Wijchen heeft in oktober 2022 het Strategisch kompas Wijchen 2035 ‘De kracht van Wijchen’ vastgesteld. Dit is hét koersdocument voor onze gemeente voor alle beleidsdomeinen. Het geeft de richting weer waaraan de komende periode gewerkt wordt. Het vormt een toetsingskader voor toekomstig beleid en het richtsnoer voor ons eigen handelen. Daarnaast geeft het ook richting aan de wijze waarop we in de diverse samenwerkingsverbanden aan tafel zitten.  
Het Strategisch kompas verwoordt goed de hoofdlijnen voor de toekomstige ontwikkeling van de gemeente Wijchen. Daarom nemen we, aansluitend op het bestaande beleid, de voor de fysieke leefomgeving relevante onderdelen uit het Strategisch kompas over in de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie benoemen we expliciet welke tekstdelen overgenomen zijn uit het Strategisch kompas. 
Deze tekstdelen zijn te herkennen aan de tekstkaders. Dit betreft feitelijk alle hoofdlijnen van beleid voor de thema’s die in de omgevingsvisie aan de orde komen. 
Daarnaast bekijken we voor ieder speerpunt of aanvullingen noodzakelijk zijn, op basis van bestaand beleid. Daar waar dit aan de orde is, beginnen de teksten met: “Aan de slag”.  

In het Strategisch kompas stippelen we de koers uit voor 6 speerpunten: 

• a.

  Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase;  

• b.

  Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede voorzieningen en goede bereikbaarheid;  

• c.

  Iedereen aan het werk;  

• d.

  Een sterke, gezonde, sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en zorg dichtbij huis; 

• e.

  Energieneutrale en fossielvrije toekomst; 

• f.

  Krachtige samenwerking tussen gemeente(n), inwoners, ondernemers en partners. 

Het Strategisch kompas geeft op integrale wijze de hoofdlijnen van beleid weer voor de lange termijn en heeft als reikwijdte de gehele gemeente. Het Strategisch kompas staat boven al het gemeentelijk beleid en geeft de koers. Dit vormt het uitgangspunt voor de omgevingsvisie. 

1.3 Wettelijke kaders

In Nederland hebben we nu veel verschillende wetten en regels voor onze leefomgeving. Om het eenvoudiger en overzichtelijker te maken, trad op 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet zorgt voor eenvoudige en duidelijke regels voor onze leefomgeving. Met meer ruimte voor inbreng en ideeën vanuit inwoners en ondernemers en kortere procedures.  

Iedere gemeente in Nederland moet op basis van de nieuwe Omgevingswet een omgevingsvisie opstellen. De omgevingsvisie geeft aan hoe we voor een langere periode willen omgaan met de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied en de hoofdzaken voor het te voeren integrale beleid in de fysieke leefomgeving. Integraal houdt in dat de visie betrekking heeft op alle terreinen van de fysieke leefomgeving. Denk hierbij aan gebouwen, wegen, water, bodem, landschappen, natuur en erfgoed. 

Volgens de Omgevingswet moet de omgevingsvisie in elk geval het volgende beschrijven: 

• de grootste kwaliteiten van de leefomgeving

• de plannen voor ontwikkeling

• de hoofdlijnen van het beleid

 

De omgevingsvisie is het sturingsinstrument van de gemeenteraad, om vooraf kaders te geven aan de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving.  
Niet al het beleid hoeft in de omgevingsvisie een plek te krijgen. Daarvoor zou de omgevingsvisie te omvangrijk worden. Voor sommige onderwerpen die meer detaillering of tijd behoeven, agenderen we in de omgevingsvisie dat we hier in de toekomst mee aan de slag gaan. Deze uitwerking kan dan later een plek krijgen in een beleidsstuk onder de omgevingsvisie.  

1.4 Instrumenten van de omgevingswet

Op 1 januari 2024 is de omgevingswet ingevoerd. Met deze omgevingswet krijgen we als gemeente andere instrumenten om te sturen op het gebruik en bescherming van ons grondgebied. De omgevingswet kent verschillende kerninstrumenten, maar er zijn er vier relevant voor ons als gemeente, dit zijn: 

• Omgevingsvisie

• Programma's

• Omgevingsplan

• Omgevingsvergunning

 

Omgevingsvisie 
De omgevingsvisie is de strategische visie van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. In de omgevingsvisie legt de gemeenteraad haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving op de lange termijn vast. Elke gemeente stelt één omgevingsvisie vast voor het gehele grondgebied. Elke gemeente heeft hiervoor tot 1 januari 2027 de tijd. 

Programma’s 
Een programma is een uitwerking van de omgevingsvisie en wordt vastgesteld door het college. Elke gemeente kan er zelf voor kiezen of zij wel of niet met programma’s werken en voor welke onderwerpen zij een programma uitwerken. Voor een paar onderdelen is een programma echter verplicht, zoals het actieplan geluid. Een programma richt zich op een bepaald onderwerp, sector of een gebied. Het doel is om invulling te geven aan het beschermen, beheren, gebruiken en ontwikkelen van de leefomgeving langs de lijnen die uitgezet zijn in de omgevingsvisie. 

Omgevingsplan 
Het omgevingsplan bevat de gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Het gaat daarbij om een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Zodra de omgevingswet in werking treedt heeft elke gemeente één tijdelijk omgevingsplan voor haar gehele grondgebied. Elke gemeenteraad heeft vervolgens tot 1 januari 2032 de tijd om dit tijdelijke omgevingsplan om te bouwen tot een volwaardig omgevingsplan. We geven in het omgevingsplan aan welke activiteiten wel of niet toegestaan zijn, bijvoorbeeld voor wonen, recreatie en bedrijvigheid.

Omgevingsvergunning 
Veel initiatieven van burgers en bedrijven hebben gevolgen voor de leefomgeving. Om de leefomgeving te beschermen geldt daarom voor sommige activiteiten een vergunningsplicht. Met een omgevingsvergunning kunnen burgers, bedrijven en overheden aan het college toestemming vragen om activiteiten in de leefomgeving uit te voeren. De aanvraag voor een omgevingsvergunning wordt via het digital stelsel omgevingswet (DSO) ingediend. 
Daarbij dient de initiatiefnemer aan te geven of hij aan participatie heeft gedaan, en zo ja, hoe en wat de resultaten zijn. Standaard is de reguliere procedure van 8 weken van toepassing. In de gemeenteraad van Wijchen is dit bij de invoering van de wet door de gemeenteraad vastgesteld. Een bijzonderheid is dat de raad in het omgevingsplan kan opnemen welke activiteiten vergunningplichtig zijn. Deze worden omgevingsplanactiviteiten genoemd; activiteiten die in strijd zijn met het omgevingsplan zijn buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (vergelijkbaar met de omgevingsvergunning afwijken bestemmingsplan).  

1.5 Beleidscyclus van de omgevingswet

De beleidscyclus van de omgevingswet biedt een structuur om de instrumenten van de omgevingswet te ordenen. De vier fasen van de cyclus zijn: 

• Beleidsontwikkeling

• Beleidsdoorwerking

• Uitvoering

• Terugkoppeling

Beleidsontwikkeling 
De beleidsontwikkeling staat voor de visievorming. Hiervoor is de omgevingsvisie het belangrijkste instrument. Hierin maak je de strategische hoofdkeuzes voor de lange termijn. Maar ook programma’s kunnen soms visievormend zijn. Belangrijke input voor de beleidsvorming komt uit de voorgaande fase, namelijk de monitoring en evaluatie. De signalen vanuit deze fase kunnen aanleiding zijn om de omgevingsvisie aan te passen. 

Beleidsdoorwerking 
We kunnen de gewenste kwaliteiten van de fysieke leefomgeving concreet maken door deze juridisch vast te leggen. Dit kunnen we doen in de programma’s. Dit kan bijvoorbeeld door concrete maatregelen op te nemen die leiden tot een vastgestelde of gewenste kwaliteit van een onderdeel van de fysieke leefomgeving.  

Uitvoering 
De uitvoering gebeurt door de initiatiefnemers van activiteiten en projecten. Dit zijn bijvoorbeeld burgers, bedrijven, maar ook overheden die iets willen ontwikkelen. De eigen verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer staat voorop. Maar waar inkadering van activiteiten door de overheid noodzakelijk is, doen we dat zoveel als mogelijk met algemene regels. Als er voor een initiatief toestemming van de overheid noodzakelijk is, dan verloopt dat in principe via een omgevingsvergunning. 

Terugkoppeling 
Met toezicht en handhaving zien we als overheid toe op de naleving van de regels en vergunningsvoorschriften. Via monitoring brengen we de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in beeld. Uit de evaluatie hiervan blijkt of bijstelling van de beleidsdoelen en/of aanpassing van de inzet van instrumenten wenselijk is. 

1.6 Meerwaarde van de omgevingsvisie

Het Strategisch kompas biedt ons een goede basis en deze basis gebruiken we in de omgevingsvisie. Om de maximale meerwaarde te bereiken vullen we het Strategisch kompas aan met verdieping en verbreding op een aantal onderdelen. Zo krijgen we een actuele en complete omgevingsvisie. Met de omgevingsvisie wordt de bruikbaarheid voor de dagelijkse praktijk groter als: 

• Afwegingskader voor initiatieven

• Inspiratiekader voor initiatieven
  

Daarnaast voegen we in de omgevingsvisie ook de volgende onderdelen toe ten opzichte van het Strategisch kompas: 

• een Ruimtelijke analyse met de te behouden en beschermen waarden en kenmerken van de gemeente Wijchen; 

• een afweging rondom de vraag of het mogelijk doorlopen van een plan-m.e.r.-procedure gekoppeld aan de omgevingsvisie aan de orde is; 

2.1 Inleiding

Om te kunnen bouwen aan de toekomst is het ook belangrijk te weten waar je trots op bent. Wat maakt Wijchen de mooie plek om te wonen, werken en bezoeken? Wat moeten we behouden richting de toekomst? Kortom wat is de trots van Wijchen? Deze trots is uit de participatie voor de omgevingsvisie naar voren gekomen en staat beschreven in paragraaf 2.1.  
In paragraaf 2.2 kijken we naar de toekomst. Wat voor gemeente wil Wijchen in de toekomst zijn?  

2.2 De trots van Wijchen

Als basis voor ‘de trots van Wijchen’ is een globale ruimtelijke analyse uitgevoerd. Deze bevat de belangrijkste ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten. Deze kaartenset is te vinden in de bijlage.

Dorpsgevoel met stadsgemak  
We zijn trots op het dorpse karakter van de gemeente Wijchen. We zijn een dorpse gemeente met stadse allure. Dat zie je bijvoorbeeld terug in ons voorzieningenniveau, passend bij een kleine stad.  

Wijchen leeft met water 
De gemeente Wijchen ligt aan het water. Het Wijchens Meer en de ligging aan de Maas zijn een belangrijk onderdeel van onze identiteit. Er is altijd wat te doen, te zien én altijd wat anders te beleven. Een dynamisch landschap met hoog en laag water. Boten varen voorbij. Het is een plek om te recreëren, te werken en te reizen. 

Bruisend centrum 
Wijchen kent een aantrekkelijk en bruisend centrum met een ruim en gevarieerd winkel-, horeca- en evenementenaanbod. Het kasteel is dé trekpleister van Wijchen. Dat is niet alleen mooi voor onze eigen inwoners, maar ook interessant voor toeristen en recreanten van buiten de gemeente.  

Afwisselende en dynamische landschappen 
Duurzaamheid, groen en natuur vinden wij een groot goed. We zijn trots op onze open landerijen, rivierduinen, bossen en watergebieden. Een uniek landschap vol afwisseling en dynamiek, waar van alles te beleven is. Deze waardevolle natuur- en buitengebieden willen we behouden en mogelijk uitbreiden, waarbij benutten en beleven mogelijk is naast behoud en ontwikkeling. 

Wijchen bruist, er is altijd iets te doen 
Jong en oud woont, werkt en recreëert graag in de gemeente Wijchen en is trots op alles wat de gemeente heeft. Een hechte, betrokken samenleving, met actieve inwoners en (sport) verenigingen, goede voorzieningen, een sterk ondernemersklimaat, gevarieerde natuur, oprechte gastvrijheid en een warm hart voor kunst en cultuur met een veelbewogen geschiedenis. De gemeente kent een rijk verenigingsleven en veel evenementen. We hebben volop bezienswaardigheden zoals de verschillende molens in de kernen, Ruine Batenburg, Kasteel Hernen en Kasteel Wijchen. De gemeente Wijchen bruist, er is altijd iets te doen. 

Ondernemend en inclusief 
Alle inwoners van onze mooie gemeente zetten er samen de schouders onder en helpen elkaar. Iedereen kan meedoen, met of zonder beperking. We zijn ondernemend en werken samen met inwoners, partners en ondernemers aan een nog mooiere gemeente Wijchen. 

Stad en land om de hoek 
De gemeente Wijchen heeft eenieder wat te bieden. De stad Nijmegen ligt om de hoek, maar ook andere grote steden als Arnhem en Oss zijn eenvoudig te bereiken. Terwijl ook het groene Land van Maas en Waal altijd nabij is. Dat maakt Wijchen een uitstekende uitvalsbasis in de regio. Stad en land liggen letterlijk om de hoek. Ook onze gemeente zelf is divers. Met Wijchen als de grootste kern en daarnaast 7 kerkdorpen met ieder hun eigen charme en historie. 

2.3 De kracht van Wijchen

3.1 Praatplaat 

3.2 In 2035...

Aan de slag: een fors gegroeide opgave 
Om onze ambitie waar te maken zijn er op korte termijn meer woningen nodig. We willen een plek bieden aan inwoners in alle levensfasen. Dit betekent dat we voldoende woningen willen hebben voor alle verschillende doelgroepen op de woningmarkt. Van jong tot oud, van klein tot groot. Daarom willen we tot 2030 meer woningen toevoegen voor deze verschillende doelgroepen. We zetten in op het toevoegen van ruim 2.000 woningen tot en met 2030 conform woondeal 2.0 Regio Arnhem-Nijmegen. Omdat er op korte termijn behoefte is aan extra woningen willen we ons als gemeente inzetten op het versnellen van de woningbouw. We werken aan duidelijke regels en procedures voor planontwikkeling, en blijven investeren in de samenwerking met de woningcorporaties en marktpartijen.  

Aan de slag: een integrale blik op woningbouw 
Er zit een grote component wonen en woonuitbreiding in deze omgevingsvisie. Het realiseren van deze ambitie zorgt voor aandachtspunten op bijvoorbeeld het gebied van mobiliteit, natuur, klimaat en energie. Blijft onze gemeente bijvoorbeeld goed bereikbaar als er meer mensen komen wonen? 
Wordt de druk op onze natuurgebieden niet te groot met al deze extra inwoners die willen recreëren in de natuur? En hoe zorgen we ervoor dat onze woonwijken niet te warm worden en dat hitte leidt tot gezondheidseffecten? Om deze aandachtspunten goed in het oog te houden bekijken we de woningbouwopgave met een integrale blik. Zo hebben we oog voor de risico’s en kansen op andere thema’s. Deze ambities op deze andere thema’s worden in de andere speerpunten nader toegelicht. 

Aan de slag: behoefte aan passende en betaalbare woningen 
Er is in Wijchen vooral behoefte aan extra woningen die geschikt en betaalbaar zijn voor één- en tweepersoonshuishoudens. Alternatieve woonoplossingen (zoals tiny houses of flexwoningen) kunnen op korte termijn een uitkomst bieden, maar krijgen vanuit de woningzoeker niet de voorkeur. Vaak worden deze alternatieve woonvormen gekozen uit noodzaak (Woningmarktonderzoek Arnhem-Nijmegen 2019). Om ook een goede woonplek te bieden aan woningzoekenden met een minder grote portemonnee is onze ambitie om een groot deel (67%) van de nieuwbouwwoningen en in nieuwe plannen in het betaalbare huur- en koopsegment te bouwen waarvan minimaal 30% sociale huur conform de Woondeal 2.0 Regio Arnhem-Nijmegen. 

Aan de slag: regionale versnellingsopgave 
Naast de gemeentelijke woningbouwopgave willen we als gemeente ook onze rol in de regio nemen. We willen een goede buur en partner zijn en ons ook inzetten voor de regionale woningbouwopgave. In de Woondeal 2.0 is afgesproken dat de regio tot en met 2030 33.000 nieuwbouwwoningen realiseert. De gemeente Wijchen heeft hierin een opgave van 2.060 woningen. Naast nieuwbouw zal deze opgave ook opgevangen moeten worden in de bestaande woningvoorraad door middel van verdichting, aanpassingen, transformatie, renovatie en sloop/nieuwbouw. Als gemeente voeren we regie op een goede samenstelling van het woningaanbod. In de Woondeal 2.0 maken we hierover afspraken met het Rijk, provincie Gelderland en 18 gemeenten uit de regio Arnhem- Nijmegen. De plannen werken we uit in afstemming op de regionale plannen en afspraken conform de Verstedeliijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio. 

Aan de slag: adaptief programmeren 
Door middel van adaptief programmeren zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst de juiste woningen bouwen voor onze inwoners. Bij woningbouw is 
de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte op de lange termijn leidend. We weten niet hoe de woningbehoefte er over een aantal jaar uitziet. We hebben in het verleden al vaak meegemaakt dat de vraag naar woningen verandert - zowel in aantal als in type woningen. Daarom houden we de vinger aan de pols bij de woningvraag. Wanneer de situatie erom vraagt, passen we onze woningbouwambities aan zodat we bouwen voor doelgroepen waar het accent ligt. 

Wijchen maakt werk van de nieuwbouw van extra woningen. Gelet op het woningtekort is de nieuwbouwopgave belangrijk. Toch staat het merendeel 
van de woningen in de gemeente Wijchen er al. We willen daarom ook aandacht voor en investeren in de woonopgaven van de bestaande wijken en kernen. Om ervoor te zorgen dat, naast de nieuwbouwlocaties, ook de bestaande wijken in de komende decennia aantrekkelijke woonplekken blijven, zijn investeringen gewenst. Er ligt immers een fors pakket aan woonopgaven. Bijvoorbeeld op het gebied van veranderende woonbehoeften, leefbaarheid, openbare ruimte, klimaat en energie. De investeringen in woningbouw bieden ook de kans om de cultuurhistorische waarden te behouden of, waar deze niet meer zichtbaar zijn, terug te brengen. Renovatie- en nieuwbouw projecten houden rekening met de rijke Wijchense bewoningsgeschiedenis en maken de cultuurhistorische identiteit van de leefomgeving zichtbaar. Om investeringen te kunnen doen, zijn extra middelen nodig. We gaan onderzoeken of het mogelijk is om bij nieuwbouwprojecten op uitleglocaties te vragen om een financiële bijdrage. Hiermee vullen we een fonds om te investeren in de leefbaarheid van bestaande wijken. 

Aan de slag: ontwikkelen in een groenblauw raamwerk 
De leefomgeving met het landschap en het sterke groenblauwe netwerk is een belangrijk onderdeel van de leef- en vestigingskwaliteit van Wijchen. Deze kwaliteit willen we blijven versterken. Ook in combinatie met de opgaven op het gebied van wonen en werken, is het groenblauw raamwerk een belangrijke onderlegger. Hier zoeken we naar kansen waar de opgaven elkaar kunnen versterken. Zodat er in onze gemeente op een fijne manier gewoond, gewerkt kan worden met daarbij ook extra ruimte voor natuur en recreatie.

Aan de slag: versterken kernen 
We staan als Wijchen niet op onszelf. We zijn onderdeel van een regio waarin verschillende opgaven een plek krijgen. In de verstedelijkingsstrategie hebben we hier afspraken over gemaakt. Het zwaartepunt van de regionale verstedelijking zal plaatsvinden in het zuidelijk deel van de Foodvalley  rondom Ede, Wageningen, Rhenen en Veenendaal), in Arnhem en in Nijmegen. Hier worden verhoudingsgewijs de meeste woningen en werkgebieden toegevoegd. Dat kan omdat deze plekken goed bereikbaar zijn. De opgaven in deze drie steden is gericht op stedelijke dichtheid, op multimodale knooppunten en op economische brandpunten. Dit is anders dan in de kleine kernen in de regio (waaronder de kernen in de gemeente Wijchen) waar vitaliteit, bereikbare voorzieningen en de eigen identiteit voorop staan in combinatie met het groene karakter.

Aan de slag: binnen de kernen bouwen 
We realiseren woon- en werklocaties en voorzieningen zoveel mogelijk binnenstedelijk. We kiezen in de eerste plaats voor inbreiding, in plaats van uitbreiding, waar dat mogelijk is. We kiezen niet alleen voor inbreiding in het kader van duurzaam ruimtegebruik, een gezonde leefomgeving en behoud van groen, maar ook om de leefbaarheid van bestaande kernen in stand te houden. Zo ontstaat meer draagvlak voor voorzieningen in kleine kernen.  

Aan de slag: onder voorwaarden uitbreiding 
Ondanks onze voorkeur om woningen te realiseren binnen de bestaande kernen, kan het vanwege de urgente woningbehoefte nodig zijn om ook hierbuiten woningen te bouwen. Op deze locaties zijn immers meer mogelijkheden om snel veel woningen te bouwen ten opzichte van binnenstedelijke locaties. 

Als er geen mogelijkheden meer zijn voor het toevoegen van bebouwing binnen bestaand stedelijk gebied, dan houden we bij het aanwijzen van woon-en werklocaties aan de randen van bestaand stedelijk gebied zo goed mogelijk rekening met (de randvoorwaarden van) het bodem- en watersysteem, aansluitend op de regionale afspraken uit de Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio, en het groenblauwe raamwerk. Wijchen, en zeker de kerkdorpen van de gemeente Wijchen, hebben een dorps karakter. Eén van de kenmerken van een dorp is de aanwezigheid van open ruimtes binnen de kern. Dat zijn vaak ruimtes met groen of gewoon een veldje of een klein weilandje. Ze ondersteunen het gevoel van landelijk wonen zoals dat bij een dorp past. Als die open ruimtes (bijna) standaard worden ingevuld met (woon)bebouwing leidt dat tot vergaande verdichting en verstedelijking. Binnen de kern ervaar je dan geen verschil meer tussen een dicht stedelijk gebied en een dorp. Juist om het dorpse karakter te behouden kan onder voorwaarden uitbreiding plaatsvinden in de vorm van uitleglocaties. 

4.1 Praatplaat

4.2 In 2035...

Aan de slag: zorgvuldige afweging tussen stad en land 
Voor het behoud van groen bouwen we zoveel mogelijk binnen bestaand stedelijk gebied. Dit doen we niet alleen voor het behoud van de natuur en het klimaat maar ook voor de beleving van de groene identiteit van de gemeente conform de Woonvisie 2025. Toch is door de enorme woningbouwopgave uitbreiding onder voorwaarden afweegbaar. Zolang de leefomgeving maar zo wordt ontworpen en gepland dat we een duurzame balans bereiken tussen milieukwaliteiten, sociale voordelen en economische voordelen conform het Milieubeleidsplan 2018-2021.

Aan de slag: samen zorgen voor een groener Wijchen 
De ambitie is om samen met bewoners, bedrijven en partners te zorgen voor meer biodiversiteit en versterking van de natuur. Als gemeente stimuleren en faciliteren we dit en geven we zelf het goede voorbeeld conform het Beleidsplan Natuur & Biodiversiteit.

We zorgen dat er bij wijkontwikkeling rekening wordt gehouden met ruimte voor basisvoorzieningen zoals een huisartsenpraktijk, zodat er voor alle inwoners zorg dichtbij huis beschikbaar is. 

Aan de slag: iedereen dichtbij voorzieningen  
De nabijheid van voorzieningen zoals winkels en horeca is belangrijk voor de leefbaarheid van woonwijken en de zelfredzaamheid van (oudere) inwoners conform de Woonzorgvisie Wijchen en de Routekaart. Daarom moet de huidige functie van wijk- en buurtwinkelcentra beschermd en behouden blijven conform de Economische Visie Wijchen 2030. Dit doen we door in principe geen nieuwe winkel- en horecavoorzieningen buiten deze winkelgebieden toe te staan conform de Detailhandelsstructuurvisie Wijchen en Toekomstvisie Centrum Wijchen.  

Aan de slag: spreiding van maatschappelijke voorzieningen  
In de kern Wijchen moeten voldoende accommodaties beschikbaar zijn om de organisaties die bijdragen aan ons maatschappelijk beleid een plek te geven. We kiezen voor wijkoverstijgende voorzieningen, waarbij we de kern Wijchen als één verzorgingsgebied beschouwen voor activiteiten met maatschappelijke meerwaarde. Daarbij streven we naar een goede spreiding van maatschappelijke voorzieningen binnen de kern Wijchen. In de kerkdorpen behouden we de dorpshuizen voor de versterking van de leefbaarheid en voor de sociale samenhang. Als de mogelijkheid zich voordoet en er sprake is van renovatie of nieuwbouw dan wordt altijd onderzocht of het mogelijk is om een multifunctionele accommodatie (MFA) te creëren conform de Kadernota gemeentelijk vastgoed 2020-2025. Bovendien kunnen kerken een sociaal-maatschappelijke of toeristische rol spelen in de gemeente (Kerkenvisie Wijchen). We optimaliseren de leefbaarheid en zelfredzaamheid voor ouderen door woonzorgvastgoed evenwichtig te verspreiden over de gemeente en in verbinding te laten staan met de desbetreffende buurt, wijk of dorp. 

Aan de slag: meervoudig en gezamenlijk ruimtegebruik 
We willen samen met inwoners en organisaties komen tot een compleet aanbod van activiteiten dat bijdraagt aan een prettig leefklimaat. Voor activiteiten binnen onder andere cultuur, recreatie, welzijn, (gezondheids-)zorg en kwetsbare groepen zijn vaak (gebouwde) accommodaties nodig. We stimuleren meervoudig en gezamenlijk gebruik van maatschappelijk vastgoed, zodat deze zo goed mogelijk behouden kunnen worden en zo voor maatschappelijke meerwaarde kunnen zorgen conform de Notitie Beheer en exploitatie maatschappelijk vastgoed. 

Aan de slag: versterken kleinschalige recreatie 
Het recreatieve netwerk versterken we met meer kleinschalige recreatie en toerisme in de dorpen en in het buitengebied, waarbij het nieuwe aanbod complementair is aan het bestaande aanbod. Er moet meer ingespeeld worden op short breaks (dagrecreatie), vergrijzing, duurzaamheid en slow leisure (recreatieve activiteiten op het gebied van wandelen, fietsen, mountainbiken, paardrijden en kanovaren) conform het Landschapsontwikkelingsplan Beuningen, Druten, Wijchen. Voor wat betreft het beleefbaar maken van het cultuurhistorische landschap ligt de nadruk op steentijd, Romeinen en Middeleeuwen (Toeristische visie Wijchen 2020-2030). 

Aan de slag: een beleefbare omgeving voor jong en oud 
We willen de historie, cultuur en natuur beter beleefbaar maken. Dit doen we door ruimte te maken voor historische elementen en deze (mede als inspiratie) mee te nemen in de planontwikkeling. Ook kunst en cultuur moet op meerdere plekken in onze gemeente te bezoeken en aanschouwen zijn. Voor kinderen zetten we in op voldoende speelgelegenheid. Tot slot laten we de natuurlijke eigenschappen beter terugkomen door meer groen aan te leggen waar dat nodig is conform het Groenstructuurplan Wijchen en door water(elementen) aantrekkelijk en herkenbaar terug te laten komen in de gemeente conform de Strategische Waternota 2019-2028. 

Aan de slag: samenhang ecologische en recreatieve netwerken 
We zetten in op een sterkere samenhang tussen ecologische structuren en recreatieve netwerken. Het landschap en de bijzondere waarden (aardkundig, archeologisch, cultuurhistorisch, ecologisch en landschappelijk) moeten worden behouden en versterkt. Daarbij zetten we ook in op de ontwikkeling van een recreatief netwerk, bestaande uit een samenhangend systeem van routes en kleinschalige recreatieve voorzieningen. Ook binnen de bebouwde kom zetten we in op het versterken van de groenstructuren. Waardevolle (monumentale) bomen moeten worden behouden, en bomen en planten worden gebruikt voor de betere herkenbaarheid en oriëntatiemogelijkheid bij entrees en delen van de wijken. 

Aan de slag: verstedelijking en doorwerking mobiliteit 
Door zoveel mogelijk te bouwen in de bestaande kernen, creëren we nabijheid van wonen, werk en voorzieningen. Inwoners worden daarmee gestimuleerd om eerder te kiezen voor fietsen en openbaar vervoer in plaats van te kiezen voor de auto. Ook voor reizen van en naar bestemmingen in omliggende regio’s zorgen we ervoor dat openbaar vervoer en de fiets/e-bike een realistisch alternatief voor de auto zijn. 
Voor een betere verkeersveiligheid en duurzaamheid in woonwijken geven we meer ruimte aan fietsers, voetgangers, openbaar groen en verblijfsruimte. De auto wordt minder dominant, maar voorzieningen blijven wel goed met de auto bereikbaar. Voor de fiets en het openbaar vervoer komen  betereverbindingen binnen en tussen de kernen, denk aan snelfietsroutes. Daarnaast hebben we aandacht voor de openbaar vervoersverbinding tussen Druten en Wijchen conform de Mobiliteitsvisie Druten en Wijchen. 

Aan de slag: meer samenwerking rond slimme mobiliteit 
In 2030 is voor iedereen een duurzame vervoerswijze of faciliteit beschikbaar en worden deze ook gebruikt zodat het aandeel duurzame verplaatsingen groeit. We zetten in op meer samenwerking, kennisopbouw en kennisdeling, en draagvlakvergroting rond slimme mobiliteit, deelsystemen en flexibilisering van het parkeerbeleid. Nieuwe en duurzame mobiliteit is namelijk bevorderlijk voor de verbetering van de luchtkwaliteit en voor de energietransitie.  

Aan de slag: goede doorstroming 
We zetten ons ervoor in dat iedereen zich binnen en buiten Wijchen op een betrouwbare en comfortabele wijze kan verplaatsen. Om de huidige situatie te kunnen verbeteren voeren we een studie uit naar de wijze waarop verkeersstromen het beste afgewikkeld kunnen worden op het wegennet. Naast het landelijke initiatief om het fileleed op de A50 (Paalgraven -Ewijk) te verminderen zetten we in op het weren van sluipverkeer door woonkernen en wegen die ook belangrijke fietsverbindingen zijn. 

Aan de slag: laadinfrastructuur en parkeervoorzieningen 
Bij het uitrollen van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen hanteren we een strategie van enerzijds het vraaggestuurd uitrollen op basis van aanvragen, en anderzijds het strategisch vroegtijdig plaatsen voor meer voorzienbaarheid en invloed op de plaatsing conform de Strategie elektrisch rijden Wijchen. Voor regulier parkeren is ons beleid dat elk gebied, voorziening, complex of bedrijf in de eigen parkeerbehoefte voorziet. Bovendien is het doel om auto’s in woonwijken zo veel mogelijk aan het zicht te onttrekken, wat ook invloed heeft op de parkeermogelijkheden in de wijken (Parkeerbeleidsplan gemeente Wijchen). 

Aan de slag: Behoud kwaliteit natuurgebieden en meer biodiversiteit in combinatie met meervoudig gebruik 
In 2035 is zichtbaar dat Wijchen heeft ingezet op het beschermen van bestaande natuurwaarden. De unieke natuurwaarden zijn minstens gelijk gebleven en er zijn maatregelen genomen voor herstel en ontwikkeling ervan. Wij maken werk van de groenblauwe dooradering en stellen daarvoor ambitieuze meetbare doelstellingen. We werken samen met verschillende stakeholders aan natuurherstel en landschapsontwikkeling. We werken aan de kwaliteit van natuurgebieden. Daarbij kijken we goed waar combinaties met recreatie en landbouw mogelijk zijn en waar ruimte is voor struinen door de natuur en langs agrarische bestemmingen. We hebben een klimaatbestendige natuur en een klimaatbestendig buitengebied, d.w.z. een natuur en buitengebied waar verhitting en verdroging tegengegaan worden. 

5.1 Praatplaat

5.2 In 2035...

Aan de slag: kwaliteit boven kwantiteit 
We kiezen voor beperkte groei van bedrijventerreinen. Welke omvang hier precies bij past moeten we in de toekomst uitwerken. We zetten hierbij in op 
innovatie en kwaliteit boven kwantiteit. Slim, groen en veilig zijn de drie uitgangspunten waarop nieuwe initiatieven vanuit het bedrijfsleven worden beoordeeld. Ook zetten we samen met de gemeenten en partners van de Groene Metropoolregio in op het ontwikkelen van kwalitatief hoogwaardige en innovatieve werkomgevingen, centrum omgevingen en gemengde woonwerkwijken. We gaan efficiënter met de bestaande werklocaties om door deze kwalitatief (slim en duurzaam) te herontwikkelen. Dit betekent dat ruimtegebruik zoveel mogelijk meervoudig is (multifunctioneel), bedrijfsruimtes uit meerdere lagen bestaan en er aandacht is voor duurzame energie en klimaatadaptatie (Economie van de toekomst. Groene Metropoolregio 2022). 

Aan de slag: mkb en werklocaties  
Het MKB is van onschatbare waarde, zowel in de (zakelijke) dienstverlening, ICT als in de maakindustrie en natuurlijk in agrifood en logistiek. We willen het MKB versterken door ondernemerschap te stimuleren en door in te zetten op voldoende en toekomstbestendige werklocaties passend bij de diversiteit van de vraag. Hoe we dat in de komende jaren doen is in regionaal verband afgesproken in de Regionale Programma’s Werklocaties (RPW’s) en staat ook beschreven in de regionale agenda’s. Die lijn trekken we ook na 2030 door, waarbij we vasthouden aan slimme combinaties van bedrijvigheid (functiemenging), de combinatie van verdichting / intensivering en afnemende ruimtevraag per arbeidsplaats (Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio). 

Aan de slag: handelingsperspectief buitengebied 
Om adequaat om te gaan de grote vraagstukken die spelen in het buitengebied gaan wij als gemeente aan de slag met een visie op ons buitengebied, waarvan de agrarische sector een belangrijk onderdeel is (Nieuwe richtinggevende beleidsuitspraak, zie ook paragraaf 8.5 Vervolg). In deze visie hebben we aandacht voor onder andere bodem en water, ondernemen in het buitengebied, natuur en biodiversiteit, klimaatadaptatie, biobased materialen telen, recreatie, energie en het landschap. Deze visie werken we uit in de volgende versie van de omgevingsvisie. De belangrijkste vraag die met deze visie beantwoord moet worden is welke handelingsperpectieven we hebben in Wijchen. Dit doen we niet als gemeente alleen, maar samen met onze partners zoals het ZLTO. 

6.1 Praatplaat

6.2 In 2035...

Aan de slag: een gezonde leefomgeving 
In verband met het welzijn van onze inwoners hebben we een rol op het gebied van sport, cultuur, bewegen en gezondheid. Op een proactieve manier willen we een gezonde leefstijl bevorderen. Bijvoorbeeld door de fysieke ruimte daartoe in te richten. De inrichting van de leefomgeving kan mensen stimuleren tot gezond gedrag. Daarnaast draagt een passende inrichting van de leefomgeving bij aan een positieve mentale gezondheid. De gemeente wil initiatieven die hieraan bijdragen faciliteren. Dit kan o.a. door het Lokaal Sportakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord, uitvoering te geven aan cultuurnota, biodiversiteitsplan, visie landelijk gebied, invulling te geven aan het stedelijk uitloopgebied voor recreatie, en de ontwikkeling van ‘de groene mantel’. Organisaties/ initiatiefnemers kunnen initiatieven indienen voor een financiële bijdrage die passen bij de ambities van het Lokaal Sport-akkoord of het Gezond en Actief Leven Akkoord. 
Vanuit het oogpunt van gezondheid en beweging én vorming en ontplooiing, willen we het mogelijk maken en bevorderen dat elke Wijchenaar op een verantwoorde wijze aan enige vorm van sportbeoefening of beweging en aan cultuurparticipatie in wijken en kernen kan deelnemen. Een vorm van deelname die aansluit op zijn/haar interesses en persoonlijke omstandigheden, zoals achtergrond, leeftijd, beperking en financiële achtergrond. Sport- en beweegaanbod en kunst en cultuur zijn in de buurt aanwezig en bovendien veilig en toegankelijk. 

We vinden speelruimte in de leefomgeving belangrijk. Speeltoestellen moeten voor alle kinderen toegankelijk zijn. Een gevarieerd aanbod is van belang om alle leeftijdsgroepen te bedienen en verschillende ontwikkelingsmogelijkheden te bieden. Gezondheidsbevordering en plezierig wonen zit o.a. in de omgeving. Met het creëren van speelaanleidingen, speelvoorzieningen in de openbare ruimte etc. stimuleert de gemeente om inwoners meer te laten bewegen. 

Aan de slag: gemengde en gedifferentieerde wijken  
We zetten in op verbetering van de leefbaarheid en sociale cohesie door gemengde en gedifferentieerde wijken te realiseren. Hierbij moet plek zijn voor iedereen. Zo moeten er voldoende woningen zijn voor urgente woningzoekers en statushouders conform de Woonvisie 2025 - Thuis in Wijchen. Verschillende aandachtsgroepen vragen om woonruimte. Steeds meer mensen hebben behoefte aan een betaalbare woning. Dit legt met name meer druk op het sociale huursegment. Tot slot moet woonzorgvastgoed gerealiseerd worden op locaties die passen bij de behoefte van de doelgroep (soms dichtbij voorzieningen, soms juist op een rustige locatie in de wijk). We vermijden concentratie van woonzorgvastgoed en zetten in op spreiding binnen de gemeente. Hiermee bevorderen we de inclusieve samenleving: gemengde dorpen en wijken met een gezonde mix aan inwoners. Door ons als gemeente te verdiepen in inwonerkenmerken, krijgen we inzicht in sociale- en gezondheidsaspecten in de verschillende kernen en wijken. Denk hierbij aan waar kwetsbare ouderen wonen, of mensen met een slechte gezondheid. Dit gebruiken we voor op maat toegesneden oplossingen zoals het aansluiten op de vraag naar zorg en woningaanpassingen. Dit passen wij onder andere toe in de woonzorgvisie om de juiste zorgwoningen op de juiste plek te realiseren.

Aan de slag: een goed toegesneden (woon)zorgaanbod  
Voor de gemeente Wijchen is er een uitbreidings- en vervangingsopgave voor zorgwoningen. Zelfstandig wonen krijgt prioriteit door bestaande en nieuwe woningen levensloopbestendig te maken50. Er is een groot tekort in het aanbod van beschut wonen. Beschut Wonen is een aangepaste woonvorm voor mensen die omwille van psychiatrische moeilijkheden tijdelijk of permanent nood hebben aan begeleiding bij het wonen en het dagelijks leven. Beschut wonen betekent wonen in de maatschappij in een kleinschalige woonvorm. Het merendeel van de huidige woonzorgcomplexen voldoet niet langer aan de wensen van ouderen en kwaliteitseisen vanuit de zorg. Ondanks de prioriteit bij langer zelfstandig thuis wonen is er een vervangingsopgave voor woonzorgcomplexen, welke bij voorkeur dichter bij voorzieningen en de rest van de samenleving gevestigd zijn. In de woonzorgvisie zijn hiervoor kansrijke locaties aangegeven. Voordat concrete projecten kunnen worden opgestart moet er eerst een verdiepingsslag worden gemaakt over o.a. de ligging en bebouwingsmogelijkheden van locaties en de samenstelling van buurten/wijken. 

Aan de slag: rekening houden met risicobronnen 
De inrichting van de leefomgeving is ook van invloed op gezondheid en veiligheid. Door risico’s en risicobronnen (verkeersveiligheid, sociale veiligheid, externe veiligheid en milieukundige bodemkwaliteit) inzichtelijk te maken kunnen we hiermee rekening houden bij ontwikkelingen van de leefomgeving. In Wijchen zijn geen bedrijven toegestaan die een veiligheidsrisico zijn voor de omgeving conform de Externe Veiligheidsvisie Wijchen 2016. Ook bij evenementen speelt veiligheid een belangrijke rol.  

7.1 Praatplaat

7.2 In 2035...

Aan de slag: toekomstbestendig verstedelijken 
Onze nieuwe economie kenmerkt zich in de toekomst door biobased en circulair te denken en te werken. We zetten in op energieneutraal of energieleverend ontwikkelen. Dat moet ook als we de doelstellingen van het akkoord van Parijs willen nakomen met een regio die in 2050 CO2-neutraal is. Daarom ontwikkelen we bestaande en nieuw te ontwikkelen woon- en werklocaties zoveel mogelijk circulair en met nadruk op de toepassing van hoogwaardige materialen conform de Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio. 

Aan de slag: een duurzame woningvoorraad 
Bij het verduurzamen richten we ons als gemeente onder andere op het verduurzamen van de woningvoorraad. In Wijchen hebben nog maar relatief weinig woningen een ondermaats energielabel, maar dit aandeel kan nog verder naar beneden (Companen Woningmarktonderzoek 2019 Regio Arnhem-Nijmegen ). Het verduurzamen van de woningen moet echter niet leiden tot hogere woonlasten, maar bij voorkeur zelfs tot lagere woonlasten. Bij nieuwe woningbouwplannen hanteren we een minimum van 25% circulariteit en vanaf 2030 50%, om in 2050 te komen tot een circulaire leefomgeving conform de Woondeal regio Arnhem-Nijmegen. 

Aan de slag: bodem en water belangrijk 
De grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan maken duidelijk dat bodem en ondergrond totaal verweven zijn met de fysieke leefomgeving. Door de verscheidenheid aan functies is het beheer van de bodem nauw verweven met alles wat boven het maaiveld gebeurt. Sterker nog, veel maatschappelijke functies en ontwikkelingen kunnen niet zonder de ruimte en/of kwaliteiten die de bodem ons biedt, net als een boom zonder wortels niet lang zal leven. Voor ons zijn de bodem en water belangrijk voor de ruimtelijke planvorming in onze gemeente, zoals deze ook centraal staan in de landelijke ruimtelijk ordening. Veel opgaven moeten vandaag de dag gerealiseerd worden in een beperkte ruimte, zonder de bodem daarbij te beschadigen met verontreinigen, verdichting, afdekking en bodemdaling. Negatieve effecten van ruimtelijke ontwikkeling op de bodemkwaliteit moeten worden voorkomen zonder deze activiteiten onmogelijk te maken, waarbij de ondergrond een belangrijke onderlegger is voor alle keuzes en opgaven in het fysieke domein (Kamerbrief bodem en water sturend en Gebiedsgerichte visie milieukwaliteit leefomgeving in ontwikkeling). 

Aan de slag: duurzaam omgaan met ons water 
Ons (afval)watersysteem heeft een aantal belangrijke functies. Het draagt bij aan: het beschermen van de volksgezondheid, het schoonhouden van bodem- en oppervlaktewater, het verminderen van overlast en het voorkomen van structureel nadelige gevolgen. Voor blijvend doelmatige en klimaatbestendige inrichting, beheer en gebruik van de (afval)waterketen richten we ons op aanpassing en vernieuwing van de uitvoering van afval-, hemel-, oppervlakte- en grondwatertaken, in balans met de omgeving. Dit leidt ertoe dat we in 2050 bijvoorbeeld: het volledige proces van inzameling en zuivering van afvalwater energieneutraal is, al het afvalwater en hemelwater afzonderlijk van elkaar wordt ingezameld, we in de openbare ruimte volop rekening houden met klimaatadaptatie en het oppervlaktewatersysteem minder kwetsbaar is voor klimaatverandering conform het Beleidsplan water en riolering Wijchen 2023-2027 . 

Aan de slag: naar een waterbewuste samenleving 
De samenleving is waterbewust. De zorg voor het watersysteem is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en samenleving. De gemeente ondersteunt initiatieven in de samenleving die bijdragen aan een duurzaam watersysteem. In bijzonder wat betreft het bewaren van hemelwater en het besparen van drinkwater. Gezamenlijk wordt gewerkt aan een duurzaam watersysteem en is verbetering van de belevingswaarde gerealiseerd. De gemeente inspireert en geeft handreikingen om bewustzijn te vergroten en handelsperspectief te creëren om duurzaam te wonen, leven en werken. Hierbij geeft de gemeente het goede voorbeeld (Onderweg naar een duurzaam Wijchen. Strategische waternota 2019-2028). 

Aan de slag: naar een gebiedsgerichte visie voor het watersysteem  
In aansluiting op de komst van de omgevingswet heeft gemeente Wijchen een instrument ontwikkeld om nieuwe ontwikkelingen toekomstbestendiger te maken, kansen te benutten en samenhang te borgen voor het watersysteem van de gemeente. Hierbij zijn ambities ontwikkeld voor verschillende deelgebieden: het woongebied, winkelgebied, bedrijventerreinen, recreatie- en sportgebied, agrarisch gebieden en het natuurgebied. Per deelgebied zijn de aandachtspunten anders: zo is er in de bebouwde omgeving zoals de woon- en winkelgebieden vooral aandacht voor hittestress en wateroverlast, terwijl in de agrarische- en natuurgebieden vooral aandacht is voor instandhouding van natuur en water. Nu de ambities voor het watersysteem in de verschillende deelgebieden helder zijn, gaan we aan de slag met de vervolgstap: de omwerking van deze ambities naar een gebiedsgerichte visie. Hier gaan we de komende tijd mee aan de slag (Voorbereiding gebiedsgerichte visie op de kwaliteit van het watersysteem Wijchen). 

Aan de slag: opwekking duurzame energie  
In 2050 willen we als gemeente een energieneutrale, klimaatbestendige, gasloze en zoveel mogelijk circulaire samenleving gerealiseerd hebben. We werken met elkaar en met de regio aan de transformatie naar een duurzame omgeving, waar we energie duurzaam opwekken en daar efficiënt mee omgaan. Om bij energieneutraliteit uit te komen, zetten we in ieder geval in op energie besparen en op het opwekken van hernieuwbare energie. Hierbij volgen we de vastgestelde route van de lokale energie strategie, die uitgaat van het voortzetten van de huidige beleid en proactief benutten van kansen (Onderzoek: Twee mogelijke routes voor de Lokale Energiestrategie Wijchen 2023). 
We zetten in op zonnepanelen op daken van woningen, bedrijven en gemeentelijke gebouwen. Ook elders bieden we ruimte, maar alleen onder de voorwaarde dat dit op een goede manier in de omgeving past. We werken aan de realisatie van zonneparken om de ambities rondom energie en klimaat te bereiken. Zonneparken pakken we in met een groene buffer, met aandacht voor goede landbouwgronden, andere functies in de omgeving en biodiversiteit. Op zorgvuldig afgewogen locaties gaan we aan de slag met windenergie conform de Gedragscode Wind. 

Aan de slag: warmtebronnen  
Als gemeente Wijchen helpen we mee om de doelen van het landelijk Klimaatakkoord te halen. In 2050 willen we dat de gebouwde omgeving aardgasvrij is. Daarom gaan we aan de slag met de warmtetransitie. Voor sommige gebouwen is aardgasvrij-ready een goede eerste stap is op weg naar aardgasvrij. We vinden het belangrijk dat alle inwoners mee kunnen doen met de warmtetransitie. Daarom ligt onze focus op het ontzorgen van mensen, op isoleren en op energie besparen (warmteplan gemeente Wijchen). We houden oog op de betaalbaarheid en houden vast aan het principe woonlastenneutraal. 
Daarnaast kijken we per wijk wat de meest geschikte manier van verwarmen is, bijvoorbeeld door onderzoek te doen welke wijken kansrijk zijn voor een warmtenet (Informatienota CO2-prestatieladder). We stimuleren het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om te verduurzamen. We gaan zelf ook aan de slag om onze gemeentelijke organisatie te verduurzamen66. Ook ondersteunen en faciliteren we lokale initiatieven. 

8.1 Uitgebreide participatie en inspraak

Bij het maken van de omgevingsvisie voor Wijchen hebben we op verschillende manieren inbreng uit de samenleving opgehaald. De resultaten van deze activiteiten zijn betrokken bij het maken van de omgevingsvisie.  
We haalden ideeën, in juni 2022 wensen en meningen op door met inwoners, ondernemers, belangengroepen, stichtingen, verenigingen en anderen in gesprek te gaan over wat we belangrijk vinden voor de toekomst van Wijchen. Dat deden we op verschillende manieren. We voerden gesprekken op het ‘Toekomstbankje’, ongeveer 350 mensen maakten online keuzes via de tool ‘Swipocratie’ en er werden 70 enquêtes ingevuld. Dit participatietraject is samen met het project Strategisch kompas Wijchen 2035 uitgevoerd. Hierdoor kan de input uit het participatietraject voor beide projecten gebruikt worden. 

8.2 Vastgesteld beleid vormt de basis

De omgevingsvisie is gebaseerd op gesprekken en activiteiten (zie bovenstaande opsomming) en vastgesteld beleid, waaronder het Strategisch kompas. Per speerpunt nieuwe onderzoeken en beleidsopgaven geagendeerd waar we de komende periode mee aan de slag gaan. 

8.3 Rol raad en college B&W

De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast. Hiermee geeft de raad de grote lijnen aan voor de toekomstige ontwikkelingen.  

De juridische vertaling van de omgevingsvisie komt aan bod in het omgevingsplan. Dat is de vervanger van de bestemmingsplannen. De raad stelt het omgevingsplan vast. Het college van B&W weegt af en neemt besluiten rondom omgevingsvergunningen omdat het daarbij gaat om de ‘dagelijkse uitvoering’. Dat staat zo in de omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Wanneer een idee niet in het omgevingsplan past, maakt het college van B&W een keuze. Daarbij gebruiken ze de omgevingsvisie en de programma’s als afweging. Als er grote verschillen zijn met het omgevingsplan waaraan het college wil meewerken, kan de raad een bindend advies geven.  
Door de nieuwe structuur van de Omgevingswet kunnen de raad en het college van B&W anders gaan samenwerken. Het hóeft niet te veranderen. Het kan wél helpen om de taken beter te verdelen. De omgevingswet is dé aanleiding om hierover met elkaar het gesprek aan te gaan. 

8.4 Omgevingsvisie actueel houden

Bij nieuwe (beleids)opgaven gaan we uit van de omgevingsvisie. Als hierbij nieuwe inzichten ontstaan, bekijken we of we de omgevingsvisie moeten aanpassen. Het bijwerken van de Omgevingsvisie naar de actualiteit kan het gevolg zijn van: 

• nieuwe inzichten in uitwerkingstrajecten rondom thema’s en gebieden; 

• nieuwe opgaven die nog niet in de Omgevingsvisie staan; 

• het niet meer aansluiten op opgaven in de samenleving en de beoogde strategie daarbij. 

De raad buigt zich over 2 á 3 jaar over het evalueren en herijken van deze omgevingsvisie.  

Er kan dus sprake zijn van een kleine aanpassing als gevolg van nieuw inzicht. Het kan ook gaan om een ingrijpendere aanpassing. Dat gebeurt als blijkt dat de omgevingsvisie niet meer actueel is. We houden dat geregeld in de gaten. Bij de aanpassing van de omgevingsvisie laten we altijd zien hoe we de participatieprocedure hebben ingepast. Hoe we inwoners en betrokken partijen laten meedenken en meebeslissen bij een eventuele aanpassing is afhankelijk van hoe ingrijpend de aanpassing is. Bij een ingrijpende aanpassing gaan we het gesprek aan. 

8.5 Vervolg

Naast het zorgen voor een actuele visie gaan we ook aan de slag met de nadere uitwerking van de omgevingsvisie. Dit doen we onder meer aan de hand van de acties die we al vastgesteld hebben in het Strategisch kompas. 
Deze omgevingsvisie is opgesteld in lijn met de reeds vastgestelde acties. Aanvullend op deze acties gaan we voor de fysieke leefomgeving aan de slag met twee specifieke acties: 

• Een verkenning vanuit verschillende ruimtevragers (wonen, werken, recreatie en energie) voor hoe we omgaan met de toekomstige ruimteverdeling in onze gemeente vanaf 2030. 

• Een visie op ons buitengebied. 

8.6 Wel of geen Plan-m.e.r.-procedure?

Het gebeurt dat een plan (zoals een omgevingsvisie) kaderstellend is voor toekomstige m.e.r.-plichtige activiteiten. Dan is er een plan-m.e.r. nodig. Met de komst van de omgevingswet verandert hierin weinig vergeleken met de huidige Wet ruimtelijke ordening. Een plan-m.e.r. is, net als nu, verplicht als het plan/de visie kaderstellend is voor m.e.r.-(beoordelings)plichtige besluiten. Of als we een passende beoordeling moeten maken op grond van de Wet natuurbescherming.  
De omgevingsvisie Wijchen bevat geen nieuwe (grote) ontwikkelingen. Daarom kiezen we ervoor om voor de omgevingsvisie zelf geen plan-m.e.r.-procedure te doorlopen. Nieuwe ontwikkelingen hebben we alleen agenderend opgenomen. Zoals het voornemen om op te zoek gaan naar nieuwe woningbouwlocaties voor na 2030.  

8.7 Bestaand gemeentelijk beleid

Op basis van artikel 4.9 lid 3 Invoeringswet omgevingswet blijven de hoofdzaken van het milieubeleidsplan als bedoeld in artikel 4.16 van de Wet milieubeheer, het verkeers- en vervoersplan als bedoeld in artikel 9 van de Planwet verkeer en vervoer en de structuurvisie als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, van de Wet ruimtelijke ordening, gelden totdat een gemeentelijke omgevingsvisie van kracht wordt. Bij het opstellen van de omgevingsvisie hebben we bepaald welke onderdelen uit deze drie documenten hoofdzaken zijn, strategisch zijn en we dus opnemen in deze omgevingsvisie. Omdat deze beleidsstukken naast de strategische aspecten ook tactische en operationele aspecten bevatten, is het van belang dat deze beleidsstukken ook na vaststelling van de omgevingsvisie van kracht blijven. Daarom kiezen we er in Wijchen voor om de volgende beleidsstukken te behouden: 

• Beleidsplannen 

  • Milieubeleidsplan 2018-2021 (is verlengd in afwachting op moment dat herijking noodzakelijk maakt) 

  • Beleidsplan water en riolering 

• Strategische plannen 

  • Strategische waternota Wijchen 

  • Regionale Energiestrategie Regio Arnhem-Nijmegen

  • Lokale Energiestrategie (2023) 

• Niet strategisch beleid

  • EV-visie (2016)

  • Kadernota geluid (2008) incl. notitie hogere waarden 

  • Nota bodembeheer regionaal (2012) 

  • Afvalbeleidsplan 2014-2017 

8.8 Toepassing milieubeginselen

Bij het uitwerken van de omgevingsvisie nemen we het milieu mee. Dat gebeurt vanaf het begin. We hebben hierbij aandacht voor de milieubeginselen zoals die in de omgevingswet (artikel 3.3.) staan. Dat zijn de beginselen van:  

• voorzorg; 

• preventief handelen; 

• bestrijding aan de bron; 

• de vervuiler betaalt. 

 

Daarnaast kijken we als gemeente Wijchen ook naar de volgende beginselen bij de uitwerking van de omgevingsvisie: 

• bodem (ondergrond) en water sturend 

• milieu mede ordenend 

• geen afwenteling in ruimte en tijd

 

Milieu weegt niet altijd het zwaarst. We maken steeds een afweging met andere zaken. Zoals de maatschappelijke behoefte en de noodzaak van bepaalde ontwikkelingen. Wat betreft milieu-ambities per deelgebied sluiten we aan bij de gebiedsgerichte milieubeleidsnota. 

8.9 Kostenverhaal

Met deze omgevingsvisie zetten we de stip op de horizon en schetsen we het publiekrechtelijk kader. Daarbinnen kunnen zich ruimtelijke ontwikkelingen voordoen. Gemeenten zijn onder de Omgevingswet verplicht om de kosten die ze maken te verhalen op initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen. Het kostenverhaal verzekeren wij in Wijchen bij voorkeur privaatrechtelijk met een anterieure overeenkomst. Het kostenverhaal moet voldoen aan de  Met deze omgevingsvisie zetten we de stip op de horizon en schetsen we het publiekrechtelijk kader. Daarbinnen kunnen zich ruimtelijke ontwikkelingen voordoen. Gemeenten zijn onder de Omgevingswet verplicht om de kosten die ze maken te verhalen op initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen. Het kostenverhaal verzekeren wij in Wijchen bij voorkeur privaatrechtelijk met een anterieure overeenkomst. Het kostenverhaal moet voldoen aan de wettelijke kaders en is redelijk en billijk. Als het niet mogelijk is om met een anterieure overeenkomst tot overeenstemming te komen over onder andere het kostenverhaal, dan dient de gemeente het kostenverhaal publiekrechtelijk te verankeren. Het publiekrechtelijk kostenverhaal is onder de omgevingswet geïntegreerd in het omgevingsplan, het projectbesluit of de omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Onder kostenverhaal vallen binnen de Omgevingswet ook de vrijwillige en afdwingbare financiële bijdragen. De gemeente Wijchen heeft in de Structuurvisie Wijchen 2009 een hoofdstuk (hoofdstuk 15) opgenomen over het kostenverhaal (grondexploitatie). In dit hoofdstuk wordt een koppeling gemaakt tussen bovenwijkse voorzieningen en concrete projecten. Na vaststelling van de voorliggende omgevingsvisie onderzoekt de gemeente Wijchen of ten aanzien van het kostenverhaal aanvullende beleid wenselijk is. Wanneer dit het geval is, zou dit kunnen landen in een omgevingsprogramma. Omdat we het belangrijk vinden het kostenverhaal in tussenliggende periode goed te borgen, handhaven we met de vaststelling van voorliggende omgevingsvisie hoofdstuk 15 van de Structuurvisie Wijchen 2009. Hiermee blijft het kostenverhaal goed geborgd, maar geeft dit ons ook de ruimte om dit te actualiseren als we daar aanleiding voor zien. 

Woonfonds voor bestaande wijken  
In aanvulling op bovenstaand heeft op 30 november 2023 de gemeenteraad van Wijchen besloten een fonds (bestemmingsreserve) op te richten voor investeringen in woonopgaven van bestaande wijken en kernen. Aan de ontwikkelende partij wordt gevraagd €10.000 per bouwkavel bij te dragen ten behoeve van het fonds. Deze bijdrage heeft uitsluitend betrekking op vrije sector bouwkavels en wordt vooralsnog alleen toegepast op Wijchen-West en Huurlingsedam voor woningbouw. Het College van B&W werkt het ‘Woonfonds voor bestaande wijken’ verder uit, waarbij het fonds mogelijk kan landen een omgevingsprogramma.  

Ruimtelijke analyse

/join/id/regdata/gm0296/2026/64a8bdf8f02c46e98fcf457edee7101e/nld@2026‑02‑04;10053964