Omgevingsvisie Kaag en Braassem

2.2.1 Meeste energieverbruik door de agrarische sector, woningen en onze voertuigen 

Bij het wonen, werken en rijden binnen Kaag en Braassem verbruiken we allemaal energie. Daarbij heeft elke sector een eigen energievraag. In Kaag en Braassem komt de energievraag vooral uit de gebouwde omgeving (26%), mobiliteit (19%) en land- en tuinbouw (26%). De industrie speelt geen noemenswaardige rol: slechts 2% van de energievraag in de gemeente komt hier vandaan. Verder veroorzaakt de A4 die door Kaag en Braassem loopt een belangrijk deel van het energieverbruik (namelijk 27%). Hier heeft de gemeente geen invloed op en daarom nemen we deze activiteit niet mee in de Lokale Energie Strategie en de Omgevingsvisie .

2.2.2 Duurzaamheid is in beweging

Steeds meer inwoners zijn bezig met duurzaamheid of gaan daar bewust mee aan de slag. Hierbij gaat het vooral om energiebesparende maatregelen, het opwekken van duurzame energie via zonnepanelen en het bewuster omgaan met afval:

• Jaarlijks ontvangen meer dan 100 huishoudens energieadvies van onze energiecoaches, dat is inclusief het werk van Leimuiden Duurzaam.

• In 2023 t/m 2025 zijn er 1.400 huishoudens bezocht door het fix team van Kaag en Braasem en Regionaal Energieloket.

• In 2023 hadden 5.720 woningen in Kaag en Braassem zonnepanelen. Dat is 56,1% van alle eengezinswoningen en een stijging van 18,1% ten opzichte van eind 2022 (CBS, 2024).

• In 2023 waren de inwoners van Kaag en Braassem koploper in de Cyclus-regio met gemiddeld maar 121,5 kilo restafval per inwoner, een stuk minder dan het landelijk gemiddelde van 177 kilogram (CBS, 2023).

• Verschillende uitgevoerde projecten van de Coöperatieve energiecoöperatie KB Energie, te weten de panelen op het gemeentehuis, de panelen ten behoeve van de Voedselbank op het dak van Dobbe transport en de panelen op de Herenboerderij aan de Drecht.

2.2.3 Afval en recycling

Op dit moment zijn er alleen gegevens beschikbaar over het huishoudelijk afval. Zo weten we dat bijna al onze inwoners (88%) aan afvalscheiding doen en dat 45% vaak probeert zoveel mogelijk voorwerpen en producten te hergebruiken. De komende tijd moeten er meer gegevens komen om inzichtelijk te maken hoeveel en welke materialen, grondstoffen en producten mensen gebruiken en hoeveel ‘afval’ bedrijven bijvoorbeeld produceren. We verwachten, op basis van gegevens van de inwoners zelf, dat zij in de nabije toekomst (binnen nu en 5 jaar) meer belangstelling hebben voor het duurzaam omgaan met materialen en grondstoffen.

2.2.4 Duurzaamheid in cijfers

Het rad toont hoe Kaag en Braassem scoort op verschillende duurzaamheidscijfers, afgezet tegen het landelijk gemiddelde (schaal 3). De gemeente heeft meer woningen met zonnepanelen dan gemiddeld, en ook meer woningen met een hoog energielabel (A t/m A++++). Ook het energieverbruik van woningen per inwoner is lager dan het landelijk gemiddelde. Voor wat betreft restafval per inwoner en het scheidingspercentage scoort de gemeente ook beter dan het gemiddelde.

2.3.1 Inleiding

In de Lokale Energie Strategie (LES) is een voorkeursscenario opgesteld voor het plaatsen van zonne- en windenergie als vormen van grootschalige duurzame opwek. Het voorkeursscenario is gebaseerd op onderzoek en gesprekken met inwoners, deskundigen en belanghebbenden. Gezien de veranderende omstandigheden en de weerstand onder de bevolking ziet Kaag en Braassem af van zoekgebieden van zon en wind. Bovendien wensen de regiogemeenten de RES-doelstellingen te herijken.

De gemeente stimuleert verder lokale initiatieven die gericht zijn op het plaatsen van zonnepanelen op daken en parkeerplaatsen. Ook wordt er ingezet op het ontwikkelen van kleine zonneparken langs wegen en restgronden bij bedrijventerreinen.

Een succesvolle energietransitie waarin de gemeente Kaag en Braassem haar doelen uit de LES bereikt, of het nu gaat om energie besparen of het opwekken van duurzame energie, vraagt om samenwerking. Niet alleen nu, maar ook in de eerstvolgende fasen waarin we met elkaar de energieopgave verder zullen uitwerken.

2.3.2 Wat willen we bereiken?

• Om de doelstelling van 2030 te halen en 11% energie te besparen dient ongeveer 15% van het vervoer in Kaag en Braassem over te gaan op elektrische voertuigen. In Kaag en Braassem had eind 2022 2,6% van alle voertuigbezitters een elektrische auto.

• Om het energieverbruik in woningen te verlagen en de bespaardoelstelling te behalen, moeten er in de periode tot 2030 zo’n 2.000 woningen (of 20% van alle woningen) volledig geïsoleerd worden (van label G/F naar label A/B).

• In 2030 willen we dat er in Kaag en Braassem 2294 aardgasvrije woningen staan. Nieuwbouw vanaf 2019 telt hierbij niet mee. Dit is een doorrekening van de doelen in het landelijk Klimaatakkoord.

• De doelstelling uit de in 2024 vastgestelde LES ging ervan uit dat – wanneer de gemeente Kaag en Braassem haar evenredige deel van de nu nog geldende regionale opwekgave levert - er maximaal 1 tot 2 windturbines (5,6 MW) en 30 tot 40 hectare zonnepanelen geplaatst zullen worden. Gezien de veranderende omstandigheden en de weerstand onder de bevolking ziet Kaag en Braassem af van zoekgebieden van zon en wind.

2.3.3 Energie besparen

In de gemeente Kaag en Braassem helpen energiecoaches huiseigenaren en huurders met gratis energieadvies. Om energieverbruik in woningen te besparen, werken we met isolatiemaatregelen. Daarnaast heeft het fix team meer dan 500 acties uitgevoerd om kleine energiebesparingen door te voeren en is de gemeente gestart met een lokale subsidie, het Nationaal Isolatie Programma. Het is belangrijk dat in de komende jaren nog veel meer huiseigenaren en huurders hulp krijgen bij onder andere het isoleren van hun woning.

Het is aannemelijk dat veel inwoners voor individuele opties kiezen om hun huis te verduurzamen, zoals hybride warmtepompen. Dit komt door de lage warmtedichtheid in Kaag en Braassem. Om die verduurzaming in goede banen te leiden is het van belang dat de gemeente de transitie blijft ondersteunen, wat het onder andere kan doen door de Wijkuitvoeringsplannen op te stellen. Deze geven per wijk een beter beeld wat logische verduurzamingsroutes kunnen zijn.

Het besparen van energie bij vervoer en mobiliteit is vooral mogelijk door over te stappen naar elektrische auto’s, want die zijn een stuk zuiniger dan auto’s met een verbrandingsmotor.

2.3.4 Energie opwekken

Het opwekken van meer duurzame elektriciteit is noodzakelijk om de duurzaamheidsdoelstellingen te behalen. Landelijk gebeurt dat met kernenergie en wind op zee. Maar ook lokaal is het opwekken van duurzame elektriciteit belangrijk. Dit kan via zonnepanelen op daken, en zou ook kunnen door zonneparken en windturbines, maar hier is totdat het RES-bod herijkt is nog geen sprake van.

Voor wat betreft windturbines neemt de gemeente de zorgen en onrust die er in de samenleving leven serieus. De gemeente blijft daarom samen oplopen met inwoners, deskundigen en belanghebbenden. Ook tijdens de volgende fase waarin verder wordt onderzocht hoe Kaag en Braassem in haar zoekgebieden schone energie op kan opwekken, veilig en verantwoord. Concreet moet hierbij gedacht worden aan onder meer het in kaart brengen van de gezondheidsrisico’s, het uitwerken van afstandsnormen en het exact bepalen wat de landschappelijke impact is van de opwekopgave.

Op dit moment is deze volgende fase gepauzeerd omdat het proces van de provincie Zuid-Holland parallel loopt en de gemeente eerst meer duidelijkheid wenst over de keuzes van de provincie. Zodat verdere onrust en verwarring onder de inwoners van Kaag en Braassem wordt voorkomen.

Voor wat betreft zonneparken wordt er in de komende periode – naast de eerdergenoemde restgronden bij bedrijventerreinen – specifiek gekeken of het mogelijk is om zonnepanelen te plaatsen op geluidsschermen en/of reststroken langs de A4 en/of het spoor.

In de toekomst gaat ook de opslag van energie een belangrijke rol spelen. Als het energiesysteem niet altijd energie produceert als er vraag is, dan is opslag van belang. Opslag is volop in ontwikkeling en ook in Kaag en Braassem houden we daardoor in ruimtelijke ontwikkelingen rekening met de ruimteclaims die opslag in de toekomst kan veroorzaken.

2.3.5 Grootste opgaven voor een duurzaam Kaag en Braassem

• Ons energiesysteem verandert, zowel bovengronds als ondergronds. Er is meer energie-infrastructuur nodig zoals transformatorstations, transformatorhuisjes en kabels en leidingen voor het transport van elektriciteit en warmte.

• De verduurzaming van mobiliteit en transport loopt vertraging op door netcongestie, overbelasting van het elektriciteitsnet. Daardoor zijn er op dit moment geen aansluitingen mogelijk.

• Het werken richting een circulaire economie waarin er geen sprake meer is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde, hernieuwbare grondstoffen en materialen gebruiken.

2.3.6 Nationaal, regionaal en lokaal

Een van de grotere doelstellingen van de rijksoverheid in het klimaatakkoord, is om in 2030, 35 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken op land. Om dit te voor elkaar te krijgen heeft de rijksoverheid Nederland opgedeeld in energieregio’s die samen in 2030 de 35 TWh op dienen te wekken. Om tot goede plannen te komen heeft elke regio een Regionale Energie Strategie (RES) opgesteld. De gemeente Kaag en Braassem is onderdeel van de RES Holland-Rijnland. De Lokale Energie Strategie (LES) van Kaag en Braassem sluit aan bij deze regionale doelen. In deze LES kijken we naar de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking in de gemeente en stemmen we deze af met de andere gemeenten in de regio.

Het is niet alleen de gemeente die bepaalt waar duurzame energie is op te wekken. De rijksoverheid, de provincie en Schiphol hebben ook invloed en maken beleid dat eisen kan opleggen. We toetsen alle plannen in de LES zoveel mogelijk aan het bestaande beleid van de rijksoverheid en de provincie, maar dit beleid kan veranderen.

2.3.7 Na 2030

De ontwikkelingen tot 2030 zijn een voorbode voor wat er na 2030 nodig is. Zo is de verwachting dat de verduurzaming van de maatschappij verder doorzet, wat leidt tot een verder groeiende vraag naar duurzame elektriciteit, warmte en mobiliteit. Technologische ontwikkelingen zullen verder doorzetten, waardoor technieken die nu nog economisch gezien niet rendabel zijn, dan wel concurrerend worden. Denk bijvoorbeeld aan waterstof, kleine modulaire kernreactoren (SMRs) of langdurige opslag van elektriciteit en warmte. Dit betekent dat er voor een aantal sectoren transitiepaden ontstaan, die eerder nog onduidelijk waren. De gemeente blijft deze ontwikkelingen volgen en past haar doelstellingen en plannen voor 2050 hierop aan.

2.4.1 Inleiding

De rijksoverheid streeft naar een circulaire economie in 2050. Een circulaire economie is een gesloten economie waarin er geen afval bestaat. Het is ook een economie waarin we alleen nog maar herbruikbare en duurzaam geproduceerde grondstoffen gebruiken. Een belangrijke tussenstap om dat doel te halen, is het streven om 50 % minder primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiele brandstoffen) te gebruiken in 2030. De overgang van onze huidige economie naar een circulaire economie is hieronder schematisch weergegeven. Het laat zien dat we in de toekomst zuiniger, slimmer en efficiënter om moeten gaan met materialen en grondstoffen. Dit willen we beter verankeren in het inkoopbeleid van de gemeente.

Dit betekent dat:

• We in onze woningen, het gemeentehuis en onze (sport) verenigingen efficiënter gebruik moeten maken van grondstoffen (onder andere het delen van producten en diensten), zodat er minder grondstoffen nodig zijn.

• Wanneer we nieuwe grondstoffen en materialen gebruiken, voor bijvoorbeeld het bouwen van een school of van een nieuwe woning, dit zoveel mogelijk duurzaam geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke) en algemeen beschikbare grondstoffen zijn.

• Onze ondernemers en agrariërs tegelijkertijd gaan nadenken over en bouwen aan een circulaire bedrijfsvoering en een productieproces waarin, op den duur, geen afval meer ontstaat.

 

Hoe we dat verstandig en betaalbaar gaan doen, daar willen we ons met elkaar de komende jaren op gaan richten. Want ondanks dat er al een aantal creatieve en intelligente oplossingen zichtbaar zijn voor deze opgave, staan we als Kaag en Braassem, maar ook als Nederland en wereldwijd gezien, pas aan het begin van de gewenste omslag. Duidelijk is wel dat we allemaal, in onze woningen, in onze bedrijven, op het gemeentehuis en op onze agrarische erven, de schouders onder deze overgang moeten zetten.

 

2.4.2 Wat willen we bereiken?

De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door: 

• Het beter scheiden van het restafval én het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen van afvalscheiding.

• Inzicht krijgen en verbeteringen aanbrengen in de afvalstromen en het gebruik van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf.

• Vanuit de gemeente inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden.

• Ondernemers, waar mogelijk, stimuleren om afval te verminderen en te hergebruiken.

2.4.3 Nationaal, regionaal en lokaal

De gemeente Kaag en Braassem heeft het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen ondertekend, wat een initiatief is van de rijksoverheid. Dit manifest richt zich op het stimuleren van ambitieus maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen, en is ondertekend door ruim 70 bestuurders van zo'n 90 (semi-) overheidsorganisaties. Dit draagt bij aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. In het manifest komen deze thema’s aan bod: milieu en biodiversiteit, klimaat, circulair (inclusief biobased), internationale sociale voorwaarden (ISV of ketenverantwoordelijkheid), diversiteit en inclusie en social return. Dit manifest is nog niet omgezet in een uitvoeringsagenda.

Regionaal is de gemeente Kaag en Braassem aangesloten bij Cyclus NV, dat in afstemming met de deelnemende gemeenten een regionaal demontagebedrijf opricht voor grof huishoudelijk afval. Door demontage, het uit elkaar halen, van grof huishoudelijk restafval is te voorkomen dat 60% tot 80% van dit afval wordt verbrand. Het grofvuil is na demontage te scheiden in onder andere hout, ijzer, plastics en schuimrubber. Dit gaat vervolgens naar gespecialiseerde recyclebedrijven. Het streven van Cyclus NV en de aangesloten gemeenten is om het grof huishoudelijk afval dat op de milieustraten komt zoveel mogelijk te gaan demonteren. Ook gaat het demontagebedrijf zich inzetten om al het grof huishoudelijk afval zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Dat betekent dat zij samenwerking zoeken met maakbedrijven, zoals ateliers en meubelmakers. Op deze manier sluit het demontagebedrijf goed aan op onze duurzaamheidsambities.

3.3.1 Inleiding

Het klimaat verandert. Wereldwijd, in Nederland en ook in Kaag en Braassem krijgen we steeds vaker te maken met weersextremen. Die nemen verschillende vormen aan en hebben elk hun eigen gevolgen voor onze leefomgeving.

Hevige regenval zorgt ervoor dat het water niet snel genoeg weg kan. Het riool raakt overbelast, de grond is al doordrenkt en sloten staan vol. Daardoor ontstaan er plassen op straten, pleinen en in tuinen. In wijken met veel tegels en weinig groen blijft het water liggen en kunnen straten tijdelijk vollopen. Ook hittegolven en aanhoudend hoge temperaturen komen vaker voor. In dorpskernen met veel steen en weinig groen blijft de warmte hangen: overdag loopt de temperatuur op, en ’s nachts koelt het nauwelijks af. Dit leidt tot hittestress, vooral bij ouderen en andere kwetsbare groepen. Ook planten, bomen en dieren in de openbare ruimte hebben het zwaar tijdens langdurige hitte. Daarnaast komt langdurige droogte steeds vaker voor. Regen blijft uit, terwijl het vocht uit de bodem verdampt. Dit maakt de grond steeds droger en harder, waardoor die later minder makkelijk water opneemt. Als het dan eindelijk regent, stroomt het water vaak weg in plaats van in de bodem te trekken. Vooral planten, gras en gewassen hebben daar last van en groeien minder goed. Ten slotte groeit het risico op overstromingen. Door zeespiegelstijging en hoge rivierafvoeren komt het hoofdwatersysteem, het netwerk van rivieren, watergangen en dijken, vaker onder druk te staan. Als water niet snel genoeg naar zee kan worden afgevoerd, neemt de druk op dijken toe. Een dijkdoorbraak is zeldzaam, maar de gevolgen kunnen groot zijn, zeker voor een laaggelegen gemeente als Kaag en Braassem.

Deze veranderingen zijn geen tijdelijke uitschieters, maar structurele trends.Ze raken direct aan hoe we wonen, bewegen, bouwen en omgaan met onze omgeving. Daarom is aanpassen geen keuze voor later, maar een opgave voor nu.

3.3.2 Kansen en maatregelen: samen klimaatadaptief worden

Klimaatverandering vraagt om slimme, samenhangende keuzes in de inrichting van onze leefomgeving. Met klimaatadaptatie bereiden we ons voor op extremer weer en de gevolgen daarvan. In Kaag en Braassem zetten we daarom in op een toekomstbestendige omgeving die beter bestand is tegen hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen. We leggen hiervoor klimaatadaptatierichtlijnen vast in onze Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR), gebaseerd op de landelijke maatlat voor een groene, klimaatbestendige gebouwde omgeving. Deze richtlijnen passen we al toe bij lopende projecten en onderhoud.

Om wateroverlast te voorkomen, willen we regenwater beter opvangen, vasthouden en vertraagd afvoeren. Dat vraagt om slimme combinaties van verharding, afwatering, waterberging en vergroening. Denk aan gescheiden afvoer van regenwater, waterdoorlatende bestrating en ondergrondse berging, maar ook aan groene oplossingen zoals plantvakken die infiltratie in de bodem bevorderen, bomen die water opnemen, en sloten of greppels waar water kan samenkomen. Door de openbare ruimte strategisch in te richten, kunnen we het regenwater gericht afvoeren naar plekken waar het geen schade veroorzaakt, maar juist bijdraagt aan het functioneren van het watersysteem.

Tegen hittestress willen we onze dorpskernen groener, schaduwrijker en koeler maken. Vooral grote bomen spelen hierbij een sleutelrol. Groene daken en gevels, schaduwrijke plantsoenen en bomen met een brede kroon dragen bij aan verkoeling van de omgeving én het vasthouden van water. Binnen de gemeente zetten we zoveel mogelijk in op vergroening: als we bij nieuwe ontwikkelingen bomen kappen, zorgen we ten minste voor nieuwe aanplant in gelijke aantallen.

Om droogte beter te doorstaan, streven we naar een bodem die water beter vasthoudt. Dat vraagt om minder verharding, meer ruimte voor infiltratie en gebruik van de natuurlijke sponswerking. Ook op particulier terrein liggen kansen, bijvoorbeeld met regentonnen of infiltratievoorzieningen. Tegelijk vraagt droogte om zuiniger watergebruik, zeker van partijen die afhankelijk zijn van grondwater.

Bij het toenemende overstromingsrisico draait het om ruimtelijke afwegingen en goede voorbereiding. In een laaggelegen gemeente als Kaag en Braassem is samenwerking met het hoogheemraadschap en de veiligheidsregio essentieel. Bijvoorbeeld bij het vernieuwen van calamiteitenplannen of het slim inrichten van kwetsbare gebieden zodat de schade tijdens overstromingen beperkt blijft.

Klimaatadaptatie vraagt om samenwerking tussen alle partijen: van overheid tot inwoners, agrariërs, ontwikkelaars en bedrijven. Door samen te werken aan een groenere, klimaatadaptieve omgeving: in de openbare ruimte, in tuinen, op daken en in het buitengebied, bouwen we aan dorpen die ook in een veranderend klimaat gezond, veilig en leefbaar blijven.

3.3.3 Wat willen we bereiken?

• De openbare ruimte van Kaag en Braassem klimaatadaptief inrichten, zodat we beter voorbereid zijn op piekbuien, langdurige droogte, hittegolven en overstromingen.

• Samen met inwoners, ondernemers, agrariërs en gebiedspartners bouwen aan een klimaatbestendige leefomgeving, door kennis te delen, bewustwording te vergroten en actie op eigen terrein te stimuleren.

3.4.1 Inleiding

Biodiversiteit is kortweg de verscheidenheid aan leven. Hieronder vallen alle soorten planten, dieren en micro-organismen (onder andere algen en schimmels), de genetische variatie binnen die soorten en de verschillende ecosystemen waarvan ze deel uitmaken, dus van weiland tot sloot tot woonwijk. Het gaat daarom niet alleen over bloemen, bomen en dieren, maar omvat het totaalpakket aan levende organismen en systemen – en de interacties daartussen. Biodiversiteit is belangrijk voor onze leefomgeving. Sterker nog: we zijn er onderdeel van.

De biodiversiteit staat wereldwijd onder druk door verstedelijking, intensivering van de landbouw en andere economische ontwikkelingen. Als de biodiversiteit om ons heen afneemt, komen natuurlijke processen, waarvan we ons vaak niet eens bewust zijn, vanzelf onder druk te staan. Zo zijn de bestuiving van planten (ook landbouwgewassen), schoon water, een vruchtbare bodem en fluitende vogels namelijk niet vanzelfsprekend. Zonder voldoende biologische diversiteit houdt dit vanzelf op er ’te zijn’. We zien dit nu al in Kaag en Braassem gebeuren: plaagvorming, zoals de eikenprocessierups, ziektes als essentaksterfte en troebele sloten zijn het directe gevolg van verminderde biodiversiteit in de buitenruimte. Biodiversiteit is dus niet alleen belangrijk voor productieve landbouw: het verhoogt de (be)leefbaarheid van onze directe omgeving en kan ons onnodige uitgaven besparen.

Het is van belang dat de verschillende partijen die werken aan biodiversiteit en waterkwaliteit – van inwoners tot overheid – hetzelfde doel voor ogen hebben. Want het gericht samenwerken door agrariërs, het hoogheemraadschap en de gemeente maakt de kans op succes groter dan als we afzonderlijke doelen nastreven.

3.4.2 Biodiversiteit versterken en vergroten

Achteruitgang van biodiversiteit is een wereldwijde trend en daarom zien we het als opgave om de biodiversiteit te beschermen en te bevorderen. Een doelstelling kan zijn de biodiversiteit te versterken óf te vergroten. Het versterken van de biodiversiteit betekent niet vanzelfsprekend een toename van verschillende dier- en plantensoorten in een gebied en dus vergroting van de biodiversiteit. Een methode om de biodiversiteit te versterken is om in een aantal landelijke ‘groengebieden’ gericht te kiezen voor bepaalde icoonsoorten. Denk hierbij aan plant- en diersoorten die kenmerkend zijn voor de landschappen van Zuid-Holland. Deze icoonsoorten, zoals de weidehommel, argusvlinder, merel en dotterbloem vertegenwoordigen samen de verschillende leefgebieden in de provincie. Als het leefgebied voor deze dieren en planten op orde is, kan een gezonde natuur bestaan die in balans is. Ook wij als mens zijn hier afhankelijk van.

Het specifiek inzetten op het vergroten van de biodiversiteit houdt in dat er meer verschillende dier- en plantensoorten in een gebied aanwezig gaan zijn. Deze aanpak vraagt maatwerk omdat in sommige wijken en dorpen soorten voorkomen die gebruik maken van oude gebouwen (vleermuizen, mussen en zwaluwen), terwijl in andere delen van onze bebouwde omgeving, zoals de nieuwbouwwijken in Roelofarendsveen, dit duidelijk niet het geval is.

Zo moeten we bij nieuwbouw en renovatie rekening houden met soorten die er al zijn, maar ook keuzes maken om nieuwe soorten mogelijkheden te bieden. Zo ontstaat er onder andere door natuurinclusief te bouwen een aantrekkelijk leefmilieu. De kennis is er, we moeten het alleen nu en in de toekomst bij bestaande dorpskernen, nieuwbouwwijken, bedrijventerreinen en waterwegen toepassen.

3.4.3 Biodiversiteit bij stedelijke ontwikkelingen

De provincie Zuid-Holland heeft een aantal concrete doelstellingen geformuleerd om de biodiversiteit bij stedelijke ontwikkelingen te bevorderen. Deze zijn ook voor Kaag en Braassem van belang.

 

• a.

  Allereerst is dat het behoud en de bescherming van bestaande natuur. Want het is niet alleen belangrijk om voor nieuwe natuur te zorgen, maar juist ook om bestaande waardevolle natuur te behouden. Denk hierbij aan een volwassen boom die meer voordelen biedt dan nieuw aangeplante bomen, zoals schaduw, luchtzuivering en wateropvang.

• b.

  Een andere doelstelling is om te zorgen voor basiskwaliteit natuur (BKN). BKN is een set condities – milieuomstandigheden, inrichting en beheer – die nodig is voor het voortbestaan van algemene soorten. Om voor een kansrijke leefomgeving te zorgen, wordt er rekening gehouden met ‘de vijf V’s’: verblijfplaatsen, voedsel, verbinding, variatie en veiligheid.

• c.

  Naast aandacht voor het type inrichting moet er voldoende ruimte komen voor natuur. Hierbij is te denken aan een groennorm in vierkante meters. Met dubbelgebruik en koppelkansen is de groene ruimte nog meer te benutten. Denk hierbij aan de aanleg van groene daken (dubbelgebruik) of de combinatie van groen met recreatieve doeleinden (een koppelkans).

• d.

  Ten slotte is het van belang groenblauwe structuren te behouden en versterken. Groenblauwe hoofdstructuren en fijnmazige dooradering door landschappen en de gebouwde omgeving verrijken de kwaliteit van de leefomgeving en zorgen voor voldoende aangesloten leefgebieden voor dieren. Naast dieren, profiteren ook wij mensen daarvan omdat we die groene zones kunnen gebruiken om te wandelen, fietsen en tot rust te komen.

Plagen, invasieve exoten, vervuiling en klimaatverandering kunnen een gebied onder druk zetten. Een goede biodiversiteit heeft hierop een dempende werking. Want, hoe diverser een gebied, hoe stabieler. Bij het aanplanten van bomen en groen in de openbare ruimte zorgen wij daarom voor gevarieerde beplanting. Hierbij staat ecologische compatibiliteit voorop. Aan de ene kant kiezen we voor inheemse soorten die van nature voorkomen in Nederland. Die soorten zijn optimaal aangepast aan de omgeving en trekken veel insecten en vogels aan. Daarnaast houden we rekening met het veranderende klimaat en gebruiken we soorten die beter bestand zijn tegen temperatuurschommelingen en/of langdurige droge of natte periodes. Deze soorten dienen ook interessant te zijn voor dieren die hier van nature voorkomen. Deze gevarieerde beplanting en robuuste natuur waarin allerlei plant- en diersoorten voorkomen draagt in onze gemeente bij aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.

3.4.4 Biodiversiteit in het buitengebied

Bij de opgave rondom biodiversiteit liggen kansen in de ontwikkeling van het buitengebied. Zo vormen onze bermen een grote oppervlakte. Als we die bermen ecologisch beheren en de inrichting aanpassen stimuleert dit de biodiversiteit. Ook dienen de bermen als verbindingszones voor bestuivers en andere dieren. Het netwerk via Groene Cirkel Bijenlandschap kan bijdragen aan het aanleggen van bijvriendelijke gebieden.

Daarnaast hebben agrariërs in Kaag en Braassem een grote invloed op veel uitdagingen van vandaag en morgen, zo ook op het gebied van biodiversiteit. Agrariërs kunnen een waardevolle rol spelen in het landschapsbeheer. Het beheer van bermen, houtwallen en slootkanten kan de biodiversiteit versterken en overlast, zoals Jacobskruiskruid, beperken. Boeren beschikken over de nodige kennis en machines, maar kunnen deze diensten niet kosteloos aanbieden. Hoe kunnen agrariërs een goede boterham verdienen met hun polders, terwijl zij tegelijkertijd een belangrijke bijdrage leveren aan bijvoorbeeld het verbeteren van de waterkwaliteit en de bescherming van plant- en diersoorten die het zwaar hebben, zoals de rietorchis en weidevogels? Het vraagt om bewuste keuzes en maatwerk. Dit kan zijn het verbouwen van alternatieve gewassen, zoals natte teelten, een aangepast maairegime of het benutten van reststroken landbouwgrond, zodat dier- en plantensoorten zich kunnen blijven handhaven.

Schoon en gezond water is onmisbaar voor biodiversiteit. Het biedt leefruimte aan planten, vissen, insecten, vogels en andere soorten, en speelt bovendien een sleutelrol in landbouw, recreatie en drinkwatervoorziening. Daarom geldt in Europa de Kaderrichtlijn Water (KRW), die lidstaten verplicht om uiterlijk in 2027 een goede ecologische en chemische toestand van hun wateren voor elkaar te krijgen. In Nederland is deze richtlijn vertaald in landelijke kaders en instrumenten. Binnen Kaag en Braassem gaat het om wateren als het Braassemermeer, de Wijde Aa, de Kagerplassen en de Does. Het behalen van de KRW-doelen vraagt samenwerking: de provincie het hoogheemraadschap, agrariërs, de gemeente en inwoners dragen hierin ieder hun deel van de verantwoordelijkheid.

3.4.5 Wat willen we bereiken?

• Werken aan versterking en vergroting van de biodiversiteit in Kaag en Braassem door het behouden van bestaande natuur, het zorgen voor leefgebieden voor (icoon)soorten , voldoende ruimte voor natuur en het bevorderen van groenblauwe structuren.

• Samen met inwoners, agrariërs en gebiedspartners werken aan het bevorderen van de biodiversiteit, door kennis te delen, de bewustwording te vergroten en actie op eigen terrein te stimuleren.

3.5.1 Inleiding

Water en bodem vormen de ruggengraat van onze gemeente. Ze bepalen waar het mogelijk is om te wonen, te boeren of te ontspannen, maar leggen ook grenzen op. In het laaggelegen poldergebied van Kaag en Braassem zijn deze systemen al eeuwenlang met elkaar verweven. Een toekomstbestendige leefomgeving begint bij het begrijpen en versterken van dit samenspel.

3.5.2 Watersysteem

Het watersysteem van Kaag en Braassem bestaat uit een netwerk van sloten, vaarten, plassen en meren. Dat netwerk voert water af, biedt ruimte voor berging, ondersteunt landbouw, natuur en recreatie, en draagt bij aan het open, waterrijke karakter van het landschap. In deze laaggelegen polder is de balans tussen aanvoer, doorstroming en afvoer echter kwetsbaar. Door verstedelijking en verharding stroomt regenwater sneller af en raken watergangen sneller vol, terwijl langdurige droogte juist leidt tot lage waterstanden en verminderde waterkwaliteit. Dat maakt het systeem steeds gevoeliger.

Om het watersysteem goed te laten functioneren, moeten ruimtelijke keuzes hier beter op aansluiten: met voldoende ruimte voor watergangen en tijdelijke berging, en een inrichting van infrastructuur, percelen en groen die inspeelt op de natuurlijke waterdynamiek. De kenmerkende sloten, vaarten en verkavelingslijnen vertellen het verhaal van eeuwen waterbeheer, en geven structuur aan het landschap. Door deze historische lijnen te behouden én mee te nemen in onze ruimtelijke keuzes, blijft het systeem niet alleen veerkrachtig, maar ook herkenbaar en verbonden met de identiteit van Kaag en Braassem. Het functioneren van dit watersysteem werkt bovendien direct door in het grondwater en daarmee in de bodem. Water- en bodemopgaven zijn steeds meer met elkaar verweven.

3.5.3 Interactie water en bodem

Tussen het water dat we zien en de bodem waar we op leven, ligt een minder zichtbare maar zeer belangrijke laag: het grondwater. Dit is het water dat zich onder het maaiveld bevindt, opgeslagen tussen lagen in de ondergrond. De hoogte van het grondwaterpeil hangt af van meerdere factoren: de doorlaatbaarheid van het maaiveld, het soort ondergrond, de nabijheid van sloten en de manier waarop we het landschap inrichten. Een gezonde bodem laat regenwater geleidelijk in de ondergrond zakken en houdt het daar tijdelijk vast. Maar bij een dichte of verharde bodem stroomt het water sneller weg en komt er minder in de bodem terecht. Daarnaast heeft het peil in watergangen invloed op het grondwaterpeil: grond- en oppervlaktewater vormen samen één systeem. Veranderingen in het watersysteem werken dus door onder de grond. Een te hoge grondwaterstand (grondwateroverlast) kan leiden tot bijvoorbeeld verzopen groen of vochtproblemen in woningen met oudere funderingen, terwijl een te lage grondwaterstand (grondwateronderlast) onder meer kan zorgen voor paalrot bij houten funderingen die te lang droogstaan, of voor verdroging van groen en gewassen.

We kunnen dit systeem versterken als we daar in onze ruimtelijke inrichting rekening mee houden. Bijvoorbeeld door ruimte te maken waar regenwater in de bodem kan infiltreren, door overgangen tussen land en water natuurlijker te maken, of door zones in te richten waarin we het waterpeil actief kunnen sturen. Zo houden we het grondwatersysteem veerkrachtig en in balans met zijn omgeving. Door bodemdaling, bemaling en de stijgende zeespiegel neemt daarnaast het risico op verzilting toe: zouter water uit diepere lagen in de bodem of vanuit zee kan oprukken door de bodem via het grondwater naar gebieden die nu nog zoet zijn. Hoewel dit in Kaag en Braassem op dit moment beperkt speelt, is het belangrijk om deze ontwikkelingen te blijven volgen en tijdig maatregelen te verkennen om schade aan bodemgebruik, biodiversiteit en waterkwaliteit te voorkomen.

3.5.4 Bodemsysteem

Ongeveer 40% van het landoppervlak in Kaag en Braassem bestaat uit veengrond. Deze bodem bepaalt het karakter van het landschap en is gevoelig voor verandering. Want dit veen bestaat grotendeels uit plantaardig materiaal dat zich onder natte omstandigheden heeft opgebouwd. Als de bodem te droog is, bijvoorbeeld door lage grondwaterstanden of bemaling, komt het veen in contact met zuurstof en begint het langzaam af te breken. Daardoor klinkt de bodem in: een geleidelijk proces van bodemdaling dat grote gevolgen kan hebben voor gebouwen, wegen en het watersysteem. In de bebouwde omgeving kunnen hierdoor bijvoorbeeld huizen, wegen en rioleringen verzakken en beschadigd raken. Ook fysieke belasting, door bijvoorbeeld zware voertuigen of intensieve bebouwing, versnelt dit proces.

De bodemdaling kan plaatselijk aanzienlijk toenemen bij het gebruik van zwaar ophoogmateriaal zoals zand of beton. Daarom is het steeds opnieuw ophogen met zware materialen op termijn geen houdbare oplossing; lichtere of drijvende bouwwerken bieden hier duurzamere alternatieven. In polder- en kustgebieden vergroot dat bovendien de kans op verzilting, waarbij zouter water uit diepere lagen of vanuit zee de zoetwaterbalans verstoort. Tegelijkertijd komt bij de afbraak van veen veel CO₂ vrij, wat bijdraagt aan de opwarming van het klimaat.

Om bodemdaling te beperken, moeten we de oorzaken aanpakken. Dat begint bij het tegengaan van veenoxidatie. Een hogere grondwaterstand kan daarbij helpen, omdat zo minder veen met zuurstof in aanraking komt en de afbraak van veen wordt vertraagd. Per locatie wordt bekeken of dit noodzakelijk is om de bodemdaling af te remmen. In samenwerking met Rijnland worden peilbesluiten opgesteld die aansluiten bij de huidige bovengrondse functies en tegelijkertijd rekening houden met de toekomst. Zo blijft het veenweidelandschap op de lange termijn een aantrekkelijk gebied om te wonen, werken en recreëren.

Ook het voorkomen van extra belasting is belangrijk: door lichtere materialen te gebruiken bij ophoging of bewust te kiezen voor minder intensieve bebouwing op kwetsbare bodems. Tegelijk moeten we ook beter omgaan met bodemdaling die al plaatsvindt. Dat vraagt om innovatieve bouwmethoden die rekening houden met een dalende ondergrond, zoals flexibel bouwen. Verder is het mogelijk om infrastructuur zo te ontwerpen dat die kan meebewegen met de bodem of minder gevoelig is voor verzakking. Ten slotte vraagt de bodem ook om slimme ruimtelijke keuzes. Door functies beter af te stemmen op wat de bodem aankan, infrastructuur op de juiste plekken aan te leggen en actief te werken aan het behoud van bodemkwaliteit, geven we de bodem opnieuw een centrale plek in onze ruimtelijke keuzes.

Oplossingen vragen daarbij om maatwerk en gebiedskennis: kennis van het landschap, het bodemtype en de historie van waterbeheer. Daarom is het belangrijk dat partijen zoals het hoogheemraadschap van Rijnland, de provincie Zuid-Holland, de Omgevingsdienst West-Holland en de agrarische sector samenwerken.

De keuzes die we maken voor water en bodem zijn niet altijd direct zichtbaar, maar zijn op de lange termijn bepalend. Als we deze systemen als vertrekpunt nemen in ons ruimtelijk beleid, ontstaat er ruimte voor oplossingen die werken voor mens, natuur en economie tegelijk. Zo zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst kunnen blijven wonen, werken en genieten in Kaag en Braassem.

3.5.5 Wat willen we bereiken?

• Samen werken aan een watersysteem dat goed blijft functioneren bij droogte en piekbuien, dat ruimte biedt voor natuur en recreatie, en bijdraagt aan het karakter van onze open, waterrijke omgeving.

• Een gezonde samenhang tussen water en bodem, waarbij de water- en bodemkwaliteit past bij de beoogde functie.

• Samen werken aan een toekomstbestendige aanpak van bodemdaling, verzilting en belasting, met slimme oplossingen die passen bij het veenlandschap en bijdragen aan duurzaam gebruik van de bodem.

3.6.1 Klimaatadaptieve leefomgeving

We richten de leefomgeving klimaatbestendig in om extreme weersomstandigheden op te vangen. Bij nieuwe projecten scheiden we het regenwater van het riool en creëren we extra capaciteit voor berging van water, bijvoorbeeld in waterdoorlatende parkeervakken, greppels en ondergrondse waterbuffers.

We maken de openbare ruimte groener en schaduwrijker om hittestress te verminderen, met grote bomen, schaduwrijke verblijfsplekken en een rijkere, gelaagde beplanting. Tegelijk werken we aan een bodem die water beter vasthoudt, door minder verharding en meer ruimte voor het infiltratie in de bodem, ook op particulier terrein. Zuinig watergebruik is daarbij belangrijk, zeker in tijden van droogte.

Omdat ons watersysteem kwetsbaar is bij piekbuien en hoge rivierafvoeren, nemen we tijdig maatregelen om schade door overstromingen te beperken. Dat doen we samen met het hoogheemraadschap en de Veiligheidsregio Hollands Midden. Klimaatadaptatie is een gedeelde verantwoordelijkheid: ook inwoners, bedrijven en agrariërs nemen maatregelen op hun eigen terrein, zodat we samen bouwen aan een toekomstbestendige en leefbare gemeente.

3.6.2 Biodiversiteit behouden en versterken

We zetten in op het behouden, herstellen en waar mogelijk vergroten van de biodiversiteit, omdat deze de basis vormt voor een veerkrachtig ecosysteem en een gezonde leefomgeving. Een gevarieerde soortenrijkdom maakt ons gebied weerbaarder tegen droogte, hitte, extreme regen en draagt bij aan gezonde water- en bodemsystemen. Biodiversiteit ondersteunt essentiële processen zoals bestuiving, natuurlijke plaagbestrijding en bodemgezondheid, en is belangrijk voor voedselvoorziening, natuur en leefbaarheid.

In het landelijk gebied stimuleren we natuurinclusieve landbouw, landbouw die rekening houdt met de natuur, en zorgvuldig landschapsbeheer om waardevolle ecosystemen en kenmerkende soorten te versterken. In dorpskernen bevorderen we natuurinclusief bouwen, ontstenen en ruimte voor inheemse beplanting waar planten en dieren kunnen leven.

We zorgen voor groene verbindingen tussen natuurgebieden om dierbewegingen en ecosysteemverbindingen te versterken, wat ook de beleving voor inwoners vergroot. We werken intensief samen met agrariërs, inwoners en natuurorganisaties, en stimuleren actie op eigen terrein. Die gezamenlijke inzet versterkt de biodiversiteit en draagt bij aan een toekomstbestendige leefomgeving.

3.6.3 Toekomstbestendig water- en bodemsysteem

Water en bodem zijn bepalend voor ons ruimtelijk beleid en geven richting aan de mogelijkheden en beperkingen van elke keuze. Het watersysteem is kwetsbaar door verstedelijking, verharding en klimaatverandering. In elke ontwikkeling reserveren we daarom ruimte voor watergangen, infiltratiegebieden en tijdelijke berging, en richten we functies en infrastructuur zo in dat ze de natuurlijke waterdynamiek kunnen volgen. Zo blijft het systeem veerkrachtig bij droogte en hevige regenval en blijft er ruimte voor natuur en recreatie.

Grondwater verbindt oppervlaktewater en bodem. We houden bij ontwikkelingen rekening met de bodemdoorlaatbaarheid, de ligging van watergangen en de invloed van verharding. Waar mogelijk stimuleren we infiltratie van regenwater, waarbij regenwater geleidelijk aan in de bodem zakt, en richten we de ruimte zo in dat het grondwaterpeil stabiel blijft. Zo beperken we schade door verdroging, wateroverlast en verzilting.

De bodem is gevoelig voor bodemdaling. Dit geldt voornamelijk voor het veenweidegebied. We beperken deze kwetsbaarheid zo veel mogelijk door voorbelasting toe te passen bij nieuwe ontwikkelingen, te zoeken naar mogelijkheden voor hogere grondwaterstanden en te bouwen met lichtere of flexibele bouwmethoden. Daarbij stemmen we bovengrondse functies af op de kwaliteit en gevoeligheid van de bodem.

4.2.1 Samenstelling gemeente in relatie tot de woningmarkt

Uit het rapport ‘Woningmarktonderzoek Kaag en Braassem’ van mei 2023 blijkt dat er in Kaag en Braassem 12.035 huishoudens zijn en dat de woningvoorraad bestaat uit ongeveer 12.142 (zelfstandige) woningen. Tegelijk geldt dat het woningtekort ondanks de bouwproductie in de afgelopen periode is opgelopen. Het actuele woningtekort in de regio werd in 2022 door onderzoeksinstituut ABF geraamd op 4%. Uit het woningmarktonderzoek blijkt verder dat het aantal huishoudens over de hele gemeente de komende jaren blijft groeien, naar verwachting met 1.090 huishoudens tot 2030. Hierin zien we ook een groei in de kleinere kernen. Van de gehele woningvoorraad in Kaag en Braassem bestaat 26% uit sociale huurwoningen. In Kaag en Braassem woont 64% van de huishoudens in een koopwoning. In de afgelopen jaren heeft de gemeente met het toevoegen van koopwoningen veel gezinnen aangetrokken uit Leiden, Amsterdam, Amstelveen en Haarlemmermeer. Het aantal ouderen neemt naar verwachting de komende jaren behoorlijk toe.

4.2.2 Woningbouwprogramma

Het woningbouwprogramma in Kaag en Braassem biedt voldoende woningen om het actuele tekort te kunnen oplossen en aan de toekomstige huisvestingsopgave (vanuit de regio) te voldoen. De huidige plannen zijn volgens bovengenoemd woningmarktonderzoek echter niet in lijn met het beleid van de rijksoverheid en de lokaal gewenste kwaliteit van de woningen. Inmiddels staat er 33% sociale huur in de woningbouwprogrammering. Om te voldoen aan het rijksoverheids- en regionale beleid moet 30% van de programmering bestaan uit sociale huur en ook nog een aandeel van 40% uit betaalbare koop- of middenhuurwoningen. Daarbij vragen de Regionale woondeal en Regionale Woonagenda 2023 onze inzet bij het huisvesten van (kwetsbare) aandachtsgroepen. De toenemende groep ouderen heeft ook de wens voor meer gegroepeerde woonvormen. Daar komt bij dat we met het huidige woningbouwprogramma rekening moeten houden met planuitval door (externe) ontwikkelingen.

4.2.3 Huisvesting van specifieke doelgroepen 

Met ingang van 2023 kreeg de gemeente een nieuwe verantwoordelijkheid voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Omdat er sprake is van verschillende doelgroepen en wisselende aantallen is het lastig om hiervoor jaarlijks een concreet aantal woningen te reserveren. Met de woningcorporaties zijn daarom afspraken gemaakt om ons samen in te zetten voor het huisvesten van deze doelgroepen. Ook de huisvestingsopgaven voor andere doelgroepen, zoals asielzoekers, arbeidsmigranten en statushouders, zorgen voor de nodige uitdagingen. Per 1 januari 2026 ligt er een Woonzorgvisie voor de gemeente Kaag en Braassem. Dit document brengt de huidige en toekomstige woon- en zorgbehoefte van inwoners met een zorg- en ondersteuningsvraag in beeld. Hierbij gaat het om doelgroepen zoals ouderen, mensen met een verstandelijke beperking of psychische kwetsbaarheid.

4.2.4 ‘Passend in de omgeving’ bouwen 

Met de Regionale Realisatieagenda 2023 (RRA) zetten we binnen de kernen zoveel mogelijk in op verdichting, het bouwen van woningen in bestaande bebouwde gebieden. In de RRA is ook opgenomen dat enkele gemeenten aanlopen tegen de grenzen van het Bestaand Stads en Dorpsgebied (BSD). Ook in Kaag en Braassem zijn er enkele plannen die mogelijk niet doorgaan in verband met die BSD-contouren. Vanuit het woningmarktonderzoek blijkt verder dat de behoefte in de kleine kernen toeneemt in de komende jaren. Daar waar het passend is moeten we daarom denken aan hoogbouw.

4.2.5 Dit zijn de samenhangende woonopgaven:

• Woningbouwplannen richten op de behoefte.

• Doorstroming bevorderen.

• Huisvesting voor specifieke/bijzondere doelgroepen opleveren.

• Definiëren wat passend is in de omgeving.

4.2.6 Wonen in cijfers

Het rad toont hoe Kaag en Braassem scoort op diverse wooncijfers, afgezet tegen het landelijk gemiddelde (schaal 3). De gemeente kent relatief hoge WOZ-waardes en de ruimte rondom woningen, wat duidt op een aantrekkelijke, niet-stedelijke woonomgeving. Tegelijkertijd liggen de verkoopprijzen hoog en is het aanbod in het middensegment en de sociale huur beperkt. Ook het woningtekort en de betaalbaarheid van wonen blijven aandachtspunten. Dit profiel vraagt om een evenwichtige nieuwbouwprogrammering met voldoende ruimte voor betaalbare woningen en sociale huur, in lijn met landelijke streefwaarden.

4.6.1 Inleiding

Wij krijgen als gemeente steeds meer verantwoordelijkheden en hebben daarom te maken met verschillende huisvestingsvraagstukken. Bijvoorbeeld van arbeidsmigranten die zich hier – al dan niet tijdelijk (als seizoenarbeiders) – willen vestigen. Onze ondernemers kunnen niet zonder deze medewerkers, en met elkaar willen we zorgen voor een goede, veilige en menswaardige huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente. Daarbij zien we het wel als een primaire taak voor bedrijven en uitzendorganisaties om deze huisvesting te organiseren. Deze vorm van huisvesting heeft dan in principe ook geen invloed op de reguliere woningvoorraad. In 2023 is hiervoor de herziene ‘Beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten’ opgesteld. Deze beleidsregel is van toepassing op de logiesgewijze huisvesting, tijdelijke onderkomens voor arbeidsmigranten, op locaties binnen de verschillende gebiedstypen van de gemeente. Op deze basis kunnen we vanuit de gemeente medewerking verlenen aan particuliere initiatieven voor huisvesting van arbeidsmigranten. Daarnaast is op 15 april 2025 de ‘Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten’ ingegaan. De wet moet misstanden in de uitzendsector, zoals uitbuiting en slechte arbeidsomstandigheden, tegengaan. Onze gemeente heeft met de huisvestende partijen de taak om deze wet uit te voeren.

Vanuit de spreidingswet en het daarbij behorende capaciteitsbesluit is er een wettelijke taakstelling van 179 plekken voor asielopvang in Kaag en Braassem. Hiervoor zoeken we naar een geschikte grotere locatie in samenwerking met de gemeente Nieuwkoop. Dit betreft een specifieke huisvestingsopgave en gaat niet ten koste van de reguliere woonvoorraad.

Naast deze twee specifieke doelgroepen, onderscheiden we ook zes zogeheten ‘bijzondere doelgroepen’. Voor een aantal van deze doelgroepen zijn er in de woonregio Holland Rijnland al regelingen beschikbaar, waaronder de urgentie- en contingentenregeling. De contingentenregeling is bedoeld voor mensen die uitstromen naar een zelfstandige woning uit een instelling voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang, jeugdzorg of voor mensen met een verstandelijke beperking. Dit zijn de zes doelgroepen:

 

• a.

  Inwoners met ernstige psychische problemen - Met ingang van 2023 hebben gemeenten een verantwoordelijkheid voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Met de hervorming van de zorg gaan steeds meer mensen zelfstandig of in groepen wonen, ook mensen met psychische problemen. Dit is vaak met begeleiding aan huis in plaats van in een instelling. Daarmee is er dus ook minder behoefte aan grote, dure zorginstellingen.

• b.

  Inwoners met een (licht) verstandelijke beperking - Mensen met een (lichte) verstandelijke beperking (lvb) hebben belemmeringen bij het leren, begrijpen en zelfstandig functioneren, en die beperkingen zijn ontstaan in de jeugdjaren. Een trainingswoning kan hier uitkomst bieden, waarbijzij in zekere mate zelfstandig wonen en ondersteuning krijgen van een zorgpartner, zodat zij uiteindelijk uitstromen naar een zelfstandige woning zonder ondersteuning (of ondersteuning op andere vlakken).

• c.

  De ‘tussen wal en schip groep’ - Er bestaat een groep inwoners die niet in aanmerking komt voor de huidige urgentieregeling of contingent-woningen. Voor deze groep zoeken we naar een flexibel aanbod van woningen. Naast deze situaties zijn er ook inwoners in sociaal kwetsbare situaties die niet bij bovengenoemde groepen horen en ook ‘tussen wal en schip’ vallen.

• d.

  Dak- en thuislozen - Inwoners die om welke reden dan ook dakloos raken en niet in staat zijn om zich op eigen kracht in de samenleving te redden kunnen een beroep doen op de maatschappelijke opvang. Vaak is bij deze mensen sprake van meervoudige problematiek. Denk hierbij aan (ernstige) psychische problemen in combinatie met bijvoorbeeld verslaving, een licht verstandelijke beperking en/of schulden. Sommigen van hen kunnen beter in een prikkelarme omgeving wonen. Daarnaast blijkt uit de ETHOS-telling₂ van 2024 dat dakloosheid vaak onzichtbaar is en regelmatig voorkomt bij jongvolwassenen en mensen die tijdelijk bij familie of vrienden verblijven. Daarom zetten wij als gemeente, samen met regionale partners, actief in op het verbeteren van de maatschappelijke opvang en zoeken we naar aanvullende oplossingen op de korte en lange termijn.

• e.

  Ex-gedetineerden - Mensen die gevangen hebben gezeten en nu vrij zijn keren in principe terug naar de gemeente waar zij eerder woonden. In enkele situaties kunnen zij een beroep doen op een contingentwoning via de reclassering of via een van de zorgpartners zoals Exodus. Op te merken is dat het hier in Kaag en Braassem gaat om een relatief kleine groep.

• f.

  Statushouders - Twee keer per jaar legt de rijksoverheid een taakstelling op voor het aantal te huisvesten statushouders. De gemeente heeft afspraken gemaakt met de woningcorporaties over de verdeling van deze taakstelling. Daarnaast zoeken we ook samenwerking met de maatschappelijke partners voor de begeleiding van statushouders. De gemeente krijgt jaarlijks een groot aantal statushouders aangewezen, dit levert een constante druk op voor onze woningcorporaties en de lokale woningmarkt.

Deze specifieke huisvestingsvraagstukken en de huidige tekorten in de woningvoorraad zorgen voor een oplopende druk. Er zijn te weinig (passende) woningen. Samen met de betrokken partijen kijken we dan ook naar alternatieve mogelijkheden om te zorgen voor extra woningen, zoals de inzet van flexwoningen, optoppen, splitsen, aanplakken en/of het verhuren van kamers, om verdringing van andere woningzoekenden in de reguliere woningvoorraad te beperken.

 

₂ De ETHOS-telling (European Typology of Homelessness and Housing Exclusion) brengt verschillende vormen van dak- en thuisloosheid in kaart, waaronder ook verborgen dakloosheid, zoals mensen die tijdelijk bij anderen inwonen of geen vaste verblijfplaats hebben.

4.6.2 Wat willen we bereiken?

Passend aanbod bieden voor al onze inwoners, ook rekening houdend met de huisvestingsvraagstukken voor specifieke doelgroepen, zodat zij in Kaag en Braassem kunnen blijven wonen, of binnen een redelijke termijn een woning kunnen vinden. Voor hen is voldoende woonruimte aanwezig, die past bij hun levensfase, inkomen en mogelijke ondersteuningsvraag. Daarom zetten we in op:

• Het (sneller) bouwen van betaalbare woningen voor ouderen, starters en jongeren om zo de doorstroming te stimuleren.

• Het sturen op voldoende sociale huurwoningen en woningen in het middensegment in de toekomstige woningbouwontwikkelingen.

• Het inzetten op gedragen plannen door de gemeente, initiatiefnemers en de gemeenschap.

• Het opleveren van geschikte woonvoorzieningen voor bijzondere doelgroepen.

• Het bieden van flexibele, tijdelijke woonconcepten om acute woonproblemen op te lossen.

• Het verzorgen van menswaardige huisvesting voor arbeidsmigranten.

4.7.1 Inleiding

Bouwen in een tijd van schaarse mogelijkheden vraagt om duidelijke keuzes.

Voor wie bouwen we, waar bouwen we en wat bouwen we?

4.7.2 Voor wie?

We bouwen voor alle doelgroepen, maar hebben op basis van woononderzoeken een extra focus op jongeren, starters en senioren uit de eigen gemeente. Daarnaast proberen we scheefwoners en mensen die niet meer passend wonen door te laten stromen op de woningmarkt. Ook de mensen die tussen wal en schip dreigen te vallen zijn nadrukkelijk in beeld en proberen we te huisvesten.

We gebruiken de mogelijkheden van lokaal maatwerk om inwoners van Kaag en Braassem voorrang te geven bij de toewijzing van nieuwe en bestaande woningen. In de prestatieafspraken met de woningcorporaties hebben we hier afspraken over gemaakt.

4.7.3 Waar?

We zetten in op woningbouw in al onze dorpen. Grootschalige woningbouw concentreert zich voornamelijk in de kernen waar voorzieningen zijn (Roelofarendsveen, Oude Wetering, Leimuiden en Woubrugge). Maar ook voor de andere dorpen is (kleinschaliger) woningbouw van belang, om zo de dorpen leefbaar te houden en voorzieningen in stand te houden. We bouwen bij voorkeur binnen het bestaande stads- en dorpsgebied (‘inbreiden’) en in de nabijheid van openbaar vervoer. De definitie van bestaand stads- en dorpsgebied is: “Bestaand stedenbouwkundig samenstel van bebouwing ten behoeve van wonen, dienstverlening, bedrijvigheid, detailhandel of horeca, alsmede de daarbij behorende openbare of sociaal culturele voorzieningen, stedelijk groen en infrastructuur.” Deze definitie van de provincie Zuid-Holland is leidend, de BSD-kaart is in principe een suggestie. Op de kaarten die als bijlagen zijn toegevoegd bij hoofdstuk 10 Gebiedstypen komen de ‘Dorpen’ overeen met die BSD-contour.

Om deze locaties zo optimaal mogelijk te benutten kijken we naar de mogelijkheden om in bestaand bebouwd gebied goede en genoeg woningen toe te voegen, om te verdichten. Hoger bouwen dan tot nu toe gebruikelijk is in Kaag en Braassem (vier à vijf lagen) is daarbij zeker een optie, als dit op de betreffende locatie (ook in relatie tot de omgeving van de bouwlocatie) stedenbouwkundig aanvaardbaar is.

De gebiedsontwikkeling Braassemerland krijgt de komende jaren verder vorm in het voormalige glastuinbouwgebied van Roelofarendsveen. De nieuwbouwwijk kent in totaal 11 fasen die gericht zijn op recreërend wonen in een waterrijke omgeving. Bij die gebiedsontwikkeling is er ruimte voor bepaalde voorzieningen zoals scholen. Braassemerland biedt ruimte aan inwoners van Kaag en Braassem en woningzoekenden uit de regio.

Het aantal geschikte en overgebleven inbreidingslocaties (plekken binnen bestaand gebied die vrij komen voor (woning)bouw) is, zeker in de kleinere kernen, te beperkt. Bovendien zijn inbreidingslocaties relatief duur, en dat zet de doelstellingen van onze gemeente en van de rijksoverheid en de provincie om meer sociaal en betaalbaar te bouwen, onder druk. Wij zetten daarom ook in op het bouwen van woningen buiten de BSD-contour. Als voorschot daarop hebben we zelf een tweede contour opgenomen (de lichtere arcering ‘bestaand stedelijk gebied’ op de kaarten), dat wij aanmerken als bestaand stedelijk gebied. Daarnaast schetsen we bij de dorpsperspectieven door middel van een pijl de ‘logische’ uitbreidingsrichting per kern. Het gaat dan eigenlijk altijd om het bouwen aan de dorpsranden op zoek naar logische grenzen om dorpen ‘af te maken’, zodat het effect op het open landschap beperkt blijft. Het belang van een goede landschappelijke inpassing is groot. Bij een eventuele ontwikkeling aan een dorpsrand moeten we dan ook extra aandacht besteden aan de geleidelijke overgang tussen woonwijk en open landschap. We gaan geen ‘nieuwe dorpen stichten’ midden in de polder. Het uitgangspunt voor Kaag en Braassem is dan ook: ‘inbreiden waar het kan, uitbreiden waar het moet’.

Wij blijven ons, samen met alle betrokkenen en de andere regiogemeenten, stevig inzetten om deze tweede contour vastgelegd te krijgen in het provinciale beleid. Als er in de tussentijd binnen deze tweede contour of logische uitbreidingsrichting initiatieven komen die én volledig passen binnen onze volkshuisvestelijke en ruimtelijke eisen, én (in voldoende mate) gedragen worden door de dorpsgemeenschap, dan ondersteunen wij deze als gemeente. Het is hierin van belang om samen (college, raad en initiatiefnemers) achter deze initiatieven te gaan staan en ons, ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid, in te spannen om deze ontwikkelingen mogelijk te maken. Zie voor een gedetailleerde toelichting de beschrijving van de gebiedstypen en dorpsperspectieven in hoofdstuk 10.

In gebieden die gevoelig zijn voor bodemdaling houden we bij de bouw rekening met de ondergrond. Dat doen we bijvoorbeeld door het maaiveld op te hogen en de bodem voor te belasten, zodat we verzakkingen zoveel mogelijk beperken. Op die manier zorgen we ervoor dat ook in deze gebieden duurzaam is te wonen.

4.7.4 Wat (is passend in de omgeving)?

Deze vraag bekijken we per initiatief en het antwoord kan dus ook per geval verschillen. Ruimtelijke ontwikkelingen zijn vaak maatwerk en voorop staat dat de ontwikkeling ruimtelijk gezien ‘passend is voor de locatie en in de omgeving’. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om bouw- en goothoogtes, woningtypen en de plek in de bestaande omgeving. Een stedenbouwkundige moet elk nieuwbouwvoorstel beoordelen en positief onderbouwen. In specifieke gevallen is een beeldkwaliteitsparagraaf vereist. Het is goed om te beseffen dat uitbreiding en hoogbouw (hoger dan vier lagen of hoger dan 12/13 meter) geen doelen op zich zijn, maar voortkomen uit het volkshuisvestingsvraagstuk. De beschikbare ruimte voor woningbouw binnen bestaand stads- en dorpsgebied is beperkt en dus sluiten we hoogbouw met name in het centrumgebied van de dorpse kernen Leimuiden, Oude Wetering, Roelofarendsveen en Woubrugge niet uit. De kleinere kernen, aangemerkt als landelijk dorps, zijn in de basis minder geschikt voor hoogbouw.

In alle gevallen stellen we duidelijke voorwaarden bij hoogbouwinitiatieven en toetsen we aan zaken als schaduwwerking, alzijdigheid (architectuur) en de vormgeving van de openbare ruimte. Begin 2021 is de ‘Visie op hoogbouw en inbreiden/uitbreiden’ voor de hele gemeente vastgesteld, waarin we dieper ingegaan op wat wij als gemeente verstaan onder hoogbouw. Hierin komen ook alle zaken aan de orde die we toetsen.

Ten slotte is het aantal woningen dat we tot 2030 mogen inplannen volgens de provincie beperkt. We zien echter dat door de onzekerheden in de markt het risico op planuitval groot is en het dus van belang is om toch de aantallen te verhogen en nieuwe plannen op te blijven voeren. Het is daarbij van groot belang om meer te sturen op de kwaliteit, met de focus op sociale- en betaalbare woningen. Met de kwaliteit van plannen bedoelen we ook het juiste woningtype voor de doelgroepen die we willen voorzien van een passende woning en toekomstbestendig/klimaatadaptief bouwen.

4.7.5 Wat willen we bereiken?

• Het (sneller) bouwen zodat er meer woningen beschikbaar komen in het sociale én betaalbare segment.

• Kansen vergroten op een woning voor inwoners van Kaag en Braassem door het, waar mogelijk, toepassen van lokaal maatwerk.

• Het behouden of bij voorkeur verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het woonklimaat door op de juiste plek te bouwen.

• Het behouden van een gezond leefklimaat en voorzieningen binnen de kernen door op de juiste plek en voor de juiste doelgroep te bouwen.

4.8.1 Wij zorgen voor een goed woon- en leefklimaat 

Bij de bouw van nieuwe woningen moet er op basis van de wet- en regelgeving altijd sprake zijn van een goed woon- en leefklimaat. Zo is het van belang dat we een goede en verkeersveilige ontsluiting bij nieuw te ontwikkelen locaties inpassen. Ook moet er bij een nieuwe woningbouwontwikkeling voldoende ruimte zijn voor groen, water en biodiversiteit. Daarbij werkt de bouw met de landelijke maatlat voor een groene en klimaatadaptieve omgeving. In deze maatlat staan ontwerpeisen voor het tegengaan van wateroverlast, hittestress, bodemdaling, droogte en biodiversiteitsverlies.

Naast klimaatadaptatie is het ook belangrijk dat de kwaliteit van de lucht en bodem geschikt is om te wonen. Verder mag er geen sprake zijn van (overmatige) geur-, geluid-, licht- en/of trillinghinder. Het behouden van de huidige geluidssituatie en waar mogelijk het verbeteren hiervan is het uitgangspunt in de gemeente. Met de komst van de ‘Omgevingswet’ gelden geen landelijke regels meer voor geluid. We kunnen zelf (gemotiveerd) geluidsnormen stellen. Deze geluidsnormen zijn daarbij ook gebiedsgericht toe te passen. Zo kunnen we bijvoorbeeld voor het onderdeel geluid in het centrumgebied of op een bedrijventerrein meer toestaan dan in het buitengebied of in een (rustige) woonwijk. We streven ernaar om bij het stellen van geluidsnormen rekening te houden met de gestelde uitgangspunten voor een type gebied. Ook is het noodzakelijk dat we bij nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen de toekomstige inwoners beschermen tegen geluidshinder. In het omgevingsplan staan verder nadere regels voor geluid door activiteiten en spoor- en wegverkeer.

Vanuit het oogpunt van veiligheid zijn risicovolle activiteiten niet toegelaten op plaatsen waar ze de leefbaarheid aantasten. Daarbij letten we erop dat we de veiligheidsnormen niet overschrijden, bijvoorbeeld in de nabijheid van een LPG-tankstation of op een transportroute van gevaarlijke stoffen. Bij elk (bouw)plan is het belangrijk om de omgevingsveiligheidsrisico’s zoveel mogelijk te beperken. Dit doen we door het beschermen van kwetsbare groepen van mensen. Daarom willen we bij voorkeur geen nieuwe gebouwen en functies waarin kwetsbare groepen verblijven (zoals een kinderdagverblijf, verzorgingshuis of een ziekenhuis) in de omgeving van een risicobron. Voor deze groepen kijken we zoveel mogelijk naar alternatieve locaties. Ook houden we zoveel mogelijk afstand tussen een risicobron en woon- en werkgebieden. Het streven is om nieuwe zeer kwetsbare gebouwen bij voorkeur niet binnen explosie- en brandaandachtsgebieden van risicobronnen toe te laten. In het omgevingsplan stellen we hierover regels op.

In het kader van een gezonde en veilige leefomgeving zijn we daarnaast kritisch op het gebruik van houtkachels, drones en het hobbymatig houden van dieren. Daarbij houden we rekening met de beperkingenzones (onder andere de contouren vanuit het Luchthavenindelingbesluit Schiphol) die van toepassing zijn voor onze gemeente.

4.8.2 Nieuwe ontwikkelingen passen bij de aard en schaal van een gebied

De gemeente Kaag en Braassem is een welstandsluwe gemeente, een gemeente die ervoor kiest om minder streng of beperkt te toetsen op welstandseisen bij bouwprojecten. Maar dat betekent niet dat alles mogelijk is. Ontwikkelingen moeten passen bij de aard en schaal van een gebied. Bovendien zijn we extra zuinig op het beperkte lijstje van karakteristieke panden (voorheen gemeentelijke monumenten) en de linten die aangemerkt zijn als karakteristiek gebied (voorheen beschermd dorpsgezicht) in onze gemeente. Het onderhouden van dergelijke panden gaat de gemeente Kaag en Braassem meer geld kosten want voor particulieren is het steeds lastiger om dit op te brengen. Het splitsen van rijksmonumenten of karakteristieke panden naar meer woningen kan een bijdrage leveren aan het behoud van deze panden. Verder moet er bij nieuwe ontwikkelingen voldoende parkeergelegenheid zijn volgens de gemeentelijke Nota Parkeernormen. Daarbij mag parkeren niet ten koste gaan van openbaar groen en proberen we duurzame mobiliteit (zoals wandelen, fietsen, deelsystemen en openbaar vervoer) zoveel mogelijk te stimuleren. Als blijkt dat bepaalde onderdelen niet geschikt zijn voor de uiteindelijke uitvoering, dan is er maatwerk toe te passen.

4.8.3 Ruimte voor recreatie en bedrijvigheid 

Bij woningen is er ruimte voor andere activiteiten dan wonen, zoals recreatie (bijvoorbeeld een bed and breakfast) of bedrijvigheid (bedrijf of beroep aan huis). De mate waarin dat mogelijk is, verschilt per gebied. In alle gevallen moet er een evenwichtige spreiding van dergelijke activiteiten zijn op de locatie en wegen we de verkeersaantrekkende werking van dergelijke activiteiten goed mee. Daarnaast mag de bouw van nieuwe woningen de omliggende bedrijven niet beperken in hun bedrijfsactiviteiten en (uitbreidings)mogelijkheden. Aan de andere kant mogen diezelfde bedrijven geen belemmering vormen voor het woon- en leefklimaat van de nieuwe woning(en). Ook zien we het belang van voldoende mogelijkheden om te recreëren in de eigen woonomgeving. Daarvoor is een goede invulling van het openbaar groen of de aanleg van nieuwe en/of de aansluiting op bestaande wandel- en fietspaden gewenst.

4.8.4 Een prettige leefomgeving die schoon, heel en veilig is

Hoe de openbare ruimte eruit ziet is van invloed op hoe inwoners hun leefomgeving ervaren, op hun welzijn en veiligheidsgevoel. Hier houden we rekening mee bij woningbouwplannen en woningtoewijzing. Aan de hand van de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) sturen we bijvoorbeeld op de vormgeving van de openbare ruimte. Zo zorgen we onder meer voor voldoende openbaar groen, toegankelijkheid van de kernen en de verkeersveiligheid. We hechten daarbij veel waarde aan goed bereikbare en verkeersveilige kernen. We stimuleren het langer thuis blijven wonen, mede door het aanleggen van veilige en schaduwrijke loop- en fietsroutes naar bijvoorbeeld de winkels of de huisarts. Ten slotte proberen we sluipverkeer zo veel mogelijk tegen te gaan. Dit zijn belangrijke voorwaarden voor een prettige leefomgeving. Maar door het vasthouden aan deze normen kan de betaalbaarheid van woningen soms onder druk komen te staan. Dit vraagt om het maken van keuzes, waarbij we (indien noodzakelijk) samen via maatwerk deze normen invullen, om op die manier voldoende betaalbare woningen op te leveren.

Kaag en Braassem ligt vlakbij de luchthaven Schiphol en onder de start- en aanvliegroutes van de Kaagbaan. De luchthaven heeft een grote invloed op de lokale omgeving en samenleving. Het is voor de gemeente een belangrijk doel om de leefbaarheid te verbeteren door een reductie van de waarneembare geluidhinder en het voorkomen van slaapverstoring door vliegtuigen. We sluiten daarbij aan bij de doelstelling ‘Minder hinder voor iedereen’ van de bestuurlijke regio Schiphol. Dat betekent een betere luchtkwaliteit en minder geluidsoverlast. De gemeente is van mening dat bij weging van belangen, de economische belangen niet meer zoals in het verleden voorop staan, maar er een goede balans met de overige belangen moet zijn. De gemeente vindt het belangrijk dat er een brede discussie wordt gevoerd over een voor Nederland passende omvang van de luchtvaart.

Het is van belang dat er geen aanpassingen van het baangebruik komen die nadelig uitpakken voor de inwoners in Kaag en Braassem. De Kaagbaan is één van de voorkeursbanen en de meest ingezette startbaan van Schiphol. De gemeente zet zich in voor het beperken hiervan. Het verplaatsen van vluchten naar de Kaagbaan moet niet als oplossingsrichting worden gezien voor het verminderen van hinder elders. Daarbij is de huidige norm, het aantal ernstig gehinderden, geen goede maatstaf. De gemeente pleit voor een eerlijke verdeling van overlast op basis van een nieuw normenstelsel, gericht op individuele rechtsbescherming. De gemeente neemt dit standpunt in bij de diverse projecten en procedures die vanuit de rijksoverheid, Schiphol en LVNL zijn gestart, zoals de Luchtruimherziening, het Luchthavenverkeersbesluit en ‘Minder hinder Schiphol”.

4.8.5 Aandacht voor duurzaamheid in de fysieke omgeving 

Wat betreft de opwekking van duurzame energie zetten we in op het zo efficiënt mogelijk benutten van alle daken voor zonnepanelen. Daarnaast krijgen nieuw te bouwen woningen geen gasaansluiting. Verder voldoen nieuwbouwontwikkelingen aan de ontwerprichtlijnen van de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Waar groennormen in het gedrang komen kijken we naar alternatieven, zoals groene daken en gevels. Wat betreft de uitbreiding aan de dorpsranden, gaat de voorkeur uit naar woningbouw. En als we dan nieuwe woningen bouwen, dan is er in voldoende mate ruimte voor groen, water en de biodiversiteit. Dit maakt een woongebied ook aantrekkelijker.

4.8.6 Kostenverhaal en Programma vereveningsfonds

De gemeente Kaag en Braassem heeft een wettelijke verplichting om gemeentelijke kosten ten gevolge van ruimtelijke ontwikkelingen op deze ruimtelijke ontwikkelingen te verhalen. Dit wordt kostenverhaal genoemd. Het wettelijke stelsel voor kostenverhaal onder de Omgevingswet biedt hiervoor de basis. Te verhalen kosten hebben betrekking op de kosten van de gemeentelijke inzet, maar ook bovenwijkse voorzieningen zoals de aanpassingen van infrastructuur ten gevolge van de ontwikkeling. Om dit verder te versterken is de gemeente voornemens een Nota Kostenverhaal op te stellen. Deze nota biedt een beleidsmatig kader om op een consistente wijze kosten te verhalen, aansluitend bij de gemeentelijke ontwikkelambities. Daarmee wordt gewaarborgd dat maatschappelijke investeringen transparant, evenredig en toekomstbestendig worden bekostigd. De Nota Kostenverhaal zal in de komende periode worden opgesteld en separaat ter vaststelling aan de raad worden aangeboden.

Daarnaast zet de gemeente in op het Programma Vereveningsfonds sociale woningbouw. Dit fonds maakt het mogelijk om de realisatie van sociale woningen beter te borgen. Ontwikkelingen met een hogere financiële draagkracht leveren een bijdrage aan het fonds, waardoor in andere projecten sociale woningbouw kan worden gerealiseerd, ook als de financiële haalbaarheid daar onder druk staat. Zo kan de gemeente sturen op een evenwichtige woningbouwprogrammering en bijdragen aan betaalbaarheid en inclusiviteit in de woningmarkt.

5.1.1 Ondernemend klimaat

Kaag en Braassem is een bedrijvige gemeente. Dat komt mede door de strategische ligging aan de rijksweg A4, in het waterrijke deel van het Groene Hart tussen de Noord en Zuidvleugel van de Randstad, en door de nabijheid van Schiphol. Hoewel de gemeente oorspronkelijk een sterke agrarische ondernemersgeest had, zien we tegenwoordig steeds meer maakbedrijven en dienstverleners die dezelfde passie delen. Daarnaast is de gemeente een aantrekkelijke vestigingslocatie voor groeiende en nieuwe bedrijven. Naast verschillende bedrijventerreinen heeft onze gemeente diverse duurzame glastuinbouwgebieden en een groot aanbod aan recreatieve voorzieningen.

De komende jaren willen we met de ontwikkeling van bedrijventerreinen, glastuinbouwgebieden en de recreatieve sector kansen benutten en onze economie gezond houden. Daarbij zijn er verschillende uitdagingen. Zo is het naast de ruimtelijke inpassing van belang om het onderwijs aan te laten sluiten op de vraag vanuit de arbeidsmarkt en is de inburgering van nieuwkomers vanuit het buitenland een belangrijke opgave. Voor onze ondernemers is het verder belangrijk om samen in te zetten op (de gevolgen van) onder andere de energietransitie en klimaatadaptatie.

Voldoende ruimte voor ondernemers is belangrijk voor bedrijven en voor de inwoners van Kaag een Braassem. Want een ondernemende gemeente bruist en daagt uit. Daarbij draagt het stimuleren van een ondernemend klimaat bij aan het beperken van veel maatschappelijke problemen.

5.1.2 Samenwerkingsverband

De gemeente hecht veel waarde aan samenwerkingsverbanden met verschillende partijen, dus ook met het bedrijfsleven. Zo werken we nauw samen met het Economisch Overleg Platform (EOP), dat bestaat uit vertegenwoordigers van de gemeente en de ondernemersvereniging (OVKB). Een goede relatie tussen de gemeente en de lokale ondernemers is van levensbelang voor het lokale bedrijfsleven, waarbij communicatie cruciaal is. Open communicatie, gebaseerd op wederzijds vertrouwen en waardering, is noodzakelijk om randvoorwaarden te scheppen voor een vitaal en duurzaam bedrijfsleven. Deze randvoorwaarden, die bij de thema’s in de economische visie van het OVKB zijn benoemd, zijn nodig om ruimte te geven aan ondernemers en aan het ondernemerschap waar onze gemeente al zoveel jaren trots op is.

5.3.1 Inleiding

We willen dit doen door ondernemers te stimuleren en nieuwe bedrijven de kans te geven. Specifiek is daarbij aandacht voor: 

5.3.2 Bedrijventerreinen

De bedrijventerreinen in onze gemeente zijn van groot belang voor onze lokale ondernemers. Bij lokale bedrijven is behoefte aan zogenoemde ‘doorschuiflocaties’, waarbij zij kunnen uitbreiden of verplaatsen naar een nieuw bedrijventerrein. Bij (uitbreiding van) onze bedrijventerreinen willen we ruimte bieden aan (het doorgroeien van) lokale ondernemers. Daarvoor nemen we als gemeente een actievere rol in het grondbeleid, om zo te proberen de uitbreidingen van bedrijven mogelijk te maken. In het omgevingsplan stellen we regels op die hierop gericht zijn, binnen de grenzen van wat mogelijk is.

Bedrijventerreinen dragen onder andere bij aan meer werkgelegenheid binnen de gemeentegrenzen. De huidige bedrijventerreinen Veenderveld, de Lasso en Drechthoek zijn over het algemeen goed bereikbaar en hebben een aantrekkelijk vestigingsmilieu. Er is alleen geen ruimte om uit te breiden of te ontwikkelen in het ondernemen, terwijl ondernemers daar wel behoefte aan hebben. We streven naar optimaal ruimtegebruik van bestaande terreinen, stimuleren nieuwe vestiging van arbeidsintensieve bedrijven en zetten ook in op het zoeken naar geschikte locaties voor bijvoorbeeld enkele hectares nieuw bedrijventerrein. Zo is de ontwikkeling van Drechthoek II een volgende fase ingegaan. Dit bedrijventerrein biedt ruimte aan kleinschalige bedrijven tot middelgrote ondernemingen. Naar verwachting geven we de eerste kavels uit in 2026. Deze uitbreiding zorgt voor een netto toename van 8 hectare aan ruimte voor ondernemers. Aan de Boskade in Hoogmade komen 14 hoogwaardige bedrijfsunits en twee kantoor-opslaggebouwen. Daarnaast blijven we in gesprek met betrokken partijen over de mogelijke ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein ten westen van de N445 nabij Nieuwe Wetering. Dit geldt ook voor de mogelijke ontwikkellocatie van Veenderveld II, die de gemeente verder onderzoekt als het bedrijventerrein ten westen van de N445 geen optie blijkt te zijn. Het niet meenemen van deze locatie kan namelijk betekenen dat de gemeente vanuit de provincie geen ontwikkellocatie meer toegewezen krijgt. Dit wil de gemeente voorkomen. Zo zorgen we voor ruimte voor grote bedrijven, maar bieden we ook een plek voor het mkb dat behoefte heeft aan bedrijfsunits.

Om (bestaande) bedrijventerreinen tot een succes te maken, is het wenselijk om bedrijven zoveel mogelijk op deze terreinen samen te brengen en ze dus te laten verdwijnen uit de kernen, het glastuinbouwgebied en het buitengebied. Daarom hanteert de gemeente een proactieve houding bij het handhaven van de bestemmingsplannen, zodat we de terreinen blijven gebruiken waarvoor ze zijn bedoeld. Daarnaast stimuleert de gemeente Bedrijfinvesteringszones (BIZ), KVO (Keurmerk Veilig Ondernemen)-keurmerken en actieve vormen van parkmanagement. Zo hebben Bedrijvenpark de Lasso en Bedrijvenpark Veenderveld een actief parkmanagement en hebben ze beiden een KVO-keurmerk. Dit zorgt voor verhoogde veiligheid op onze bedrijventerreinen en korte lijnen met de gemeente, waardoor we snel actie kunnen nemen. Dit succes ziet de gemeente graag ook bij andere bedrijventerreinen, waaronder Drechthoek II, en daarom ondersteunen we waar nodig het parkmanagement om dit voor elkaar te krijgen.

In de toekomst zijn bereikbaarheid, duurzaamheid en energie belangrijke voorwaarden om een aantrekkelijk vestigingsgebied voor bedrijven te blijven. Goede ontsluitingen op het hoofdnet zijn essentieel voor de bedrijventerreinen en hun medewerkers om de bedrijfsvoering soepel te laten verlopen. Ook digitale bereikbaarheid is van belang, waarbij glasvezelinternet op alle bedrijventerreinen beschikbaar moet zijn. De gemeente zet zich daarnaast in voor de veiligheid van weggebruikers binnen de bedrijventerreinen en zorgt voor veilige voetgangersplaatsen en oversteekplaatsen voor fietsers. Verder stimuleert de gemeente energiebesparende maatregelen en investeert zij samen met partners in duurzame kansen. Omdat we steeds meer elektriciteit gebruiken, is er meer energiecapaciteit nodig. Daardoor moet het energienet flink worden uitgebreid. Om deze uitbreiding goed te kunnen faciliteren kan er bij de ontwikkeling van toekomstige bedrijventerreinen extra rekening gehouden worden met de ruimtevraag voor energie-infrastructuur, dit in overleg met de betrokken stakeholders. De gemeente ondersteunt en stimuleert het opzetten van energiehubs en andere voorzieningen om piekbelasting op te vangen. Verder heeft de gemeente een ondersteunende rol bij de aanleg van laadpunten en faciliteiten voor deelvervoer, wat bijdraagt aan een duurzamere toekomst.

5.3.3 Detailhandel

De gemeente ondersteunt de versterking van de detailhandel in de hoofdwinkelgebieden en gaat de vestiging van winkelbedrijven buiten de winkelconcentratiegebieden in de verschillende kernen juist tegen. Detailhandel op bedrijventerreinen, in het glastuinbouwgebied of in het buitengebied is niet toegestaan. Hierbij maken we een uitzondering voor ruimte-intensieve detailhandel zoals bouwmarkten en meubelzaken, die niet passen in de winkelstraten, detailhandel op bedrijventerreinen en de verkoop van streekproducten in het glastuinbouwgebied of het buitengebied. Dit regelen we in de bestemmingsplannen, waarbij we aansluiten bij het regionale en provinciale beleid. Daarnaast streven we naar minder stenen en meer groen in de winkelgebieden, wat bijdraagt aan betere afwatering, verkoeling en een fraaier beeld. Een compleet aanbod van voorzieningen maakt dorpscentra aantrekkelijk, waarbij goede bereikbaarheid en voldoende parkeergelegenheid essentieel zijn. Dit is voor alle partijen interessant: ondernemers profiteren van een concentratie van winkelbedrijven door de extra toestroom van koopkracht naar die gebieden, en het voordeel voor inwoners is dat zij een compleet aanbod van voorzieningen hebben in een verzorgd winkelgebied.

In Roelofarendsveen ligt het hoofdwinkelgebied rondom het Winkelhart, bestaande uit Noordhoek, Noordeinde, Noordplein en Zuidplein. Daarnaast is het aanbod van winkels voor niet-dagelijkse goederen toegenomen en hebben veel ondernemers geïnvesteerd in hun bedrijven, waarmee zij bezoekers uit de regio aantrekken. In de komende tijd onderzoeken we mogelijkheden om het aanbod te versterken of te verbreden en bekijken we of een standplaatsenbeleid voor ambulante handel (markt) hierbij kan helpen. De gemeente houdt parkeren gratis zodat het winkelgebied aantrekkelijk blijft voor bezoekers. In Leimuiden is het dorpshart opnieuw ontwikkeld, met aandacht voor een verzorgd winkel- en woongebied. De gemeente richt zich nu op de optimalisatie van het parkeerterrein en de verkeersdoorstroming. Bij de Meerkreuk in Oude Wetering is het buurtwinkelcentrum met de supermarkt de trekker, waarbij handhaving van het huidige winkelbestand belangrijk is. In Hoogmade en Woubrugge vervullen buurtwinkels, waaronder supermarkten, een sociale spilfunctie.

Zoals eerder al is aangegeven, is verbetering van de infrastructuur belangrijk voor een goede verbinding met winkelgebieden in de diverse kernen. Aandachtspunten daarbij zijn het zorgen voor voldoende mogelijkheden voor laden en lossen en genoeg fietsenrekken. Voor de totale detailhandel in Kaag en Braassem zijn de toekomstige woningbouw- en recreatieplannen van groot belang voor het behouden en mogelijk uitbreiden van het winkelbestand.

5.3.4 Horeca en verblijfsrecreatie

Kaag en Braassem zet zich neer als recreatiegemeente en is onderdeel van de Hollandse Plassen en het Groene Hart. Het is de verwachting dat het aantal binnenlandse bezoekers uit de regio en uit omringende landen de komende jaren toeneemt. De horeca en de verblijfsrecreatiesector spelen een belangrijke rol in onze gemeente, als visitekaartje voor bezoekers en als werkgever. Vanuit de gemeente erkennen wij de essentiële rol die horeca speelt in onze gemeenschap. Een goed ondernemingsklimaat vereist duidelijke prioriteiten en samenwerking. Zo vinden we het belangrijk om onder andere de opbrengsten van de logiesbelasting te investeren in sectorgerichte projecten, zoals het verbeteren van de infrastructuur, waaronder fietspaden en wandelroutes, vaarroutes en recreatieve voorzieningen. Daarbij is het voor ons van belang dat we duidelijk zijn richting ondernemers en dat zij direct betrokken zijn.

De horeca- en de verblijfsrecreatie hebben ook een belangrijk aandeel in het mogelijk maken van evenementen. Daarnaast bevorderen dergelijke evenementen de economische en sociale verbinding binnen onze gemeente. In het vernieuwde evenementenbeleid is de gemeente partner en zijn er drie aanspreekpunten voor organisatoren vanuit de horeca en de vele vrijwilligersorganisaties die de dorpen van Kaag en Braassem kleur geven met hun evenementen.

Hierbij letten we op een eerlijk speelveld voor alle partijen, waarbij de gemeente horecaondernemers stimuleert om te blijven verduurzamen en innoveren. Het doel is om gezamenlijk het ondernemingsklimaat te versterken en ruimte te maken voor nieuwe ideeën en groei. Een bloeiend ondernemingsklimaat ontstaat alleen wanneer er een gedeelde visie is voor de horeca, waarin ondernemerschap, innovatie en samenwerking centraal staan.

5.3.5 Glastuinbouw

Kaag en Braassem maakt deel uit van Greenport Aalsmeer en werkt aan nieuwe mogelijkheden om de glastuinbouw een kansrijke toekomst te geven. Gemeente, ondernemers en belangenorganisaties zetten samen in op thema’s als duurzaamheid, kennis, intensivering, huisvesting, innovatie, onderwijs en specialisatie. Een brede groep van ondernemers biedt meerwaarde door het telen van onderscheidende producten, wat belangrijk is voor de toekomst van de tuinbouw in de gemeente. Deze samenwerking tussen kwekers en de brede groep ondernemers daaromheen die de kennis hebben om onderscheidend te blijven, is belangrijk voor een goede economische positie.

In onze gemeente bedrijven vier gebieden tuinbouw: Woubrugge, Nieuwe Wetering, Geestweg/Floraweg (Roelofarendsveen) en Baan/Sotaweg (Oude Wetering/Roelofarendsveen). Elk van deze gebieden heeft zijn eigen kenmerken. Voor de positie en ontwikkeling van de tuinbouw is het essentieel dat er op de lange termijn planologische duidelijkheid is en dat we de huidige oppervlakte in vitale en toekomstbestendige gebieden behouden.

Op dit moment heeft de glastuinbouw in Kaag en Braassem te maken met enkele zorgen en uitdagingen. De vier glastuinbouwgebieden zijn verschillend in grootte en toekomstbestendigheid, waarbij slechts voor drie van de vier gebieden het uitgangspunt tuinbouw overeind blijft. Zo zijn er voor de tuinbouwgebieden Nieuwe Wetering en Woubrugge geen zorgen over de toekomstbestendigheid. Het uitgangspunt voor deze twee duurzame glastuinbouwgebieden is dat de gemeente deze gebieden niet beperkt in hun bedrijfsvoering en potentiële uitbreidingsmogelijkheden.

Voor het glastuinbouwgebied De Baan-Sotaweg heeft Greenport Aalsmeer een gebiedsvisie opgesteld (2025). Deze visie richt zich vooral op herstructurering van het gebied om te ontwikkelen naar een toekomstbestendige en duurzame glastuinbouwstructuur. Binnen die visie krijgen moderne bedrijven die uitbreiden de ruimte, terwijl stoppende bedrijven kunnen uitfaseren. Daarnaast heeft de gemeente haar eigen visie bepaald, waarin het gebied voor een periode van 20 jaar is aangewezen als glastuinbouwgebied. Uitgangspunt daarbij is dat ontwikkelingen geen beperkingen mogen opleveren voor bestaande bedrijven of hun toekomstige planologische mogelijkheden. Dit betekent dat we, waar mogelijk, geen ontwikkelingen toestaan die niet bijdragen aan de glastuinbouw. Verder is het toegestaan om bedrijfswoningen om te zetten naar plattelandswoningen (en in uitzonderlijke gevallen naar woningen voor inwoners), als dit de tuinbouwactiviteiten niet beperkt. Het toevoegen van een nieuwe tweede bedrijfswoning is uitgesloten.

Voor tuinbouwgebied Geestweg-Floraweg zijn er uitdagingen voor wat betreft de toekomstbestendigheid. Na een algemene inventarisatie van het gebied is een toekomstvisie gemaakt. Op basis van de uitkomsten van deze inventarisatie heeft het college uitgangspunten geformuleerd, wat uiteindelijk heeft geleid tot een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van het tuinbouwgebied. Dit onderzoek, uitgevoerd door Greenport Aalsmeer, is in september 2025 aan de Raad aangeboden. Mocht de uitkomst van dit onderzoek aangeven dat het gebied niet toekomstbestendig is voor tuinbouw, dan moeten we kijken naar alternatieve mogelijkheden voor de toekomst van dit gebied. In samenspraak met organisaties zoals Greenport Aalsmeer, provincie Zuid-Holland, Stichting Platform Tuinbouw Veenstreek, het EOP (Economisch Overleg Platform) en de inwoners van het gebied krijgt het bestemmingsplan verder vorm. Daarbij krijgen de bestaande tuinders die door willen en wensen te groeien, voldoende ruimte en ondersteuning om hun bedrijfsvoering voort te zetten en door te ontwikkelen. Het uitgangspunt is dat ruimte die voor bedrijven en ondernemers bestemd is ook voor deze doelgroep behouden blijft, zodat er een goede balans ontstaat tussen wonen, werken en recreëren.

Om de bestaande tuinbouwgebieden succesvol te houden, is het noodzakelijk om samen te blijven werken aan de promotie en belangenbehartiging van de sector. Onze aanspreekpunten zijn hiervoor de Stichting Platform Tuinbouw Veenstreek, LTO (Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland) en het EOP.

Water wordt steeds belangrijker vanwege klimaatverandering, grondverzakkingen en toegenomen recreatieve activiteiten. Daarnaast is de Kaderrichtlijn Water 2027 van toepassing, een Europese afspraak die voorschrijft dat een goede toestand van het water is bereikt in 2027. Om oevers te versterken, plagen aan te pakken en waterberging te verbeteren is samenwerking met het hoogheemraadschap van Rijnland noodzakelijk. De glastuinbouw speelt ook een belangrijke rol bij het energiesysteem, en dan met name bij het in balans houden van vraag en aanbod van energie. Met Warmte Kracht Koppeling (WKK) kan de sector het elektriciteitsnet ondersteunen tijdens piekmomenten en ontlasten bij overvloed van elektriciteit. Het is de verwachting dat deze steeds belangrijker wordt voor de verduurzaming van Nederland. De rol van de glastuinbouw in het voorkomen van overbelasting van het elektriciteitsnet (netcongestie) en het bieden van voldoende stroomaanbod heeft een belangrijke maatschappelijke meerwaarde, nu en in de toekomst. Binnen Kaag en Braassem is het belangrijk om kansen op dit gebied te benutten, hier is nog veel ontwikkeling mogelijk.

5.3.6 Landbouw

Landbouwgrond moet behouden blijven 

Landbouwgrond moet haar bestemming behouden voor de productie van voedsel en andere agrarische producten omdat deze gronden de basis vormen van de primaire (voedsel)productie. Een functieverandering of het onttrekken van gronden staat het toekomstbestendig maken van bedrijven in de weg. We erkennen de toenemende behoefte aan weidegrond door Europese regelgeving en bieden ondersteuning aan bedrijven die duurzaam willen ondernemen.

Met deze visie staan we midden in een periode met grote (landelijke) uitdagingen voor de landbouw. Alle inzet door gemeente, provincie en vooral de agrariërs zelf, heeft gevolgen voor de komende periode. Zo waren er onlangs belangrijke ontwikkelingen. Het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) brengt sinds 2023 de belangen van natuur, water, stikstof en klimaat samen als randvoorwaarden voor een vitaal platteland. Eind 2024 heeft het kabinet besloten om het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en het bijbehorende transitiefonds te laten vervallen, maar Zuid-Holland gaat door met de gebiedsgerichte aanpak.

In juni 2025 heeft de provincie Zuid-Holland de verbeterde Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie (SANE) vastgesteld. Deze aanpak richt zich op het verminderen van de uitstoot van stikstof, het herstellen van de natuur en het versterken van de leefkwaliteit en welvaart in de provincie.

De Provinciale Staten hebben via amendementen en moties gezorgd voor een eerlijker verdeling van verantwoordelijkheden tussen verschillende sectoren, in lijn met de aanbevelingen van de ministeriële stikstofcommissie. Ook is extra aandacht gevraagd voor de rol van de regiegroepen. Dit zijn samenwerkingsverbanden van lokale partijen die werken aan gebiedsgerichte oplossingen. Zij zijn gevraagd om uiterlijk december 2025 een voorstel te doen waarin staat hoe hun gebied bijdraagt aan de provinciale doelen, met concrete plannen voor de uitvoering.

De provincie werkt in het najaar van 2025 de maatregelen verder uit, met nadrukkelijke inzet op participatie van alle betrokken partijen.

De gemeente en de regiegroep van Groene Hart Noord volgen dit proces actief en leveren waar nodig inhoudelijke input.

Droogmakerijen en Veenweidengebieden 

Landbouw is van oudsher een belangrijk onderdeel van het buitengebied. De landbouw is producent van voedsel en draagt bij aan een aantrekkelijk landschap, de lokale economie en de leefbaarheid van het buitengebied. We erkennen de waarde van de droogmakerijen en de veenweidegebieden voor agrariërs. We willen, in samenwerking met de agrariërs, de milieu- en klimaatdoelen behalen waarbij het verdienmodel van de agrarische sector overeind blijft.

Uitdagingen

De landbouw heeft te maken met verschillende uitdagingen. Zo vraagt een toekomstbestendige landbouw ruimte: ruimte voor schaalvergroting, verduurzaming, innovatie, herstructurering én verbreding. Als gemeente willen we de ondernemers de mogelijkheid bieden om hun bedrijf te ontwikkelen, dat kan als hoofdtak of als neventak (denk hierbij aan recreatie, zorglandbouw of agrarisch natuurbeheer). Vanuit de gemeente zijn regels op te stellen die het ontwikkelen van verdienmodellen, zoals multifunctionele landbouw en agrarisch natuurbeheer ruimte bieden.

Het hoogheemraadschap van Rijnland is verantwoordelijk voor het waterbeheer in onze gemeente. Zij zorgen voor voldoende water, bescherming tegen te veel water en houden de kwaliteit van het water in de gaten. Voldoende waterbeschikbaarheid in droge perioden en snelle waterafvoer in natte periodes zijn van essentieel belang voor de bewerkbaarheid van de gronden. Het is belangrijk voor de agrarische sector om gebruik te kunnen blijven maken van bronnen en oppervlaktewater voor het beregenen van de gewassen. Zonder beregening in droge perioden komen de opbrengsten en kwaliteit van de producten in gevaar. Maar ook waterafvoer is minstens zo belangrijk.

Ruimte voor duurzame energie  

Agrarische bedrijven moeten kunnen bijdragen aan en profiteren van de energietransitie, zonder dat het ten koste gaat van landbouwgrond. Boeren dienen de mogelijkheid te krijgen om te verduurzamen en zelfvoorzienend te zijn in hun energievoorziening, bijvoorbeeld via zonnepanelen op daken, kleine windmolens of het plaatsen van een batterij om de duurzaam opgewekte energie in op te slaan. De agrarische sector speelt ook een belangrijke rol in de energietransitie door het mogelijk plaatsen van windturbines of zonnepanelen. Zij mogen kleine windmolens van maximaal 15 meter plaatsen bij (voormalig) agrarische bedrijven, als deze het landschap en/of de karakteristieke waarden van het boerenerf niet schaden. Daarnaast moeten zij rekening houden met de Lokale Energie Strategie (LES). Soms is het bijvoorbeeld voor het plaatsen van windmolens een goede optie om deze buiten het bouwblok neer te zetten omdat bedrijfsgebouwen veel wind wegvangen. Daarnaast is soms een hogere ashoogte gewenst voor een financiële dekking en een grotere bijdrage aan de productie van duurzame energie. Daarom bestaat de wens vanuit de sector om het beleidskader voor kleine windmolens op te trekken van 15 meter naar 20 meter ashoogte. Versnelde vergunningverlening kan de sector helpen, bijvoorbeeld voor het plaatsen van een batterij bij agrarische bedrijven. Tegelijkertijd willen we landbouwgrond niet opofferen voor grootschalige zonneparken, deze leggen beslag op productiegronden en staan landschappelijke waarden in de weg.

Bodemdaling en WIS (water- en bodemsysteem) 

We willen als gemeente kansen bieden voor circulaire initiatieven en maatregelen om bodemdaling tegen te gaan. In gebieden met bodemdaling staat de landbouw letterlijk onder druk. Daar zijn het waterpeilbeheer, de bouwmogelijkheden en investeringen steeds moeilijker. Maatregelen zijn beter op elkaar af te stemmen als we bodemdaling actief koppelen aan de opgaven van waterinfiltratiesystemen (WIS) (zoals peilbeheer, bodemkwaliteit, waterbeschikbaarheid). Daarbij is afstemming nodig tussen gemeente, provincie, waterschap en de agrariërs. Zo streven we samen naar oplossingen die de productiviteit en veerkracht van de bodem behouden. Een voorbeeld hiervan is het gebiedsproces bodemdaling in de Waterloospolder, de Blauwe polder en de Vlietpolder. Voor deze drie polders is er een subsidieaanvraag bij de provincie Zuid-Holland gestart.

Nevenactiviteiten

Agrarische bedrijven kunnen ervoor kiezen om nevenactiviteiten uit te voeren. Vanuit de gemeente staan we open voor nevenactiviteiten als (dag- en verblijfs)recreatie, horeca, de verkoop van streekproducten, zorg en onderwijs. Voor die bedrijven kan het belangrijk zijn om inkomsten te kunnen halen uit andere takken. We blijven de mogelijkheden onderzoeken om dit te ondersteunen. Zo houden we het platteland vitaal en leefbaar. Afhankelijk van de invloed op de omgeving kan een agrarisch bedrijf een volwaardige tweede recreatieve bedrijfstak voeren als dit het waardevolle en open landschap niet schaadt. In het hoofdstuk gebiedstypen en in de gebiedsgerichte programma’s staat beschreven wat er waar precies mogelijk is aan nevenactiviteiten.

Toekomst 

We koesteren de agrarische bedrijven die willen blijven en het buitengebied dat zij beheren. Hierbij is samenwerking en het kijken naar mogelijkheden om de sector op een positieve manier te ontwikkelen erg belangrijk. Daarbij kijken we naar het bieden van ruimte voor innovatie, zodat de landbouw op een duurzame en verantwoorde wijze blijft bijdragen aan onze voedselproductie en lokale economie. Samen met agrariërs, belanghebbenden en de lokale gemeenschap willen we werken aan een toekomstbestendige agrarische sector die zorgt voor een gezonde en veerkrachtige leefomgeving en stimuleren we landbouw die bijdraagt aan maatschappelijke ontwikkelingen en een goed inkomen voor boeren en tuinders.

We bevorderen samenwerking tussen LTO en overheden om uitdagingen zoals bodemdaling, stikstof, CO2, en waterkwaliteit aan te pakken. We ondersteunen innovatie en schaalvergroting, ondernemersvrijheden en winstgevendheid van investeringen.

5.3.7 Schiphol

In onze regionale economie speelt Schiphol een rol. Omdat Schiphol kansen biedt aan ondernemers vergroot het de (al bestaande) druk op de ruimte op onze bedrijventerreinen. Steeds vaker zien we dat ondernemers actief zijn op het gebied van Schiphol Parking waarbij zij parkeerplaatsen voor vliegreizigers aanbieden inclusief luchthaventransfer. Andere ondernemers hebben (mede) hierdoor minder mogelijkheden om te groeien. Waar dit niet gepast is ontmoedigen we Schiphol Parking op bedrijventerreinen. Buiten de bedrijventerreinen is Schiphol Parking niet toegestaan.

5.3.8 Wat willen we bereiken?

• De glastuinbouw samenbrengen in duurzame glastuinbouwgebieden.

• De detailhandel plaatsen in dorpscentra.

• Bedrijven groeperen op bedrijventerreinen.

• Meer vestigingsmogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijven.

• Meer mensen werken binnen de gemeentegrenzen.

• Vitaal ondernemersklimaat voor agrariërs.

• Het mogelijk blijven maken van ondergeschikte nevenfuncties voor agrarische bedrijven.

5.4.1 Inleiding

Iedereen in Kaag en Braassem moet zelfredzaam zijn en mee kunnen doen in onze maatschappij. Dat begint al door de jeugd een goede kans te geven, waarbij kinderen zorgeloos kind kunnen zijn en waarbij we sport en bewegen mogelijk maken voor iedereen. Voor een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt maken we jongeren in de regio bewust van de positie op de arbeidsmarkt. Daarbij kunnen jongvolwassenen en volwassenen als ze dat willen ondersteuning krijgen bij hun financiële vaardigheden. Daarnaast zetten we door nauwe samenwerking tussen partners in op duurzame uitstroom uit de uitkering. Ook als voor mensen betaald werk niet direct mogelijk is, kijken we wat er wel haalbaar is om te zorgen dat iemand (op een laagdrempelige manier) mee kan doen.

5.4.2 Betere aansluiting vanuit onderwijs

Op dit moment kampt Zuid-Holland met één van de grootste arbeidstekorten van Nederland. Eén op de vijf bedrijven kan onvoldoende geschoold personeel krijgen en dreigt daarmee economisch gezien niet te kunnen groeien. Ondernemers, werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk in balans te krijgen en houden. Op die manier zijn er straks voldoende en goed opgeleide mensen beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Een optimale publiek-private samenwerking kan bijdragen aan een werknemersbestand dat in balans is en waarin ook werknemers met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn opgenomen. Hoewel er in de gemeente geen middelbaar onderwijs of beroepsonderwijs is, is de gemeente van plan om samenwerkingen en innovatiehubs te stimuleren om zo inwoners die willen werken in de regio aan werk te helpen.

5.4.3 Inburgering, schuldhulpverlening en preventie 

Nieuwkomers uit het buitenland moeten zo snel mogelijk mee kunnen doen in Kaag en Braassem. De snelste weg is het leren van de Nederlandse taal en het vinden van een baan. Per 1 januari 2022 is de nieuwe ‘Wet inburgering’ van kracht, waarbij de gemeente de regie heeft over de uitvoering van de inburgering. Statushouders krijgen zes maanden financiële ondersteuning (de gemeente neemt het beheer van inkomsten en uitgaven geheel of gedeeltelijk uit handen), zodat de statushouder zich volledig op diens inburgering kan richten. Al tijdens de inburgering gaat ontwikkelbedrijf Rijnvicus samen met de statushouder aan de slag om zo snel mogelijk en succesvol aan het werk te gaan.

We investeren samen met verschillende organisaties en partijen in preventie en vroegsignalering van schulden voor alle inwoners van de gemeente om langdurige schuldtrajecten voor te zijn. Waar nodig bieden we schuldhulpverlening aan, waarbij we ons richten op het oplossen van de schulden op de lange termijn.

5.4.4 Wat willen we bereiken?

• Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden, waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit.

• Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en kunnen zich financieel redden, doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

6.2.1 Inleiding

Mensen in onze gemeente houden van buitenactiviteiten. Vooral wandelen en fietsen zijn populaire bezigheden. Veel mensen doen dit vaak, en meer dan de helft doet het minstens één keer per week. Waarom? Vooral omdat ze van de natuur genieten en willen ontspannen.

Onze gemeente heeft mooie plekken met groen, water en natuur. De inwoners waarderen deze plekken om even weg te zijn van het drukke leven en te ontspannen in de buitenlucht. Recreatie is goed voor hun geest en lichaam.

De verwachting is dat de vraag naar recreëren op het water, in het openbaar groen in en aan de randen van de bebouwde kom en de vraag naar wandel- en fietspaden in het landelijk gebied toeneemt. We moeten nadenken hoe we aan deze wensen kunnen voldoen.

6.2.2 Wat vinden onze inwoners?

De inwoners van Kaag en Braassem hechten veel waarde aan de landelijke leefomgeving, gekenmerkt door polders, water en recreatiemogelijkheden. Dit vinden zij belangrijk:

• Openluchtrecreatie heeft de voorkeur bij de inwoners, met wandelen (85%) en fietsen/mountainbiken (75%) als populaire recreatieve activiteiten. Ze doen dit voornamelijk om geestelijk en lichamelijk te ontspannen en zien het als goed voor hun gezondheid. Daarnaast bezoeken ze evenementen zoals de Nationale Molendag en Open Monumentendag om kennis op te doen.

• De meest genoemde activiteiten voor vermaak onder de inwoners zijn het bezoeken van restaurants (81%) en het bijwonen van verschillende evenementen, zoals de Oranjefeesten in diverse dorpen. Culturele evenementen zoals het Kaagfestival en het Sluisconcert zijn ook geliefd en dragen bij aan hun vermaak.

• De inwoners geven aan dat ze bepaalde voorzieningen missen in hun recreatieve omgeving. Hierbij gaat het om zwemstrandjes, wandelroutes, ‘ommetjes’ en thematische routes, parken en horecagelegenheden aan het water. Bovendien wensen ze een verbeterde bereikbaarheid en toegang tot dijken, oevers, vanaf het water en het land.

 

Kortom, de inwoners koesteren de natuurlijke en recreatieve kanten van hun omgeving, en ze missen enkele voorzieningen die hun recreatie-ervaring kunnen verrijken.

6.2.3 Wat willen we bereiken?

• Het behouden en bevorderen van de unieke identiteit van onze regio.

• Het bevorderen van een gezonde en vitale samenleving.

• Het behouden en verbeteren van de natuurwaarden.

• Kaag en Braassem blijven ontwikkelen als recreatiegemeente.

6.2.4 Recreatie in cijfers

De gegevens uit het recreatierad geven inzicht in het vrijetijdsgedrag en de recreatieve voorkeuren van inwoners van Kaag en Braassem in verhouding tot landelijke trends. Het onderzoek is gedaan door MarketRespons en gaat uit van zeven leefstijlen die inzicht geven in hoe mensen hun vrije tijd invullen. De indeling in leefstijlen is gebaseerd op grootschalig landelijk onderzoek dat bestaat uit interviews en statistische analyses onder ruim 2.000 Nederlanders. Deze indeling helpt bij het beter afstemmen van recreatief beleid en voorzieningen op de voorkeuren van inwoners en bezoekers.

Bij het onderzoek valt op dat de gemeente bovengemiddeld scoort op Stijlzoekers (5), Inzichtzoekers (4) en Verbindingszoekers (4). Daartegenover staan lagere scores bij Plezierzoekers en Rustzoekers (beide 3), wat wijst op iets minder nadruk op puur ontspanning of amusement.

De plek van Kaag en Braassem in het rad laat zien hoe het recreatieprofiel zich ongeveer verhoudt tot het landelijk gemiddelde. 

6.4.1 Inleiding

We streven naar het behouden en bevorderen van de unieke identiteit van onze regio. Elf dorpen verbonden door water, groen en polders vormen het karakteristieke hart van onze gemeente. Kaag en Braassem kent een rijke geschiedenis waarin molens het land droog hielden en boeren en tuinders een gezond bestaan opbouwden. Bovendien voorzag het de omliggende steden van voedsel. Het afgraven van veen voor turf en de bloeiende zeilscheepvaart zorgden voor welvaart en handel. Het ondernemerschap en harde werken zitten diepgeworteld in het DNA van onze gemeenschap, waar ook de watersport opbloeide. Vandaag de dag biedt Kaag en Braassem een oase van ontspanning en rust voor recreanten.

Recreatievormen moeten aansluiten bij de identiteit van de 11 dorpen en de leefstijl van onze inwoners. We willen onze mooie waterrijke omgeving, onze uitgestrekte polders en ons groen optimaal benutten en zorgen dat iedereen die kan beleven. Kaag en Braassem is een fijne plek voor natuurliefhebbers, watersporters en mensen die op zoek zijn naar een landelijke omgeving om tot rust te komen.

6.4.2 Wat willen we bereiken?

• Het uitbouwen van het merk Kaag en Braassem.

• Het stimuleren en mogelijk maken van recreatievormen die passen bij de leefstijl van inwoners.

• Inzetten op de groei van lokale initiatieven.

6.5.1 Inleiding

Recreatie heeft aantoonbaar positieve effecten op de gezondheid en het welzijn van mensen. Lichamelijke activiteit, ontspanning en stressvermindering kunnen bijdragen aan een gezonde en vitale samenleving. Door te investeren in recreatieve voorzieningen zoals wandel- en fietspaden, speelplaatsen en picknickplaatsen, stimuleren we actieve leefstijlen en nodigen we inwoners uit om te genieten van de natuurlijke omgeving. Dit kan helpen bij het verbeteren van de fysieke gezondheid, het verlagen van het risico op chronische ziekten en het bevorderen van de algehele fitheid. Bovendien kan recreatie in de natuurlijke omgeving een kalmerend effect hebben en helpen bij het verminderen van stress en het verbeteren van het geestelijk welzijn. Daarnaast zijn de recreatieve routes, zitmogelijkheden en de horecagelegenheden die de gemeente mogelijk maakt ontmoetingsplekken waar inwoners en bezoekers samen komen en ervaringen delen. Voor de inrichting van de recreatieve ruimte houdt de gemeente rekening met de toegankelijkheid voor mensen met een beperking om zo de kansengelijkheid te vergroten.

6.5.2 Wat willen we bereiken?

• Het op de provinciale, regionale en lokale agenda krijgen en houden van het belang van recreatie voor de gezondheid en het welzijn van inwoners en bezoekers.

• Het zorgen voor recreatieve routes.

• Het opzetten en mogelijk maken van ontmoetingsplekken.

• Het optimaliseren van de openbare ruimte.

6.6.1 Inleiding

Het historische landschap van Kaag en Braassem, met polders, meren, vaarten en molens, is bijzonder. We streven naar het behoud en de verbetering van de natuurwaarden en willen recreatieve routes, wandel- en fietspaden plaatsen, zodat inwoners en bezoekers kunnen genieten van de natuurlijke omgeving. Het onderhoud en beheer van deze gebieden brengt kosten met zich mee.

Voor het onderhoud van het landelijk gebied werken we deels samen met agrariërs, die een belangrijke rol spelen in het behoud van deze gebieden. We zijn ons ervan bewust dat de vraag naar ruimte voor recreatie op het water, in het openbaar groen en op de wandel- en fietspaden in landelijk gebied gaat toenemen, onder andere door woningbouw. Het is belangrijk om een goede

balans te vinden tussen het behoud van de natuur en de mogelijkheden voor recreatie. Natuur en natuurbehoud zijn twee belangrijke voorwaarden voor recreatie in onze gemeente. Zonder natuur geen mooie fietspaden tussen bloeiende bermen, geen vaarroutes langs rietkragen, geen gezond zwemwater, geen natuurbeleving en nog vele andere vormen van recreatie.

6.6.2 Wat willen we bereiken?

• Het vergroten van het bewustzijn en met name agrariërs op de hoogte brengen van mogelijk (nieuwe) verdienmodellen als zij met biodiversiteit en natuurbehoud aan de slag gaan.

• In samenwerking met landschapsfonds Alphen aan de Rijn e.o. boerenlandpaden verder ontwikkelen.

6.7.1 Waterbeleving en watersport

Kaag en Braassem staat bekend om zijn watersportmogelijkheden. Als gemeente blijven we ons inzetten om mogelijkheden te bieden voor watersporters, zoals aanlegplaatsen, steigers en jachthavens. Ook zetten we ons in om de toegang tot het water te verbeteren. We begrijpen het belang van een goed uitgeruste infrastructuur om recreanten en liefhebbers van watersport te ondersteunen en te stimuleren.

Hoewel onze gemeente erg waterrijk is, is de waterbeleving en toegankelijkheid van het water niet overal optimaal. We streven ernaar ook vanaf de oevers de waterbeleving voor recreanten te vergroten.

Recreatie en natuur gaan niet overal samen. We hechten aan het behoud van de waterkwaliteit en de ecologische balans van ons oppervlaktewater. Daarbij richten we ons op hoogwaardige oeverrecreatie en watersportfaciliteiten en een gezond evenwicht waar waterrecreatie/watersport én natuur hand in hand gaan.

6.7.2 Dag- en verblijfsrecreatie

Bestaande watersport- en recreatiebedrijven krijgen ruimte om te groeien en nieuwe bedrijven in de dag- en verblijfsrecreatieve sector krijgen de kans om zich te vestigen. Want als mensen hier willen verblijven dan moet dat wel mogelijk zijn. We denken dan bijvoorbeeld aan kleinschalige mogelijkheden zoals bed and breakfasts en nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven, eventueel in combinatie met dagrecreatie. Als grotere projecten landschappelijk goed zijn in te passen, bieden we ook daar beperkt ruimte voor.

 Verblijfsrecreatie bij agrarische bedrijven 

Agrarische bedrijven hebben de mogelijkheid diverse vormen van (verblijfs)recreatie als nevenfunctie aan te bieden. Zo houden we het platteland vitaal en leefbaar.

Stimuleren van verblijfsrecreatie in onze gemeente

We willen verblijfsrecreatie binnen onze gemeente graag stimuleren en ruimte bieden, maar ook geen valse verwachtingen wekken. Om dit goed te kunnen doen, is er een duidelijk toetsingskader opgesteld. Dit kader helpt bij het beoordelen van plannen en bij het versterken van de samenwerking tussen de gemeente, de provincie en andere betrokken partijen.

De provincie is op dit moment terughoudend bij het toestaan van nieuwe campings of het toevoegen van kleinschalige recreatieverblijven. Dit is met name om permanente bewoning van dergelijke recreatieverblijven te voorkomen. Toch biedt het huidige provinciale beleid wel ruimte voor kleinschalige initiatieven, als deze goed passen in de omgeving. Voorbeelden hiervan zijn camperplaatsen, bed and breakfasts, groepsaccommodaties, trekkershutten of tijdelijke kampeerplekken. De provincie werkt aan een herziening van het Omgevingsbeleid Zuid-Holland. Als hierin meer ruimte ontstaat voor verblijfsrecreatie, nemen we dit uiteraard mee in een volgende versie van onze Omgevingsvisie.

Permanente bewoning

Op basis van een onderzoek van bureau Ginder naar de vitaliteit van 17 vakantieparken in de gemeente, heeft het college in oktober 2024 besloten om op 11 van deze parken te handhaven op permanente bewoning, en op 6 parken de mogelijkheid te onderzoeken naar een wijziging in het omgevingsplan, waarbij wonen nadrukkelijk niet wordt uitgesloten. Dit besluit wordt nu uitgewerkt en uitgevoerd.

Vanuit de Rijksoverheid is in mei 2025 de Instructieregel Permanente Bewoning gepubliceerd die gemeenten verplicht onder bepaalde voorwaarden permanente bewoning toe te staan. Deze Instructieregel is op 4 oktober 2025 voor behandeling in het parlement gestuurd. Daarbij gaat het uitsluitend om een groep individuele gebruikers die op 16 mei 2024 of al langer, in een recreatieverblijf wonen en geen andere woning bezitten. Mogelijkheden voor individuele gebruikers anders dan de genoemde doelgroep, worden daarmee niet gecreëerd. Gemeenteraden kunnen wel beslissen de werking van de regel te verruimen. Echter, gezien het provinciale verbod op permanente bewoning buiten Bestaand Stad- en Dorpsgebied (BSD) en het actieve beleid dat de provincie op dit onderwerp voert, zien wij daar op dit moment geen ruimte toe. Bovendien is de gemeente het met de provincie eens dat voorzichtig dient te worden omgegaan met permanente bewoning van recreatievoorzieningen, onder meer met het oog op de veiligheid en bereikbaarheid van voorzieningen. Aan nieuwe individuele verzoeken of aanvragen voor het permanent bewonen van een recreatiewoning anders dan bovengenoemde doelgroep wordt dan ook geen medewerking verleend.

6.7.3 Samenwerking en participatie

Samenwerking en participatie zijn essentieel voor de recreatievisie van de gemeente. Hierbij gaat het om samenwerking met lokale ondernemers, verenigingen, inwoners, buurtgemeenten, regionale partners en andere belanghebbenden. We kunnen het niet alleen. Daarom stimuleren we de participatie van inwoners en betrokkenen bij de ontwikkeling en uitvoering van recreatieve projecten. Binnen het recreatieve landschap van Kaag en Braassem spelen vrijwilligers een belangrijke rol. Zij maken het mogelijk dat recreanten onze mooie gemeente kunnen beleven.

6.7.4 Wat willen we bereiken?

• Het behouden en waar mogelijk investeren in recreatieve voorzieningen.

• Het mogelijk maken van nevenfuncties voor agrarische bedrijven.

• Het verbeteren van de toegang tot het water.

• Het versterken van het lokale en regionale recreatienetwerk.

• Het huidige beleid voor het bouwen van recreatiewoningen met een maximum van 60m2 blijft behouden zodat we permanente bewoning ontmoedigen.

7.2.1 Meeste inwoners gezond, maar meer gezondheidsrisico’s

Het grootste deel van onze inwoners is in goede gezondheid. Wel zien we ontwikkelingen die de gezondheid en het welzijn van onze inwoners bedreigen, zoals een toename van eenzaamheid, angst, depressie en een ongezonde leefstijl:

• ongeveer de helft van onze inwoners (18+) heeft overgewicht (2022);

• 39% van de volwassen inwoners voldoet aan de alcoholrichtlijn (2022);

• 11% van de volwassenen voelt zich zeer eenzaam. Ook jongeren voelen zich geregeld eenzaam. (2022);

• 54% van de jongeren van zestien tot 25 jaar vindt de eigen mentale gezondheid (zeer) goed.

7.2.2 Huiselijk geweld een blijvend probleem 

De afgelopen jaren is het aantal zaken huiselijk geweld stabiel gebleven: ongeveer 480 gestarte casussen per 100.000 inwoners. Dit is iets lager dan het landelijk gemiddelde. Bij meer dan de helft van de zaken gaat het over kindermishandeling.

7.2.3 Beroep op jeugdhulp fluctueert

In onze gemeente maakte in 2024, bijna 11% van de jongeren gebruik van jeugdzorg. Dit is een lichte toename ten opzichte van 2023 (maar lager dan 2021 en 2022) en is vergelijkbaar met het regionaal en landelijk gemiddelde. We zien het beroep op jeugdzorg in 2025 verder toenemen.

7.2.4 Vergrijzing en dementie nemen toe, druk op mantelzorg wordt groter

Ongeveer 22% van onze inwoners heeft een leeftijd van 65+. Dit percentage neemt de komende jaren nog verder toe. Ook het aantal mensen met dementie gaat als gevolg van deze vergrijzing aanzienlijk stijgen. Het is de verwachting dat in 2040 ongeveer 875 inwoners van onze gemeente dementie hebben. De zorg voor mensen met dementie ligt voor een groot deel bij de directe omgeving, bij de mantelzorgers. Overbelasting en eenzaamheid zijn daarbij risico’s, voor alle mantelzorgers. Mantelzorger zijn is niet altijd een bewuste keuze. Het overkomt je en je ziet het als een vanzelfsprekendheid. De duur en de intensiteit van de verleende hulp is de afgelopen jaren toegenomen.

7.2.5 Grootste opgaven op het gebied van welzijn en zorg

• Het versterken van de sociale basis in de wijk.

• Het versterken van de bestaanszekerheid.

• Het makkelijker maken van gezond leven.

• Het vergroten van de kansengelijkheid.

7.2.6 Sociaal domein in cijfers

Het rad laat zien hoe Kaag en Braassem scoort op meetpunten rond de sociale basis, kansengelijkheid, bestaanszekerheid en gezondheid, afgezet tegen het landelijk gemiddelde (schaal 3). De gemeente kent een sterk sociaal weefsel met hoge betrokkenheid onder inwoners en weinig sociaal isolement. Ook op het gebied van gezondheid en overgewicht valt Kaag en Braassem in positieve zin op. Tegelijkertijd is de arbeidsparticipatie goed, maar niet uitzonderlijk, en blijft het opleidingsniveau een aandachtspunt. Hoewel het gebruik van jeugdzorg op dit moment niet afwijkt van het gemiddelde in Nederland, blijft dit onderwerp onze aandacht vragen. De score op inkomen laat zien dat relatief weinig inwoners onder het sociaal minimum leven, wat de bestaanszekerheid versterkt.

7.4.1 Inleiding

Vanuit de gemeente zorgen we voor een stevige sociale basis en zetten we in op onder andere inwoners, vrijwilligers, kindcentra en welzijn. We willen de sociale verbinding in onze wijken en dorpen versterken en zorgen voor een inclusieve samenleving waar iedereen zich thuis voelt. Vrijwilligersorganisaties hebben een belangrijke rol in onze samenleving. Omdat verenigingen draaien op de kracht van vrijwilligers noemen we ze daarom vrijwilligersorganisaties. Die organisaties dragen bij aan het welzijn van onze inwoners en aan de doelen van deze Omgevingsvisie. Om dit mogelijk te (blijven) maken, ondersteunen wij, samen met onze ingehuurde partners, bij het oplossen van de vraagstukken waar de organisaties mee worstelen. Zo denken we mee en leggen we verbindingen. Wij blijven hiervoor in contact met onze vrijwilligers(organisaties).

7.4.2 Wat willen we bereiken

• Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk, waar ze - waar nodig - op terug kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen of te verminderen.

• Inwoners voelen zich verantwoordelijk voor zichzelf en hun (sociale en fysieke) omgeving.

• Inwoners hebben zo min mogelijk belemmeringen in de openbare ruimte. Voor alle inwoners, jong en oud, biedt de openbare ruimte mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, te spelen en te bewegen. De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle leeftijden om te spelen en bewegen.

• Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg.

• Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar. We benutten, versterken en ondersteunen de kracht van de samenleving, waarbij er oog is voor de grenzen van die kracht.

• We zetten in op de juiste/ passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het vormen en vergroten van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten bloeien zien we als een opgave voor de komende periode.

7.5.1 Inleiding

Binnen deze Omgevingsvisie ligt de nadruk op de veerkracht van onze inwoners om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan (positieve gezondheid), en zich minder te richten op het ontbreken van ziekte of beperkingen. Het gaat hierbij onder andere om regie op het eigen leven, kwaliteit van leven en het kunnen meedoen in de samenleving. De leefstijl van onze inwoners kan hier invloed op hebben. Bij leefstijl gaat het om gunstig gedrag voor de gezondheid zoals sport en bewegen, maar ook om ongunstig gedrag zoals roken, (overmatig) alcohol- en drugsgebruik en ongunstig gewicht (onder- en overgewicht). Wij bevorderen een gezonde leefstijl voor jong en oud, waarbij we erkennen dat ouders een belangrijke voorbeeldfunctie voor hun kinderen hebben.

Verschillende omgevingsfactoren, zoals luchtkwaliteit, de leefomgeving en gezondheidsbevorderende voorzieningen, zijn van invloed op de gezondheid. Als gemeente zetten we ons daarom in om gezondheid in alle keuzes die wij maken mee te nemen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om aanpassingen aan de fysieke leefomgeving, zoals het aanleggen van veilige fietsverbindingen. Maar ook om veilige looproutes naar bijvoorbeeld winkels en huisartsen voor kwetsbare inwoners (in het kader van langer thuis wonen). Verder zorgen we voor voldoende groen en ruimte om daarmee een gezonde leefomgeving te bevorderen.

Huiselijk geweld en kindermishandeling zijn problemen die diep ingrijpen in het leven van opgroeiende kinderen en in het welzijn van onze inwoners. De leden van de gezinnen en huishoudens waar het hier om gaat zijn in veel gevallen niet, of wisselend gemotiveerd om ondersteuning, hulp of behandeling te zoeken bij het oplossen van hun problemen. In een aantal gevallen gaat de problematiek door van generatie op generatie. Uit onderzoek blijkt dat bij kinderen die zijn mishandeld of verwaarloosd de kans drie keer groter is dat zij in de toekomst hun kinderen mishandelen.

7.5.2 Wat willen we bereiken?

• Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl. We dringen gezondheidsbedreigende factoren terug: we stimuleren en ondersteunen meer bewegen door te werken aan een inclusief en gezond sportklimaat, zetten in op het matigen en voorkomen van (overmatig) alcohol- en drugsgebruik en zetten in op een rookvrije generatie.

• Inwoners van alle leeftijden zitten goed in hun vel.

• Huiselijk geweld en kindermishandeling wordt voorkomen, gesignaleerd en/of duurzaam aangepakt.

• De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Situaties waarin overlast ontstaat door psychische of andere problematiek proberen we zoveel mogelijk te voorkomen, en waar nodig grijpen we snel in voordat dit uit de hand loopt.

7.6.1 Inleiding

Wij willen de kinderen in onze gemeente een goede basis en gelijke kansen bieden. Zij moeten veilig kunnen opgroeien en hun talenten kunnen ontwikkelen. Dan kunnen zij, nu en later, naar vermogen meedoen en bijdragen aan de samenleving. We zien hierin een grote rol voor de ouders. Zij zijn eerstverantwoordelijk. Wij gaan een samenhangend aanbod voor onze jeugd en jongeren organiseren, waarbij onderwijs (en kinderopvang), welzijn, preventie en jeugdhulp lokaal samenwerken. We zetten in op integrale kindcentra en laagdrempelige voorzieningen. Niet voor alle kinderen zijn een goede basis en gelijke kansen vanzelfsprekend. Door armoede, achtergrond, beperkingen of aandoeningen kunnen zij tegen grenzen aanlopen. Waar mogelijk willen wij deze grenzen slechten.

7.6.2 Wat willen we bereiken?

• Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen maken in hun leven (eerste 1.000 dagen).

• We streven naar gelijke kansen voor ieder kind. Alle kinderen hebben gelijke kansen en rechten om zelfstandig mee te doen aan de samenleving.

• Kinderen zijn weerbaar en kunnen omgaan met de uitdagingen in het leven.

• Ouders zijn toegerust om voor hun kinderen te zorgen en hen op te voeden. Ieder kind krijgt de liefde die het verdient en ieder kind wordt gehoord en gezien.

• Als een kind of gezin professionele hulp nodig heeft, dan bieden we die hulp in de leefomgeving van het kind of het gezin en sluiten we aan bij de vraag en mogelijkheden van het kind en het gezin. Wij zetten ons in om te zorgen dat inwoners met een licht verstandelijke beperking en inwoners die laaggeletterd zijn kunnen meedoen in de (steeds ingewikkelder) samenleving.

7.7.1 Inleiding

Een samenleving waarin iedereen welkom is, waar iedereen (naar vermogen) kan meedoen en iedereen erbij hoort. Wij geloven als Kaag en Braassem in zo’n inclusieve samenleving. Wij bevorderen dit dan ook actief. Het grootste deel van onze inwoners heeft geen ondersteuning nodig om mee te doen in de samenleving, om sociale contacten te onderhouden, of bij het wonen of werken. Soms hebben inwoners wel (tijdelijk) hulp of ondersteuning nodig. In veel gevallen doen zij dan een beroep op familie en vrienden. Soms is ondersteuning door een professional nodig. Deze ondersteuning moet snel, laagdrempelig en dichtbij zijn. Zo licht en kort als mogelijk en zo zwaar en lang als nodig. We hebben hierbij ook oog voor mensen met verward gedrag en mensen die hulp nodig hebben, maar dat niet inzien of geen hulp willen aanvaarden, én voor hun omgeving. We begrijp dat overlastgevend gedrag ook van invloed is op het welzijn van de familie, vrienden en buren van de kwetsbare inwoner en op het veiligheidsgevoel in de buurt.

In verschillende onderzoeken is een verband tussen armoede en sociale uitsluiting vastgesteld. Vooral voor kinderen kan armoede de reden zijn dat zij niet mee kunnen doen. Maar ook voor volwassenen belemmert armoede de actieve deelname aan de samenleving. Niet meedoen heeft een negatief effect op het gedrag, de gezondheid en de (school)prestaties en vergroot de kans op armoede in de toekomst. In Kaag en Braassem hechten we daarom aan het laagdrempelig kunnen meedoen aan sport, cultuur en muziek. Juist voor mensen in een sociaal kwetsbare positie die ondersteuning nodig hebben, kan dit aanbod bijdragen aan het vormen van een netwerk en daardoor mogelijk ook aan het zelfstandig kunnen (blijven) wonen en/of het meedoen in de samenleving.

7.7.2 Wat willen we bereiken?

Inwoners in een (sociaal) kwetsbare positie, zoals mensen met dementie, met psychische problemen, een verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of met financiële problemen, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van professionals. We zorgen er daarom voor dat we kennis over psychische aandoeningen hebben zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat.

8.2.1 Mobiliteit blijft groeien, bereikbaarheid blijft aandachtspunt

Het aantal wegvoertuigen blijft jaarlijks toenemen, met ongeveer 300 personenauto’s en 100 bedrijfsvoertuigen per jaar in onze gemeente (bron: CBS). In totaal waren er in 2023, 23.637 wegvoertuigen in Kaag en Braassem, gemiddeld 1,2 personenauto per huishouden. De toename van het aantal wegvoertuigen heeft een direct effect op de bereikbaarheid van de gemeente. Daarnaast heeft het invloed op de doorstroming van het hoofdwegennet in en rondom Kaag en Braassem. Een ontwikkeling die ook invloed heeft op de bereikbaarheid in onze gemeente is het sluipverkeer. Er zijn daarnaast diverse ontwikkelingen in het wegennet die van invloed zijn. Een daarvan is de verbreding van de A4. Deze is uitgesteld vanwege stikstofproblematiek, maar gaat naar verwachting de komende jaren weer starten. Dan is er ook de verbetering van de ontsluiting van de kern Leimuiden op de N207 gecombineerd met het verbeteren van de doorstroming op de N207 ter hoogte van de Leimuiderbrug. Daarbij gaan we in de toekomst zorgen voor een verbetering van de infrastructuur in de vorm van bijvoorbeeld een aquaduct ter hoogte van de ringvaart Leimuiderbrug. En als laatste bijvoorbeeld de ontsluitingsstructuur binnen Roelofarendsveen die nodig is vanwege de bouw van extra woningen binnen het plangebied Braassemerland.

Ook vanuit de regio Holland Rijnland is een aantal ontwikkelingen te zien. Zo komt er meer diversiteit in de mobiliteit. De verkeersvraag spreidt zich meer over de dag, er zijn verschillende nieuwe vervoerswijzen (elektrische fietsen / speed pedelecs / nieuwe ov-concepten) en ook andere routes. Ondanks de ontwikkelingen en mogelijke alternatieven voor reizen blijft de vraag naar mobiliteit ook groeien. Daarnaast blijkt vanuit het inwonerspanel dat inwoners bijna elke dag met de auto door de gemeente reizen.

8.2.2 Verkeersongevallen in Kaag en Braassem

Jaarlijks raken ongeveer 79 inwoners gewond door een verkeersongeval (bron: BLIQ rapportage 2018 - 2022). Verreweg de meeste verkeersongevallen gebeuren op de rijksweg A4, gevolgd door de provinciale weg N207. In 2022 registreerde de politie in totaal 797 verkeersongevallen in Kaag en Braassem.

8.2.3 Duurzame mobiliteit en openbaar vervoer

De aandacht voor en doelen op het gebied van duurzaamheid leiden tot een toename van het gebruik van duurzame brandstoffen. De regio Holland Rijnland merkt op dat de acceptatie onder inwoners toeneemt om ruimte in woongebieden in te richten voor duurzame vormen van mobiliteit. Volgens de mensen die meedoen aan het inwonerspanel is het stimuleren van het openbaar vervoer (met 55%) de beste manier om Kaag en Braassem bereikbaar te houden. Daarnaast geeft 41% van de deelnemers aan (nog) niet bereid te zijn om de auto in te ruilen voor een duurzaam vervoersmiddel. Wel komen wij vanuit de gemeente in het kader van de energietransitie en onze duurzaamheidsagenda tegemoet aan de laadbehoefte van elektrische voertuigen. Zo plaatsen wij laadpalen in de openbare ruimte als daar vraag naar is. We houden daarbij ook innovatieve ontwikkelingen in de gaten, zoals snelladen, om te kunnen handelen als de vraag naar dergelijke voorzieningen toeneemt. De grootste opgaven op het gebied van mobiliteit zijn: 

 

• a.

  Kaag en Braassem bereikbaar houden

• b.

  De verkeersveiligheid vergroten. 

• c.

  Duurzame mobiliteit stimuleren.

8.2.4 Mobiliteit in cijfers

In het mobiliteitsrad heeft Kaag en Braassem een gemiddelde tot goede positie op de meeste onderdelen. De autobereikbaarheid scoort een 3: de ligging nabij rijks- en provinciale wegen is gunstig, maar er zijn knelpunten op onder andere de A4 en enkele gemeentelijke wegen in de kernen. Het openbaar vervoer scoort met een 2 het laagst, doordat trein- en tramverbindingen ontbreken en buslijnen beperkt zijn, zeker tussen de kernen onderling. Tegelijk zijn er nieuwe mogelijkheden: alle kernen zijn aangesloten op het ov en de nieuwe vergunning brengt extra dienstregelinguren.

Op het gebied van duurzame mobiliteit (score 3) neemt het netwerk van laadpalen toe, maar stimuleren we autodelen of subsidiëring nog niet. Het fietsnetwerk scoort met een 4 het hoogst: vrij liggende fietspaden en veilige zones binnen de kernen maken het aantrekkelijk om te fietsen. Wel is er winst te behalen in de kwaliteit en breedte van fietspaden, met name op drukke routes. Dit komt met name doordat er meer typen fietsen komen – waaronder e-bikes – en er snelheidsverschillen ontstaan die vragen om bredere en beter ingerichte fietspaden.

De scores in dit rad zijn gebaseerd op een globale inschatting en geven een beeld van de positie van Kaag en Braassem ten opzichte van regionale of landelijke standaarden.

 

8.4.1 Inleiding

Een goede bereikbaarheid tussen de kernen en naar de omliggende regio’s is van belang om prettig te wonen en werken in de gemeente. Door toenemende drukte blijft het een uitdaging om het verkeer goed te laten doorstromen. Zo legt sluipverkeer druk op de lokale wegen. Daarnaast zijn de A4 en N207 de grootste knelpunten in Kaag en Braassem. Beide knelpunten zijn in ontwikkeling om de doorstroming en bereikbaarheid te verbeteren. Als gemeente onderschrijven wij het belang van een verbeterde doorstroming op de A4, maar daarbij houden we oog voor het economische belang van de naastgelegen ondernemers. Zo is de aansluiting en ontsluiting van bedrijventerreinen een blijvend aandachtspunt. Naar verwachting komt de verbreding van de A4 er op termijn, waarbij een nieuw aquaduct (ter hoogte van het oude aquaduct in de richting Den Haag) ervoor moet zorgen dat de A4 ter hoogte van Nieuwe Wetering en Roelofarendsveen geen flessenhals wordt/blijft. De N207 is inmiddels verbreed tussen Alphen aan den Rijn en Leimuiden, door het aanleggen van een busbaan. Het resterende knelpunt op de N207 is de passage bij Leimuiden. In 2020 zijn kleine aanpassingen uitgevoerd en daar zien we nu vanuit de studies dat de doorstroming / ontsluiting is geregeld tot 2030. Na 2030 moeten we zorgen dat die ontsluiting en bereikbaarheid nog steeds goed is, waarbij er ook aandacht is en blijft voor het scheiden van landbouw- met fietsverkeer op het onderliggend wegennet. Daarnaast vindt er een regionaal onderzoek plaats naar de ontsluiting van de noordelijke Rijn- en Veenstreek tot 2040 – 2050. Dit project staat op de agenda van de Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland (RIA). Het onderzoek bekijkt de ontwikkelingen in de Rijn- en Veenstreek van de komende jaren en schat in of en wanneer er problemen ontstaan bij de huidige infrastructuur. Daarbij is er ook aparte aandacht voor de rol van de Leimuiderbrug in het verkeerssysteem en, of en wanneer, hier mogelijk (infrastructurele) aanpassingen nodig zijn. 

Autogebruik in Kaag en Braassem 

Het autobezit in onze gemeente ligt iets boven het gemiddelde; 1,2 auto’s per huishouden ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 1,1 auto’s per huishouden. (Bron: cijfers CBS autobezit per huishouden januari 2023). Het belang van de auto voor de inwoners van onze gemeente is daarmee groot, dat blijkt ook uit het inwonerspanel. Dit komt doordat het openbaar vervoer in een aantal kernen geen goed alternatief is en forenzen uit onze gemeente de auto relatief veel gebruiken. Dit is een uitdaging op het gebied van verduurzaming. Bij toekomstige ontwikkelingen moeten we naar alle waarschijnlijkheid rekening houden met een relatief hoog autogebruik / autobezit.

Parkeren 

Dit hoge autobezit levert parkeerdruk op, vooral in de woonwijken. Daarnaast is er bij iedere ruimtelijke ontwikkeling een eigen parkeerbehoefte. Als we geen voorwaarden voor parkeren stellen bij ruimtelijke ontwikkelingen moeten mensen in de openbare ruimte parkeren, terwijl daar niet altijd voldoende parkeergelegenheid is. Dit kan leiden tot overlast bij de bestaande en toekomstige gebruikers. Als gemeente hanteren we parkeernormen om zo parkeeroverlast van nieuwe ontwikkelingen te voorkomen. Deze zijn opgenomen in een gemeentelijke parkeernota. Daarnaast zien we een spanningsveld tussen de woningbouwbehoefte en het benutten van locaties binnen stedelijk gebied die vrijkomen voor woningbouw. Daar komen de gestelde randvoorwaarden op het gebied van bereikbaarheid, parkeervoorzieningen en groenvoorziening onder druk te staan. In de toekomst moeten we daarom de discussie voeren hoe we omgaan met dit spanningsveld en de te maken keuzes.

8.4.2 Wat willen we bereiken?

• Een betere doorstroming van de A4 en N207 om onder andere het sluipverkeer te beperken door de kernen die langs deze wegen liggen. Daarbij blijven de economische mogelijkheden voor ondernemers behouden en is de afstand tot het wegennet zo minimaal mogelijk.

• Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden, waarbij de passage van de Leimuiderbrug een speerpunt blijft.

• Goede ontsluitingsmogelijkheden van ontwikkellocaties, onder andere Braassemerland in Roelofarendsveen.

8.5.1 Inleiding

Hoewel het aantal verkeersongevallen en verkeersslachtoffers in Kaag en Braassem onder het landelijk gemiddelde ligt, zien we toch mogelijkheden om de verkeersveiligheid te verbeteren. In lijn met de provinciale verkeersveiligheidscampagne ‘Maak een punt van nul’, is nul verkeersslachtoffers het uitgangspunt om de verkeersveiligheid en -beleving in Kaag en Braassem te verbeteren. Daarnaast is de rijksoverheid gestart met het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV 2030), waarin een meer risicogestuurde aanpak van verkeersveiligheid centraal staat. Als regio en gemeente gaan we hier ook in mee. Verder hebben de gebruikers een rol in de verkeersveiligheid, denk hierbij aan verlichting van vervoersmiddelen en het gedrag in het dagelijks verkeer.

In het raadsakkoord 2022 is extra aandacht voor het oplossen van bestaande verkeersknelpunten opgenomen. In dat kader is een inventarisatie van knelpunten gemaakt en streven we op basis daarvan de komende jaren naar verbeteringsslagen op dit onderwerp. Daarbij liften we mee op het meerjarenprogramma onderhoud en wegen en voeren we aparte projecten uit. Daarnaast blijven wij inzetten op lokale en regionale campagnes om mensen bewust te maken en hun gedrag te beïnvloeden. We richten ons op belangrijke doelgroepen zoals scholen, fietsers en ouderen (e-bikes).

Op het vlak van verkeersveiligheid zorgt het landbouwverkeer voor problemen bij verkeersstromen en veroorzaakt dit gevaarlijke situaties. Dit gebeurt met name op de smalle wegen in het buitengebied en in de kern van Leimuiden. Het uitgangspunt is om het zware landbouwverkeer zoveel mogelijk te scheiden van de kwetsbare weggebruikers. We onderzoeken met de provincie, buurgemeenten en de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) naar mogelijkheden om de problemen met landbouwverkeer te verminderen. Daarbij houden we rekening met de ruimtelijke mogelijkheden die we als gemeente hebben. Verder zijn we ervan op de hoogte dat het zware (landbouw)verkeer trillingen in de bodem veroorzaakt. Dat kan vooral in dichtbebouwde gebieden leiden tot hinder of schade.

8.5.2 Wat willen we bereiken?

• Het vergroten van het verkeersveiligheidsgevoel, door onder andere aan te sluiten bij de provinciale campagne en het strategische plan vanuit de rijksoverheid.

• Het behouden van veilige wegen voor de inwoners en gebruikers, waar we het landbouwverkeer en kwetsbare verkeersdeelnemers scheiden als dat mogelijk is.

• Een jaarlijkse extra inzet op verkeersknelpunten.

• Mensen meer bewustmaken via voorlichting en campagnes.

8.6.1 Inleiding

Binnen Kaag en Braassem neemt het aantal elektrisch oplaadbare voertuigen (e-rijders) toe. Dit draagt bij aan de verduurzaming. Tegelijk groeit daarmee de vraag naar oplaadpunten. Vanuit de gemeente bewegen we mee in deze behoefte en zorgen we voor mogelijkheden om te laden. Ook houden we, samen met de betrokkenen, toekomstige ontwikkelingen bij het aanleggen van laadpunten in de gaten.

Kaag en Braassem heeft een overeenkomst (vanuit Rotterdam/MRDH) voor het plaatsen van laadinfrastructuur (laadpalen) in de openbare ruimte. Hiermee ondersteunen we e-rijders die geen oplaadmogelijkheid op eigen terrein hebben met gratis palen in de openbare ruimte. Hierbij gaat het om ‘normaal laden’. Een nieuwe overeenkomst vanuit de Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (RAL) Zuidwest gaat half 2026 van start. Deze is meer gericht op het datagestuurd plaatsen van laadpalen in plaats van aanvraaggestuurd. De afgelopen jaren is er gewerkt aan een dekkend netwerk van laadpalen waarbij het aanbod de vraag volgt en dit willen we de komende jaren gestaag doorzetten door de laadvraag te blijven ondersteunen. Hierbij streven we ernaar dat ieder woonadres binnen 200 meter een laadpaal heeft. Vervolgens werken we met prognose- en plankaarten (opgesteld in 2025) aan een doorkijk tot 2030 om zo het netwerk op basis van de laadbehoefte uit te breiden.

Naast het normaal laden in de woonwijken is meer aandacht nodig voor geschikte locaties voor snelladen en voor het laden van logistieke voertuigen (met name op bedrijventerreinen). Het is moeilijk in te schatten hoe deze vorm van mobiliteit zich in de komende jaren ontwikkelt en wat het gevolg is voor de openbare ruimte. We proberen op tijd met de trends en ontwikkelingen mee te gaan via samenwerking met de partners waar de huidige overeenkomst is afgesloten. Deze ontwikkelingen maken een overgang van fossiele brandstof naar elektrische aangestuurde voertuigen mogelijk.

Openbaar vervoer 

Ook in het openbaar vervoer zijn er veranderingen. Een nieuwe overeenkomst met een vervoerder is ingegaan per december 2024, die periode is afwijkend als gevolg van de coronapandemie. In het gebied Zuid-Holland Noord is een nieuwe vervoerder gestart; QBuzz. Na een moeizame start van deze vervoerder hebben wij er vertrouwen in dat QBuzz de komende 15 jaar de ov-reiziger op een goede manier gaat bedienen. Omdat er 20% meer dienstregeluren beschikbaar zijn is het mogelijk om de dienstregeling te verbeteren. Daarnaast staat duurzaamheid voorop: de vervoerder werkt met een volledig elektrische vloot. De nieuwe sneldienst (lijn 366) tussen Leimuiden en Leiden is een eerste voorbeeld van een verbeterde dienstregeling. Het streven voor Kaag en Braassem is en blijft om de huidige kwaliteit te handhaven en waar mogelijk te verbeteren. Dit gebeurt aan de hand van de jaarlijkse vervoerplannen.

Een uitdaging bij het openbaar vervoer is dat de landelijke gebieden al een tijd onder druk staan. In de coronaperiode nam de vervoersvraag af en daarnaast zorgen verstedelijking en vergrijzing voor een toegenomen druk op het ov. Toch blijft het doel van de gemeente om het huidige bedieningsniveau te handhaven en waar mogelijk te verbeteren.

Een trend die naar verwachting op korte termijn meer invloed krijgt is Mobility as a Service (MaaS). Dit houdt in dat we platforms, services en apps kunnen ontwikkelen waar de vervoersvraag en het aanbod samen komen. Dit is mogelijk door de technologische ontwikkeling en de beschikbaarheid van open data. Op deze manier kunnen mensen via deze dienst hun ideale vervoersmogelijkheid samenstellen. Hierin heeft het ov een hoofdrol, maar is ook de aansluiting op het ov mee te nemen. Deze Mobility as a Service is vooral een marktontwikkeling, maar vraagt ook om inzet en ondersteuning van overheden, bijvoorbeeld bij het leveren van data.

Fiets 

Door de komst van de elektrische fiets (en de speed pedelec) ontwikkelt dit vervoermiddel zich steeds meer tot een duurzaam vervoersalternatief met een aanzienlijk groeiend bereik. Steeds meer inwoners kopen deze fietsen en dat heeft een positief effect op de gezondheid.

In de regio Holland Rijnland zetten we in op een doorfietsroutenetwerk met uniform ingerichte, brede en veiliger fietspaden. Voor Kaag en Braassem zijn hiervoor de verbindingen Alphen a/d Rijn – Leimuiden – Schiphol en Haarlemmermeer – Roelofarendsveen – Leiden in beeld. Hierbij streven we ernaar om meer mensen op de fiets en in beweging te krijgen. Voordat we dit uitvoeren en uitwerken moeten we eerst in kaart brengen of de plannen (financieel) haalbaar en uitvoerbaar zijn. In de regio hebben enkele routes prioriteit en die zijn ook al ver in het (besluitvormings-) proces. Voor de routes binnen Kaag en Braassem is dit niet het geval. Wél hebben we het voornemen om waar mogelijk werk te maken van de aangegeven doorfietsroutes. Bijvoorbeeld bij onderhoud van het fietspad langs de Leidseweg tussen de Langebrug en de gemeente Leiderdorp. Hierbij blijft de veiligheid van alle gebruikers een belangrijk aandachtspunt, bijvoorbeeld door het inzetten op veilige oversteekplaatsen.

Ook recreanten in onze gemeente hebben belang bij deze veilige, brede en toegankelijke fietspaden.

8.6.2 Wat willen we bereiken?

• Wij willen een zo schoon mogelijk vervoer voor en van de inwoners voor elkaar krijgen. Dit willen we onder andere bereiken door het uitbreiden van het aantal laadpalen.

• We zetten minimaal in op het behouden van de openbaarvervoervoorzieningen op het huidige niveau en waar mogelijk het verbeteren van de dienstregeling.

• In samenwerking met de regio en de omliggende gemeenten in Holland Rijnland maken we stappen in een regionaal doorfietsroutenetwerk.

9.2.1 Inleiding

Als gemeente hebben we met diverse veiligheidsvraagstukken te maken. Een aantal van die vraagstukken zijn bijvoorbeeld ondermijnende criminaliteit (georganiseerde misdaad waarbij de grens tussen onderwereld en bovenwereld vervaagt), woonoverlast, huiselijk geweld of online criminaliteit. De gemeente heeft hiervoor een integraal veiligheidsbeleid 2023-2026 (IVB) opgesteld. In het IVB beschrijven we onze missie, de samenwerking met partners en welke onderwerpen deze 4 jaar prioriteit hebben. Aan de hand van het IVB werken we aan onze wettelijke regierol en zetten we doorlopend in op integrale veiligheid.

Omdat de wereld voortdurend in beweging is weten we dat veiligheid er in 2026 anders uit kan zien dan nu. Daarom herijken we in 2026 ons integrale veiligheidsbeleid zodat we kunnen inspelen op onvoorziene of nieuwe ontwikkelingen. Deze Omgevingsvisie vormt hierin een belangrijk afwegingskader. De looptijd van deze visie bestrijkt diverse jaren en dient als basis voor een toekomstbestendig veiligheidsbeleid.

9.2.2 Veiligheidsmonitor

We vinden het belangrijk dat onze inwoners zich veilig voelen. Om dit te meten voeren we elke 2 jaar de veiligheidsmonitor uit. Hierin onderzoeken we thema’s zoals leefbaarheid van de woonbuurt, veiligheidsbeleving, slachtofferschap van criminaliteit, het oordeel van de inwoners over het functioneren van de politie en preventiegedrag. De meest recente monitor is uitgevoerd in 2023. De uitkomsten hiervan zijn met de gemeenteraad gedeeld in een Raadsinformatiebrief (RIB) en vormen een belangrijke basis voor het bepalen van prioriteiten binnen het IVB.

Veiligheidsbeeld

Uit de veiligheidsmonitor 2023 blijkt dat Kaag en Braassem een relatief veilige gemeente is. Inwoners geven de veiligheid in de buurt een 7,7. Dit ligt iets hoger dan het landelijk gemiddelde van een 7,5. De sociale verbinding in onze gemeente is hoger dan het gemiddelde. Zo vindt 80,8% van de deelnemers dat buurtbewoners op een prettige manier met elkaar omgaan en 71,8% geeft aan zich hier thuis te voelen. 8,8% geeft aan zich weleens onveilig te voelen in de buurt. Inwoners ervaren in Kaag en Braassem daarnaast gemiddeld minder overlast dan het landelijk gemiddelde.

9.2.3 Trends en ontwikkelingen

Onze samenleving is voortdurend in beweging. Nieuwe risico’s en ontwikkelingen vragen dan ook om alertheid en aanpassingsvermogen. Ook de mogelijke (lange termijn) gevolgen van de oorlogen in Oekraïne/ Israël en Palestina, verschuivingen in het geopolitieke klimaat, de asielcrisis en pandemieën spelen hierin een rol. We zijn ons bewust van de volgende ontwikkelingen:

• Digitalisering.

• Vergrijzing en langer thuis wonen.

• Invloed en rol social media.

• Omgevingswet.

• Klimaatverandering.

• Individualisering.

• Culturele diversiteit.

9.2.4 Prioriteiten

Op basis van landelijke en lokale ontwikkelingen, beleidsprioriteiten van partners en de uitkomsten van de veiligheidsmonitor zien we vijf prioriteiten. Deze prioriteiten zijn in het IVB opgenomen en zijn als volgt:

• verbinding zorg en veiligheid;

• aanpak ondermijning;

• digitale veiligheid;

• veiligheidsaspecten door veranderende maatschappij;

• toezicht en handhaving.

9.2.5 Veiligheid in cijfers

Het veiligheidsbeeld van Kaag en Braassem wijkt in positieve zin af van het landelijk gemiddelde. Het aantal geregistreerde misdrijven ligt aanzienlijk lager en ook het aantal meldingen van verwarde personen, jeugdoverlast en brandweerincidenten is beperkt. Op het gebied van digitale veiligheid (zoals cybercriminaliteit) ligt de gemeente rond het landelijk gemiddelde. Dit duidt op een relatief veilige woonomgeving, maar het vraagt blijvende aandacht voor preventie, maatschappelijke signalering en inzet op het sociaal domein om dit beeld vast te houden.

 

9.3.1 Inleiding

Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor een groot aantal kerntaken op het gebied van jeugd, zorg en participatie. Deze ontwikkelingen zetten verder door en nieuwe verantwoordelijkheden zijn naar de gemeenten gekomen zoals de ‘Wet verplichte GGZ’. De afgelopen jaren zien we een toename van personen met verward gedrag, woonoverlast en cliënten met problematiek op het gebied van zorg en welzijn. Het gaat hier vaak om een combinatie van problemen waarbij inzet en samenwerking van verschillende partners nodig is. Daarnaast zien we dat deze problematiek invloed heeft op de (woon)omgeving en voor gevoelens van onveiligheid kan zorgen. Om te voorkomen dat dit uit de hand loopt of de gevolgen te beperken is integrale samenwerking, het bieden van passende zorg of ondersteuning, maar soms ook het nemen van bestuurlijke maatregelen nodig.

9.3.2 Wat willen we bereiken?

• Door integrale samenwerking waarborgen we procesregie op zorg en veiligheid;

• We herkennen vroegtijdig signalen waardoor escalatie voorkomen en/of beperkt wordt;

• Toename sociale stabiliteit;

9.4.1 Inleiding

Bij georganiseerde ondermijnende criminaliteit zijn de onderwereld en bovenwereld verweven: daarbij gebruiken criminelen legale structuren voor illegale activiteiten. Op landelijk, regionaal en lokaal niveau is de aandacht voor ondermijning de afgelopen jaren steeds meer toegenomen. Dat is belangrijk omdat deze ondermijnende criminaliteit niet altijd zichtbaar is, maar wel zichtbare gevolgen heeft voor onze inwoners. Denk daarbij aan verloedering op straat en verwaarlozing van panden. Mensenhandel, drugshandel, fraude en afpersing zijn vaak niet zichtbaar, maar wel voelbaar in de maatschappij. Als er contact is met slachtoffers van ondermijning dan levert dat geregeld schrijnende verhalen op. Om ondermijning aan te pakken hebben gemeenten de afgelopen jaren steeds meer mogelijkheden gekregen om bestuursrechtelijk te handhaven en om de ‘Wet Bibob’ toe te passen. Deze ‘Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur’ geeft overheden de mogelijkheid om de achtergrond van bedrijven en personen te onderzoeken. Ook in Kaag en Braassem zijn er risico’s voor ondermijnende activiteiten. Dit komt onder andere door de geografische ligging in combinatie met een uitgestrekt landelijk (buiten)gebied en verschillende kwetsbare sectoren, branches en andere gelegenheidsstructuren.

9.4.2 Wat willen we bereiken?

• Het vergroten van de bewustwording en weerbaarheid op het gebied van ondermijning.

• Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat we signalen over ondermijning sneller herkennen, op de agenda plaatsen en aanpakken.

• Het op orde brengen en toepassen van bestuurlijke instrumenten van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken.

9.5.1 Inleiding

Hoewel de geregistreerde criminaliteit in Nederland al enige jaren afneemt, zijn er andere (minder zichtbare) vormen die toenemen. Digitale criminaliteit is hier een voorbeeld van. Als gemeente hebben we een verantwoordelijkheid voor een veilige samenleving. En omdat de samenleving zich in toenemende mate online afspeelt strekt deze verantwoordelijkheid zich uit tot het optreden bij digitale incidenten en het voorkomen en bestrijden van cybercriminaliteit. In eerste instantie hebben inwoners een eigen verantwoordelijkheid voor hun digitale veiligheid. Daarnaast hebben we ook als gemeente een belangrijke rol om te voorkomen dat inwoners, bedrijven, voorzieningen én de gemeente zelf, slachtoffer worden van cybercriminaliteit en/of digitale ontwrichting. Uit de veiligheidsmonitor blijkt dat we in onze gemeente iets meer slachtoffers van online criminaliteit hebben dan het landelijk gemiddelde. Dit vraagt dan ook om investering en aandacht voor dit thema.

9.5.2 Wat willen we bereiken?

• Het vergroten van de bewustwording en weerbaarheid van onze inwoners en bedrijven op het gebied van online criminaliteit.

• Het versterken van de samenwerking met interne en externe partners.

• Dat we als gemeente zijn voorbereid op een cybercrisis en online aangejaagde ordeverstoringen.

9.6.1 Inleiding

Onze maatschappij verandert voortdurend. Daarbij beïnvloeden diverse ontwikkelingen de veiligheid en het vertrouwen in de overheid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan verschuivingen in het geopolitieke klimaat, de asielcrisis, de effecten van oorlogen (zoals in Oekraïne en het Midden-Oosten), boerenprotesten, pandemieën, desinformatie en woningmarktkrapte. Landelijk zien we een groeiende afstand tussen inwoners onderling en tussen inwoners en het bestuur. Het uiten van maatschappelijk ongenoegen is een democratisch recht, maar vraagt tegelijkertijd om alertheid en een gepaste reactie vanuit overheden.

9.6.2 Wat willen we bereiken?

We kunnen naar behoren reageren op veranderende veiligheidsrisico’s.

9.7.1 Inleiding

Toezicht en handhaving vormen een belangrijke schakel binnen de verschillende veiligheidsthema’s. Dit is zeker van toepassing bij de aanpak van ondermijning, maar ook van belang rondom zorg en veiligheid. Enkele voorbeelden hiervan zijn het toezicht en de handhaving op het gebied van onbetrouwbare bedrijfsvoering, huisvesting van arbeidsmigranten, adresfraude, woonoverlast en overlastgevende locaties. De afgelopen jaren zien we door ontwikkelingen zoals pandemieën, geopolitieke verschuivingen, protesten of de vluchtelingenproblematiek een verschuiving in het taakveld van toezicht. Dit vraagt dan ook om lokaal maatwerk. Daarbij is het essentieel om samen te werken met de politie en met partners zoals de Omgevingsdienst West-Holland en het jeugdwerk.

De rol van toezicht en handhaving wordt ook breder belicht in de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie, onder meer waar het gaat om leefbaarheid en de fysieke kwaliteit van de ruimte. Hier komt de verbinding met buurtinitiatieven en het beheer en de inrichting van de openbare ruimte nadrukkelijker terug.

9.7.2 Wat willen we bereiken?

• We werken gebiedsgericht en informatiegestuurd.

• We zetten in op meer proactief en minder reactief toezicht.

• We zetten in op het vergroten van de zichtbaarheid.

• We werken intensief samen met onze partners zoals politie, Omgevingsdienst West-Holland en jeugdwerk.

• We stimuleren burgerinitiatieven, maken deze mogelijk en trekken met de initiatiefnemers op.

 

Dit wordt nader uitgewerkt in de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (voorheen VTH-beleid).

9.8.1 Inleiding

De betrokkenheid van inwoners neemt toe, mensen dragen nadrukkelijker dan voorheen actief bij aan een veilige leefomgeving. Dit doen zij bijvoorbeeld voor hun eigen veiligheid (zoals via inbraakpreventie) en voor de veiligheid van hun wijk of buurt (via WhatsApp Buurtpreventie en Burgernet). Als gemeente blijven we initiatieven zoals WhatsApp Buurtpreventie stimuleren en mogelijk maken.

De fysieke leefomgeving heeft een belangrijke invloed op de veiligheid(sbeleving). Denk hierbij aan de inrichting van wegen, straatverlichting en evenementen. Ook andere ontwikkelingen spelen hier een rol. Zo voert de Veiligheidsregio Hollands Midden (VRHM) een onderzoek uit naar hoogwater, als gevolg van klimaatverandering. Deze onderzoeken en stresstesten blijven we volgen. Daarnaast vormt het Regionaal Beleidsplan de beleidsagenda voor de veiligheidsregio en haar partners en geeft het Regionaal Risicoprofiel van de VRHM inzicht in de risico's die binnen de veiligheidsregio bestaan. Ook is de VRHM een belangrijke partner als het gaat om omgevingsveiligheid en de risicogerichte advisering bij ruimtelijke ontwikkeling.

9.8.2 Wat willen we bereiken?

• Inwoners van alle leeftijden voelen zich veilig in hun woon-, werk-, en leefomgeving.

• We stimuleren en ondersteunen waar nodig inwonersinitiatieven om de veiligheid in hun eigen wijk of buurt te vergroten. Daarbij zetten we in op het voorkomen van (woning)inbraken.

• We werken aan het vergroten van de bereidheid van inwoners om verdachte situaties te melden.

9.9.1 Inleiding

Een schone, hele en veilige openbare ruimte draagt bij aan sociale veiligheid en leefbaarheid. Essentieel hierbij zijn de betrokkenheid van toezicht en handhaving en die van inwoners. Wij streven ernaar dat inwoners steeds actiever bijdragen aan hun eigen woonomgeving. Daarom stimuleren we buurtinitiatieven en leggen we verbinding met ons toezicht- en handhavingsbeleid. Zo werken we samen aan leefbare dorpen waar iedereen zich prettig en veilig voelt.

9.9.2 Wat willen we bereiken?

De openbare ruimte schoon, heel en veilig houden. Bij het beheer houden we oog voor mens en milieu. Waar mogelijk beheert de gemeente de openbare ruimte samen met inwoners en bedrijven.

10.2.1 Inleiding

De gemeente Kaag en Braassem bestaat uit 11 Kernen. Iedere kern heeft een eigen identiteit met eigen karakteristieken. Deze benoemen we per kern en werken we uit in de dorpsperspectieven. Uiteraard verschillen de kernen qua oppervlakte, inwonersaantal en bijbehorend voorzieningenniveau. Omdat de ambities in de kernen tot op zekere hoogte vergelijkbaar zijn verdelen we de dorpen niet langer in sub-gebiedstypen.

De kernen zijn de gebieden binnen de gemeente waar onder andere veel ruimte is voor wonen, winkels, horeca en sport. Wij willen bestaande bedrijfsbestemmingen op termijn verwijderen uit de woonomgeving en deze locaties omzetten naar woningbouw (bijvoorbeeld door bedrijfsbeëindiging of het verplaatsen naar een bedrijventerrein).

Als het gaat om het bouwen van woningen geven wij de voorkeur aan inbreiding, het bouwen binnen bestaand stedelijk gebied, maar dit betekent niet dat uitbreiden geen mogelijkheid is. Het buitengebied willen wij zoveel mogelijk open houden, maar aan de randen van de kernen is ruimte voor ontwikkeling in de sfeer van ‘straatje erbij’. Naast de provinciale BSD-contour (Bestaand Stads- en Dorpsgebied (donkere arcering)), hebben we zelf een tweede contour opgenomen binnen dit gebiedstype. De lichtere arcering op de kaart illustreert wat we in onze ogen aan kunnen merken als bestaand stedelijk gebied. De logische uitbreidingsruimte bij de verschillende dorpen is aangegeven door middel van pijlen bij de dorpsperspectieven. Bij een eventuele uitbreiding aan de rand van een dorp moet er sprake zijn van een geleidelijke overgang tussen de woonwijk en het open landschap. Oftewel, aandacht voor een goede landschappelijke inpassing. De gemeente heeft een ‘Visie op hoogbouw en inbreiden/uitbreiden’ vastgesteld in 2021. Daarin komen alle zaken aan bod waar een initiatief voor hoogbouw of uitbreiding aan wordt getoetst.

We zetten ons in om detailhandel zoveel mogelijk samen te brengen in bestaande winkelgebieden, zoals het Dorpshart in Leimuiden, het Batehof in Woubrugge, het Noord- en Zuidplein in Roelofarendsveen of aan de Meerkreuk in Oude Wetering. Binnen (en buiten) deze gebieden nemen we standplaatsen in, dit zijn plekken waar ondernemers met een kraam goederen mogen verkopen. We willen een wildgroei aan standplaatslocaties voorkomen en denken na of en waar er ruimte is voor eventuele nieuwe plaatsen.

Binnen de kernen is er aandacht voor het opwekken van energie op een duurzame manier. Hierbij valt te denken aan zonnepanelen op daken van gebouwen, maar er kunnen ook andere lokale initiatieven ontstaan. Bijvoorbeeld het overdekken van parkeerplaatsen door een overkapping met hierop zonnepanelen. Wij staan positief tegenover dergelijke ontwikkelingen als zij passen in de omgeving. Klimaatadaptatie is binnen dit gebiedstype ook een belangrijk thema. Door de hoge mate van verharding en bebouwing kan er in de toekomst steeds vaker overlast komen door extreem weer. Daarom moeten we nadenken over te nemen maatregelen binnen dit gebied.

Wat betreft recreatie zetten we zoveel mogelijk in op verblijfsrecreatie met daaraan ondersteunend dagrecreatieve voorzieningen, zoals horeca. Kleinschalige verblijfsrecreatie is mogelijk, bijvoorbeeld een bed and breakfast bij een vrijstaande woning. Grootschalige verblijfsrecreatie is binnen de kernen niet mogelijk.

De dorpsperspectieven die zullen volgen zijn opgesteld op basis van een rondgang langs de verschillende dorpen. Deze rondgang – de ‘Dorpentoer’ geheten – vond plaats in het voorjaar van 2025 en omvatte zeven bijeenkomsten en zeven online enquêtes. In totaal is er met circa zevenhonderd inwoners gesproken over hun dorp. Voornamelijk om erachter te komen of en zo ja hoe maatschappelijke opgaven zichtbaar en voelbaar in de dorpen zijn, waar de inwoners trots op zijn en waar men zich zorgen over maakt.

Op basis van lokale meningen, inzichten en kennis zijn de dorpsperspectieven opgesteld. Daarbij is er – in tegenstelling tot in de rest van de Omgevingsvisie – veel gebruik gemaakt van termen en bewoordingen die werden gebruikt door inwoners. Ook is het taalgebruik deels afgestemd om de zorgen en de trots die werden geuit recht aan te doen.

10.2.2 Wat willen we bereiken?

• Het vitaal houden van de kernen door het, waar mogelijk, toevoegen van woningen om zo te zorgen voor een passende woning voor iedereen.

• Een passend voorzieningenniveau dat aansluit bij de behoefte van de kern. Een veilige, leefbare en klimaatadaptieve woon- en werkomgeving.

10.2.3 Specifieke uitgangspunten

• Woningbouwprojecten moeten passen bij de aard en schaal van de kern/omgeving. Deze ontwikkelingen zijn mogelijk als we voldoende maatregelen nemen die rekening houden met de infrastructuur en klimaatadaptatie.

• Hoogbouw vanaf vijf bouwlagen of 12/13 meter is mogelijk. Met name in de grotere kernen (Roelofarendsveen, Oude Wetering, Leimuiden en Woubrugge) en als dit passend is in de omgeving.

• Het is wenselijk om (agrarische) bedrijfsbestemmingen in en rondom de kern te wijzigen naar bijvoorbeeld woningbouw, om zo bedrijfsbestemmingen te groeperen op de bedrijventerreinen en het woon- en leefklimaat in de kernen te verbeteren.

• Detailhandel plaatsen we zoveel mogelijk in de dorpscentra.

• Bij de (her)ontwikkeling in de kernen staat het water- en bodemsysteem voorop. Dit betekent dat de ligging, omvang en inrichting van de (nieuwe) bebouwing moet passen bij de draagkracht van de bodem en de mogelijkheden van het watersysteem.

• Binnen sommige kernen zijn er karakteristieke gebieden (voorheen: beschermde dorpsgezichten). Denk bijvoorbeeld aan het haventje bij de Witte Singel in Roelofarendsveen, de Julianalaan op Kaag en de Kerkstraat-Veerstraat in Oude Wetering. Deze straatbeelden moeten zoveel mogelijk blijven en daarom leggen we ontwikkelingen in deze linten voor aan de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit.

10.2.4 Dorpsperspectief Bilderdam

10.2.5 Dorpsperspectief Hoogmade

10.2.6 Dorpsperspectief Kaag

10.2.7 Dorpsperspectief Leimuiden

10.2.8 Dorpsperspectief Nieuwe Wetering

10.2.9 Dorpsperspectief Oud Ade - Rijpwetering 

10.2.10 Dorpsperspectief Oude Wetering

10.2.11 Dorpsperspectief Roelofarendsveen

10.2.12 Dorpsperspectief Rijnsaterwoude

10.2.13 Dorpsperspectief Woubrugge

10.3.1 Inleiding

Kaag en Braassem maakt deel uit van het Groene Hart. Wat oppervlakte betreft vormt het Buitengebied het grootste deel van onze gemeente. De groene uitstraling van het gebied is dan ook kenmerkend voor dit landelijke en agrarische gebied. De agrariërs in onze gemeente zijn feitelijk de hoeders van ons buitengebied en zorgen voor ons dagelijks eten en drinken (voedselzekerheid). Waar mogelijk geven we hen de ruimte om te ondernemen, met uitzondering van intensieve veehouderijen (niet-grondgebonden veehouderij). We merken daarbij dat de moderne bedrijfsvoering voor onder andere mestverwerking, opslag of duurzame technieken meer ruimte nodig heeft rondom gebouwen. In de huidige situatie zijn bouwvlakken vaak te krap ingetekend rondom bestaande gebouwen, wat uitbreiding belemmert. Die te krappe begrenzing zorgt voor juridische belemmeringen en vertraagt innovaties. Daarnaast is er, om zekerheid te bieden aan agrariërs, behoefte aan heldere en werkbare regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, in lijn met het landelijk beleid. Agrarische ondernemers zijn zich bewust van hun maatschappelijke positie en werken aan het verlagen van de eigen afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen.

Wij willen het buitengebied zo open mogelijk houden, maar willen niet de dorpsranden op slot zetten. Hier moet bijvoorbeeld ruimte zijn voor woningbouw. We staan niet per se negatief tegenover lokale initiatieven om duurzaam energie op te wekken indien dit niet ten koste van de gezondheid en het open landschap gaat. Wat betreft recreatie willen we aantrekkelijk zijn voor de eigen inwoners, dan wordt het vanzelf ook aantrekkelijk voor recreanten van buiten de gemeente. We willen voornamelijk inzetten op dagrecreatie (wandelen, fietsen en varen) ondersteund door daghoreca (een kopje koffie of lunch). Ook moet er ruimte zijn voor kleinschalige verblijfsrecreatie, maar niet in alle delen van het buitengebied. Bijvoorbeeld niet op de bovenlandjes in de Drechtzone. Voor grootschalige verblijfsrecreatie (meer dan 25 recreatiewoningen) is er weinig ruimte in de gemeente, maar we sluiten het niet volledig uit. Voor sommige gebieden is grootschalige verblijfsrecreatie wel op voorhand al uitgesloten vanwege bijvoorbeeld de cultuurhistorische- en/of natuurwaarden.

Het buitengebied is een uitgestrekt gebied dat is op te delen in verschillende sub-gebiedstypen. Binnen het buitengebied onderscheiden wij de volgende gebieden: veenweide, droogmakerij, Wijde Aa zone, Drechtzone, Kagerplassen-gebied en de agrarische linten.

Wat we willen bereiken verschilt per sub-gebiedstype, maar er zijn ook een aantal specifieke uitgangspunten die voor het hele buitengebied gelden.

10.3.2 Specifieke uitgangspunten

• Nieuwe functies en bovengrondse bestemmingen moeten passen bij de kenmerken van de bodem en het watersysteem. Grondwaterstanden, kwetsbare veenbodems en afwatering zijn leidend bij de locatiekeuze en inrichting.

• Activiteiten zoals zelfstandige horeca en (grootschalige) evenementen of recreatie mogen alleen zo nu en dan voorkomen. Woningbouw in het buitengebied gebeurt met name in de sfeer van ‘straatje erbij’.

• Nieuwe (niet-agrarische) bedrijfsactiviteiten zijn niet wenselijk en moeten zoveel mogelijk op de bedrijventerreinen plaatsvinden.

• Nieuwe vestiging van een intensieve veehouderij is uitgesloten.

• Nieuwe (agrarische) bedrijfswoningen zijn alleen toegestaan als betrokkenen de noodzakelijkheid en doelmatigheid aantonen. Een tweede (agrarische) bedrijfswoning is daarmee feitelijk uitgesloten.

• Er is ruimte voor (recreatieve) nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven als die de bestaande en landschappelijke structuur en kwaliteit niet schaden.

• Recreatieondernemingen die zich volledig op recreatie richten, bijvoorbeeld een camping, zijn niet gewenst. Dit om te zorgen voor een goede balans tussen agrarische bedrijvigheid en recreatie. Uitzondering hierop zijn vervolgfuncties van bestaande ondernemingen.

• Het uitbreiden van het aantal bestaande evenementen, in omvang en hoeveelheid, is niet gewenst.

• We stimuleren initiatieven die waarde halen uit reststromen van het boerenbedrijf zoals mest, plantenresten of warmte uit vergisting. Zulke agrarische reststromen zijn in te zetten voor energie, bodemverbetering of als grondstof. Dit sluit aan bij de duurzame ambities van agrariërs en de gemeente.

 

10.3.3 Veenweide

10.3.4 Droogmakerij

10.3.5 Wijde Aa zone

10.3.6 Drechtzone

10.3.7 Kagerplassen-gebieden

10.3.8 Agrarische linten

10.4.1 Inleiding

In een waterrijke gemeente als Kaag en Braassem verdient Water een eigen gebiedstype te zijn. In de gemeente liggen veel grote wateren: de Kagerplassen (Kever, Spijkerboor, Sever, Koppoel, Kleipoel, Hanepoel en het Vennemeer), het Braassemermeer, de Does, de Kromme Does, de Wijde Aa, het Paddegat, de Leidsche Vaart, de Woudwetering, de Oude Wetering en de Drecht. Al deze wateren hebben hun eigen karakter en kenmerken. Het Kagerplassen-gebied, de Drechtzone en de Wijde Aa zone zijn dan ook sub-gebiedstypen van het gebiedstype ‘buitengebied’. Voor dit gebied is een ruimtelijke afbakening gemaakt (contouren) om daarvoor met elkaar specifieke uitgangspunten en ambities vast te stellen.

Op onze openbare wateren zijn enkele veerdiensten actief; vaste veerdiensten (Buitenkaag - Kaag, Oude Wetering - Westerdijk, Roelofarendsveen - Woubrugge) en een veerdienst die alleen tijdens de zomermaanden actief is (Oud Ade - Kaag). Deze geven kleur aan onze waterrijke gemeente en zijn van belang voor onze inwoners en voor recreanten.

Het onderdeel ‘water’ raakt vele (beleids)terreinen en komt dan ook al veel aan bod in de Omgevingsvisie. Onderstaand een greep uit de onderwerpen die in de visie zijn aangestipt:

• Hoofdstuk 2 Energie & Grondstoffen: energie uit oppervlaktewater (aquathermie), maar ook drinkwaterleidingen.

• Hoofdstuk 3 Natuur, water en lucht: grond- en drinkwater, bodemdaling, verzilting, de waterkwaliteit en daarmee samenhangend de Kaderrichtlijn Water (KRW), de samenwerking met het hoogheemraadschap van Rijnland, het vasthouden van regenwater (klimaatadaptie) en dus ook wateroverlast.

• Hoofdstuk 5 Economie: waterberging op bedrijventerreinen.

• Hoofdstuk 6 Recreatie: recreatie en watersport.

• Hoofdstuk 9 Veiligheid: onderzoek naar hoogwater als gevolg van klimaatverandering.

• Hoofdstuk 10 Gebiedstypen: relatie tussen water en land, slotenpatronen, het Kagerplassen-gebied, de Drechtzone en de Wijde Aa zone.

10.4.2 Wat willen we bereiken?

• Het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de Kaderrichtlijn Water.

• Het waarborgen van de kwaliteit en veiligheid van ons grondwater.

• De leefomgeving zo inrichten en onderhouden dat we in de toekomst beter om kunnen gaan met klimaatverandering en extremer weer.

• Het stimuleren van recreatie en watersport, zolang dit niet voor overlast zorgt.

• Een recreatief aantrekkelijk plassengebied met volop mogelijkheden voor watersport.

• De relatie tussen het land en het water meer zichtbaar maken bij ruimtelijke ontwikkelingen.

10.4.3 Specifieke uitgangspunten

• Bij ongewenste langdurige aanwezigheid van vaartuigen op openbaar water kan de gemeente op basis van de APV een aanwijzingsbesluit nemen om deze aanwezigheid te beperken.

• Bij ontwikkelingen in en rond het water is het bestaande watersysteem leidend. Functies, inrichting en gebruik moeten passen binnen de natuurlijke waterdynamiek, bergingscapaciteit en waterkwaliteit.

• Het is wenselijk om spelregels op te stellen voor onder andere recreanten, watersporters en eigenaren van jachthavens. Denk hierbij aan een duidelijk stelsel van ontheffingen voor snelvaren (dag- en jaarontheffingen), duidelijke afspraken met verschillende bevoegdheden rondom handhaving op het water en het mogelijk maken en stimuleren van (verblijfs)recreatie in bestaande jachthavens.

• Als er verhard oppervlak bij komt moet, op basis van de Waterschapsverordening, watercompensatie plaatsvinden. Met hard oppervlak bedoelen we een bedekking van de bodem waardoor neerslag niet of maar heel weinig in de bodem kan trekken, zoals bestrating en bouwwerken.

10.5.1 Inleiding

De gemeente heeft vier duurzame Glastuinbouwgebieden, waarvoor een ruimtelijke afbakening (contour) is vastgesteld in de visie van de Greenport Aalsmeer. Dit zijn De Baan en Sotaweg, Geestweg en Floraweg, Tuinbouwgebied Nieuwe Wetering en Tuinbouwgebied Woubrugge. Deze gebieden zijn niet uniform en kennen elk hun eigen karakter. Hoofdstuk 5 (Economie) biedt een stand van zaken die omschrijft welke processen er binnen de verschillende gebieden lopen. Voorgestelde ontwikkelingen buiten de glastuinbouw, gaan voorlopig niet door in afwachting van onze toekomstvisie op de verschillende tuinbouwgebieden. Tuinbouwontwikkelingen die passen binnen de regels zijn toegestaan en ook wenselijk. Daarom blijft voor nu de algemene ambitie voor de glastuinbouwgebieden staan.

10.5.2 Wat willen we bereiken?

Een kansrijke toekomst voor de glastuinbouwsector.

10.5.3 Specifieke uitgangspunten

• De focus binnen dit gebied ligt op de glastuinbouwactiviteiten. Zo is er bijvoorbeeld geen ruimte voor horeca, verblijfsrecreatie, evenementen, woningbouw en aan-huis-verbonden beroepen en -bedrijven. Wel kan het zo zijn dat na vaststelling van het nieuwe ruimtelijke plan voor dit gebied er mogelijk nieuwe regels komen voor de nu aanwezige bedrijven, activiteiten of gebouwen.

• Er is ruimte voor kleine aan glastuinbouw gerelateerde bedrijvigheid en huisvesting van arbeidsmigranten.

• Bij nieuwbouw of herstructurering van het betreffende glastuinbouwgebied is er in het bijzonder aandacht voor duurzaamheid, de ontsluiting en water. Het bestaande bodem- en watersysteem is daarbij leidend: uitbreiding of herinrichting moet passen binnen de lokale waterhuishouding en mag geen verslechtering van de bodemgesteldheid of waterkwaliteit veroorzaken.

• Glastuinbouwgebieden hebben de mogelijkheid om zich te ontwikkelen, daarom is er ruimte op het gebied van geur, geluid en lichthinder. Ontwikkelingen in het gebied moeten wel rekening houden met een goed woon- en leefklimaat voor de woningen in de naastgelegen kernen.

 

10.6.1 Inleiding

Binnen onze gemeente zijn de volgende Bedrijventerreinen aanwezig: Veenderveld, De Lasso en Drechthoek. Deze terreinen zijn goed bereikbaar en toegankelijk en bieden een aantrekkelijk vestigingsmilieu. Bij de huidige bedrijventerreinen is er geen ruimte om uit te breiden of te ontwikkelen in het ondernemen, terwijl ondernemers daar wel behoefte aan hebben.

• We werken dan ook hard aan de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen:

• Een marktpartij werkt aan het opzetten van Drechthoek II in Leimuiden.

• We blijven de mogelijkheden voor een bedrijventerrein ten westen van de N445 nabij Nieuwe Wetering en Rijpwetering onderzoeken.

• Aan de Boskade in Hoogmade zijn we braakliggende gronden aan het herontwikkelen. Daar komen bedrijfsverzamelgebouwen voor (lokale) mkb-ondernemers.

 

Om (bestaande) bedrijventerreinen tot een succes te maken, is het wenselijk om bedrijven zoveel mogelijk te plaatsen op deze terreinen en dus te laten verdwijnen uit de kernen, het glastuinbouwgebied en het buitengebied.

10.6.2 Wat willen we bereiken?

Een aantrekkelijk vestigingsgebied voor bedrijven zijn en blijven.

10.6.3 Specifieke uitgangspunten

• We geven ontwikkelingen ruimte op het gebied van geur, geluid, luchtkwaliteit en lichthinder, zonder dat dit het goede woon- en leefklimaat van de nabijgelegen woningen schaadt.

• We werken actief mee aan het opzetten van een Bedrijfsinvesteringszone (BIZ) en aan het traject Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO).

• Bedrijfsactiviteiten staan centraal. We sluiten daarom detailhandel, nieuwe evenementenlocaties, horeca en aan-huis-verbonden bedrijven en -beroepen binnen deze gebieden uit (zoals kappers, pedicures, schoonheidsspecialisten). Wel kan het zo zijn dat na vaststelling van het nieuwe ruimtelijke plan voor dit gebied er mogelijk nieuwe regels komen voor de nu aanwezige bedrijven, activiteiten of gebouwen. Dit betekent dat na vaststelling van het nieuwe ruimtelijke plan voor dit gebied een handhavingsvraagstuk kan ontstaan voor aanwezige andere functies.

• Bedrijfswoningen zijn alleen toegestaan als de noodzakelijkheid en doelmatigheid van de woningen zijn aangetoond.

• Bedrijfswoningen mogen binnen dit gebiedstype niet worden gesplitst.

• Woningen voor derden (inwoners) zijn niet toegestaan.

• We koppelen het (her)ontwikkelen van een bedrijventerrein aan andere functies en opgaven, zoals het lokaal bergen van hemelwater, het stimuleren van duurzame energieopwekking (bijvoorbeeld door het plaatsen van zonnepanelen en/of kleinschalige windinstallaties), het versterken van de biodiversiteit die kenmerkend is voor de gebouwde omgeving en het voorkomen van overlast door hitte of droogte.

• Bij (her)ontwikkeling van een bedrijventerrein staat het water- en bodemsysteem voorop. De uitbreiding of herinrichting moet passen binnen de lokale waterhuishouding en mag geen verslechtering van de bodemgesteldheid of waterkwaliteit veroorzaken.

• Bij het (her)ontwikkelen van een bedrijventerrein is bereikbaarheid één van de belangrijkste pijlers. Hierbij gaat het om bereikbaarheid voor vrachtwagens, personenauto’s, voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer.