DAEB-aanwijzingsbesluit Innovatiecentrum Greenwise Campus Emmen

Ondertekening

Toelichting

• 1.

  Dienst van algemeen economisch belang

Het begrip ‘dienst van algemeen economisch belang’ is een begrip uit het recht van de Europese Unie. Er bestaat geen formele definitie van het begrip, maar de Europese Commissie omschrijft het begrip als een economische activiteit “die het algemeen belang dient en die de markt, zonder het overheidsoptreden, anders niet (of niet onder dezelfde voorwaarden inzake kwaliteit, veiligheid, betaalbaarheid, gelijke behandeling of algemene toegang) had verricht. De openbaredienstverplichting waarmee de dienstverrichter wordt belast, waarbij het criterium "algemeen belang" als leidraad dient, moet ervoor zorgen dat de dienst wordt verricht onder voorwaarden waarmee de publieke taak kan worden vervuld.”

Het algemeen belang dat wordt gediend is dus niet zonder meer een ‘economisch’ belang. Het ‘economische’ betreft het karakter van de activiteiten van de Stichting: het aanbieden van een infrastructuur aan bedrijfsleven, onderwijs en overheid ten behoeve van een structurele samenwerking. Dat is, in de benadering van de Europese Unie, een economische activiteit, ook als die normaliter niet onder gebruikelijke marktcondities zou worden aangeboden. De gemeente acht de realisatie en exploitatie van het Innovatiecentrum noodzakelijk in het algemeen maatschappelijk belang, maar acht de activiteiten van Innovatiecentrum tevens in het economisch belang van de regio.

Algemeen belang

De activiteiten van de Stichting in het Innovatiecentrum sluiten aan bij de uitdagingen en behoeften die door verschillende andere actoren voor deze regio zijn vastgesteld in het algemeen belang van de ontwikkeling van (Zuid-Oost) Drenthe.

De effecten van het besluit om de aardgaswinning in Groningen te beëindigen zijn duidelijk merkbaar in de regio Drenthe. Dat besluit versnelt de noodzaak van verschillende transities, waaronder de transitie van de arbeidsmarkt, het vinden van alternatieve verdienmodellen voor bedrijven in de gassector, en de energietransitie en grondstoffentransitie richting een duurzame energievoorziening en circulaire economie. Door het stoppen van de gaswinning moeten bedrijven versneld nieuwe technologieën, ketens en duurzame producten ontwikkelen, wat vraagt om voldoende innovatief vermogen. Uit diverse rapporten, waaronder van het Joint Research Centre (The socio-economic impacts of the closure of the Groningen gas field, Joint Research Centre, 2020), blijkt dat door de klimaattransitie en het stoppen van de gaswinning banen zullen verdwijnen, maar er ook nieuwe banen ontstaan die andere vaardigheden en kennis vereisen.

Hiernaast kent de regio Zuidoost-Drenthe specifieke uitdagingen: het bedrijfsleven bestaat grotendeels uit kleinschalig mkb, de werkgelegenheid staat onder druk door het verdwijnen van banen in de industrie, de beroepsbevolking is relatief laag opgeleid en krimpt snel, en demografische ontwikkelingen en vergrijzing zetten extra druk op de verzorgende sectoren. Er zijn relatief veel mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en de brede welvaart is relatief laag. Deze omstandigheden worden ook in de “Economische Koers Drenthe” (2024) van de provincie Drenthe, gesignaleerd. Om voldoende slagkracht te behouden, is het noodzakelijk dat kennis, talent en ondernemerschap worden versterkt. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden moeten intensief samenwerken om de bedreigingen van de transities om te zetten in kansen. Dit vraagt om een stevig organiserend vermogen in de regio, waarbij kennis wordt gebundeld en focus wordt aangebracht in inhoudelijke keuzes.

De Kamerbrief van 15 juli 2019 inzake de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe I vermeldt dat de regio Zuid- en Oost-Drenthe met bevolkingsdaling, vergrijzing, een tekort aan arbeidsplaatsen en een mismatch op de arbeidsmarkt kampt, wat de leefbaarheid onder druk zet. Met de Regio Deal wil de regio deze samenhangende uitdagingen aanpakken en de sociaaleconomische ontwikkeling bevorderen, onder meer door samenwerking met het onderwijs en het versterken van sectoren als high tech en groene chemie. Deze Regio Deal had betrekking op de periode 2019-2023.

Met het aangaan van de nieuwe Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe II onderstreept het Rijk dat de kwetsbaarheid van de regio onverminderd aandacht vraagt. In de Kamerbrief van 17 februari 2023 wordt aangegeven dat, ondanks de geboekte vooruitgang onder de hiervoor genoemde Regio Deal, de regio nog steeds voor aanzienlijke uitdagingen staat, zoals een kwetsbare economie, vergrijzing, ontgroening, kansenongelijkheid en een afnemend voorzieningenniveau. Het Rijk en de regio willen daarom gezamenlijk blijven investeren in een aantrekkelijke leefomgeving, een passend en bereikbaar onderwijsaanbod, een stimulerende sociaaleconomische structuur, banen die aansluiten bij de inwoners en een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

De gemeente ziet de realisatie van het Innovatiecentrum als een belangrijke manier om de hiervoor genoemde omstandigheden en ontwikkelingen te adresseren. Met het Innovatiecentrum wordt bijgedragen aan een optimale kennis- en innovatie-infrastructuur, waaronder het stimuleren van samenwerking tussen bedrijfsleven en kennisinstellingen. Dat is niet alleen van belang voor die individuele bedrijven zelf, maar vooral ook voor de economische en sociaal-maatschappelijke structuur in Emmen en omgeving.

• 2.

  De inhoud van de dienst van algemeen economisch belang

De activiteiten van de Stichting waarvoor de steun vanuit de gemeente voor bedoeld is, bestaan uit de realisatie van het Innovatiecentrum dat het fysieke hart wordt van de Greenwise Campus. Het Innovatiecentrum wordt gebouwd in de voormalige busremise, en zal een hybride faciliteit vormen voor activiteiten op het snijvlak van kennis en ondernemerschap, zoals lab- en testfaciliteiten en demonstrator sites en wordt de voorkeurslocatie voor hybride onderzoek, innovatie en leren. In het Innovatiecentrum wordt technologische en niet- technologische kennis bij elkaar gebracht. In het Innovatiecentrum gaat de mbo-hbo-wo onderwijskolom in een multidisciplinaire setting samen met het bedrijfsleven aan de slag met concrete vraagstukken voortkomend uit de roadmaps van de toepassingsgebieden waar Greenwise Campus zich op richt:

• -

  Circular Plastics

• -

  Slimme Maakindustrie

• -

  Energie

• -

  Zorg, Welzijn en Technologie

De Greenwise Campus is opgezet om eerder genoemde organiserend vermogen te realiseren. Het is een bundeling van kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke partijen die samenwerken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt en oplossingen voor grote transitievraagstukken.

In de algemene ruimtes van het Innovatiecentrum is ruimte voor start-ups en voor community vorming voor start-ups. Er zijn flexwerkplekken, vergaderruimtes, mogelijkheden voor presentaties en evenementen. Totdat de faciliteiten in het innovatiecentrum gereed zijn, wordt intensief samengewerkt met CfE NHL Stenden in kennispoort Emmen en Growing Emmen.

Binnen de Greenwise Campus heeft het Innovatiecentrum de volgende doelstellingen:

• a.

  Toegang tot kennis

Door aanwezigheid en samenwerking van onderzoekers, studenten en ondernemers vindt kennisontwikkeling en –uitwisseling plaats. Dit zorgt voor vroege toegang tot de nieuwste technologieën, kennis en onderzoeksresultaten.

• b.

  Toegang tot talent

Er is directe verbinding met (young) professionals, mbo-, hbo- en wo-studenten en onderzoekers die tijdens en na hun opleiding betrokken zijn bij het innovatiecentrum.

• c.

  Toegang tot R&D-faciliteiten

Het centrum beschikt over geavanceerde faciliteiten zoals laboratoria en testomgevingen voor onder andere prototyping en productontwikkeling.

• d.

  Toegang tot een uniek netwerk

Elk innovatiethema heeft een community van gelijkgestemde partijen. Dit netwerk faciliteert inhoudelijke kennisuitwisseling en versterkt wederzijdse ontwikkeling.

• e.

  Toegang tot inspirerende programmering

Het innovatiecentrum organiseert een breed scala aan workshops, colleges, masterclasses en community-bijeenkomsten die kennisdeling en inspiratie bevorderen.

• f.

  Toegang tot andere perspectieven

Deze omgeving stimuleert multidisciplinaire samenwerking wat leidt tot vernieuwende en onverwachte oplossingen vanuit andere invalshoeken.

• g.

  Toegang tot ondernemerschap

Het centrum biedt begeleiding en ruimte aan start-ups en gevestigde ondernemingen bij hun verdere ontwikkeling.

• 3.

  Marktfalen

Zoals opgemerkt heeft de provincie Drenthe en met name de regio Emmen te maken met structurele en hardnekkige sociaaleconomische en demografische uitdagingen, waarbij onder meer sprake is van een relatief laag opleidingsniveau, een krimpende en vergrijzende beroepsbevolking, beperkte werkgelegenheidsgroei en een bedrijfsleven dat voornamelijk bestaat uit kleinschalig mkb en zzp’ers. Tegen die achtergrond blijken bestaande marktpartijen niet in staat een gezamenlijk organiserend en innovatief vermogen te ontwikkelen zonder dat daarvoor een infrastructuur geboden wordt. De bestaande marktpartijen zijn, mede door deze omstandigheden, kennelijk niet in staat of bereid om zelfstandig te voorzien in de noodzakelijke kennis- en innovatie-infrastructuur die nodig is om deze uitdagingen het hoofd te bieden en de brede welvaart in de regio te versterken. Dat is overigens ook begrijpelijk omdat een dergelijke infrastructuur investeringen vergt die voor een individuele onderneming niet direct een zodanig rendement opleveren dat het voor zo een onderneming aantrekkelijk is om die investeringen te plegen. Een samenwerking tussen ondernemingen om tot zo een infrastructuur te komen is tot nu toe niet van de grond gekomen. Voorts is uit afwijzingen van banken/investeerders van aanvragen voor de financiering van het Innovatiecentrum dat de markt onvoldoende rendement (op kortere termijn) ziet in de realisatie van het Innovatiecentrum. De Stichting vervult met de realisatie en exploitatie van het Innovatiecentrum dan ook de benodigde organiserende en faciliterende rol, die verder gaat dan louter commerciële exploitatie en die zonder overheidssteun – klaarblijkelijk – niet tot stand zou komen. De gemeente acht het daarom nodig om de realisatie en exploitatie van de bedoelde infrastructuur – het Innovatiecentrum - als dienst van algemeen economisch belang aan te wijzen en de Stichting daarmee te belasten.

• 4.

  Bepaling hoogte van de compensatie

Volgens de staatssteunregels van de Europese Unie kan een overheid een onderneming die belast wordt met de uitvoering van een dienst van algemeen economisch belang compenseren voor de kosten die voor het uitvoeren van die dienst gemaakt worden. Wanneer die compensatie aan bepaalde eisen voldoet, kan zij worden gegeven zonder dat de Europese Commissie daar vooraf mee hoeft in te stemmen. In deze paragraaf wordt ingegaan op de eisen die aan de compensatie worden gesteld.

De compensatie mag niet hoger zijn dan hetgeen nodig is ter dekking van de nettokosten van de uitvoering van de dienst van algemeen economisch belang, met inbegrip van een redelijke winst. Hierbij omvatten de in aanmerking te nemen kosten alle kosten die voor het beheer van de dienst van algemeen economisch belang worden gemaakt. Wanneer de activiteiten van de betrokken onderneming tot de dienst van algemeen economisch belang beperkt blijven, kunnen al haar kosten in aanmerking worden genomen. Wanneer de onderneming daarentegen ook buiten de dienst van algemeen economisch belang werkzaam is, kunnen alleen de met de dienst van algemeen economisch belang verband houdende kosten in aanmerking worden genomen.

Gezien de opdracht aan de Stichting om het Innovatiecentrum te realiseren en te exploiteren, zijn de daarmee gemoeide kosten de kosten om de dienst van algemeen economisch belang uit te voeren, dat wil zeggen: de kosten voor de realisatie en vervolgens de exploitatiekosten. De opbrengsten uit de exploitatie van het Innovatiecentrum moeten daarvan worden afgetrokken. Wanneer de Stichting een lening tegen marktconforme voorwaarden (met name een marktconforme rente) zou moeten sluiten om de kosten voor de realisatie te dekken, zouden de exploitatietekorten fors oplopen. Met een lening van de gemeente tegen een lagere dan marktconforme rente, is de Stichting in staat na enige jaren een bescheiden winst te maken. De gemeente heeft deze begrote winst afgezet tegen het gebruikelijke rendement op investeringen in (verhuurbaar) bedrijfsvastgoed en komt op basis daarvan tot de conclusie dat sprake is van een (begrote) redelijke winst.

De gemeente verstrekt de compensatie voor het verrichten van de dienst van algemeen economisch belang in de vorm van een verlaagde rente op de door de gemeente aan de Stichting te verstrekken lening. Daarmee kan ervoor worden gezorgd dat de Stichting in staat wordt gesteld op korte termijn het Innovatiecentrum, te realiseren en (in de toekomst) een redelijke winst bij de exploitatie van het Innovatiecentrum te behalen enerzijds, terwijl de gemeente anderzijds de gemeentelijke begroting zo min mogelijk belast.

Het rentepercentage op de lening wordt na 25 jaar herzien. Indien dan mocht blijken dat bij de exploitatie van het Innovatiecentrum winsten zijn gemaakt die boven een redelijke winst uitgaan, zal de rente op de lening gecorrigeerd worden.