Beleidsplan gladheidsbestrijding Geldrop-Mierlo 2025 - 2030

1.1. Aanleiding

De gemeente is wegbeheerder voor de lokale wegen en fietspaden. De wegbeheerder is vanuit de Wegenwet (artikel 15 en volgende) verantwoordelijk voor het onderhoud van de wegen. Hieronder valt ook het begaanbaar houden van wegen tijdens perioden van gladheid door bevriezing en sneeuwval.

Het staat de gemeente vrij om de keuze te maken welke wegen en/of fietspaden sneeuw- en ijsvrij worden gehouden. Want de mogelijkheden ter voorkoming van gladheid zijn begrensd, zowel technisch als financieel. Er moet daarom gekozen worden waar de gladheid wel en waar deze niet bestreden wordt. Dit betekent dat in delen van de gemeente géén gladheid wordt bestreden, zoals buitenwegen, trottoirs en woonstraten.

1.2. Doelen

Het is belangrijk dat inwoners, bedrijven en instellingen weten wat zij, in de winterperiode, van de gemeente kunnen verwachten wat betreft de gladheidsbestrijding. Daarom wordt de werkwijze van de gemeente vastgelegd in een beleidsplan. Deze werkwijze wijkt niet af van die zoals beschreven in het voorgaande “ Gladheidsbestrijdingsplan 2021-2025”.

2.1. Beleidscyclus

Dit Beleidsplan Gladheidsbestrijding geldt voor de komende vijf jaar vanaf het winterseizoen 2025-2026 tot en met 2029-2030 en wordt vastgesteld door het College van B&W. Aan het einde van de winterperiode 2029-2030 wordt het beleidsplan geëvalueerd waarbij gekeken wordt naar nieuwe innovaties en ontwikkelingen en de evaluaties van de eerdere jaren.

De concrete uitwerking van het beleid vindt plaats op basis van het jaarlijks op te stellen Uitvoeringsplan gladheidsbestrijding. Evaluatie van de acties en de ervaringen van een voorgaand winterseizoen kunnen jaarlijks leiden tot bijstellingen waardoor en waarmee de uitvoering steeds verder wordt verbeterd.

Gladheidsbestrijding is een operationele en uitvoerende taak van de gemeente en de besluitvorming daaromtrent kan daarom door het college worden genomen. Het is onderdeel van het dagelijkse beheer van de openbare ruimte (zoals wegen en trottoirs). Het plan bevat geen ingrijpende (wijziging van) beleidskeuzes. En het heeft ook geen grote financiële consequenties of nieuwe investeringen. Evenmin is er een verandering in de dienstverlening naar burgers

2.2. Wettelijke kaders

2.3. Richtlijnen

De “Richtlijn organisatie en bestrijding wintergladheid 2024” van het kennisplatform CROW beschrijft de onderdelen die een rol spelen bij het bepalen van het beleid en bij de uitvoering. Deze richtlijn is mede een hulpmiddel geweest bij de totstandkoming van deze nota. In de richtlijn wordt uiteengezet hoe de wegbeheerder invulling kan geven aan haar zorgplichten ten aanzien van het veilig gebruik van de bij haar in beheer zijnde wegen. De CROW-richtlijn heeft geen wettelijke basis. Het biedt dus geen concrete rechtsnormen. Maar de richtlijnen worden in de praktijk als gezaghebbend beschouwd en veelvuldig worden gebruikt.

3.1. Areaal

Het totale oppervlak van de verharde wegen in de gemeente bedraagt circa 2.5 miljoen m2. De totale lengte van alle wegen in de gemeente waarop gladheid wordt bestreden bedraagt ongeveer 158 kilometer. Dit betreft dan zowel de hoofdwegen als fietspaden. Gedurende de looptijd van het gladheidsbestrijdingsplan kan het totale wegenareaal toenemen. Deze toename leidt niet meteen tot een grotere inspanning op het gebied van gladheidsbestrijding. Immers niet op al deze wegen vindt gladheidsbestrijding plaats.

De gemeente bestrijdt de gladheid alleen op de eigen, gemeentelijke wegen. Er vindt geen gladheidsbestrijding plaats op terreinen van derden, tenzij hier expliciete afspraken over zijn gemaakt. Met de buurgemeenten zijn afspraken gemaakt over de gladheidsbestrijding op de bruggen over het kanaal.

3.2. Materieel

Voor de gladheidbestrijding wordt grotendeels eigen materieel ingezet. Deze zogeheten strooiwagen aanhangers of fietspadstrooiers worden aan de landbouwtrekkers gekoppeld die door het jaar heen voor andere taken worden ingezet. Daarnaast worden 2 vrachtwagens met chauffeur worden op contractbasis ingehuurd bij een plaatselijke aannemer. In de laadbak van die vrachtwagens wordt dan een opzetstrooier van de gemeente geplaatst.

Bij zware, aanhoudende sneeuwval wordt het materieel met een sneeuwploeg (sneeuwschuiver) uitgerust. Omdat het werken met een sneeuwploeg aanzienlijk meer tijd in beslag neemt in vergelijking met strooien, moet dan de aandacht beperkt blijven tot de grote doorgaande verbindingswegen en rijwielpaden. Verder is een rolbezem aanwezig.

Al het rijdend materieel is voorzien van een navigatiesysteem (Jewel). De in het rijdend materiele gemonteerde tablet is voorzien van een GPS-module. Deze maakt verbinding met een ‘track-en-trace-systeem’. De coördinator gladheidsbestrijding heeft hierdoor zicht op de gestrooide routes en kan aan de hand van deze informatie eventueel bijsturen. Deze gegevens blijven opgeslagen, waardoor achteraf altijd de exacte locatie van een strooiwagen op enig moment terug te zoeken is.

3.3. Strooizout

Samenwerking met Rijkswaterstaat

Het strooizout en het calciumchloride (natte component voor het mengen met het wegenzout) worden door ons bij Rijkswaterstaat (steunpunt Geldrop) afgenomen. Doordat Rijkswaterstaat het zout in bulk inkoopt, is de prijsstelling gunstig. Doordat Rijkswaterstaat een enorme voorraad heeft, is de levering vrijwel gegarandeerd. Bovendien hoeven we op de werf geen grote voorraad aan te leggen. In het verleden werd zout ook wel betrokken bij commerciële partijen, het is gebleken dat zij in tijden van grote vraag naar zout, niet altijd kunnen leveren.

Alternatief strooizout

Sinds 2022 wordt het GoGreensalt strooizout ingezet voor de gladheidsbestrijding op de fietspaden. GoGreenSalt is wegenzout verrijkt met 25% greenSand® olivijn. Het olivijn is een gesteente wat CO2 in een éénzijdige reactie omzet in onder meer magnesium en kalk. Zo gaat de verzuring in de grond tegen, remt het onkruid tussen voegen, bevordert het de groei van kalk-minnende planten en remt het de groei van algen en mossen. Dit strooimiddel kunnen we niet bij Rijkswaterstaat afnemen. We hebben op de werf in Mierlo dus een voorraad aangelegd, maar die is beperkt. De leveringsgarantie die we bij Rijkswaterstaat hebben, geldt hier dus niet, er is dan ook geen garantie voor levering bij zouttekort. Daarom hebben we ervoor gekozen om het middel alleen op de fietspaden en een beperkt aantal wegen in de wijken in te zetten.

3.4. Gladheidmeldsysteem

Een gladheidmeldsysteem (GMS) is een elektronisch systeem om gladheid te detecteren. In Nederland is er sprake van een landelijk GMS, waarbij meetresultaten van meetpunten op gemeentelijke, provinciale en rijkswegen gebundeld worden verzameld. Het systeem wordt door wegbeheerders gebruikt om meestal in combinatie met gegevens van een meteorologische dienst te bepalen of er al dan niet gestrooid moet worden. Wij maken gebruik van de meetgegevens die in Eindhoven worden verzameld.

3.5. Inzet van middelen

3.6. Milieuaspecten

Bij een doorsnee strooironde wordt gemiddeld 6 m3 zout verbruikt. Aangezien een gemiddelde seizoen 24 strooirondes telt betekent dit dat we jaarlijks 144 m3 zout op de weg brengen. Dit zout heeft een schadelijke invloed op het leefmilieu. Delen van het dooimiddel komen in bermen, oppervlakte- en grondwater terecht. Bomen en struiken kunnen erdoor worden aangetast. Ook verwaait het middel gemakkelijk. De gemeente strooit bij voorkeur met natzout. Dit is een mengsel van wegenzout met een oplossing van CalciumChloride. Het natte zout bindt zich beter aan het wegdek, waardoor minder zout in de bermen terechtkomt. Bijkomend voordeel van deze methode is dat de doseringen kleiner zijn en minder strooizout nodig is in tegenstelling tot strooien met droog zout, omdat door verwaaiing veel zout verloren gaat. Mede vanuit milieuoogpunt is gekozen voor deze strooimethodiek. Daarnaast beperken we de schadelijke effecten van het strooizout door het gebruik van GoGreensalt (zie paragraaf 3.3 en bijlage 2).

Momenteel worden er nog geen elektrisch aangedreven voertuigen ingezet voor gladheidsbestrijding, voornamelijk vanwege de lange laadtijden. Landbouwtrekkers zijn dankzij hun gewicht en rijeigenschappen bijzonder geschikt voor gebruik op kleinere wegen en fietspaden. Overdag worden deze voertuigen continu ingezet voor reguliere werkzaamheden, waardoor een elektrische variant mogelijk niet tijdig zou kunnen opladen voor gladheidsbestrijding. Gezien de huidige leeftijd van het materieel is een overstap naar elektrische aandrijving op dit moment nog niet aan de orde. Echter, technologische ontwikkelingen gaan door, en dit aspect kan worden meegenomen bij toekomstige materieelvervangingen.

4.1. Algemeen

De gemeente Geldrop-Mierlo hanteert voor het beleid ten aanzien van de gladheidbestrijding de volgende uitgangspunten:

• •

  De weggebruiker is primair zelf verantwoordelijk voor zijn of haar eigen veiligheid op de weggebruiker rust ook de plicht om op verantwoorde wijze van de weg gebruik te maken zodat de veiligheid van medeweggebruikers niet in het geding komt.

• •

  De veiligheid van het personeel heeft tijdens de uitvoering de hoogste prioriteit;

• •

  Het doel van de gladheidbestrijding is een bijdrage te leveren aan de verkeersveiligheid, de economische en de maatschappelijke voortgang onder winterse omstandigheden;

• •

  De gladheidsbestrijding kan het hele jaar door plaatsvinden;

• •

  Gezien de in Nederland gebruikelijke weersomstandigheden gaan we ervan uit dat we enkel van 1 november tot en met 15 april hiervoor speciaal materieel in gereedheid hebben en personeel consigneren. Indien de omstandigheden daartoe aanleiding geven, kan de periode waarin medewerkers zijn geconsigneerd eerder ingaan of worden verlengd.

• •

  Bij de uitvoering van de gladheidbestrijding moet worden voorkomen dat het milieu onevenredig wordt belast door overmatig strooien van wegenzout.

4.2. Uitvoering gladheidsbestrijding

De keuzes die gemaakt worden op het gebied van de uitvoering van de gladheidsbestrijding zijn afhankelijk van de belangen op het gebied van veiligheid (risico), bereikbaarheid, doorstroming, milieu en kosten.

4.3. Strooiroutes

Iedereen ziet graag dat op alle wegen of paden die hij of zij dagelijks gebruikt in de winter de gladheid wordt bestreden. Dit is om meerdere redenen onmogelijk. Het zou niet alleen een zeer grote financiële last voor de gemeente zijn, maar ook logistiek zou dit een onmogelijke opgave zijn. En er zou een onaanvaardbaar grote hoeveelheid zout in het milieu worden gebracht. Er moeten keuzes worden gemaakt. Dit betekent dat er delen in de gemeente zijn, waar geen gladheidsbestrijding plaatsvindt, zoals buitenwegen, trottoirs en woonstraten.

De gemeente bestrijdt de gladheid alleen op de volgende wegen:

• 1.

  Hoofdontsluitingswegen;

• 2.

  Wijkontsluitingswegen;

• 3.

  Openbaar vervoer routes;

• 4.

  Fietsroutes.

Daarnaast wordt op een zeer beperkt aantal plaatsen handmatig zout gestrooid en/of sneeuw geruimd. Dit betreft meestal locaties waar de strooimachines niet kunnen komen. Wegen en fietspaden hebben dezelfde prioriteit. De bij punt 4 genoemde fietsroutes zijn niet altijd vrijliggende fietspaden. Wanneer er op vastgestelde strooiroutes werkzaamheden plaatsvinden, wordt de omleidingsroute gestrooid.

De routes voor gladheidsbestrijding worden zodanig ontworpen dat elke woning bij voorkeur op maximaal 300 meter afstand (hemelsbreed) ligt van een route waar gladheid wordt bestreden. Indien dit vanuit doelmatigheidsoverwegingen noodzakelijk is, kan het college besluiten hiervan af te wijken, mits dit geen onevenredige gevolgen heeft voor de bereikbaarheid en veiligheid van weggebruikers.

Met verzoeken om (handmatig) gladheid te bestrijden op locaties die niet in de strooiroutes zijn opgenomen, gaan we over het algemeen zeer terughoudend om. Dit leidt namelijk tot een niet-doelmatige inzet van mensen en middelen en legt bovendien beslag op de tijd van onze medewerkers, die we hard nodig hebben voor de reguliere gladheidsbestrijding.

De gemeente stelt geen strooizout ter beschikking aan burgers en bedrijven. Enkel scholen kunnen strooizout ophalen bij de gemeentewerf.

Het college van B&W stelt jaarlijks de wegen vast waar gladheid wordt bestreden. Dit gebeurt in de vorm van een kaart of een lijst waarop deze wegen zijn aangegeven. Op basis hiervan bepalen de coördinatoren voor de gladheidsbestrijding de meest optimale route die het materieel rijdt bij een gladheidsbestrijdingsactie.

5.1. Communicatie

Effectieve communicatie voorafgaand aan en tijdens het winterseizoen is essentieel om inwoners te informeren over de maatregelen die de gemeente neemt. Daarom wordt voor elk winterseizoen een communicatieplanning opgesteld waarin wordt vastgelegd wanneer en op welke wijze de gemeente communiceert.

Voorafgaand aan het winterseizoen worden de vastgestelde strooiroutes bekendgemaakt, zodat inwoners weten waar wel en niet wordt gestrooid en hier rekening mee kunnen houden.

Tijdens het winterseizoen wordt elke strooiactie gemeld via social media. Daarnaast verstrekt de gemeente zowel voor als tijdens het seizoen informatie over onderwerpen zoals veilig omgaan met gladheid en het werk van de strooidienst. Bij extreme weersomstandigheden wordt de communicatie naar inwoners geïntensiveerd.

5.2. Meldingen en klachten

Iedereen heeft de mogelijkheid om aan de gemeente vragen te stellen, meldingen te doen of klachten in te dienen. Dit kan via het centrale nummer, de gemeentelijke website en via de gemeentelijke meldapp. Daar waar deze te maken hebben met de uitvoering van de gladheidsbestrijding worden deze door de coördinator gladheidsbestrijding afgehandeld. Ook voor de gladheidsbestrijding komt er elk jaar weer een aantal meldingen en/of klachten binnen. Meldingen en klachten leveren waardevolle gegeven op over mogelijk gevaarlijke situaties in de stad en worden direct doorgegeven aan de uitvoerende diensten. Overigens zijn er jaarlijks slechts enkele schadeclaims.

5.3. Evaluatie

Jaarlijks stelt het college een evaluatie van de winterdienst op. Hier in staat hoe de gladheidsbestrijding in het algemeen verlopen is, wat tot tevredenheid stemt en waar verbetering nodig is. De evaluatie wordt gebruikt om de uitvoering te verbeteren.

6.1. Personeel

De gemeente Geldrop-Mierlo kiest voor het gedeeltelijk uitbesteden van werkzaamheden. Het betreft de inhuur van een deel van het uitvoerend personeel met tractie en het lidmaatschap van de Centrale Alarmering Gladheid. Vooralsnog zijn er geen redenen om de uitvoering van de gladheidsbestrijding verder uit te besteden. Op deze manier houdt de gemeente de regie in handen en kan vrijwel volledig sturing geven over de activiteiten en kwaliteit van materieel.

De gladheidsbestrijding is een zware belasting voor het betrokken personeel. De ploegen rukken immers vrijwel altijd uit “bij nacht en ontij.” Niet iedereen staat er om te springen om dit werk te doen, ondanks de financiële compensatie. De inzet trekt ook een wissel op de gewone bedrijfsvoering van de buitendienst vanwege de onvoorspelbare inzet van het personeel. Het inhuren van personeel bij derden is niet altijd een oplossing omdat daar dezelfde personele knelpunten worden ervaren als bij ons.

De werkzaamheden in het kader van de gladheidsbestrijding zijn onregelmatig, niet vooraf planbaar en worden vaak in avond en nacht uitgevoerd. Chauffeurs van strooiwagens en coördinatoren worden daarom in de winterperiode in consignatie ingezet (winterdienst). De winterdienst loopt ieder jaar van 1 november tot 15 april. Buiten deze winterdienst werken we niet volgens consignatie, maar het materieel is wel vanaf 15 oktober in gereedheid gebracht.

6.2. Financien

Voor de gladheidsbestrijding is jaarlijks een budget van ± € 33.000,- beschikbaar (fcl 62100020). Het budget is echter niet bepalend voor de inzet, die wordt bepaald door de weersomstandigheden. In een strenge winter wordt er meer gestrooid en zijn de kosten hoger dan een zachte winter. Eventuele overschrijding van het budget wordt gerapporteerd via de jaarrekening.

(*) In 2021 en 2023 was er schade aan de voertuigen.

Het budget is niet bepalend voor de inzet, die wordt bepaald door de weersomstandigheden. Voor gladheidsbestrijding wordt een deel van het dagelijkse materieel gebruikt. Een verrekening van de kosten voor de inzet voor gladheidsbestrijding is daardoor minimaal. De begrote kosten en uitgaven voor materieel, zoals deze in de tabel zijn weergegeven zijn daardoor lager dan wanneer dit niet het geval zou zijn.

In de tabel is een indicatie van de kosten voor de inzet ten behoeve van de gladheidsbestrijding. Hiernaast worden natuurlijk ook kosten gemaakt voor onderhoud van de machines en kapitaallasten die voorvloeien uit de investeringen voor het benodigd materieel.

De kosten voor de gladheidsbestrijding worden geboekt op fcl 6210020. De personeelskosten worden echter hier niet geboekt maar bij salarissen verkeer en vervoer (fcl 6210900). Ook de afschrijving van het materieel wordt hier niet geboekt.