Rente- en Treasurystatuut 2025

Voor u ligt het Rente- en Treasurystatuut 2025. Dit Statuut komt in de plaats van de Nota Rente en Treasury 2021. Het statuut heeft als doel om het gemeentelijk beleid en de uitvoering met betrekking tot de rentesystematiek en de treasuryfunctie uiteen te zetten. Bij de treasuryfunctie is ook de opzet en werking alsmede de organisatorische inbedding nader uitgewerkt.

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 is het rentebeleid van de gemeente uitgewerkt en in hoofdstuk 3 het treasurybeleid. In hoofdstuk 4 zijn de bepalingen inzake inwerkingtreding weergegeven. De hoofdstukken 2 en 3 bevatten eigen leeswijzers. Als bijlagen bij dit statuut zijn opgenomen een begrippenlijst en het te hanteren rekenschema voor de interne rente.

Het Rente- en Treasurystatuut heeft raakvlakken met onder andere de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) en de daaraan verbonden ministeriële regelingen, de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof), het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) alsmede de geldende gemeentelijke Verordening financieel beleid, beheer en organisatie. Voor de onderwerpen rente en treasury wordt afzonderlijk in ieder hoofdstuk de relevante wetgeving en beleidskaders toegelicht.

Leeswijzer

In paragraaf 2.1 wordt stil gestaan bij de relevante regelgeving en beleidskaders. Paragraaf 2.2 betreft de begripsbepaling rond het fenomeen rente. Vervolgens wordt in paragraaf 2.3 beschreven welke soorten rente we onderscheiden en wordt ingegaan op de ontwikkelingen die bepalend zijn voor de gemeentelijke rentelasten en -baten. In paragraaf 2.4 wordt de systematiek van (interne) renttoerekening toegelicht. Tenslotte komen in paragraaf 2.5 de uitgangspunten voor het gemeentelijke rentebeleid aan bod.

2.1 Relevante wetgeving en beleidskaders

Externe regelgeving

Voorschriften over hoe een gemeente met rente om moet gaan zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Ter duiding en praktische toepassing van die regelgeving heeft de Commissie BBV de Notitie rente 2023 gepubliceerd. In die notitie wordt de impact van rente op de gemeentelijke begroting toegelicht, zowel als inkomsten- en als kostenpost. Tevens gaat deze notitie in op de interne toerekening van rente aan investeringen. De BBV Notitie rente bevat aanbevelingen (die gevolgd mogen worden) en stellige uitspraken (die gevolgd moeten worden). Tot de aanbevelingen behoort om geen rentevergoeding over het eigen vermogen of voorzieningen te berekenen en om het renteschema te hanteren (zie Bijlage 2). Tot de stellige uitspraken behoren de verplichting om rentelasten en -baten op het taakveld Treasury te verzamelen en de beschrijving van de wijze waarop de omslagrente moet worden berekend en wat de tolerantiegrens is voor afwijkingen tussen begroting en werkelijkheid.

Over de wijze waarop rente in gemeentelijke tariefberekeningen (o.a. afvalstoffenheffing, leges) kan worden meegenomen wordt in de Notitie rente het volgende opgemerkt:

• “De uitspraken van de Commissie BBV in deze notitie strekken alleen tot de verslaggevingstechnische verwerking van de rente op de taakvelden. Dat wil zeggen: de regels voor de renteomslag zijn bepalend voor de rente die feitelijk wordt toegerekend aan de taakvelden. De Commissie BBV doet geen uitspraken over de wijze waarop gemeenten hun tarieven moeten berekenen. Fiscaal juridisch gezien is het toegestaan om een redelijk deel van de rentelasten mee te nemen in de kostenopstelling die ten grondslag ligt aan de tariefberekening. Wat een individuele gemeente redelijk vindt, dient vervolgens wel volgens artikel 10 lid c BBV gemotiveerd te worden toegelicht in de paragraaf lokale heffingen, waarin de beleidsuitgangspunten moeten worden toegelicht.”

Dit aspect is hierna uitgewerkt bij beleidsuitgangspunt 2.5.4.

Met betrekking tot grondexploitaties is eveneens in 2023 de BBV Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken (hierna aangeduid als Notitie grondbeleid) gepubliceerd. Ten aanzien van rentetoerekening is aansluiting gezocht bij de Notitie rente 2023 en is een einde gemaakt aan een tot dan toe geldende afwijkende berekenings- en toerekeningswijze van rente aan eigen gemeentelijke grondexploitaties. Ofwel: met de publicatie van de beide BBV-notities vindt rentetoerekening aan dergelijke grondexploitaties op dezelfde wijze plaats als voor overige investeringen. Alleen voor zgn. faciliterend grondbeleid 1 geldt nog een uitzondering.

In de BBV Notitie grondbeleid worden in bezit zijnde gronden afhankelijk van de aard en doelstelling, gespecificeerd naar de volgende activa:

• 1.

  Materiële vaste activa. Dit betreft gronden die een vaste functie hebben zoals ondergrond van gebouwen, wegen, parken, pleinen of van land-/bosbouwgronden. Ook gronden die anticiperend en strategisch zijn aangekocht waarbij nog geen sprake is van gebiedsontwikkeling vallen hieronder.

• 2.

  Voorraad grond. Dit betreft gronden die worden aangehouden om te zijner tijd te worden verkocht of geruild.

• 3.

  Onderhanden werk o.a. bouwgronden in exploitatie (BIE).

BBV stelt dat de onder 1 en 2 genoemde gronden niet in een transformatieproces zitten. Aan dergelijke gronden mogen geen aanvullende kosten toegerekend worden, dus ook geen rente.

Intern beleidskader

Binnen gemeente Pijnacker-Nootdorp geldt de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie (hierna aangeduid als Financiële Verordening). Deze verordening kent enkele bepalingen die van directe invloed zijn op het rentebeleid. Voor zover van toepassing zijn deze verwerkt in onderdeel 2.5 Beleidsuitgangspunten.

2.2 Rente, het begrip

Het begrip rente kan worden gedefinieerd als een vergoeding voor het uitlenen van geld. Daarbij geldt onder normale omstandigheden:

• •

  Wie geld leent van een andere partij betaalt rente;

• •

  Wie geld uitleent aan een andere partij ontvangt rente.

De rente wordt daarbij uitgedrukt als een percentage van de betreffende leninghoofdsom.

Het begrip rente kent vele dimensies. In het navolgende gaan wij in op diverse soorten rente, rentelasten, rentebaten, netto rentelasten en rente over eigen (interne) financieringsmiddelen.

Soorten rente

Gemeenten kunnen financieren op korte en op langere termijn. In de Wet fido is bepaald dat financiering met een rentetypische looptijd2 tot één jaar als kortlopend wordt gezien en van één jaar en langer als langlopend.

Kortlopende financiering kan variëren van krediet in rekening courant (‘rood’ staan op de gemeentelijke bankrekening) tot het opnemen van kasgeldleningen. Op kortlopende financiering is de geldmarktrente van toepassing. Dit betreft veelal de Euribor-rente, die looptijden heeft van 1 week tot 12-maands). De Euribor-rente staat vooral onder invloed van beslissingen door de Europese Centrale Bank.

De rentecondities voor kortlopende financiering luiden doorgaans als volgt:

• •

  op de gemeentelijke bankrekening:

  • °

    voor ‘rood’ staan geldt veelal de 1-maands Euribor, verhoogd met een opslag van bijvoorbeeld 0,15 procentpunt3 .

  • °

    over een tegoedsaldo geldt veelal de 1-maands Euribor, verminderd met een afslag van bijvoorbeeld 0,25 procentpunt.

• •

  Bij het opnemen van 1- tot 12-maands kasgeldleningen: de Euribor-rente voor de betreffende looptijd. Zo geldt bij een 3-maands kasgeldlening de 3-maands Euriborrente als maatstaf (al dan niet met enige opslag).

Gemeenten zijn daarnaast verplicht om tijdelijk overtollige geldmiddelen in ’s Rijks Schatkist aan te houden. Sinds de verkoop van de aandelen Eneco in 2020 is dat binnen Pijnacker-Nootdorp het geval. Bij tegoeden die op dagbasis in de Schatkist worden aangehouden geldt een van Euribor afgeleide rente, de zogenoemde ‘overnight’-rente. Het is ook mogelijk om gelden voor langere tijd in de Schatkist op deposito te plaatsen. In dat geval komen de tarieven weer in de buurt van de Euribor, al dan niet met enige afslag.

Voor langlopende financiering, dus voor rentetypische looptijden van één jaar en langer, geldt de kapitaalmarktrente. De ontwikkeling van de kapitaalmarktrente is afhankelijk van onder andere macro-economische ontwikkelingen en -vooruitzichten, de balans tussen vraag en aanbod van kapitaal, inflatie en inprijzing van risico’s. Afhankelijk van de leenvorm gelden verschillende rentes:

• •

  Voor lineaire leningen (leningen die jaarlijks evenredig aflossen, dus een 10-jaars lening wordt afgelost in tien gelijke jaarlijkse termijnen) geldt de zogenoemde linear swap curve4 als basis, verhoogd met een liquiditeitsopslag.

• •

  Voor fixe leningen (leningen die in één bedrag aflossen aan het eind van de looptijd; gedurende de looptijd wordt alleen rente betaald) geldt de Interest Rate Swap curve (IRS) als basis, eveneens verhoogd met een liquiditeitsopslag.

Het uiteindelijke leentarief, ofwel het marktrenteniveau inclusief opslag, is voor fixe leningen doorgaans hoger dan die voor lineaire leningen. Dit heeft onder meer te maken met het door geldgevers inprijzen van (krediet)risico’s. Een geldgever die een lineaire lening verstrekt ontvangt al eerder delen van zijn investering terug en dat verlaagt zijn of haar risico.

Rentelasten

Voor de financiering van investeringen worden extern kort- of langlopende financieringsmiddelen aangetrokken. Hier zijn voor de gemeente rentelasten aan verbonden.

Rentebaten

Wanneer geldt wordt uitgeleend aan partijen uit maatschappelijke overwegingen of overtollig kasgeld (onder andere in de Schatkist) is sprake van rentebaten.

Netto rentelasten

Dit is een begrip uit het BBV:

• •

  Ingeval de gemeentelijke rentelasten de baten overstijgen is sprake van positieve netto rentelasten. In dat geval staat BBV het intern toerekenen van rentelasten aan investeringen toe.

• •

  Ingeval, andersom, de gemeentelijke rentebaten de lasten overstijgen is sprake van negatieve netto rentelasten. In dat geval staat BBV het intern toerekenen van rentelasten aan investeringen niet toe.

Rente over eigen (interne) financieringsmiddelen

Ook over de eigen (interne) financieringsmiddelen (reserves) kan rente worden berekend, dit wordt de bespaarde rente genoemd. De BBV Notitie rente bevat een aanbeveling om dit niet te doen. Die aanbeveling volgt de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Zie hierna onder uitgangpunt 2.5.3.

2.3 Relevante ontwikkelingen

Het gehanteerde rentebeleid is afhankelijk van een aantal ontwikkelingen, onder andere de ontwikkeling van de marktrentes maar ook gebeurtenissen die betrekkingen hebben op de organisatie zelf, zoals de ontwikkeling van het gemeentelijke investeringsprogramma en de daaruit voortvloeiende financieringsbehoefte.

2.4 Het intern toerekenen van rente

In deze paragraaf wordt de systematiek van rentetoerekening nader toegelicht.

Omslagrente

Indien een organisatie financiert6 is het een goed bedrijfseconomisch gebruik om de daaraan verbonden rentelasten aan de betreffende investeringen (activa) toe te rekenen. Indien per investering een lening wordt aangetrokken, er is dan sprake van project- of objectfinancieirng, zijn de rentelasten direct toe te rekenen. Maar gegeven de omvang van gemeentelijke investeringsprogramma’s is het ondoenlijk om per investering te financieren. Dit te meer daar grote investeringen doorgaans kasstromen hebben die over meerdere jaren verspreid zijn. Een dergelijke financieringsvorm zou zeer omslachtig zijn en bovendien een omvangrijke, versnipperde en daardoor lastig te beheersen leningenportefeuille opleveren.

Om die reden financieren verreweg de meeste gemeenten op totaalniveau (totaalfinanciering7 ). Daarbij wordt de totale financieringsbehoefte ingevuld die voortvloeit uit het geheel van investeringen, grondexploitaties en mogelijk operationele tekorten. Totaalfinanciering heeft wel tot gevolg dat het direct toewijzen c.q. toerekenen van rentelasten aan investeringen niet meer mogelijk is. Daarbij komt dan ook nog dat, zoals hierboven reeds benoemd, met name bij grotere investeringen de investeringsuitgaven zich over een langere periode kunnen uitspreiden. De kans is dan groot dat deze onder meerdere financieringsrondes vallen met elk andere rentepercentages. Dat maakt de relatie tussen rentelasten en investeringen alleen maar indirecter.

De oplossing voor dit toerekeningsvraagstuk wordt gevonden in het principe van omslagrente. Daarbij worden de totale gemeentelijke netto rentelasten8 uitgedrukt in een percentage van de boekwaarde van investeringen per begin van het jaar. In formulevorm:

De omslagrente is dus te zien als het gemiddelde rentepercentage waartegen de boekwaarde van investeringen gefinancierd is.

Dit principe zorgt er ook voor dat alle investeringen tegen eenzelfde rentepercentage worden belast. Dus onafhankelijk van de marktrentes waartegen op verschillende momenten leningen zijn (en worden) aangetrokken. Het voorkomt dus dat investeringen die gestart dan wel gefinancierd zijn in tijden van een hogere marktrente met meer rente worden belast dan investeringen die gefinancierd zijn in een periode van lage marktrente (vice versa).

De toepassing van omslagrente is vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) aan voorschriften verbonden. Die voorschriften hebben onder andere betrekking op:

• •

  het voorgeschreven rekenmodel dat in de Financieringsparagraaf van de begroting en jaarrekening moet worden toegepast (zie Bijlage 2);

• •

  het reeds eerder in dit statuut aangehaalde verbod om rente aan investeringen toe te rekenen indien per saldo sprake is van negatieve netto rentelasten (dus ingeval de gemeentelijke rentebaten hoger zijn dan de rentelasten);

• •

  het advies om geen rentevergoeding over eigen vermogen toe te passen9 ;

• •

  beperkingen aan de omvang van het renteresultaat. Dit resultaat wordt gedefinieerd als het verschil tussen de werkelijk aan investeringen toegerekende rente en de werkelijke totale netto rentelasten. Het renteresultaat mag niet groter zijn dan 25% van de netto rentelasten. Indien die afwijking groter is moet een nacalculatie worden toegepast. Dit betekent dat met terugwerkende kracht het omslagpercentage neerwaarts moet worden bijgesteld en de interne rentetoerekening tegen dat lagere percentage moet worden toegepast.

Op grond van de BBV-richtlijnen kan bij de begroting een omslagpercentage worden berekend. Dit mag op een hanteerbare veelvoud worden aangepast. Zie hiertoe het rekenvoorbeeld dat eveneens in Bijlage 2 is weergegeven. Dus stel dat een voorcalculatorisch omslagpercentage wordt berekend op 1,85% dan kan dit worden afgerond naar 2%. De investeringen worden dan in eerste aanleg met 2% belast. Bij het jaarverslag wordt bezien hoe de werkelijke bedragen zijn uitgekomen. Daarbij worden de werkelijke netto rentelasten en de totaal aan activa toegerekende rente bepaald.

Als gevolg van de ontvangst van de Eneco-middelen, die voor een groot deel in ’s Rijks Schatkist staan en daarbij rentebaten genereren, is bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp al enige jaren sprake van negatieve netto rentelasten. Onder die omstandigheden mag op grond van BBV geen rente aan activa worden toegerekend. Ofwel: het omslagpercentage is 0%.

In de nabije toekomst kan wel weer sprake worden van netto rentelasten als het Schatkistsaldo afneemt en tegelijkertijd de uitgaven vanuit het gemeentelijke investeringsprogramma toenemen. In die situatie zal weer een aan activa toe te rekenen omslagpercentage ontstaan.

2.5 Beleidsuitgangspunten

In deze paragraaf wordt toegelicht welke beleidsuitgangspunten worden gehanteerd in de gemeente Pijnacker Nootdorp met betrekking tot rente.

Leeswijzer

In dit hoofdstuk is de “beleidsmatige infrastructuur” van de treasuryfunctie vastgelegd. Daartoe worden in paragraaf 3.1 allereerst de definitie, uitgangspunten en de doelstellingen van de treasuryfunctie van de gemeente geformuleerd. In paragraaf 3.2 worden de relevante wetgeving en beleidskaders omschreven. In paragraaf 3.3 wordt een overview gegeven van alle aandachtsgebieden die aan de gemeentelijke treasuryfunctie verbonden zijn. In paragraaf 3.4 zijn daarvan de belangrijkste aandachtsgebieden, te weten cash management, gemeentefinanciering, risicobeheer en relatiebeheer, uitgewerkt in termen van richtlijnen. In paragraaf 3.5 komt tenslotte de administratieve organisatie en interne controle van de treasuryfunctie aan de orde. Daarbij ligt het accent op de eenduidigheid omtrent de verdeling van de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Bij dit onderdeel zijn ook de uitgangspunten vastgelegd voor de informatie die noodzakelijk is om het gehele proces beheersbaar en meetbaar te maken en te houden.

Naast het voorliggende Rente- en Treasurystatuut wordt ook telkens een Financieringsparagraaf in zowel de programmabegroting als in de jaarrekening opgenomen. Hierin worden de specifieke beleidsvoornemens respectievelijk de uitvoering van het beleid op het gebied van treasury besproken.

3.1 Definitie, uitgangspunten en doelstellingen

Definitie

De uitvoering van de financieringsfunctie wordt ook wel Treasury genoemd. De definitie daarvan luidt als volgt:

• Treasury is het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s.

Treasury dient niet verward te worden met de reguliere financiële functie. Er zijn drie fundamentele verschillen tussen deze twee functies:

Uitgangspunten

Bij de uitvoering van het financieringsbeleid worden de volgende uitgangpunten gehanteerd:

• 1.

  De treasuryfunctie (hierna ook aangeduid als Treasury) wordt uitgevoerd door daartoe door de Domeindirecteur BDV en/of Teamleider Financiën BDV aangewezen functionarissen van het Team Financiën;

• 2.

  Treasury voert haar taken risicomijdend uit met inachtneming van hierna onder 3.2 opgesomde wettelijke en interne kaders;

• 3.

  Treasury voert haar activiteiten uitsluitend uit ten behoeve van de door de gemeenteraad van Pijnacker-Noordorp bepaalde publieke taak.

Doelstellingen

Bij de uitvoering van het financieringsbeleid gelden de volgende doelstellingen:

• 1.

  Het verzekeren van een duurzame toegang tot financiële markten tegen zo gunstig mogelijke (rente)condities;

• 2.

  Het tijdig aantrekken van voldoende financieringsmiddelen teneinde het in de jaarlijkse begroting vastgestelde beleid te kunnen uitvoeren (beschikbaarheid);

• 3.

  Het optimaliseren van externe kosten van financiering en opbrengsten op de uitzettingen en het minimaliseren van interne verwerkingskosten;

• 4.

  Het zorgdragen voor kosteneffectief, efficiënt en betrouwbaar betalingsverkeer;

• 5.

  Het beheersen van risico’s (*) die de financiële positie en (rente)resultaten zouden kunnen aantasten;

• 6.

  Het realiseren van adequate treasury-informatiestromen ter ondersteuning van het beleid en de verantwoording hierover;

• 7.

  Het bewaken van de ontwikkeling van de (netto) schuldpositie.

(*) Binnen het vakgebied Treasury worden vijf risico’s onderscheiden. Rente- en kredietrisico’s zijn daarvan voor gemeenten de belangrijkste.

• -

  Renterisico kan worden omschreven als het risico dat de marktrente op termijn fluctueert, met als gevolg dat in de toekomst de rentelasten van het vreemd vermogen of rentebaten uit eventuele uitzettingen hoger respectievelijk lager zullen zijn. De treasurytaak renterisicobeheer is er aldus op gericht om de invloed van externe renteontwikkelingen op de financiële huishouding van de gemeente te beperken. Dit is nader uitgewerkt onder 3.4.3.

• -

  Kredietrisico’s vloeien voort uit het door de gemeente verstrekken of garanderen (waarborgen) van geldleningen. De gemeente loopt kans dat de betreffende geldnemers niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen waardoor de gemeente direct schade lijdt of door geldgevers aangesproken wordt tot nakoming van de achterstalligheden. De treasurytaak kredietrisicobeheer is er op gericht om de risico’s hiervan te mitigeren. Ook dit is nader uitgewerkt onder 3.4.3.

De overige risico’s zijn:

• -

  Koersrisico. Dit risico zou van toepassing zijn indien de gemeente over obligatiebeleggingen zou beschikken. Met de inwerkingtreding van het Schatkistbankieren zijn dergelijke uitzettingen c.q. beleggingen echter niet meer toegestaan. De gemeente beschikt ook niet over dergelijke beleggingen die dateren van voor de inwerkingtreding van de Regeling Schatkistbankieren.

• -

  Liquiditeitsrisico. Dit zou het risico zijn dat de gemeente niet aan benodigde geldmiddelen kan komen. Gezien de kredietwaardigheidsstatus van Nederlandse (de)centrale overheden hebben zij te allen tijde toegang tot geld- en kapitaalmarkten. Bovendien beschikt de gemeente over een kredietlimiet bij haar huisbankier.

• -

  Valutarisico. Dit risico lopen gemeenten niet vanwege het verbod in de Wet fido om transacties in andere valuta dan Euro te doen.

Het is de taak van de treasury dergelijke risico’s tegen acceptabele condities te beperken.

3.2 Relevante wetgeving en beleidskaders

Wettelijke kaders

Naast de algemene bepalingen uit de Gemeentewet wordt het relevante wettelijke kader voor de uitvoering van de financieringsfunctie gevormd door:

Wet financiering decentrale overheden (Wet fido).

Deze wetgeving valt onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De Provincie Zuid-Holland fungeert voor de gemeente als toezichthouder op de naleving en uitvoering van deze wet.

Het centrale uitgangspunt van de Wet fido is het bevorderen en transparant maken van een solide financieringsbeleid. In deze wet zijn dan ook expliciete bepalingen opgenomen ten aanzien van risicobeheer en transparantie. Hierbij komt de transparantie tot uitdrukking in voorschriften voor het afleggen van verantwoording middels financieringsparagrafen in begroting en jaarrekening. Daarnaast is de Wet fido gericht op een beheersing van de risico’s die decentrale overheden lopen uit hoofde van hun financieringstaken, waarvan renterisico’s en kredietrisico’s de belangrijkste zijn.

In de Wet fido is bepaald dat de gemeente alleen maar geld mag lenen, uitlenen of garanderen ten behoeve van de lokale publieke taak. De wet zelf geeft geen invulling aan die publieke taak, maar laat dit aan de beoordeling van de eigen gemeenteraad. In de toelichting op de Wet fido is dit als volgt geformuleerd: “Het gemeentebestuur bepaalt de publieke taak. De begroting en de begrotingswijzigingen bepalen het budgettaire kader voor de uitoefening van de publieke taak”. Het Team Financiën adviseert over bijvoorbeeld financieringsvoorwaarden en de implicaties van de betreffende aanvraag voor de totale financiële positie van de gemeente. Daarnaast is het van belang dat het Team Financiën de betreffende aanvraag opneemt in de liquiditeitenplanning.

Wet fido kenmerkt geldstromen tot één jaar als kortlopend en van één jaar en langer als langlopend.

Een aantal specifieke aspecten van de Wet fido is nader uitgewerkt in aparte ministeriële regelingen. Dit zijn:

• -

  Uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden (Ufdo)

  Hierin zijn onder andere de percentages vastgesteld voor de renterisico’s op de kortlopende schuld (kasgeldlimiet) en voor die op de langlopende schuld (renterisiconorm).

• -

  Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo)

  Betreft regelgeving over het uitzetten van gelden en het aangaan van transacties in financiële derivaten.

• -

  Regeling Schatkistbankieren decentrale overheden

  Op grond van deze sinds 2013 geldende Regeling dienen decentrale overheden (tijdelijke) overschotten aan geldmiddelen verplicht in ’s Rijks Schatkist te stallen. De gemeentelijke autonomie met betrekking tot de wijze waarop zij met haar overtollige middelen wenst om te gaan is met het Schatkistbankieren ingeperkt.

  Afhankelijk van de begrotingsomvang geldt er per gemeente een drempelbedrag dat buiten de Schatkist mag blijven. Bovendien blijft toegestaan om aan andere overheden uit te lenen.

• -

  Besluit leningvoorwaarden decentrale overheden

  Geeft regels inzake het aangaan, verstrekken en waarborgen van geldleningen door openbare lichamen.

Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof).

Deze wet regelt de wijze waarop de Nederlandse overheid de afspraken nakomt die in Europees verband zijn gemaakt over de ontwikkeling van het EMU-tekort en de schuld van de overheid. De meeste nadruk gaat daarbij uit naar tekortreductie. Van daaruit bevat deze wet onder andere bepalingen omtrent de ontwikkeling en bewaking van EMU-saldi voor decentrale overheden.

Wet Markt en Overheid

Het doel van deze wet is om oneerlijke concurrentie door de overheid te voorkomen als zij economische activiteiten uitvoert. De wet bevordert een gezond ondernemersklimaat in Nederland. Onder het begrip economische activiteit valt onder ander ook het verstrekken van leningen. Dit mag alleen indien de gemeenteraad hierover een zogenoemd algemeenbelangbesluit heeft genomen waarin gemotiveerd is waarom de gemeente op een bepaald vlak actief is. Een reden daarvoor kan bijvoorbeeld ‘marktfalen’ zijn.

Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

Dit betreft de verslaggevingsregels waaraan de begroting en het jaarverslag van elke gemeente moeten voldoen, maar ook enkele zaken die specifiek relevant zijn voor Treasury zoals de voorschriften rond (interne) rente en verplichte financiële kengetallen in begrotings- en jaarstukken. De Treasury-gerelateerde kengetallen zijn: solvabiliteit, netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen.

Intern kader

Verordening gemeentegaranties Geldleningen

Hierin staan de kaders die gelden voor het garanderen c.q. waarborgen van geldleningen die door instellingen binnen gemeente Pijnacker-Noortdorp van banken zijn opgenomen. Dit betreft uitsluitend leningen van instellingen die actief zijn met investeringen of taken die de gemeente van belang acht in het kader van de lokale publieke taak.

3.3 Aandachtsgebieden van treasury

Binnen het financieringsbeleid van gemeenten worden de volgende zeven aandachtsgebieden onderscheiden, voorzien van enige nadere duiding:

• 1.

  Beleidsadvisering: dit betreft het, mede op grond van wettelijke ontwikkelingen, adviseren over financieringsbeleid, rente- of borgstellingenbeleid.

• 2.

  Cash management:

  • a.

    Kasbeheer: dit betreft het afsluiten en beheren van alle gemeentelijke contracten met betrekking tot bancaire dienstverlening, inclusief financieringsovereenkomsten alsmede het inrichten en beheren van de gemeentelijke bankrekeningstructuur, gericht op een veilige en doelmatige afwikkeling van het betalingsverkeer en eventueel contant geldverkeer;

  • b.

    Saldobeheer: onder deze taak valt het beheren van geldmiddelen, rekening-courantsaldi en andere financiële vermogenswaarden van de gemeente alsmede het aantrekken of uitzetten van kortlopende geldmiddelen.

• 3.

  Gemeentefinanciering:

  • a.

    Dit betreft het, mede aan de hand van een meerjarige financieringsplanning, aantrekken of uitzetten van langlopende geldmiddelen;

  • b.

    Het beheren van de portefeuilles van opgenomen geldleningen.

• 4.

  Risicobeheer: dit betreft het beheersen van:

  • a.

    Renterisico’s:

    • °

      Renterisico’s op de netto vlottende schuld (kortlopend);

    • °

      Renterisico’s op de langlopende schuld.

  • b.

    Kredietrisico’s vanuit:

    • °

      Verstrekte geldleningen;

    • °

      Direct gewaarborgde geldleningen;

    • °

      Achtervangpositie van de gemeente in waarborgfondsen zoals het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (indirecte borgstelling).

• 5.

  Relatiebeheer: deze taak behelst het opzetten en onderhouden van een netwerk van relaties met banken, financiële instellingen en bemiddelende organisaties voor geld- en kapitaalmarkt. Ook het onderhouden van collegiaal-ambtelijke contacten valt hieronder.

• 6.

  Planning & Control, dit betreft:

  • a.

    Het creëren van informatiestromen om de treasuryfunctie controleerbaar en transparant te maken en het organiseren van overleg daarover;

  • b.

    Het opstellen van de volgende bijdragen ten behoeve van programmabegroting en in de jaarstukken: de financieringsparagraaf, een overzicht van het EMU-saldo, een staat van gewaarborgde geldleningen en eventueel een kasstroomoverzicht (deze laatste alleen bij het jaarverslag). Daarnaast bijdragen met betrekking tot treasurygerelateerde kengetallen, informatie over verbonden partijen en geprognosticeerde balans (deze laatste alleen bij de begroting);

  • c.

    Het adviseren over deelnemingen;

  • d.

    Het intern toerekenen van rente.

• 7.

  Overige zaken en advies, o.a. het signaleren van en adviseren over relevante ontwikkelingen en risico’s die van invloed kunnen zijn op de financiële- of schuldpositie van de gemeente.

3.4 Uitgangspunten en richtlijnen per aandachtsgebied

Van de onder 3.3 opgesomde aandachtsgebieden zijn cash management, gemeentefinanciering, risicobeheer en relatiebeheer de belangrijkste. Deze zijn in het navolgende uitgewerkt in termen van uitgangspunten en richtlijnen.

3.5 Administratieve organisatie en interne controle (AO/IC)

In dit hoofdstuk worden achtereenvolgens behandeld:

• -

  De uitgangspunten die gelden voor AO/IC;

• -

  De verantwoordelijkheden met betrekking tot de treasuryfunctie;

• -

  De bevoegdheden van de functionarissen die binnen de gemeente betrokken zijn bij de treasuryactiviteiten;

• -

  De bepalingen rond informatievoorziening. Hierbij wordt ook ingegaan op de Treasurycommissie.

De bestuurlijke verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn conform het Mandaatbesluit. Daarbij ligt de eindverantwoordelijkheid voor het treasurybeleid primair bij college van burgemeester en wethouders.

Teneinde niet onnodig te worden belast met het dagelijkse treasurybeheer draagt het college van B&W een deel van zijn bevoegdheden op aan de ambtelijke organisatie. De praktische uitvoering van het beleid vindt dus vooral op ambtelijk niveau plaats, met als voordeel dat slagvaardiger kan worden opgetreden.

De toekenning van de voor de treasuryfunctie relevante bevoegdheden en verantwoordelijkheden aan interne functionarissen vindt plaats via de hiertoe dienende documenten (mandaten, besluiten e.d.) en worden eenduidig naar de betrokkenen gecommuniceerd. Bij de toewijzing van bevoegdheden is zoveel mogelijk rekening gehouden met de vereiste functiescheiding tussen besluitvorming, uitvoering, administratie en controle.

De verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de ambtelijke organisatie geven de situatie ten tijde van de vaststelling van dit statuut aan.

Uitgangspunten AO/IC

In het kader van de treasuryfunctie worden binnen gemeente Pijnacker-Nootdorp de volgende algemene uitgangspunten gehanteerd op het gebied van administratieve organisatie en interne controle:

• 1.

  de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van treasuryactiviteiten zijn op eenduidige wijze schriftelijk vastgelegd;

• 2.

  de bevoegdheden zijn via mandaat nader schriftelijk vastgelegd;

• 3.

  bij de uit te voeren treasuryactiviteiten is functiescheiding doorgevoerd met als belangrijkste voorwaarden:

  • a.

    Iedere transactie wordt door minimaal twee functionarissen geautoriseerd (het vier-ogen principe);

  • b.

    de uitvoering van transacties uit hoofde van treasury vindt plaats door de intern aangewezen functionaris(sen) belast met de treasuryuitvoering;

  • c.

    de controle van de afgesloten transacties geschiedt zichtbaar door een afzonderlijke functionaris belast met de interne controle;

  • d.

    de registratie in de financiële administratie van ontvangsten en betalingen uit hoofde van de afgesloten transacties geschiedt door de kassier.

• 4.

  de Domeindirecteur BDV wordt direct na het aantrekken of uitzetten van een geldlening door de functionaris(sen) belast met de treasuryuitvoering per e-mail geïnformeerd over de transactie.

• 5.

  bij het aangaan van transacties op geld- of kapitaalmarkt wordt aan tegenpartijen of brokers opdracht gegeven de transactiebevestigingen ook te versturen naar de financiële administratie zonder tussenkomst van de personen die bevoegd zijn tot het sluiten van de transacties;

• 6.

  een transactie wordt onmiddellijk vastgelegd in de treasuryadministratie door de intern aangewezen functionaris(sen) belast met de treasuryuitvoering;

• 7.

  na ontvangst van de transactiebevestiging wordt de transactie direct zichtbaar gecontroleerd door een functionaris belast met de interne controle.

Verantwoordelijkheden

De verantwoordelijkheden met betrekking tot de treasuryfunctie van de gemeente staan in onderstaande tabel gedefinieerd.

Bevoegdheden

In onderstaande tabel staan bevoegdheden met betrekking tot treasuryactiviteiten weergegeven alsmede de daarbij benodigde fiattering.

Op grond van de Regeling Schatkistbankieren zijn uitzettingen uit hoofde van treasury elders dan bij het Rijk, met uitzondering van het onderling uitlenen aan medeoverheden, niet meer toegestaan. Specifiek ten behoeve van het Schatkistbankieren is de autorisatie van de internetfaciliteit Schatkistbankieren als volgt ingericht:

*Categorie 2: Tweede handtekening vereist uit categorie 1 of 3

*Categorie 3: Tweede handtekening vereist uit categorie 1 of 2

In onderstaande tabel staat weergegeven welke functionaris als plaatsvervanger optreedt in het kader van de treasuryactiviteiten:

Informatievoorziening

Met betrekking tot de treasuryactiviteiten dient tenminste de in de onderstaande tabel opgenomen informatie te worden verstrekt door de betreffende functionarissen:

Treasurycommissie

Ter borging van de kwaliteit en uitvoering van het financieringsbeleid zal binnen de gemeente Pijnacker-Noordorp een Treasurycommissie actief zijn. Deze Treasurycommissie bestaat tenminste uit de intern aangewezen functionaris(sen) belast met de treasuryuitvoering, de Domeindirecteur BDV, de Concerncontroller en zonodig een extern adviseur. De Domeindirecteur BDV bekleedt hierbij de rol van voorzitter.

Met betrekking tot de Treasurycommissie geldt:

• •

  De Treasurycommissie komt minimaal tweemaal per kalenderjaar bijeen. Van de bijeenkomsten wordt een verslag gemaakt;

• •

  Het oogmerk van de Treasurycommissie is:

  • °

    het bespreken van de treasuryuitvoering en relevante treasuryaspecten gedurende de voorafgaande periode;

  • °

    het bespreken van beleids- en financieringsvoornemens en overige relevante treasuryaspecten voor de komende periode.

• •

  De intern aangewezen functionaris(sen) belast met de treasuryuitvoering bereidt/bereiden, daarbij al dan niet ondersteund door de extern adviseur, het vergaderdocument voor en verspreidt/verspreiden deze tijdig aan de deelnemers. Dit document bevat:

  • °

    Renteontwikkelingen;

  • °

    Alle relevante informatie met betrekking tot de in onder 3.3 genoemde aandachtsgebieden, waaronder een liquiditeitenplanning.

• •

  De Treasurycommissie is geen besluitvormend orgaan.

• •

  Dit Rente- en Treasurystatuut 2025 treedt met terugwerkende kracht in werking per 1 januari 2025;

• •

  Dit Rente- en Treasurystatuut 2025 komt per bovengenoemde datum in de plaats van de Nota Rente en Treasury 2021.