Gebiedsanalyse & focus 2026-2027 verstevigen sociale basis Bergen

In het Integraal beleidskader Sociaal Domein: ‘Iedereen doet mee’ is de strategische koers op hoofdlijnen vastgelegd. Met deze koers werken we aan de doelstellingen op de sociale opgaven; we ondersteunen inwoners in het behouden van de eigen regie en houden problemen zo klein mogelijk. Dit bevordert zelfredzaamheid, voorkomt persoonlijk leed, gaat escalatie tegen en drukt zorgkosten. We werken aan dit perspectief langs de volgende principes:

• 1.

  We werken vanuit de inwoner en zijn/haar leefwereld

• 2.

  We bewegen ons meer richting preventie

• 3.

  We maken duidelijke keuzes

• 4.

  We organiseren ons eenvoudig

De gemeente speelt een centrale rol in de uitvoering van verschillende wettelijke taken waaronder de Jeugdwet, Participatiewet, WMO 2015 en verschillende onderwijswetten. Ook is de gemeente vanuit deze wettelijke taken verantwoordelijk voor preventie en het coördineren van samenwerking met andere domeinen, zoals onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid en werk. Voortkomend uit onze wettelijke taken zien wij twee basistaken:

• 1.

  Verstevigen van de sociale basis

• 2.

  Bieden van passende ondersteuning

Bovenstaande is verwoord in een missie die door zowel Bergen, Castricum, Uitgeest en Heiloo als één gezamenlijke kernboodschap wordt uitgedragen.

Naast het lokale perspectief is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van verschillende landelijke en regionale programma’s zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Sportakkoord II sport versterkt Bergen, de Hervormingsagenda Jeugd en de Regionale Uitvoeringsagenda Onderwijs. Ook binnen deze programma’s vormen stijgende zorgkosten, beperkte financiële middelen en toenemende personeelstekorten de grootste uitdaging. Daarom is de centrale doestelling van -zowel het lokaal, regionaal als landelijk beleid- om de zorg en ondersteuning kwalitatief goed, betaalbaar en toegankelijk te houden voor onze inwoners. De inzet op preventie, waaronder het verstevigen van de sociale basis, is daarbij een belangrijk speerpunt.

De gemeente Bergen richt zich met haar beleid op de inwoners die de meeste ondersteuning nodig hebben in het terugkrijgen of behouden van de eigen regie, het deelnemen in de maatschappij en/of een groot risico hebben op gezondheidsachterstanden. Dit zodat iedereen kan (blijven) meedoen in de samenleving. Met dit beleid geeft de gemeente prioriteit aan initiatieven die bijdragen aan de betaalbaarheid van zorg en ondersteuning. De gebiedsanalyse richt zich op deze inwoners.

We brengen de landelijke en regionale ontwikkelingen samen met onze lokale bestuurlijke prioriteiten en lokale data, aangevuld met de ervaringen uit de praktijk. Dit is vertaald in drie opgaven. Deze opgaven zijn uitgewerkt in een aantal thema’s in 2026-2027. Deze thema’s geven concrete handvatten voor de inzet op onze basistaak; het verstevigen van de sociale basis. Elke twee jaar wordt de gebiedsanalyse herijkt, waarmee we de focus in de dorpen van Bergen scherp houden. Het is, kortom, een document in ontwikkeling.

In de afgelopen jaren (2023-2025) hebben we voor het verstevigen van de sociale basis drie opgaven geformuleerd. Binnen deze opgaven hebben wij in eerdere gebiedsplannen accenten geformuleerd.

1.Gezond en kansrijk opgroeien

• •

  Kansrijke Start; doelgroep: -9 maanden tot 2 jaar en hun ouders;

• •

  Psychisch en lichamelijk welbevinden van jongeren.

2.Financiële zekerheid

• •

  Signaleren van (verborgen) armoede, doelgroep: inwoners met inkomensproblematiek, speciale aandacht voor laaggeletterdheid;

• •

  Stimuleren van regie en zelfredzaamheid, doelgroep: jongvolwassenen en nieuwkomers.

3.Gezond en vitaal ouder worden

• •

  Mobiliteit, doelgroep: ouderen en inwoners met chronische ziekte of beperking;

• •

  De gevolgen van vergrijzing, doelgroep: ouderen, mantelzorgers en vrijwilligers;

• •

  Ondersteunen en waarderen van mantelzorgers.

Deze gebiedsanalyse, gericht op de jaren 2026-2027, sluit aan op de verschillende uitvoeringstaken van de gemeente op gebied van preventie. De drie opgaven zijn opgedeeld in thema’s. Deze thema’s zijn een vertaling van zowel landelijke en regionale ontwikkelingen als de bestuurlijke prioriteiten uit het integraal beleidskader “Iedereen doet mee”. De eerder geformuleerde accenten worden in de indeling voor 2026-2027 onder thema’s opgenomen. Op basis van een analyse van cijfers, aangevuld met de kennis en ervaring -van partners, belangbehartigers en vertegenwoordigers van inwonersgroepen- worden binnen deze thema’s concrete focuspunten geformuleerd waaraan doelen en resultaten gekoppeld worden.

Voor de gemeente Bergen zijn de volgende opgaven en thema’s vastgesteld (rechts weergegeven in cirkels):

Hierna delen we de cijfermatige trends en ontwikkelingen die voor de gebiedsanalyse & focus 2026-2027 van toepassing zijn. We delen een analyse van -waar mogelijk- nieuwe cijfers en verkennen tijdens de gebiedstafels de lokale ontwikkelingen en ervaring van onze partners in de gemeente. De cijfers vormen samen met de ontwikkelingen en ervaringen in Bergen de basis voor de focuspunten voor de periode 2026-2027. De hoofdconclusie voor de gebiedsanalyse 2025 was dat het heel goed gaat in Bergen. Op basis van de cijfers en prognoses in deze analyse is de conclusie is voor 2026-2027 onveranderd. We delen de meest opvallende conclusies met betrekking tot de actuele cijfers. In de bijlage vindt u meer achtergrondinformatie.

De gemeente Bergen bestaat uit meerdere dorpen en buurtschappen. Samen beslaan ze geografisch een oppervlakte van afgerond 12.000 hectare. De gemiddelde dichtheid van adressen is 318 adressen per km2. De uitgestrektheid en de lage adresdichtheid heeft consequenties voor de spreiding en bereikbaarheid van de activiteiten van de sociale basis en van maatschappelijke voorzieningen. De diverse kernen verschillen van elkaar en vragen ook een variatie in de aanpak en focus. Voor de beschrijving van de opgave van Bergen maken we dan ook gebruik van de volgende indeling: de voormalige gemeente Bergen, de Egmonden en Schoorl.

De prognose van de leeftijdsopbouw in Bergen vanaf 2025 tot 2035 wordt in de afbeelding hieronder weergegeven. De verwachting is dat de totale omvang 65+’ers in Bergen toeneemt met 1.380 personen (van 10.320 in 2025 tot 11.700 personen in 2035 bron: CBS).

Aan de basis van de eerdere gebiedsplannen (2023-2025) stond de kwetsbaarheidsscore. Dit is een score die kwetsbare inwoners identificeert door kenmerken als werk, opleiding, inkomen, eenzaamheid en gezondheid te combineren. Deze scores hebben in de basis geholpen om verschillen zichtbaar te maken op de schaal van kernen en wijken in gemeente Bergen. Inmiddels beschikken wij steeds meer over eigen bronnen met lokale cijfers. Vanuit deze bronnen kan een verdieping worden gemaakt op de basis die vanuit de kwetsbaarheidsmonitor is gelegd in de voorgaande gebiedsplannen. Afgelopen jaren hebben we gezien dat bij deze schaal en demografische opbouw er geen dusdanig grote verschillen (in die korte tijd) zijn dat het invloed heeft op de opgaven. Daarom is de kwetsbaarheidsscore niet meegenomen in de gebiedsanalyse 2026-2027.

Lokale ontwikkelingen

Voor 2026 worden voor gemeenten, en dus ook voor de gemeente Bergen, teruglopende rijksinkomsten voorzien. Dit maakt dat ook voor de gemeente Bergen voor 2026 ombuigingen noodzakelijk zijn. De gebiedstafel voor 2026-2027 en daarna de gebiedsanalyse & focus 2026-2027 helpen om bij teruglopende beschikbare middelen voor 2026 op basis van de focuspunten keuzes te kunnen maken binnen het aanbod van de sociale basis. Daarmee werken we samen met de partners ook in tijden van schaarsere middelen aan de doelen van het integraal beleidskader sociaal domein: “Iedereen doet mee”. Het vraagt om samenwerking binnen de sociale basis. Bijvoorbeeld in multifunctionele gebouwen of met activiteiten en ondersteuning. Hierbij moet de gebiedsanalyse & focus verstevigen sociale basis 2026-2027 inzicht geven waar kansen liggen of waar de opgave hierom vraagt.

■ Gezond en Kansrijk opgroeien

In 2024 zijn nieuwe cijfers gepubliceerd voor de gezondheidsmonitor jongvolwassen (16-23 jaar) en de kindermonitor (0-11 jaar). Voor jeugd (2e/4e klas VO) zijn nog geen nieuwe cijfers gepubliceerd en baseren we ons op de gezondheidsmonitor Jeugd 2023. Hieronder volgen de thema’s met bijbehorende belangrijkste cijfers van Gezond en Kansrijk opgroeien. Op onderdelen is er wederzijdse beïnvloeding of samenhang tussen de thema’s.

kansrijke start

Kansrijke start gaat over vroege ontwikkeling van een kind, oftewel de periode van de zwangerschap tot het tweede levensjaar. Door gezinnen en kinderen in de vroege levensfase beter te ondersteunen, kunnen gezondheidsproblemen, achterstanden in ontwikkeling, en andere zorgbehoeften vroegtijdig worden opgespoord en aangepakt. Dit voorkomt gezondheidsproblemen, maatschappelijke uitval en oplopende zorgkosten op lange termijn.

cijfers

Onderstaand de data voor het thema met onder andere de belangrijke risicofactoren die een kansrijke start van kinderen kunnen belemmeren:

* Landelijk cijfer van NJI. Dit betreft niet direct ernstige hechtingsproblematiek, maar het kind of de jongere ervaart (iets) meer onzekerheid ten opzichte van zichzelf en de ouders dan veilig gehechte kinderen.

onderwijs en ontwikkeling

De gemeente is verantwoordelijk voor uitvoering van verschillende wettelijke taken rondom het onderwijs. Daaruit volgt dat de gemeente onder andere een rol speelt bij passend onderwijs, onderwijskansenbeleid, volwasseneneducatie en vroeg- en voorschoolse educatie (VVE) is bedoeld voor jeugdigen tussen 2,5 en 4 jaar met een risico op een onderwijsachterstand. VE is gericht op het bevorderen van onderwijskansen.

cijfers

Omdat jeugdigen veelal buiten de eigen woonplaats naar school gaan, zijn de onderstaande regionale cijfers relevant.

Voortijdig schoolverlaters

Voortijdig schoolverlaters zijn jeugdigen tussen 12-23 jaar die gestopt zijn met school zonder het behalen van een startkwalificatie.

Voorschoolse educatie (VE):

Op peildatum 1 januari 2024 hadden 30 kinderen in de gemeente Bergen een VE indicatie. Hiervan zaten 24 kinderen daadwerkelijk op een VE- locatie. Het bereik van het aantal kinderen met een VE indicatie ligt rond de 80% (24 van 30). Dit is gelijk aan het gemiddeld landelijk bereik van de VE dat ligt tussen 80-90%.

In totaal zijn er in de gemeente Bergen 3.601 leerlingen (tussen de 5-18 jaar). Er zijn 22 leerplichtigen niet ingeschreven bij een onderwijs- instelling. Bij 277 leerlingen is sprake van verzuim. Dat kan worden opgesplitst in luxe (2%), wettelijk (31%) en overig verzuim (67%).

Luxe verzuim is bijvoor- beeld dagen voorafgaand aan vakanties. Wettelijk verzuim is zonder geldige reden en overig verzuim: bijvoorbeeld als gevolg van achterliggende problematiek.

veilige leefomgeving

Naast dat het belangrijk is dat jeugdigen een veilige thuissituatie en positief opvoedklimaat genieten, is het ook nodig dat de openbare ruimte fysiek en digitaal online veilig is voor jeugdigen door afwezigheid van overlast, pesten, (cyber)criminaliteit en geweld.

cijfers

Onderstaand de data voor het thema gesplitst in de thuis- en leefomgeving

Thuis

5,3% van de jongvolwassenen heeft te maken (gehad) met lichamelijke en/of geestelijke mishandeling in thuissituatie. 1,6% heeft nu te maken met geestelijke en/of lichamelijke mishandeling (16-25 jaar).

Leefomgeving

Onder de 2e en 4e klassers wordt er niet alleen op school gepest maar ook online. 4,7% geeft aan dat zij regelmatig online worden gepest, dat is hoger dan het landelijk gemiddelde (3,6%)

gezondheid en leefstijl

Het thema gezondheid en leefstijl voor jeugdigen verwijst naar de fysieke, mentale en sociale factoren die invloed hebben op het welzijn van jongeren. Het gaat om gezonde voeding, voldoende beweging en het voorkomen van risicogedrag (zoals roken, alcohol, gokken of problematisch gamen).

cijfers

Bewegen

Risicovol gedrag 2e en 4e klassers

Risicovol gedrag jongvolwassenen (16-25 jarigen)

mentale gezondheid

Mentale gezondheid van jongeren verwijst naar hun emotionele, psychologische en sociale welzijn. Het beïnvloedt hoe ze omgaan met stress, relaties en dagelijkse uitdagingen.

cijfers

Mentale gezondheid op leeftijd uitgesplitst.

Kinderen (0 t/m 11 jaar)

2e en 4e klassers

Jongvolwassenen (16 t/m 25)

■Financiële zekerheid

zelfredzaamheid en participatie

Zelfstandigheid en participatie omvat het uitgroeien van jongeren tot zelfstandige volwassenen, die meedoen in de samenleving. Dit is een fase waarin ze de overgang maken van jeugd naar volwassenheid en waar jongeren de verantwoordelijkheid krijgen rondom keuzes over financiën,

werk/onderwijs en wonen.

cijfers

Het gaat hier bij deze cijfers over jongvolwassenen (16-25 jaar).

Werk en geld

Woonsituatie

financële zekerheid

Financiële zekerheid biedt volwassenen de gelegenheid om deel te nemen aan activiteiten, anderen te ontmoeten en een sociaal netwerk te kunnen opbouwen. Zonder financiële zekerheid kan men zich niet inzetten voor een ander en actief deelnemen aan de maatschappij. Minimahuishoudens

hebben een inkomen tot 120% van het Wettelijk sociaal minimum.

cijfers

Uit onderzoek blijkt dat:

• •

  Geldzorgen, schulden en armoede een negatieve invloed hebben op zowel fysieke als mentale gezondheid.

• •

  Het risico op chronische ziekten en psychische aandoeningen - en daarmee de zorgvraag en kosten- toeneemt wanneer het inkomen lager is.

• •

  Alleenstaande ouderen met een chronische ziekte en een laag inkomen en echtparen met kinderen de meeste moeite hebben met rondkomen.

Minima

Dashboard Zaffier 2023

Onzichtbare armoede:

585 huishoudens zijn in beeld, nog eens 441 huis- houdens maken geen gebruik van gemeentelijke ondersteuning maar vallen wel binnen de groep met een inkomen tot 120% Wsm. Het gaat hierbij voornamelijk om mensen die werken met een laag inkomen en ouderen met alleen AOW.

■Gezond en vitaal ouder worden

Voor volwassenen is sinds 2022 nog geen nieuwe gezondheidsmonitor gepubliceerd. Hieronder volgen de thema’s voor Vitaal en gezond ouder worden inclusief toelichting en bijbehorende cijfers.

ontwikkeling en ontplooiing

De maatschappij, communicatiemiddelen en zorg veranderen. Digitalisering, technische ontwikkelingen en E-health oplossingen maken scholing en ontwikkeling noodzakelijk voor degenen die een achterstand hebben of dreigen te krijgen op het gebied van taalvaardigheden

cijfers

Laaggeletterdheid

• •

  Laaggeletterden hebben moeite om informatie over ziekte en gezondheid te vinden, te begrijpen en toe te passen. Ze hebben daardoor meer kans op gezondheidsproblemen.

• •

  Zij zijn o.a. minder zelfredzaam, minder sociaal actief en vaker ziek.

• •

  De toenemende digitale communicatie, ook binnen de zorg, vraagt voor een grote groep ouderen en aaggeletterden de nodige aandacht.

Laaggeletterdheid in de gemeente Bergen naar achtergrond:

wonen en veilige leefomgeving

Volwassenen willen en moeten zo lang mogelijk zelfstandig en veilig thuis blijven wonen. Voorwaarde is dat de woonruimte geschikt is – of kan worden gemaakt- of dat doorstroom mogelijk is. Zij moeten zich zelfstandig veilig kunnen verplaatsen binnen hun omgeving. Zowel de fysieke veiligheid in de openbare ruimte is hierbij belangrijk - zoals voldoende verlichting en toegankelijkheid voor rollator en rolstoel - als ook een omgeving zonder geweld, misbruik, verwaarlozing en criminaliteit.

cijfers

Ouderen en wonen

• •

  Bergen telt ongeveer 14.000 huishoudens, waarvan de meeste (38%) bestaan uit één persoon. Landelijk is dit 19%. Door de vergrijzing zal het aantal eenpersoonshuishoudens dat bestaat uit alleenwonende ouderen verder toenemen in Bergen.

• •

  Naast geschikte woningen en/of woningaanpassingen is ook de inrichting van de openbare ruimte belangrijk in het ondersteunen van het langer zelfstandig thuis blijven wonen.

• •

  Door de vergrijzing is er een groeiend aantal inwoners dat minder mobiel wordt.

• •

  Doordat meer ouderen langer zelfstandig thuis wonen en er een verschuiving plaatsvindt van intra- naar extramurale zorg wonen er meer kwetsbare inwoners in de wijken.

• •

  Cijfers rondom leefbaarheid (sociale cohesie en leefbaarheid) zijn in Bergen beter dan landelijk (Veiligheidsmonitor 2023).

Voelt zich wel eens onveilig in de eigen buurt

gezondheid en leefstijl

Om gezond en vitaal ouder te worden moeten volwassenen een leven lang actief kunnen blijven n hebben zij voldoende mogelijkheid te bewegen op een wijze die voor hen passend is. Gezond leven en gezonde voeding zijn belangrijk en iedereen heeft de mogelijkheid dit voor zichzelf te regelen.

cijfers

Gezondheid en bewegen

Ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed

Valrisico’s

Van de inwoners van 65 jaar of ouder heeft een verhoogd valrisico (veiligheid.nl). Alcoholgebruik, cognitieve stoornissen en visuele en auditieve beperkingen vergroten het risico op vallen. Na een valincident neemt het risico op langdurige gezondheidsproblemen sterk toe (prognose zorgkosten 2025 n.a.v. valincidenten € 4,9 mln).

Alcoholgebruik volwassenen en ouderen

Het alcoholgebruik onder volwassenen is hoog en minder inwoners voldoen aan de alcohol- richtlijn dan in Nederland en Noord-Holland Noord gemiddeld.

Voldoet aan de alcoholrichtlijn

mentale gezondheid

Mentale gezondheid heeft een directe invloed op fysieke gezondheid. Een zinvolle invulling van tijd (dagbesteding) en je verbonden voelen met anderen, bevordert de mentale gezondheid.

cijfers

• •

  De mentale gezondheid van de inwoners van Bergen is goed, al ervaart ruim 14% van de volwassenen (zeer) veel stress. De meeste inwoners zijn echter weerbaar en in staat om te gaan met stressvolle gebeurtenissen

• •

  In Bergen geeft 41,8% van de volwassenen aan zich eenzaam te voelen. Het percentage volwassenen dat zich matig tot ernstig eenzaam voelt is afgenomen.

• •

  De mentale gezondheid van jongvolwassenen vraagt blijvend aandacht. Deze is verslechterd in de periode van 2017-2024. Cijfers hiervan zijn opgenomen bij de opgave Gezond en Kansrijk opgroeien

• •

  In 2023 woonden er 940 mensen met dementie in Bergen. Daarvan woont 75% (nog) thuis. Het aantal ouderen met dementie zal in Bergen verdubbelen de komende jaren. De prognose van het verwachte aantal mensen met dementie ligt in 2030 op 1.200 personen, dat is een toename van 28%.

zelf- en samenredzaamheid

Om zo lang mogelijk thuis te kunnen blijven wonen is, bij het ouder worden, in toenemende mate zorg en ondersteuning vanuit eigen netwerk noodzakelijk. De sociale infrastructuur (inclusief sport en cultuur) biedt iedereen de mogelijkheid een sociaal netwerk op te bouwen.

Er zijn voldoende activiteiten, zowel formeel als informeel georganiseerd, beschikbaar en bereikbaar voor alle volwassenen en ouderen. De inzet van mantelzorgers en vrijwilligers is hierbij belangrijk. Zij zijn gelijkwaardige samenwerkingspartners van de (lokale) overheid en welzijnsorganisaties en moeten worden ondersteund, geïnformeerd en gewaardeerd. Op een wijze die voor hen verlichting van druk én behoud van gezondheid - fysiek en mentaal - betekent.

cijfers

• •

  In Bergen is een uitgebreid en gevarieerd aanbod van activiteiten, zowel op het gebied van cultuur en muziek, als een groot aanbod van (sport)verenigingen.

• •

  Het percentage mensen dat zich matig of ernstig eenzaam voelt is tussen 2020 en 2022 afgenomen. Eenzaamheid komt veel voor onder alle groepen van de bevolking. Het meest eenzaam zijn mensen die alleen wonen.

• •

  Ruim een kwart van de volwassenen doet vrijwilligerswerk, maar de wijze waarop men dit in wil vullen verandert van structureel naar projectmatig. Deze trend én de mate van inclusie bij de groep vrijwilligers is een aandachtspunt.

• •

  Het aantal mantelzorgers zal door het beleid op langer thuiswonen en de vergijzing sterk groeien de komende jaren. De mantelzorg voor een partner (of ouder) is zwaar, ondersteuning of hulp wordt vaak laat gezocht. 17,1% van de inwoners van Bergen van 18 jaar of ouder geeft mantelzorg. Ook het aantal mantelzorgers onder ouderen neemt toe (is in 2022 17,6% van de 65+-ers).

Voorwoord

Voor u ligt de Gebiedsanalyse verstevigen sociale basis van de gemeente Bergen voor de jaren 2026 en 2027. Vanaf 2023 organiseren wij gebiedstafels. Daarin zijn wij, gemeente Bergen, met maatschappelijke-, sport- en zorgpartners, Adviesraad Sociaal Domein, andere belangenbehartigers, betrokken bewonersverenigingen en ondernemers met elkaar in gesprek over hoe het gaat met de inwoners in de gemeente Bergen. En voor welke inwoners onze ondersteuning nodig is om ervoor te zorgen dat iedereen mee kan doen in onze samenleving. Tijdens deze gebiedstafels hebben we mooie ontmoetingen en goede gesprekken die ons dichterbij dat gezamenlijke doel brengen: iedereen doet mee in de gemeente Bergen.

In deze gebiedsanalyse brengen we de landelijke en regionale ontwikkelingen samen met onze lokale bestuurlijke prioriteiten en lokale data, aangevuld met de ervaringen uit de praktijk. Dit is vertaald in drie opgaven:

• •

  Gezond en kansrijk opgroeien

• •

  Bestaanszekerheid

• •

  Gezond en vitaal ouder worden

Deze opgaven zijn uitgewerkt in een aantal thema’s met focuspunten voor 2026-2027. Deze focuspunten geven concrete handvatten voor de inzet op onze basistaak; het verstevigen van de sociale basis. We zien dat het goed gaat met veel inwoners in onze mooie gemeente Bergen. Er is een rijk, bruisend maatschappelijk leven, waar plaats is voor iedereen. We zien een groeiende samenwerking tussen alle betrokkenen en steeds meer (bewoners) initiatieven komen tot bloei. In de gemeente Bergen is een uitgebreid en gevarieerd aanbod aan activiteiten op het gebied van kunst, cultuur, muziek en sport. Ook is er een breed scala aan (sport)verenigingen actief. We zien dat er een grote en brede betrokkenheid is bij het wel en wee van onze inwoners. Daar zijn we als bestuur enorm blij mee en trots op.

Toch zien we ook inwoners die door omstandigheden meer aandacht nodig hebben. In een snel vergrijzende gemeenschap zoals die in gemeente Bergen, neemt de zorgvraag binnen de doelgroep ouderen van nature gestaag toe. Stukje bij beetje wordt dus ook steeds meer gevraagd van de partner, familie, vrienden en/of buren. Het aantal mantelzorgers en de druk die zij ervaren neemt, evenals de vraag naar respijtzorg, hand over hand toe. Eenzaamheid onder ouderen blijft een punt van zorg, de psychische gezondheid van jeugdigen en volwassenen blijft om onze aandacht vragen. Allemaal symptomen die, als we het laten gebeuren, leiden tot een stijgende vraag naar professionele zorg. Onze inzet is daarom gericht op preventie en om het sociale omgaan met en op het blijven versterken van het omgaan met en omzien naar elkaar.

Want met elkaar versterken we het stevige fundament van onderlinge ondersteuning dat er al is. Juist voor dat deel van onze inwoners in onze dorpen die onze gezamenlijke aandacht nodig hebben. Zij hebben het moeilijk door financiële zorgen, gezondheidsproblemen, relatieproblemen of eenzaamheid. Zo kunnen ook zij, die drempels ervaren in het meedoen in het leven, een gezond sociaal netwerk opbouwen of behouden, waar zij op kunnen terugvallen als het moeilijk wordt en zo de regie op hun leven vasthouden.

Het integraal beleidskader en de gebiedsanalyse vormen -samen met de nieuwe subsidieregeling- het kader op basis waarvan we in de gemeente Bergen richting geven aan initiatieven, activiteiten en voorzieningen in de sociale basis. Die richting is nodig, omdat net als andere gemeenten ook de gemeente Bergen de komende jaren minder geld te besteden heeft. Dat betekent dat we, samen met inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers scherpere keuzes moeten maken. Daarbij is de inzet om juist voor die inwoners die dat het hardst nodig hebben het zo noodzakelijke vangnet te kunnen blijven bieden. Dat kan alleen als we blijven samenwerken en de rijke veerkracht die al in onze dorpen aanwezig is benutten en ondersteunen.

Wethouder Sociale Zaken Marco Wiesehahn-Vrijman

Gemeente Bergen

Van gebiedsanalyse naar concrete opgaven met focuspunten. Het document Gebiedsanalyse & focus 2026- 2027 verstevigen sociale basis bestaat uit twee delen. Voorliggend tweede deel bouwt voort op deel I waarin de belangrijkste opgaven, thema’s en ontwikkelingen met betrekking tot de sociale basis in de gemeente Bergen zijn geschetst. U leest in dit document (deel II) de focus voor 2026-2027. De gebiedsanalyse is gevoed met de input van de gebiedstafel met ruim 80 maatschappelijke partners op 15 april 2025, waarbij hun expertise en ervaringen hebben bijgedragen aan het verder aanscherpen van de focuspunten voor de opgaven: Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden. De huidige focuspunten voor 2025 zijn besproken en voor 2026 en 2027 aangescherpt waar nodig.

In de bijlage van dit document staat ook een ‘was-wordt’-tabel waarin de bestuurlijke prioriteiten van het Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee” zijn vertaald naar de drie opgaven en de thema’s.

■Samenvatting en belangrijkste aandachtspunten

De gebiedsanalyse 2026-2027 voor de gemeente Bergen schetst een positief totaalbeeld van de sociale basis.

Over het geheel genomen gaat het goed in Bergen. Mensen kijken naar elkaar om en hebben een netwerk waar ze op terug kunnen vallen. De maatschappelijke partners weten elkaar steeds beter te vinden in de samenwerking en sluiten daarbij vaker aan bij de netwerken en initiatieven van inwoners zelf. Uit de gebiedsanalyse, die is gebaseerd op cijfers en gesprekken met maatschappelijke partners, blijkt dat er veel sociale samenhang is en een sterke sociale basis. Tegelijkertijd zijn er ook punten die aandacht vragen en waar verbetering mogelijk is. Hier hebben we focuspunten voor opgesteld met als doel dat alle inwoners kunnen meedoen.

Deze focuspunten zijn uitgewerkt in concrete resultaten en vormen het uitgangspunt voor het verstevigen van de sociale basis. Daarmee zijn de focuspunten richtinggevend voor alle laagdrempelige activiteiten en ondersteuning waar de gemeente Bergen op inzet.

Wat opvalt:

Belangrijke overwegingen die een rol spelen bij initiatieven gericht op het verstevigen van de sociale basis zijn:

• •

  De uitgestrektheid van de gemeente en de variatie tussen de kernen vragen om een gedifferentieerde aanpak.

• •

  De inzet van initiatieven, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis is altijd gericht op:

  • 1.

    Het stimuleren van de verbondenheid en betrokkenheid van inwoners onderling.

  • 2.

    Het stimuleren of ondersteunen van samenredzaamheid, daar waar netwerken en/of het omzien naar elkaar niet vanzelf tot stand komt.

  • 3.

    Het stimuleren en ondersteunen van de zelfredzaamheid van inwoners, gericht op het versterken van competenties om een persoonlijk netwerk op te bouwen en te onderhouden.

Kenmerken van initiatieven, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis zijn: preventief, collectief, laagdrempelig en open voor alle inwoners.

Ondanks dit positieve beeld vraagt het duurzaam verstevigen van de sociale basis om gerichte inzet, zodat alle inwoners kunnen participeren.

Iedere opgave is vertaald in een aantal thema’s, in totaal 12. Deze thema’s zijn -zoals beschreven in deel I- een vertaling van zowel landelijk- regionale ontwikkelingen als de bestuurlijke prioriteiten uit het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’. De thema’s zijn gericht op aspecten van de sociale basis die de gemeente Bergen wil verstevigen.

Per opgave zijn de verschillende thema’s uitgewerkt, met bijbehorende focuspunten en resultaten. Deze focuspunten geven richting aan de inzet van regionale en lokale activiteiten en middelen die de gemeente Bergen tot haar beschikking heeft. Binnen een thema wordt op verschillende manieren en vanuit verschillende financieringsbronnen gewerkt aan het behalen van de resultaten. Er kan bijvoorbeeld inzet gepleegd worden vanuit regionale programma’s en activiteiten zoals het Integraal Zorg Akkoord, maar ook op het versterken van lokale initiatieven vanuit de Subsidieregeling Sociale basis Bergen 2025 en op het versterken van integrale samenwerking tussen onze partners. Kortom de focuspunten zijn de grondslag voor alle inzet gericht op het verstevigen van de sociale basis waaronder de activiteiten en ondersteuning die via de subsidie ingezet wordt. Dat maakt dat niet alle activiteiten en ondersteuning die bijdragen aan de resultaten op de focuspunten en thema’s via subsidies worden gerealiseerd. In onderstaande tabellen vindt u per thema op welke wijze activiteiten of ondersteuning wordt verwacht. Daarmee wordt duidelijk welke activiteiten en ondersteuning in aanmerking komen voor subsidie.

Toelichting bij tabellen:

In de gebiedsanalyse (deel I van dit document) wordt de opgave per thema onderbouwt met cijfers en getallen. Daarvoor zijn voor:

• •

  Gezond en kansrijk opgroeien de kindermonitor 2024, de gezondheidsmonitor jeugd 2023 en de gezondheidsmonitor jongvolwassenen 2024 van de GGD gebruikt. De cijfers in deze monitors gebruiken we als nulmeting om de gevraagde resultaten aan te toetsen. Om beoogde maatschappelijke effecten te toetsen worden cijfers uit deze monitors gebruikt die in 2027 en 2028 gepubliceerd worden.

• •

  Gezond en vitaal ouder worden de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 van de GGD gebruikt. De nieuwe cijfers uit de GGD monitor van 2028 worden gebruikt om de effecten van onze inspanningen te kunnen meten.

Activiteiten en ondersteuning die voor subsidie in aanmerking komen worden getoetst aan de mate waarin zij bijdragen aan het realiseren van het focuspunt. Subsidie ontvangers verantwoorden hun inspanningen op de bijdrage die zij leveren aan betreffend focuspunt door bijvoorbeeld in hun verantwoording aan te geven hoeveel inwoners zij heeft bereikt, het aantal tot stand gebrachte netwerken en/of het aantal georganiseerde bijeenkomsten.

■Gezond en kansrijk opgroeien

Het is onze ambitie dat alle kinderen in de gemeente Bergen gezond en kansrijk opgroeien in een stevige sociale basis die erop gericht is problemen of achterstanden in de ontwikkeling van jeugdigen te voorkomen. Ouders en jeugdigen zijn zelf verantwoordelijk voor het gezond opgroeien. In het kader van “er is een dorp nodig om een kind groot te brengen” kunnen zij in deze taak worden ondersteund door een stevige sociale basis. Dit omvat niet alleen het eigen sociaal netwerk, maar ook de bredere gemeenschap; het dorp, de buurt en/of kern en bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties zoals sport- cultuur en geloofsverenigingen, onderwijsinstellingen en ge- zondheidsorganisaties. Samen met de maatschappelijke partners ondersteunt de gemeente daar waar de zorg voor kinderen niet vanzelf gaat of waar netwerken te kort schieten.

Binnen Gezond en Kansrijk opgroeien zijn vijf thema’s vastgesteld. Wij richten ons binnen deze thema’s op preventie. De centrale doelstelling is dat ouders in staat zijn hun kinderen, met ondersteuning van hun netwerk, te laten opgroeien tot gezonde weerbare volwassenen. Dat doen we door opvoed- en opgroeiproblemen in een vroeg- tijdig stadium te signaleren, te voorkomen of te verkleinen.

Deze aanpak heeft als effect: minder kinderen en gezinnen in de jeugdhulp met als gevolg lagere kosten voor jeugdhulp. Om te zien of de aanpak werkt stellen we als doel:

• •

  Het realiseren van een afname van het aantal jeugdige in de jeugdhulp in 2027; 1 op 10 kinderen binnen de gemeente Bergen maakt gebruik van jeugdhulp i.p.v. 1 op 9.

• •

  Een afname van de gemiddelde kosten per jeugdige in jeugdzorg in 2027 door de inzet op preventie.

■Bestaanszekerheid

De opgave Bestaanszekerheid richt zich op het versterken van de financiële zelfredzaamheid van inwoners, met een speciale focus op huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum (WSM). Het doel is om verborgen armoede te bestrijden én ervoor te zorgen dat meer mensen die hier recht op hebben, gebruikmaken van bestaande regelingen en activiteiten. Binnen deze opgave onderscheiden we twee thema's: zelfstandigheid en participatie, waarbij de focus ligt op het voorbereiden van jongeren op een financieel gezonde volwassenheid en hun actieve deelname aan de samenleving, en Financiële zekerheid, gericht op het vergroten van het bereik van regelingen en het verbeteren van de financiële toegankelijkheid van diverse activiteiten voor lage-inkomenshuishoudens. De effecten van onze inzet op dit thema zullen worden gemonitord aan de hand van de armoedemonitor en inkomenseffectrapportage, waarbij de cijfers uit 2023 dienen als nulmeting.

■Gezond en vitaal ouder worden

Het is onze ambitie dat alle inwoners van de gemeente Bergen gezond en vitaal ouder worden met een stevige sociale basis die erop gericht is zo lang mogelijk zelfstan- dig, veilig, vanuit eigen kracht en regie en met kwaliteit van leven deel te blijven nemen aan de gemeenschap. Dat men de mogelijkheid heeft elkaar te ontmoeten, men zich verbonden kan voelen en actief mee kan blijven doen. Deze sociale basis omvat niet alleen het eigen sociaal netwerk, maar ook de bredere gemeenschap; de straat, buurt of dorp en de maatschappelijke organisaties zoals sport- cultuur en geloofsverenigingen, welzijns- en gezondheidsorganisaties. Waar nodig zorgt de gemeente dat kwalitatief goede en passende ondersteuning beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar is. Binnen Gezond en vitaal ouder worden zijn vijf thema’s vastgesteld. Wij richten ons binnen deze thema’s op preventie; het voorkomen of verkleinen van problemen zodat volwassenen en ouderen langer gezond en zelfstandig blijven en daardoor de druk op de zorg vermindert.

De centrale doelstellingen binnen de opgave Gezond en vitaal ouder worden zijn:

• •

  Het uitstellen van formele zorg; de gemiddelde leeftijd waarop WMO zorg nodig is stijgt.

• •

  De gemiddelde zorgkosten per huishouden dalen.