Gebiedsanalyse & focus 2026-2027 verstevigen sociale basis Castricum

In het Integraal beleidskader Sociaal Domein: ‘Iedereen doet mee’ is de strategische koers op hoofdlijnen vastgelegd. Met deze koers werken we aan de doelstellingen op de sociale opgaven; we ondersteunen inwoners in het behouden van de eigen regie en houden problemen zo klein mogelijk. Dit bevordert zelfredzaamheid, voorkomt persoonlijk leed, gaat escalatie tegen en drukt zorgkosten. We werken aan dit perspectief langs de volgende principes:

• 1.

  We werken vanuit de inwoner en zijn/haar leefwereld

• 2.

  We bewegen ons meer richting preventie

• 3.

  We maken duidelijke keuzes

• 4.

  We organiseren ons eenvoudig

De gemeente speelt een centrale rol in de uitvoering van verschillende wettelijke taken waaronder de Jeugdwet, Participatiewet, WMO 2015 en verschillende onderwijswetten. Ook is de gemeente vanuit deze wettelijke taken verantwoordelijk voor preventie en het coördineren van samenwerking met andere domeinen, zoals onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid en werk. Voortkomend uit onze wettelijke taken zien wij twee basistaken:

• 1.

  Verstevigen van de sociale basis

• 2.

  Bieden van passende ondersteuning

Bovenstaande is verwoord in een missie die door zowel Castricum, Heiloo Uitgeest en Bergen als één gezamenlijke kernboodschap wordt uitgedragen.

Naast het lokale perspectief is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van verschillende landelijke en regionale programma’s zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Sportakkoord II sport versterkt Castricum, de Hervormingsagenda Jeugd en de Regionale Uitvoeringsagenda Onderwijs. Ook binnen deze programma’s vormen stijgende zorgkosten, beperkte financiële middelen en toenemende personeelstekorten de grootste uitdaging. Daarom is de centrale doestelling van -zowel het lokaal, regionaal als landelijk beleid- om de zorg en ondersteuning kwalitatief goed, betaalbaar en toegankelijk te houden voor onze inwoners. De inzet op preventie, waaronder het verstevigen van de sociale basis, is daarbij een belangrijk speerpunt.

De gemeente Castricum richt zich met haar beleid op de inwoners die de meeste ondersteuning nodig hebben in het terugkrijgen of behouden van de eigen regie, het deelnemen in de maatschappij en/of een groot risico hebben op gezondheidsachterstanden. Dit zodat iedereen kan (blijven) meedoen in de samenleving. Met dit beleid geeft de gemeente prioriteit aan initiatieven die bijdragen aan de betaalbaarheid van zorg en ondersteuning. De gebiedsanalyse richt zich op deze inwoners.

We brengen de landelijke en regionale ontwikkelingen samen met onze lokale bestuurlijke prioriteiten en lokale data, aangevuld met de ervaringen uit de praktijk. Dit is vertaald in drie opgaven. Deze opgaven zijn uitgewerkt in een aantal themas in 2026-2027. Deze thema’s geven concrete handvatten voor de inzet op onze basistaak; het verstevigen van de sociale basis. Elke twee jaar wordt de gebiedsanalyse herijkt, waarmee we ook steeds de focus in de dorpen van Castricum scherp houden. Het is, kortom, een document in ontwikkeling.

In de afgelopen jaren (2023-2025) hebben we voor het verstevigen van de sociale basis drie opgaven geformuleerd. Binnen deze opgaven hebben wij in eerdere gebiedsplannen accenten geformuleerd.

1.Gezond en kansrijk opgroeien

• •

  Kansrijke Start; doelgroep: -9 maanden tot 2 jaar en hun ouders;

• •

  Sociaal emotioneel welbevinden van kinderen (4-12 jaar);

• •

  Psychisch en lichamelijk welbevinden van jongeren (12-23 jaar).

2.Bestaanszekerheid

• •

  Signaleren van (verborgen) armoede, doelgroep: inwoners met inkomensproblematiek, speciale aandacht voor laaggeletterdheid;

• •

  Stimuleren van regie en zelfredzaamheid, doelgroep: jongvolwassenen en nieuwkomers.

3.Gezond en vitaal ouder worden

• •

  Mobiliteit, doelgroep: ouderen en inwoners met chronische ziekte of beperking;

• •

  De gevolgen van vergrijzing, doelgroep: ouderen, mantelzorgers en vrijwilligers;

• •

  Inclusie, doelgroep: alle inwoners en speciale aandacht voor mensen met een beperking, chronisch zieken.

Deze gebiedsanalyse, gericht op de jaren 2026-2027, sluit aan op de verschillende uitvoeringstaken van de gemeente op gebied van preventie. De drie opgaven zijn opgedeeld in thema’s. Deze thema’s zijn een vertaling van zowel landelijke en regionale ontwikkelingen als de bestuurlijke prioriteiten uit het Integraal beleidskader ‘Iedereen doet mee’. De eerder geformuleerde accenten worden in de indeling voor 2026-2027 onder thema’s opgenomen. Op basis van een analyse van cijfers, aangevuld met de kennis en ervaring -van partners, belangbehartigers en vertegenwoordigers van inwonersgroepen- worden binnen deze thema’s concrete focuspunten geformuleerd waaraan doelen en resultaten gekoppeld worden.

Voor de gemeente Castricum zijn de volgende opgaven en thema’s vastgesteld (rechts weergegeven in cirkels):

Hierna delen we de cijfermatige trends en ontwikkelingen die voor de gebiedsanalyse & focus 2026-2027 van toepassing zijn. We delen een analyse van -waar mogelijk- nieuwe cijfers en verkennen tijdens de gebiedstafels de lokale ontwikkelingen en ervaringen van onze partners in de gemeente. De cijfers vormen samen met de ontwikkelingen en ervaringen in Castricum de basis voor de focuspunten voor de periode 2026-2027. De hoofdconclusie voor de gebiedsanalyse 2025 was dat het heel goed gaat in Castricum. Op basis van de cijfers en prognoses in deze analyse is de conclusie is voor 2026-2027 onveranderd. We delen de meest opvallende conclusies met betrekking tot de actuele cijfers. In de bijlage vindt u meer achtergrondinformatie.

De gemeente Castricum heeft afgerond een oppervlakte van 6.040 hectare. De gemiddelde dichtheid van adressen is 1.349 per km2. Het feit dat de gemeente Castricum zich uitstrekt over vijf dorpen met ieder hun eigen identiteit heeft consequenties voor de spreiding en bereikbaarheid van de activiteiten van de sociale basis en van maatschappelijke voorzieningen. Voor de beschrijving van de opgave van de gemeente Castricum maken we gebruik van de volgende indeling: Akersloot, Castricum & Bakkum, De Woude en Limmen.

De prognose van de leeftijdsopbouw in Castricum vanaf 2025 tot 2035 wordt in de afbeelding hieronder weergegeven. De verwachting is dat de totale omvang 65+’ers in Castricum toeneemt met 1.640 personen (van 9.880 in 2025 tot 11.520 personen in 2035 bron: CBS):

Aan de basis van de eerdere gebiedsplannen (2023-2025) stond de kwetsbaarheidsscore. Dit is een score die kwetsbare inwoners identificeert door kenmerken als werk, opleiding, inkomen, eenzaamheid en gezondheid te combineren. Deze scores hebben in de basis geholpen om verschillen zichtbaar te maken op de schaal van kernen en wijken in gemeente Castricum. Inmiddels beschikken wij over meer eigen bronnen met lokale cijfers. Vanuit deze bronnen kan een verdieping worden gemaakt op de basis die vanuit de kwetsbaarheidsmonitor is gelegd in de voorgaande gebiedsplannen. Afgelopen jaren hebben we gezien dat bij deze schaal en demografische opbouw er geen dusdanig grote verschillen (in die korte tijd) zijn dat het invloed heeft op de opgaven. Daarom is de kwetsbaarheidsscore niet meegenomen in de gebiedsanalyse 2026-2027.

Lokale ontwikkelingen

Voor 2026 worden voor gemeenten, en dus ook voor de gemeente Castricum, teruglopende rijksinkomsten voorzien. Dit maakt dat ook voor de gemeente Castricum voor 2026 ombuigingen noodzakelijk zijn. De gebiedstafel voor 2026- 2027 en daarna de gebiedsanalyse & focus 2026-2027 helpen om bij teruglopende beschikbare middelen voor 2026 op basis van de focuspunten keuzes te kunnen maken binnen het aanbod van de sociale basis. Daarmee werken we samen met de partners ook in tijden van schaarsere middelen aan de doelen van het integraal beleidskader sociaal domein: “Iedereen doet mee”. Het vraagt om samenwerking binnen de sociale basis. Bijvoorbeeld in multifunctionele gebouwen of met activiteiten en ondersteuning. Hierbij moet de gebiedsanalyse & focus verstevigen sociale basis 2026-2027 inzicht geven waar kansen liggen of waar de opgave hierom vraagt.

■Gezond en KansrijK opgroeien

In 2024 zijn nieuwe cijfers gepubliceerd voor de gezondheidsmonitor jongvolwassen (16-23 jaar) en de kindermonitor (0-11 jaar). Voor jeugd (2e/4e klas VO) zijn nog geen nieuwe cijfers gepubliceerd en baseren we ons op de gezondheidsmonitor Jeugd 2023. Hieronder volgen de thema’s met bijbehorende belangrijkste cijfers van Gezond en Kansrijk opgroeien. Op onderdelen is er wederzijdse beïnvloeding of samenhang tussen de thema’s.

kansrijke start

Kansrijke start gaat over vroege ontwikkeling van een kind, oftewel de periode van de zwangerschap tot het tweede levensjaar. Door gezinnen en kinderen in de vroege levensfase beter te ondersteunen, kunnen gezondheidsproblemen, achterstanden in ontwikkeling, en andere zorgbehoeften vroegtijdig worden opgespoord en aangepakt. Dit voorkomt gezondheidsproblemen, maatschappelijke uitval en oplopende zorgkosten op lange termijn.

cijfers

Onderstaand de data voor het thema met onder andere de belangrijke risicofactoren die een kansrijke start van kinderen kunnen belemmeren:

* Landelijk cijfer van NJI. Dit betreft niet direct ernstige hechtingsproblematiek, maar het kind of de jongere ervaart (iets) meer onzekerheid ten opzichte van zichzelf en de ouders dan veilig gehechte kinderen.

onderwijs en ontwikkeling

De gemeente is verantwoordelijk voor uitvoering van verschillende wettelijke taken rondom het onderwijs. Daaruit volgt dat de gemeente onder andere een rol speelt bij passend onderwijs, onderwijskansenbeleid, volwasseneneducatie en vroeg- en voorschoolse educatie (VVE) is bedoeld voor jeugdigen tussen 2,5 en 4 jaar met een risico op een onderwijsachterstand. VE is gericht op het bevorderen van onderwijskansen.

cijfers

Omdat jeugdigen veelal buiten de eigen woonplaats naar school gaan, zijn de onderstaande regionale cijfers relevant.

Voortijdig schoolverlaters

Voortijdig schoolverlaters zijn jeugdigen tussen 12-23 jaar die gestopt zijn met school zonder het behalen van een startkwalificatie.

Voorschoolse educatie (VE):

Op peildatum 1 januari 2024 hadden 38 kinderen in Castricum een VE indicatie. Hiervan zaten 31 kinderen daadwerkelijk op een VE-locatie. Het bereik van het aantal kinderen met een VE indicatie is 81,5% (31 van 38). Dit is gelijk aan het gemiddeld landelijk bereik van de VE dat ligt tussen 80-90%.

In totaal zijn er in Castricum 4.937 leerlingen (tussen de 5-18 jaar). Er zijn 6 leerplichtigen niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling. Bij 196 leerlingen is sprake van verzuim. Dat kan worden opgesplitst in luxe (3%), wettelijk (38%) en overig verzuim (59%).

Luxe verzuim is bijvoorbeeld dagen voorafgaand aan vakanties, wettelijk verzuim is zonder geldige reden en overig verzuim: bijvoorbeeld als gevolg van achterliggende problematiek.

veilige leefomgeving

Naast dat het belangrijk is dat jeugdigen een veilige thuissituatie en positief opvoedklimaat genieten, is het ook nodig dat de openbare ruimte fysiek en digitaal online veilig is voor jeugdigen door afwezigheid van overlast, pesten, (cyber)criminaliteit en geweld.

cijfers

Onderstaand de data voor het thema gesplitst in de thuis- en leefomgeving.

Thuis

9,8% van de jongvolwassenen heeft te maken (gehad) met lichamelijke en/of geestelijke mishandeling in thuissituatie. 1,5% heeft nu te maken met geestelijke en/of lichamelijke mishandeling (16-25 jaar).

Leefomgeving

Onder de 2e en 4e klassers wordt er niet alleen op school gepest maar ook online. 4,4% geeft aan dat zij regelmatig online worden gepest, dat is hoger dan het landelijk gemiddelde (3,6%).

gezondheid en leefstijl

Het thema gezondheid en leefstijl voor jeugdigen verwijst naar de fysieke, mentale en sociale factoren die invloed hebben op het welzijn van jongeren. Het gaat om gezonde voeding, voldoende beweging en het voorkomen van risicogedrag (zoals roken, alcohol, gokken of problematisch gamen).

cijfers

Bewegen

mentale gezondheid

Mentale gezondheid van jongeren verwijst naar hun emotionele, psychologische en sociale welzijn.

Het beïnvloedt hoe ze omgaan met stress, relaties en dagelijkse uitdagingen.

cijfers

Mentale gezondheid op leeftijd uitgesplitst:

■Bestaanszekerheid

zelfredzaamheid en participatie

Zelfstandigheid en participatie omvat het uitgroeien van jongeren tot zelfstandige volwassenen, die meedoen in de samenleving. Dit is een fase waarin ze de overgang maken van jeugd naar volwassenheid en waar jongeren de verantwoordelijkheid krijgen rondom keuzes over financiën, werk/onderwijs en wonen.

cijfers

Het gaat hier bij deze cijfers over jongvolwassenen (16-25 jaar).

financiële zekerheid

Financiële zekerheid biedt volwassenen de gelegenheid om deel te nemen aan activiteiten, anderen te ontmoeten en een sociaal netwerk te kunnen opbouwen. Zonder financiële zekerheid kan men zich niet inzetten voor een ander en actief deelnemen aan de maatschappij. Minimahuishoudens

hebben een inkomen tot 120% van het Wettelijk sociaal minimum.

cijfers

Uit onderzoek blijkt dat:

• •

  Geldzorgen, schulden en armoede een negatieve invloed hebben op zowel fysieke als mentale gezondheid.

• •

  Het risico op chronische ziekten en psychische aandoeningen - en daarmee de zorgvraag en kosten- toeneemt wanneer het inkomen lager is.

• •

  Alleenstaande ouderen met een chronische ziekte en een laag inkomen en echtparen met kinderen de meeste moeite hebben met rondkomen.

Minima

Dashboard Zaffier 2023

Onzichtbare armoede:

569 huishoudens zijn in beeld, nog eens 242 huishoudens maken geen gebruik van gemeentelijke ondersteuning maar vallen wel binnen de groep met een inkomen tot 120% Wsm. Het gaat hierbij voornamelijk om mensen die werken met een laag inkomen en ouderen met alleen AOW.

■Gezond en vitaal ouder worden

Voor volwassenen is sinds 2022 nog geen nieuwe gezondheidsmonitor gepubliceerd. Hieronder volgen de thema’s voor Vitaal en gezond ouder worden inclusief toelichting en bijbehorende cijfers.

ontwikkeling en ontplooiing

De maatschappij, communicatiemiddelen en zorg veranderen. Digitalisering, technische ontwikkelingen en E-health oplossingen maken scholing en ontwikkeling noodzakelijk voor degenen die een achterstand hebben of dreigen te krijgen op het gebied van taalvaardigheden en digitale kennis.

cijfers

Laaggeletterdheid

• •

  Laaggeletterden hebben moeite om informatie over ziekte en gezondheid te vinden, tebegrijpen en toe te passen. Ze hebben daardoor meer kans op gezondheidsproblemen.

• •

  Zij zijn o.a. minder zelfredzaam, minder sociaal actief en vaker ziek.

• •

  De toenemende digitale communicatie, ook binnen de zorg, vraagt voor een grote groep ouderen en laaggeletterden de nodige aandacht.

Laaggeletterdheid in Castricum naar achtergrond:

wonen en veilige leefomgeving

Volwassenen willen en moeten zo lang mogelijk zelfstandig en veilig thuis blijven wonen. Voorwaarde is dat de woonruimte geschikt is – of kan worden gemaakt- of dat doorstroom mogelijk is. Zij moeten zich zelfstandig veilig kunnen verplaatsen binnen hun omgeving. Zowel de fysieke veiligheid in de

openbare ruimte is hierbij belangrijk - zoals voldoende verlichting en toegankelijkheid voor rollator en rolstoel - als ook een omgeving zonder geweld, misbruik, verwaarlozing en criminaliteit.

cijfers

Ouderen en wonen

• •

  Castricum telt ongeveer 16.000 huishoudens, waarvan de meeste (34%) bestaan uit één persoon. Landelijk is dit 19%. Door de vergrijzing zal het aantal eenpersoonshuishoudens dat bestaat uit alleenwonende ouderen verder toenemen in Castricum.

• •

  Naast geschikte woningen en/of woningaanpassingen is ook de inrichting van de openbare ruimte belangrijk in het ondersteunen van het langer zelfstandig thuis blijven wonen.

• •

  Door de vergrijzing is er een groeiend aantal inwoners dat minder mobiel wordt.

• •

  Doordat meer ouderen langer zelfstandig thuis wonen en er een verschuiving plaatsvindt van intra- naar extramurale zorg wonen er meer kwetsbare inwoners in de wijken.

• •

  Cijfers rondom leefbaarheid (sociale cohesie en leefbaarheid) zijn in Castricum beter dan landelijk

Voelt zich wel eens onveilig in de eigen buurt

Exclusief De Woude in verband met het ontbreken van cijfers.

gezondheid en leefstijl

Om gezond en vitaal ouder te worden moeten volwassenen een leven lang actief kunnen blijven en hebben zij voldoende mogelijkheid te bewegen op een wijze die voor hen passend is. Gezond leven en gezonde voeding zijn belangrijk en iedereen heeft de mogelijkheid dit voor zichzelf te regelen.

cijfers

Gezondheid en bewegen

Ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed

Voldoet aan de beweegrichtlijn

Matig tot ernstigovergewicht

Is een overmatige alcoholdrinker

Valrisico

Van de inwoners van 65 jaar of ouder heeft een verhoogd valrisico (veiligheid.nl). Alcoholgebruik, cognitieve stoornissen en visuele en auditieve beperkingen vergroten het risico op vallen. Na een valincident neemt het risico op langdurige gezondheidsproblemen sterk toe (prognose zorgkosten 2025 n.a.v. valincidenten € 4,9 mln).

Alcoholgebruik volwassenen en ouderen

Het alcoholgebruik onder volwassenen is hoog en minder inwoners voldoen aan de alcohol- richtlijn dan in Nederland en Noord-Holland Noord gemiddeld.

Voldoet aan de alcoholrichtlijn

Drinkt alcohol

Is een zware drinker

mentale gezondheid

Mentale gezondheid heeft een directe invloed op fysieke gezondheid. Een zinvolle invulling van tijd (dagbesteding) en je verbonden voelen met anderen, bevordert de mentale gezondheid.

cijfers

• •

  De mentale gezondheid van de inwoners van Castricum is goed, al ervaart ruim 16% van de volwassenen (zeer) veel stress. De meeste inwoners zijn echter weerbaar en in staat om te gaan met stressvolle gebeurtenissen.

• •

  In Castricum geeft 29,3% van de volwassenen aan zich eenzaam te voelen. Het percentage volwassenen dat zich matig tot ernstig eenzaam voelt is gestegen.

• •

  De mentale gezondheid van jongvolwassenen vraagt blijvend aandacht. Deze is verslechterd in de periode van 2017-2024. Cijfers hiervan zijn opgenomen bij de opgave Gezond en Kansrijk opgroeien.

• •

  In 2022 woonden er 860 mensen met dementie in Castricum. Daarvan woont 75% (nog) thuis. Het aantal ouderen met dementie zal in Castricum verdubbelen de komende jaren. De prognose van het verwachte aantal mensen met dementie ligt in 2030 op 1.200 personen, dat is een toename van bijna 40% (bron: Alzheimer Nederland).

• •

  De mantelzorg voor een partner (of ouder) is zwaar, ondersteuning of hulp wordt vaak laat gezocht. 15,1% van de inwoners van Castricum van 18 jaar of ouder geeft op dit moment mantelzorg. Het aantal mantelzorgers zal door de vergrijzing en het beleid op langer thuis wonen toenemen de komende jaren.

• •

  Inwoners met de laagste inkomens (tot 120% ) hebben vaker last van stress en andere mentale problemen, ervaren meer eenzaamheid en ze komen vaker bij de huisarts .

zelf- en samenredzaamheid

Om zo lang mogelijk thuis te kunnen blijven wonen is, bij het ouder worden, in toenemende mate zorg en ondersteuning vanuit eigen netwerk noodzakelijk. De sociale infrastructuur (inclusief sport en cultuur) biedt iedereen de mogelijkheid een sociaal netwerk op te bouwen.

Er zijn voldoende activiteiten, zowel formeel als informeel georganiseerd, beschikbaar en bereikbaar voor alle volwassenen en ouderen. De inzet van mantelzorgers en vrijwilligers is hierbij belangrijk. Zij zijn gelijkwaardige samenwerkingspartners van de (lokale) overheid en welzijnsorganisaties en moeten worden ondersteund, geïnformeerd en gewaardeerd. Op een wijze die voor hen verlichting van druk én behoud van gezondheid - fysiek en mentaal - betekent.

cijfers

• •

  In Castricum is een uitgebreid en gevarieerd aanbod van activiteiten, zowel op het gebied van cultuur en muziek, als een groot aanbod van (sport)verenigingen.

• •

  Het percentage volwassenen dat zich matig of ernstig eenzaam voelt is tussen 2020 en 2022 gestegen. Eenzaamheid komt veel voor onder alle groepen van de bevolking. Het meest eenzaam (57,8%) zijn mensen die alleen wonen. Alleenwonenden voelen zich zowel emotioneel eenzaam (37,5%) als sociaal eenzaam (42,0%).

• •

  30% van de volwassenen doet vrijwilligerswerk, maar de wijze waarop men dit in wil vullen verandert van structureel naar projectmatig. Deze trend én de mate van inclusie bij de groep vrijwilligers is een aandachtspunt.

• •

  Het aantal mantelzorgers zal groeien de komende jaren, ook onder de ouderen (in 2022 geeft 17,6% van de 65+-ers mantelzorg).

Voor u ligt de Gebiedsanalyse verstevigen sociale basis van de gemeente Castricum voor de jaren 2026 en 2027. Deze analyse en focus voor 2026-2027 is het resultaat van een cijfermatige analyse over de staat van de sociale basis in de gemeente Castricum. Aangevuld met de kennis en ervaring van een groot aantal maatschappelijke-, sport- en zorgpartners en belangenbehartigers en vertegenwoordigers van inwoners.

Op 8 april kwam een groot en divers gezelschap aan samenwerkingspartners bij elkaar tijdens de gebiedstafel in Akersloot om met elkaar het gesprek te hebben over de ontwikkelingen, analyse en de focus voor de komende jaren. Als kersverse wethouder sociaal domein en wethouder subsidies zijn wij blij met de grote betrokkenheid van al deze partners. En met het feit dat er een breed gedeeld beeld is van de opgaven waar we met elkaar voor staan als het gaat om het versterken van het omzien naar elkaar en de zorg voor de meest kwetsbaren in de onze gemeente.

Het gaat met heel veel inwoners goed in onze mooie gemeente Castricum. Zij hebben hun leven op orde, weten de weg te vinden als er hulp nodig is, hebben een netwerk om op terug te vallen in moeilijke tijden en veel van onze inwoners zetten zich in voor een ander.

Toch zien we ook inwoners die door omstandigheden meer aandacht nodig hebben. In een vergrijzende en groeiende gemeente neemt de zorgvraag binnen deze groep vanzelfsprekend en geleidelijk toe. Steeds meer inwoners hebben de zorg voor een naaste. Deze mantelzorgers verdienen meer van onze aandacht en ondersteuning de komende jaren. Ook de psychische gezondheid van zowel jeugdigen als volwassenen blijft onze aandacht vragen. Onze inzet is er daarom blijvend op gericht om het sociale omgaan met en omzien naar elkaar te blijven versterken. Met de campagne “Samen goud voor elkaar” hebben we afgelopen jaar samen met de maatschappelijke partners inspirerende voorbeelden in de spotlight gezet van inwoners die zich inzetten voor een ander. Dat geeft energie en heeft de veerkracht van onze inwoners een gezicht gegeven. Op die veerkracht zijn we heel trots.

Met elkaar bouwen we verder aan het stevige fundament van onderlinge ondersteuning dat er al is, juist voor dat kleinere deel van onze inwoners in onze kernen die onze gezamenlijke aandacht nodig hebben.

Daar waar dat niet vanzelf gaat stimuleren we de activiteiten en ondersteuning. En we sluiten aan op wat er al is. De gezamenlijke focus voor 2026-2027 helpt daarbij.

In deze gebiedsanalyse hebben we de focus op basis van de doelen uit het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’ en de analyse voor 2026-2027 concreter uitgewerkt in resultaten. Met de nieuwe subsidieregeling worden initiatieven, activiteiten en voorzieningen in de sociale basis door deze resultaten gerichter verstevigd. Die richting is nodig, omdat net als andere gemeenten ook de gemeente Castricum de komende jaren minder geld te besteden heeft. Dat betekent dat we, samen met inwoners en maatschappelijke partners, scherpere keuzes moeten maken en creatief moeten zijn in onze zoektocht naar nieuwe vormen en partners om de sociale basis te verstevigen. Dit document helpt om deze keuzes op inhoud te maken langs de gezamenlijk aangebrachte focus. Daarbij is de inzet om juist voor die inwoners die dat het hardst nodig hebben het zo noodzakelijke vangnet te kunnen blijven bieden. Dat kan alleen als we blijven samenwerken en de rijke veerkracht die al in onze kernen aanwezig is benutten en ondersteunen.

Wethouders Judith Schram en Roel Beems

Gemeente Castricum

Van gebiedsanalyse naar concrete opgaven met focuspunten. Het document Gebiedsanalyse & focus 2026- 2027 verstevigen sociale basis bestaat uit twee delen. Voorliggend tweede deel bouwt voort op deel I waarin de belangrijkste opgaven, thema’s en ontwikkelingen met betrekking tot de sociale basis in de gemeente Castricum zijn geschetst. U leest in dit document (deel II) de focus voor 2026-2027. De gebiedsanalyse is gevoed met de input van de gebiedstafel met ruim 50 maatschappelijke partners op 8 april, waarbij hun expertise en ervaringen hebben bijgedragen aan het verder aanscherpen van de focuspunten voor de opgaven:

Gezond en kansrijk opgroeien, Financiële zekerheid en Gezond en vitaal ouder worden. De thema’s en huidige focuspunten voor 2025 zijn besproken en voor 2026 en 2027 aangescherpt waar nodig.

In de bijlage van dit document staat ook een ‘was-wordt’-tabel waarin de bestuurlijke prioriteiten van het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’ zijn vertaald naar de drie opgaven en de daaronder vallende thema’s.

■Samenvatting en belangrijkste aandachtspunten

De gebiedsanalyse 2026-2027 voor de gemeente Castricum schetst een positief totaalbeeld van de sociale basis.

Over het geheel genomen gaat het goed in Castricum. Mensen kijken naar elkaar om en hebben een netwerk waar ze op terug kunnen vallen. De maatschappelijke partners weten elkaar steeds beter te vinden

in de samenwerking en sluiten daarbij vaker aan bij de netwerken en initiatieven van inwoners zelf. Uit de gebiedsanalyse, die is gebaseerd op cijfers en gesprekken met maatschappelijke partners, blijkt dat er veel sociale samenhang is en een sterke sociale basis. Belangrijke rode draad vanuit de gebiedstafel is het verbeteren van de vindbaarheid van regelingen en voorzieningen voor zowel inwoners als maatschappelijke partners. Investeren in korte lijnen tussen partners en het stimuleren van de samenwerking tussen partners is daarbij een wens (elkaar kennen, vinden en vertrouwen). Er zijn ook punten die aandacht vragen en waar nog verbetering mogelijk is. Hier hebben we focuspunten voor opgesteld met als doel dat alle inwoners kunnen meedoen.

Deze focuspunten zijn uitgewerkt in concrete resultaten en vormen het uitgangspunt voor het verstevigen van de sociale basis. Daarmee zijn de focuspunten richtinggevend voor alle laagdrempelige activiteiten en ondersteuning waar de gemeente Castricum op inzet.

Wat opvalt:

Belangrijke overwegingen die een rol spelen bij initiatieven gericht op het verstevigen van de sociale basis zijn:

• •

  De variatie tussen de kernen vraagt om een gedifferentieerde aanpak.

• •

  Er is een sterke behoefte aan goede informatievoorziening en intensievere samenwerking tussen lokale organisaties in de gemeente.

• •

  De inzet van initiatieven, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis is altijd gericht op:

  • 1.

    Het stimuleren van de verbondenheid en betrokkenheid van inwoners onderling.

  • 2.

    Het stimuleren of ondersteunen van samenredzaamheid, daar waar netwerken en/of het omzien naar elkaar niet vanzelf tot stand komt.

  • 3.

    Het stimuleren en ondersteunen van de zelfredzaamheid van inwoners, gericht op het versterken van competenties om een persoonlijk netwerk op te bouwen en te onderhouden.

Kenmerken van initiatieven, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis zijn: preventief, collectief, laagdrempelig en open voor alle inwoners. Ondanks dit positieve beeld vraagt het duurzaam verstevigen van de sociale basis om gerichte inzet, zodat alle inwoners kunnen participeren.

Iedere opgave is vertaald in een aantal thema’s, in totaal 12. Deze thema’s zijn -zoals beschreven in deel I- een vertaling van zowel landelijk- regionale ontwikkelingen als de bestuurlijke prioriteiten uit het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’. De thema’s zijn gericht op aspecten van de sociale basis die de gemeente Castricum wil verstevigen.

Per opgave zijn de verschillende thema’s uitgewerkt, met bijbehorende focuspunten en resultaten. Deze focuspunten geven richting aan de inzet van regionale en lokale activiteiten en middelen die de gemeente Castricum tot haar beschikking heeft. Binnen een thema wordt op verschillende manieren en vanuit verschillende financieringsbronnen gewerkt aan het behalen van de resultaten. Er kan bijvoorbeeld inzet gepleegd worden vanuit regionale programma’s en activiteiten zoals het Integraal Zorg Akkoord, maar ook op het versterken van lokale initiatieven vanuit de Subsidieregeling Sociale basis Castricum 2025 en op het versterken van integrale samenwerking tussen onze partners. Kortom, de focuspunten zijn de grondslag voor alle inzet gericht op het verstevigen van de sociale basis waaronder de activiteiten en ondersteuning die via de subsidie ingezet wordt. Dat maakt dat niet alle activiteiten en ondersteuning die bijdragen aan de resultaten op de focuspunten via subsidies worden gerealiseerd. In onderstaande tabellen vindt u per thema op welke wijze activiteiten of ondersteuning wordt verwacht.

Toelichting bij tabellen

In de gebiedsanalyse (deel I van dit document) wordt de opgave per thema onderbouwd met cijfers en getallen. Daarvoor zijn voor:

• •

  Gezond en kansrijk opgroeien de kindermonitor 2024, de gezondheidsmonitor jeugd 2023 en de gezondheidsmonitor jongvolwassenen 2024 van de GGD gebruikt. De cijfers in deze monitors gebruiken we als nulmeting om de gevraagde resultaten aan te toetsen. Om beoogde maatschappelijke effecten te toetsen worden cijfers uit deze monitors gebruikt die in 2027 en 2028 gepubliceerd worden.

• •

  Gezond en vitaal ouder worden de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 van de GGD gebruikt. De nieuwe cijfers uit de GGD monitor van 2028 worden gebruikt om de effecten van onze inspanningen te kunnen meten.

Activiteiten en ondersteuning die voor subsidie in aanmerking komen worden getoetst aan de mate waarin zij bijdragen aan het realiseren van het focuspunt. Subsidie ontvangers verantwoorden hun inspanningen op de bijdrage die zij leveren aan betreffend focuspunt door bijvoorbeeld in hun verantwoording aan te geven hoeveel inwoners zij heeft bereikt, het aantal tot stand gebrachte netwerken en/of het aantal georganiseerde bijeenkomsten.

■Gezond en kansrijk opgroeien

Het is onze ambitie dat alle kinderen in de gemeente Castricum gezond en kansrijk opgroeien in een stevige sociale basis die erop gericht is problemen of achterstanden in de ontwikkeling van jeugdigen te voorkomen. Ouders en jeugdigen zijn zelf verantwoordelijk voor het gezond opgroeien. In het kader van “er is een dorp nodig om een kind groot te brengen” kunnen zij in deze taak worden ondersteund door een stevige sociale basis. Dit omvat niet alleen het eigen sociaal netwerk, maar ook de bredere gemeenschap; het dorp, de buurt en/of kern en bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties zoals sport- cultuur en geloofsverenigingen, onderwijsinstellingen en ge- zondheidsorganisaties. Samen met de maatschappelijke partners ondersteunt de gemeente daar waar de zorg voor kinderen niet vanzelf gaat of waar netwerken te kort schieten.

Binnen Gezond en Kansrijk opgroeien zijn vijf thema’s vastgesteld. Wij richten ons binnen deze thema’s op preventie; De centrale doelstelling is dat ouders in staat zijn hun kinderen, met ondersteuning van hun netwerk, te laten opgroeien tot gezonde weerbare volwassenen. Dat doen we door opvoed- en opgroeiproblemen in een vroeg- tijdig stadium te signaleren, te voorkomen of te verkleinen. Deze aanpak heeft als effect: minder kinderen en gezinnen in de jeugdhulp met als gevolg lagere kosten voor jeugdhulp. Om te zien of de aanpak werkt stellen we als doel:

• •

  Het realiseren van een afname van het aantal jeugdige in de jeugdhulp in 2027; 1 op 10 kinderen binnen de gemeente Castricum maakt gebruik van jeugdhulp i.p.v. 1 op 9.

• •

  Een afname van de gemiddelde kosten per jeugdige in jeugdzorg in 2027 door de inzet op preventie.

■Bestaanszekerheid

De opgave Bestaanszekerheid richt zich op het versterken van de financiële zelfredzaamheid van inwoners, met een speciale focus op huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum (Wsm). Het doel is om verborgen armoede te bestrijden én ervoor te zorgen dat meer mensen die hier recht op hebben, gebruik- maken van bestaande regelingen en activiteiten. Binnen deze opgave onderscheiden we twee thema's: zelfstandigheid en participatie, waarbij de focus ligt op het voorbe- reiden van jongeren op een financieel gezonde volwassenheid en hun actieve deelname aan de samenleving, en Financiële zekerheid zelf, gericht op het vergroten van het bereik van regelingen en het verbeteren van de financiële toegankelijkheid van diverse activiteiten voor lage-inkomenshuishoudens. De effecten van onze inzet op dit thema zullen worden gemonitord aan de hand van de armoedemonitor, waarbij de cijfers uit 2023 dienen als nulmeting.

■Gezond en vitaal ouder worden

Het is onze ambitie dat alle inwoners van de gemeente Castricum gezond en vitaal ouder worden met een stevige sociale basis die erop gericht is zo lang mogelijk zelf- standig, veilig, vanuit eigen kracht en regie en met kwaliteit van leven deel te blijven nemen aan de gemeenschap. Dat men de mogelijkheid heeft elkaar te ontmoeten, men zich verbonden kan voelen en actief mee kan blijven doen. Deze sociale basis omvat niet alleen het eigen sociaal netwerk, maar ook de bredere gemeenschap; de straat, buurt of dorp en de maatschappelijke organisaties zoals sport- cultuur en geloofsverenigingen, welzijns- en gezondheidsorganisaties. Binnen Gezond en vitaal ouder worden zijn vijf thema’s vastgesteld. Wij richten ons binnen deze thema’s op preventie; het voorkomen of verkleinen van problemen zodat volwassenen en ouderen langer gezond en zelfstandig blijven en daardoor de druk op de zorg vermindert.

De centrale doelstellingen binnen de opgave Gezond en vitaal ouder worden zijn:

• •

  Het uitstellen van formele zorg; de gemiddelde leeftijd waarop WMO zorg nodig is stijgt.

• •

  De gemiddelde zorgkosten per huishouden dalen.