Beleidsplan Openbare Verlichting 2025-2034

1.1. INLEIDING, HET WAAROM

Met dit beleidsplan openbare verlichting wil gemeente Berkelland vorm geven aan haar beheertaken op het gebied van openbare verlichting. Enerzijds door de kaders en ambities van organisatorische en maatschappelijke aard een plek te geven in de tactische en operationele aspecten van het beheer. Anderzijds door met het beheer actief bij te dragen aan de gewenste maatschappelijke waarde.

Eén van de kaders is het implementeren van de principes van assetmanagement. Bij alle keuzes en beslissingen is de optimale balans tussen kosten, prestaties en risico’s leidend. Dit beleidsplan moet structuur bieden en leiden tot passende budgetten en grip op de financiën. In 2030 wordt dit beleidsplan geëvalueerd.

1.2. HUIDIG AREAAL EN ORGANISATIE

Areaal

Het areaal aan lichtmasten en armaturen in de gemeente Berkelland veroudert in snel tempo. Eind 2024 was 45% van de lichtpunten van het type LED. Het overige areaal kenmerkt zich door een groot aandeel verouderde armaturen en (in mindere mate) masten. In sommige gevallen zijn de armaturen en lamptypen dermate oud dat ze bij een defect niet of erg moeilijk te vervangen zijn. Ook stijgt het aantal defecten en storingen de laatste jaren flink. We concluderen dat er voor de komende tien jaar een aanzienlijke vervangingsbehoefte is.

Energie

Een groot deel van de niet LED lampen zijn van het type PL en daarmee relatief energiezuinig. Het vervangen van de verouderde delen van de installatie zorgt zeker voor een energiebesparing, maar niet in extreme mate.

Beheerorganisatie

Het team Advies en Beheer Openbare Ruimte (TABOR) heeft in 2022 en de eerste helft van 2023 stappen gezet in de basisvoorwaarden van goed assetmanagement: data en informatie / bemensing en organisatie.

Ad 1: data en informatie

Alle verlichtingsobjecten zijn geïnventariseerd en alle data is opgenomen in een nieuw beheersysteem (LMS) dat is gekoppeld aan de gemeentelijke website voor het melden van storingen. Regelmatige inspecties en NEN keuringen zijn of worden uitgevoerd.

Ad 2: bemensing en organisatie

Gemeente heeft met NLI een professionele adviespartner aan zich gekoppeld. Er is een installatieverantwoordelijke aangewezen, processen rond storingen en schades zijn vereenvoudigd en de aansturing van de onderhoudsaannemer is georganiseerd.

Belangrijk: gemeente Berkelland wil zich vanuit haar regierol naar de toekomst blijven koppelen aan deskundige partners in de vorm van een adviseur en uitvoerende aannemer. Die partnerschappen zijn de duurzame basis voor de invulling van alle beheertaken, -doelen, -ambities en vraagstukken.

1.3. DOELEN EN AMBITIES IN DIT BELEIDSPLAN

Dit plan draagt bij aan de (maatschappelijke) waarde van de openbare ruimte door:

• •

  De fysieke installatie van openbare verlichting in stand te houden op basis van de meest optimale balans tussen kosten, prestaties en risico’s.

• •

  De verouderde delen van de installatie gedurende de planperiode te vervangen.

• •

  Te kiezen voor dimmen van lichtsterkte en het toepassen van LED lampen. Dat bespaart energie en levert een bijdrage aan de ambitie van de organisatie om in 2030 energieneutraal te opereren. Concreet levert uitvoering van de vervangingsopgave in dit plan een energiereductie in 2029 van minimaal 25% ten opzichte van 2023 (-/- 270.000 kWh, het huidige verbruik is 1.105.000 kWh).

• •

  Het duurzaam en zoveel mogelijk circulair inkopen van materialen voor openbare verlichting.

• •

  Lichtsterkte op niveau te brengen door lichtplannen en vervangingen uit te voeren volgens de richtlijnen in de NPR13201-1 en het Politie Keurmerk.

• •

  Zoveel mogelijk te standaardiseren. Per soort gebied één type verlichting toepassen (mast, armatuur, lichtkleur, lichtniveau). Dit om de herkenbaarheid van het gebied, uniformiteit en een bepaalde mate van standaardisatie te waarborgen. Uiteraard met de mogelijkheid af te wijken als de locatie daarom vraagt.

• •

  De installatieverantwoordelijkheid c.q. Bedrijfsvoering Elektrische Installaties (BEI) duurzaam te organiseren.

• •

  Waar mogelijk burgers te betrekken bij vervangen van verlichting en bij nieuwe aanleg (bijvoorbeeld bij de keuze van het armatuur en de locatie van verlichting).

• •

  Verlichting in de buitengebieden aan het einde van de technische levensduur te saneren, tenzij veiligheidsaspecten dat onwenselijk maken.

• •

  Het professioneel oppakken van de organisatorische kant van het beheer op basis van een sturende en regisserende eigen rol en het betrekken van een kundige adviserende partner, naast de (onderhouds-)aannemer.

• •

  Het actief bijdragen aan ‘data op orde’ door het vastleggen van alle beheergegevens ten aanzien van openbare verlichting in een toegankelijk beheersysteem, het borgen van de duurzame beschikbaarheid van de gegevens en het optimaal ontsluiten via interne GIS systemen.

Een groot aantal van deze doelstellingen heeft een relatie met elkaar waardoor ze elkaar versterken.

1.4. VERVANGINGSBEHOEFTE 2025-2034

De waarde van de gehele installatie voor de openbare verlichting is (peildatum 2023) afgerond € 12.621.000,-. Verdeeld naar armaturen en masten is dat (afgerond) € 5,8 miljoen respectievelijk € 6,8 miljoen euro.

De verouderende installatie maakt een relatief intensief vervangingsprogramma noodzakelijk. In de tabel hieronder de investeringsbehoefte per kalenderjaar over de planperiode.

Alle bedragen en getallen in deze samenvatting zijn afgerond en exclusief BTW.

1.5. ONDERHOUDSBEHOEFTE

Uit analyse blijkt dat de huidige onderhoudsbudgetten toereikend zijn, maar het aandeel ‘energie’ niet. In de periode 2022-2023 zijn de leveringskosten verdubbeld. We constateren ook dat de ontwikkelingen van de energiekosten moeilijk te voorspellen zijn, maar dat het onwaarschijnlijk is dat ze zullen dalen.

Uitvoering van het vervangingsprogramma zorgt voor een flinke afname van energie- en ook de storingskosten. Die besparing kan over de gehele planperiode oplopen tot ongeveer € 64.000,-- per jaar.

Tegelijk zorgt beheerprofessionalisering, indexering en autonome uitbreiding van de installatie voor een geleidelijke toename van de onderhoudsbehoefte. Voor het jaar 2025 is de onderhoudsbehoefte circa € 435.000,-. Dat is een toename van ruim € 100.000,- ten opzichte van 2022, bijna geheel toe te schrijven naar energiekosten.

Naar verwachting loopt dat bedrag naar 2034 op tot ongeveer € 545.000,-.

2.1. WAAROM DIT PLAN?

De gemeente is verantwoordelijk voor een goede leefbare openbare ruimte. De openbare verlichting is daar een belangrijk onderdeel van. Naast de landelijke wet- en regelgeving, de veranderingen op de energiemarkt, de energie- én milieuaspecten, de verkeers- en sociale veiligheid, heeft de openbare verlichting raakvlakken met veel beleidsvelden. Het is dan ook noodzakelijk een duidelijke visie op de openbare verlichting te hebben.

Energiebesparing staat hoog in het vaandel bij elke gemeente en de verdere ontwikkeling van LED-verlichting is heel snel gegaan. Een beleidsplan openbare verlichting is essentieel om te zorgen voor een gestructureerde aanpak voor de komende jaren. Daarnaast is het beleidsplan een manier om doelstellingen vast te leggen.

Een aantal algemene doelen op het gebied van de openbare verlichting zijn overkoepelend c.q. landelijk vastgelegd. Bijvoorbeeld in het SER-energieakkoord van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Dit akkoord gaat uit van 20% energiebesparing in 2020 t.o.v. de peildatum 2013, oplopend tot 50% energiebesparing in 2030. In deze energiebesparing wordt zowel de openbare verlichting als de verkeersregelinstallaties (VRI) meegenomen. De gemeente Berkelland heeft 3 VRI’s, waarvan het beheer en onderhoud bij Rijkswaterstaat is ondergebracht. VRI’s worden buiten dit beleidsplan gehouden.

Ook duurzaam inkopen van innovatieve materialen kan leiden tot een verbeterd milieu. Aandacht besteden aan voornoemde aspecten kan uiteindelijk leiden tot een besparing op onderhouds- en energiekosten, blijkt uit ervaring in andere gemeenten. Vanaf het jaar 2010 heeft de gemeente Berkelland 3.300 LED-armaturen geplaatst.

2.2. MISSIE EN VISIE

Missie:

De gemeente Berkelland streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na. Op het gebied van duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in energiebesparende LED armaturen met dimmodules en het gebruik van duurzame materialen. Gemeente kijkt bij een vervangings- of plaatsingsvraag altijd of het überhaupt nodig is. Ook streeft de gemeente naar het terugdringen van lichthinder, ook in de buitengebieden.

Visie:

De openbare verlichting in Berkelland sluit aan op de behoefte van alle inwoners. Ons beheer nodigt uit tot eigenaarschap en tot veilig bewegen, recreëren en ontmoeten in de openbare ruimte. De ingrijpende wijzigingen in het klimaat en de druk op levensgemeenschappen van flora en fauna maken dat ook de thema’s klimaat, duurzaamheid én biodiversiteit niet langer slechts een optie zijn. Het is noodzakelijk om deze thema’s in het beheer en onderhoud van de installaties van de openbare verlichting bewuster in te passen. Met ons beheer dragen we bij aan de uitstraling van de openbare ruimte van de gemeente Berkelland en vergroten we de veiligheid, zowel voor het verkeer als op het sociale vlak. Ook versterken we de cultuurhistorische en ecologische waarden van het landschap. Naast deze maatschappelijk ambities zorgen wij ervoor dat de basis van ons beheer altijd op orde is.

Rechts: de ‘roos van IamPRO ’ met de basisvoorwaarden voor professioneel beheer / assetmanagement.

Het doel van openbare verlichting is het verhogen van de persoonlijke- en verkeersveiligheid. Dit is een historisch doel dat nu nog steeds actueel is. Mensen willen iets kunnen waarnemen als zij ergens lopen of rijden en daarvoor is verlichting, net als in huis of op kantoor, een doeltreffend middel.

Veel gemeenten in Nederland zijn bezig met energiebesparingen. Er wordt daarom steeds vaker gekeken naar het doel, nut en noodzaak van verlichten. Met name in buitengebieden wordt er steeds vaker toe over gegaan om verlichting te verminderen of zelfs te verwijderen.

3.1. WAT IS VERLICHTING?

Onderstaande afbeelding geeft het kabelnet weer. De verlichtingsinstallatie bestaat uit: het kabelnet (netbeheerder), de lichtmast (de paal zelf), het armatuur (waar de lamp in zit) en de lamp (lichtbron).

3.2. FUNCTIES OPENBARE VERLICHTING

In onderstaande figuur staan de diverse functies van de openbare verlichting weergegeven. Eigenlijk is dit te vergelijken met een thuissituatie: bij werkzaamheden is meer licht nodig met een witte kleur, bij ontspanning is het licht vaak gedimd en wordt een warmere kleur toegepast. Dit geldt ook voor de functies van de openbare verlichting.

3.3. REGELGEVING ROND OPENBARE VERLICHTING

De Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSvV) heeft in 2017 aanbevelingen voor de openbare verlichting opgesteld. Dit is de Nederlandse Praktijk Richtlijn voor Openbare Verlichting (NPR13201-1). Deze is tot stand gekomen op verzoek van de Taskforce Verlichting ondersteund door Agentschap NL.

De richtlijn is bedoeld voor beheerders c.q. eigenaren, zoals Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten, waterschappen en daarnaast voor overige beheerders van openbare terreinen en wegen. Tevens voor personen en organisaties die deze beheerders ondersteunen. Het maken van de keuze tot verlichten of niet verlichten en te besluiten tot een alternatieve maatregel is een beleidsafweging. De richtlijn geeft handreikingen voor het maken van een dergelijke beleidskeuze.

Daarnaast adviseert de NPR13201-1 over de toe te passen verlichtingsniveaus. Hierbij wordt aan de hand van verschillende parameters bepaald wat het type weg is en welke verlichtingsklasse hierbij hoort. Op deze manier worden grote/drukke wegen van een hoger lichtniveau voorzien dan bijvoorbeeld een woonwijk.

De NPR13201-1 maakt onderscheid in drie verschillende verlichtingsklassen:

• -

  P-klassen worden veelal binnen de bebouwde kom toegepast;

• -

  M-klassen worden toegepast op ontsluitingswegen, industrieterreinen en snelwegen;

• -

  C-klassen zijn gemaakt voor conflictzones als kruisingen, voetgangersoversteek plaatsen en dergelijke.

Binnen deze klassen wordt weer een onderscheid gemaakt in verschillende sub-verlichtingsniveaus.

3.4. OVERIGE VERLICHTING

Er zijn meer verlichtingsobjecten in de openbare ruimte dan met alleen het doel te ‘verlichten’. Denk hierbij aan:

• -

  Aanstraalverlichting om bijzondere locaties of panden uit te lichten (kerken in onder andere Ruurlo, Eibergen, Borculo, Neede);

• -

  Feestverlichting (centrumgebieden);

• -

  Reclameverlichting (enkele stadsplattegronden);

• -

  Bushokjes (doorgaans in beheer bij exploitant bushokjes);

• -

  ANWB-wegwijzers;

• -

  Achterpaden van woningbouwverenigingen (circa 166 masten).

3.5. LICHTHINDER

Met het gebruik van openbare verlichting kunnen neveneffecten optreden. Nederland is een van de meest dichtstbevolkte en meest verlichte landen van Europa. Bekende neveneffecten van overmatig verlichten zijn o.a.:

• -

  Licht- en energieverspilling: lampen branden overal terwijl er niemand op straat is;

• -

  Verblinding: licht komt te scherp op de ogen of in een woonkamer of slaapkamer;

• -

  Ontregeling van flora en fauna: door verlichting (met name in buitengebied) wordt het leven verstoord van bijvoorbeeld vleermuizen, die gaan zich aanpassen;

• -

  Verstoring nachtelijk landschap: de sterrenhemel is niet te zien, maanlicht speelt geen rol meer.

3.6. LOCATIES VAN LICHTPUNTEN

Doorgaans staan lichtmasten in de openbare ruimte. In diverse nieuwere woonwijken zijn de openbare ruimten dusdanig smal (en over de gehele breedte verhard) dat de masten op de aanliggende particuliere woonpercelen staan.

Voor het centrum van Borculo is een verordening van kracht die het mogelijk maakt armaturen aan gevels van panden te monteren.

4.1. DE OPENBARE VERLICHTINGSINSTALLATIE

Begin 2023 is de gehele installatie van de gemeente Berkelland geïnventariseerd. De leeftijd en kwaliteit van de masten en armaturen zijn (visueel) bepaald in een fysieke schouw. Op basis van de verkregen gegevens is de toestand en leeftijd van de gehele installatie bepaald. De data geven inzicht in de fysieke staat van de installatie en zijn bepalend voor de benodigde investeringen in de installatie voor nu en de toekomst.

Na deze inventarisatie is het bestand in het beheersysteem LMS (van het Nederlands Licht Instituut (NLI)) overgenomen. De gemeente, het NLI en de onderhoudsaannemer (Swarco) werken in dit systeem en muteren hierin de data.

4.2. ENERGIEVERBRUIK

Het energieverbruik (per jaar) van de installatie is berekend door het lampvermogen en het vermogen van het voorschakelapparaat bij elkaar op te tellen en te vermenigvuldigen met het aantal branduren per jaar (4.028). Het lampvermogen inclusief dat van het voorschakelapparaat verschilt per lamptype.

In de bovenstaande grafiek is in de blauwe staven het energieverbruik per jaar (in MWh) weergegeven voor elke lampsoort.

Daarnaast in de oranje staven het aantal lampen en in de grijze staven het verbruik per lamp per jaar in kWh.

Te zien is dat de SON, TL en SOX-lampen per stuk het meeste energie verbruiken. Het totale energieverbruik per jaar voor de gehele Berkellandse installatie bedraagt (afgerond) 1.105.000 kWh.

4.3. DE ORGANISATIE VAN HET BEHEER

De (product)beheerders van kapitaalgoederen professionaliseren en implementeren de principes van assetmanagement. Dat wil zeggen dat beheerders hun kapitaalgoederen onderhouden en vervangen op basis van een optimale balans tussen prestaties, kosten en risico’s.

Professioneel beheer kent twee pijlers:

• -

  Data en informatie

• -

  Bemensing en systeem

Data en informatie moeten beschikbaar, volledig en correct zijn. Zonder goede data is assetmanagement niet mogelijk.

Zonder adequate bemensing en systemen ook niet. De interne capaciteit is beperkt en daarom is een externe schil van adviseurs en uitvoerenden van groot belang.

(figuur: roos van IAMPRO, CROW)

4.4. FINANCIËLE AFHANDELING VAN SCHADES

Schades aan lichtmasten worden door de onderhoudsaannemer gerepareerd. Deze brengt de kosten hiervoor bij de gemeente Berkelland in rekening. De gemeente Berkelland heeft het NLI gemachtigd om de schades te claimen bij het Waarborgfonds of bij de dader/verzekeraar. Zij claimen de schade voor de gemeente en incasseren de gelden. Eens per maand betalen zij deze gelden uit aan de gemeente Berkelland minus haar kosten (claimkosten) en minus het eigen risico (per geval € 250,-). Eigen risico is alleen van toepassing als de schade niet kan worden verhaald op dader.

5.1. CONNECTIVITEIT

Nieuwe LED-armaturen kunnen worden uitgerust met connectoren om zo toekomstbestendig te zijn. Met een dergelijke connector kan een armatuur eenvoudig verbonden worden met het internet (Internet of Things (IOT)). Voordeel hiervan is dat armaturen zelf doorgeven wanneer zij defect zijn.

Maar met een connectie kan een armatuur ook data doorgeven die via de lichtmast verzameld wordt. Zo kunnen er sensoren geplaatst worden voor het meten van onder meer temperatuur en luchtkwaliteit. Deze data wordt dan via het internet verzonden naar de gemeente. Het platform waarop dit gedaan wordt verschilt per leverancier en is vaak te benaderen via internet. Om voorbereid te zijn op de toekomst is het toepassen van 1 of 2 connectoren te overwegen. Deze afweging dient bij het opstellen van elk verlichtingsplan gemaakt te worden.

5.2. 5G NETWERK

In 2024 is een landelijk 5G-netwerk uitgerold. Inmiddels bestaat er wetgeving waarin staat dat alle overheidsbedrijven moeten faciliteren in het uitrollen van het 5G-netwerk. Het is waarschijnlijk dat providers lichtmasten zullen willen gebruiken om daar 5G netwerken mee te realiseren. De kans is aanzienlijk dat er wordt gekozen voor lichtmasten omdat deze redelijk dicht bij elkaar staan en ook verspreid staan over een gebied. Een 5G-netwerk vereist een aantal fysieke ‘hotspots’ in de omgeving om de verbinding te garanderen voor de gebruikers. Dit betekent dat ze dus dichter bij elkaar moeten staan dan bijvoorbeeld het huidige netwerk van 4G.

Het zou ongeveer kunnen gaan om 15% van de lichtmasten waarmee 5G gerealiseerd kan worden. Voor de gemeente Berkelland betekent dit ongeveer 237 lichtmasten in de nabije toekomst. Een andere optie is dat een provider zelf ongeveer dit aantal antennemasten plaatst op grond van de gemeente. In den lande is er weerstand tegen 5G, de gemeente Berkelland gaat dit de komende tijd op de voet volgen.

5.3. LICHT OP MAAT

Het is mogelijk om verlichting te dimmen als er niemand in de omgeving is. Het is ook mogelijk om de verlichting juist volop te laten branden als er mensen in de omgeving zijn. Dit kan alleen als lichtmasten onderling verbonden zijn (via RF, 5G) en als er een detectiesysteem is aangebracht. In Nederland zijn diverse pilots uitgevoerd maar heeft nog niet overal het gewenste resultaat gebracht. De beste resultaten komen voor op vrij liggende fietspaden en autowegen waar weinig verkeer is. Denk hierbij aan routes door het buitengebied of richting sportvelden buiten de bebouwde kom.

5.4. BETERE VERLICHTING

Nederland vergrijst steeds meer. Nederlanders zijn op dit moment gemiddeld ouder, maar worden ook ouder. Deze inwoners hebben over het algemeen meer licht nodig met een betere spreiding dan nu in de richtlijn NPR13201-1 wordt gesteld. De vraag is alleen hoeveel licht er dan wel nodig is om deze groep te faciliteren. De adviezen en resultaten worden gevolgd en eventueel toegepast bij nieuwe projecten en vervangingen in de gemeente Berkelland.

5.5. BIJZONDERE VERLICHTING - AANLICHTEN – LICHTVISIE

Bijzondere verlichting

Het plaatsen van speciale masten, armaturen of combinaties daarvan kan onderdeel zijn van het verfraaien van bijzondere verblijfsgebieden.

Aanlichten van objecten

Ook het aanlichten van objecten wordt gedaan om een object of de omgeving te verfraaien. In de gemeente Berkelland worden een aantal kerken verlicht (kerk Neede, kerk Ruurlo, kerk Borculo). In het centrum van Eibergen staat een installatie die het mogelijk maakt met helderheid en lichtkleur te variëren.

Lichtvisie

Vaak ligt een lichtvisie ten grondslag aan bijzondere verlichting. Zo’n lichtvisie kan ook worden opgesteld om de sfeer te verhogen in een gebied. Bijvoorbeeld met als doel dat winkelend publiek langer blijft ‘hangen’ in het centrum van het dorp. Met een lichtvisie wordt een sfeer gecreëerd die vergelijkbaar is met de woonkamer thuis.

5.6. GEKLEURD LICHT (FAUNA EN FLORA)

Dat de kleur van kunstlicht invloed heeft op mens en dier is al langer bekend. In Nederland worden steekproefsgewijs armaturen geplaatst met rood, amber en groen licht. Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar de invloed van lichtkleur op mens en dier. De opkomst van LED-verlichting in haar verscheidende kleuren is hier mede aanleiding voor.

Er zijn onderzoeksresultaten die de gewenste effecten ondersteunen, maar ook die twijfels brengen. Het lijkt erop dat bepaalde lichtkleuren een oplossing zijn voor het ene dier, maar niet voor het andere. Proeven tonen wel aan dat de invloed van kunstlicht op fauna sterk verminderd kan worden door licht van een aangepast spectrum: minder blauw en ultraviolet licht, en meer amberkleurig licht zoals in vleermuisvriendelijke verlichting wordt toegepast. Gekleurd licht kan bijdragen aan maatregelen in de zin van de Wet natuurbescherming.

Groen licht wordt snel geassocieerd met ‘duurzaam’ maar dat is een misvatting. Wit licht gebruikt daarnaast minder energie en is dus duurzamer.

Onderzoek wijst uit dat wit licht de toekomst heeft. Wit licht biedt duidelijk allerlei voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld geel, groen of oranje licht. Om te beginnen wordt de ruimte als helder en natuurlijk ervaren. Verschillende praktijkonderzoeken hebben aangetoond dat men in overgrote meerderheid wit licht prettiger vindt. Het natuurlijk en helder ervaren van de ruimte geeft ook een algemeen gevoel van veiligheid. Het eerder herkennen van gezichten en andere details kan misdadigers afschrikken en resulteert in duidelijkere opnamebeelden (bijvoorbeeld bij gebruik van bewakingscamera’s). Kleuren zijn bij het witte licht beter waarneembaar met als voordeel dat zaken in de openbare ruimte scherper te zien zijn.

Naast beleidskeuzes vanuit de huidige beheersituatie, de beheerorganisatie en technische ontwikkelingen (hoofdstukken 3, 4 en 5) spelen meer aspecten die om keuzes en richting vragen. Dit hoofdstuk gaat daar na een samenvatting van het voorgaande op in.

6.1. BASISDOELSTELLINGEN EN AMBITIES

In de voorgaande hoofdstukken zijn de volgende doelen en keuzes benoemd:

• •

  De fysieke installatie van openbare verlichting in stand houden op basis van de meest optimale balans tussen kosten, prestaties en risico’s.

• •

  Kiezen voor dimmen van lichtsterkte en het toepassen van LED lampen. Dat bespaart energie en levert een bijdrage aan de ambitie van de organisatie om in 2030 energieneutraal te opereren.

• •

  Het professioneel oppakken van de organisatorische kant van het beheer op basis van een sturende en regisserende eigen rol en het betrekken van een kundige adviserende partner, naast de (onderhouds-)aannemer.

• •

  Het actief bijdragen aan ‘data op orde’ door het vastleggen van alle beheergegevens ten aanzien van openbare verlichting in een toegankelijk beheersysteem, het borgen van de duurzame beschikbaarheid van de gegevens en het optimaal ontsluiten via interne GIS systemen.

6.2. DUURZAAMHEID

Een gemeentelijke koers voor de komende jaren op het gebied van openbare verlichting kan niet zonder een sterke focus op duurzaamheid. Doel van de Rijksoverheid is ‘Nederland Circulair in 2050’. Dit betekent dat er in 2050 geen afval meer is, alle grondstoffen blijven in de keten. Om dit te realiseren is er een ingrijpende omslag nodig. Dit vraagt inzet van alle ketenpartijen. Ook het werkveld openbare verlichting is volop bezig met circulariteit.

Dit plan geeft invulling aan verschillende Sustainable Development Goals (SDG) ofwel duurzame ontwikkelingsdoelen. De gemeente Berkelland heeft nog geen concreet duurzaamheidsbeleid op het gebied van openbare verlichting, maar maakt wel deel uit van de SDG-regio Achterhoek. In de tabel de toepasselijke SDG’s en de beoogde bijdragen:

6.3. DUURZAAM INKOPEN

Het ligt voor de hand dat gemeente Berkelland bij de ambitie van de Rijksoverheid om (openbare verlichting) duurzaam in te kopen. De handvaten die worden geboden zijn:

• •

  Handleiding armaturen, LCA en MKI *);

• •

  Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van openbare verlichting;

• •

  SDG’s (volgens paragraaf 6.2)

• •

  CO2-prestatieladder eisen;

• •

  ISO14001;

• •

  MVO-prestatieladder eisen.

• *)

  LCA = LevensCyclusAnalyse / MKI = MilieuKosten Indicator

Het meest recente en uitdagende handvat is de ‘Handleiding Armaturen, LCA en MKI’. Met de handleiding kunnen gemeenten circulariteit bevorderen door LCA en MKI leidend te laten zijn bij inkoopkeuzes.

6.4. VERVANGEN SOX EN SON-LAMPEN

Het vervangen van SOX en SON lampen heeft prioriteit vanwege het relatief hoge energieverbruik en de teruglopende beschikbaarheid op de markt.

In 2021 zijn alle SOX armaturen en een deel van de SON armaturen al vervangen. Met name in centrumgebieden branden nog van deze lampen. Hier moet opgemerkt worden dat het hier gaat om schijnwerpers en designarmaturen. Deze bijzondere armaturen zijn relatief duur en de terugverdientijd bij vervanging is daarom relatief lang.

6.5. BEDRIJFSVOERING ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES (BEI)

De openbare verlichting is een elektrotechnische installatie en deze moet altijd veilig zijn voor burgers en voor werknemers (bijvoorbeeld voor de onderhoudscontractant).

In de afbeelding hiernaast wordt een schematische uitleg gegeven van de opbouw van een installatie. De grondkabel inclusief de zekeringkast in de lichtmast zijn eigendom van Liander en worden beheerd door Liander.

Na de zekeringkast is er de mast, het armatuur, snoer en overige objecten aan een lantaarnpaal. Met overige objecten bedoelen we eventuele aansluitingen voor feestverlichting, een snelheidsdisplay of stopcontacten. Dit deel is in eigendom en beheer van de gemeente Berkelland.

Iedere eigenaar van een installatie is verantwoordelijk voor de veiligheid hiervan. Vanuit de NEN3140 is bepaald dat een eigenaar ook een installatieverantwoordelijke (IV-er) heeft. De IV-er kan deze verantwoordelijkheid delegeren naar een externe partij met kennis van zaken. De IV-er bepaalt wie er mogen werken aan lichtmasten en houdt de installatie veilig door middel van periodieke keuringen en corrigerende maatregelen.

Binnen de formatie (inclusief de buitendienst) kan niemand het IV schap op zich nemen. Daarom is een medewerker van het Nederlands Licht Instituut ingehuurd als installatieverantwoordelijke.

6.6. INSTANDHOUDING VAN DE FYSIEKE INSTALLATIE

6.7. PLANNEN UITVOEREN CONFORM NPR13201-1

In de NPR13201-1 wordt beschreven welk lichtniveau vereist is in de omgeving c.q. situatie. Dit kan betekenen dat er bij vervanging of herinrichtingen méér verlichting geplaatst moet worden omdat deze richtlijn vroeger (30-50 jaar geleden) nog niet werd gehanteerd. Maar ook dat we moeten reageren zodra inwoners melding maken van (te) donkere plekken in de openbare ruimte. In de financiële onderbouwing van dit plan zijn deze aspecten verwerkt.

6.8. PARTICIPATIES BETREKKEN

Bij projecten waar herinrichting of grootschalige vervanging plaats vindt, treedt de gemeente Berkelland waar mogelijk in overleg met de burgers in dat gebied via nieuwsbrieven en plannen op de gemeentelijke website. Op die manier kunnen burgers hun mening geven over de plannen die er zijn en kan men uitleg krijgen waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt.

6.9. GEBIEDSGERICHTE KEUZES

Vanuit het oogpunt van beheer is uniformiteit in masten en armaturen belangrijk. Met uniformiteit beperken we de noodzaak tot grote voorraden en daarmee de kosten van beheer en onderhoud.

We versterken de uniformiteit door vast te stellen welke masten en armaturen met welke kenmerken in welke gebieden worden toegepast.

In de tabel hieronder is (op basis van NPR13201-1) weergegeven hoeveel licht er nodig is om kwalitatief ‘goed’ licht te realiseren dat bijdraagt aan een verkeersveilige en sociaal veilige leefomgeving.

7.1. STAND VAN ZAKEN

De gemeente Berkelland heeft ongeveer 3.300 lichtpunten vervangen door nieuwe LED-armaturen. Eind 2024 is ongeveer 45% van het areaal in Berkelland voorzien is van een LED lamp.

In hoofdstuk 4 van dit plan staat beschreven dat we te maken hebben met een grotendeels verouderde installatie. Dat zorgt voor een duidelijke vervangingsbehoefte voor de komende (10) jaren. Die behoefte wordt versterkt door het feit dat er relatief weinig aandacht is geweest voor vervanging in de afgelopen vijf jaar.

Naast de vervangingsbehoefte bestaat de onderhoudsbehoefte. Het is logisch dat een verouder(en)de installatie relatief veel storingen kent en meer energie verbruikt dan een nieuwe. Stijgende kosten voor onderhoud en energie zetten het onderhoudsbudget onder druk. Tegelijk zorgen vervangingsinvesteringen voor lagere onderhouds- en exploitatiekosten.

7.2. REGULIERE VERVANGINGSBEHOEFTE

7.3. REGULIERE ONDERHOUDSBEHOEFTE