Omgevingsvisie gemeente Rijswijk

Voorwoord

Voor u ligt de omgevingsvisie ‘Rijswijk; gezonde buitenplaats in de metropool’. De omgevingsvisie is onze visie op de toekomst van de leefomgeving van Rijswijk. Daarbij gaat het om de lange termijn (2050) en om de ‘fysieke leefomgeving’. Dit gaat over de ruimte om ons heen: ruimte voor bijvoorbeeld wonen, werken, infrastructuur en natuur, maar ook voor gezondheid en cultureel erfgoed.

Rijswijk heeft al heel veel om trots op te zijn, maar ook om onze bestaande kwaliteiten te behouden moeten we aan de slag. De wereld is namelijk continu in verandering: er komen allerlei trends en ontwikkelingen op ons af. Dit vraagt om een heldere visie op de toekomst waar we als Rijswijk naartoe willen. Omdat de ruimte beperkt is, moeten we scherpe keuzes maken: niet alles kan overal. Het gaat om keuzes over waar we ruimte zien voor ontwikkelingen, maar ook wat we waardevol vinden en willen beschermen.

Ik ben ontzettend blij met het grote enthousiasme waarmee de samenleving heeft meegedacht. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere (semi)overheden hebben meerdere malen intensief meegedacht, zoals over de verschillende ontwikkelrichtingen over de toekomst. Mede op basis daarvan kiezen we ervoor dat in 2050 de hele samenleving van Rijswijk een brede welvaart heeft. Dit gaat over het welzijn van mensen. Naast materiële welvaart zijn zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale samenhang, persoonlijke ontplooiing en veiligheid daarvoor minstens even belangrijk. We stellen alle ontwikkelingen tot 2050 in dienst van die brede welvaart. Dat betekent dat bijvoorbeeld economische groei of bereikbaarheid geen doelen op zich zijn, maar moeten bijdragen aan het welzijn van de Rijswijkers.

Om de groei van de stad te combineren met die gewenste groei in kwaliteit, moeten we een innovatieve (vernieuwende) ontwikkelrichting inslaan. Daarom kiezen we er ook voor om te verdichten én te vergroenen en gaandeweg naar een andere, duurzamere vorm van mobiliteit te gaan. De milieueffectrapportage die we hebben laten uitvoeren bevestigt dat zo de kwaliteit van de omgeving omhoog gaat. Wel zullen we samen onze schouders eronder moeten zetten om deze ambities te realiseren.

Sandra van de Waart

Wethouder Stadsontwikkeling, mobiliteit, grondzaken en participatiebeleid

1.1 De omgevingsvisie van Rijswijk

Wat is de omgevingsvisie?

Deze omgevingsvisie is onze integrale visie op de toekomst van de fysieke leefomgeving van Rijswijk. Hierin beschrijven we als gemeente ons strategisch beleid voor de gehele fysieke leefomgeving op de lange termijn (2050). De ‘fysieke leefomgeving’ is het centrale begrip uit de Omgevingswet (zie 1.2 De Omgevingswet), en gaat in feite over de ruimte om ons heen: ruimte voor bijvoorbeeld wonen, werken, infrastructuur, natuur, maar ook aspecten als milieu en cultureel erfgoed.

Fysieke en sociale leefomgeving

De fysieke leefomgeving is niet los te zien van de sociale leefomgeving. De omgevingsvisie gaat over de plek waar mensen wonen en werken, hun vrije tijd besteden en elkaar ontmoeten. De manier waarop we onze gebouwde omgeving en buitenruimte vormgeven is van grote invloed op de sociale samenhang en manier waarop we samen leven. Zeker in een stad die de komende jaren nog verder zal groeien, betekent dat een grote verantwoordelijkheid. De omgevingsvisie laat zien waar we de ruimte vinden om goed samen te kunnen wonen, werken en recreëren.

Afbeelding 1.1: de fysieke en sociale leefomgeving (bron: KuiperCompagnons).

Een stip op de horizon

Rijswijk heeft al heel veel om trots op te zijn, maar ook om onze bestaande kwaliteiten te behouden moeten we aan de slag. De wereld is namelijk continu in verandering: er komen allerlei trends en ontwikkelingen op ons af. De kwaliteit van onze leefomgeving hangt af van de manier waarop we inspelen op die veranderingen. Dit vraagt om een heldere visie op de toekomst waar we als Rijswijk naartoe willen. Omdat de ruimte beperkt is, moeten we scherpe keuzes maken: niet alles kan overal. Het gaat om keuzes over wat we waardevol vinden en willen beschermen, maar ook over waar we kansen kunnen benutten om de kwaliteit in een gebied te verhogen.

Met deze omgevingsvisie zetten we een ‘stip op de horizon’: hoe willen we dat Rijswijk er in 2050 uitziet? Daarbij beschrijven we de keuzes die we vandaag moeten maken om daar te komen. De omgevingsvisie geeft op die manier richting aan ruimtelijke ontwikkelingen en de kwaliteit van gebieden. Wij gaan aan de slag met de handvatten die de omgevingsvisie biedt. We voeren beleid uit en gebruiken de visie tegelijk als inspiratie- en afwegingskader voor initiatieven van anderen die aan ons toekomstbeeld kunnen bijdragen. De omgevingsvisie is een zelfbindend document. Dat wil zeggen dat het alleen het bestuursorgaan bindt dat de omgevingsvisie heeft vastgesteld.

1.2 De Omgevingswet

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet (Ow) in werking getreden. Deze wet bundelt verschillende wetten en regels voor onder meer ruimtelijke ordening, bouwen, natuur, water en milieu. De Omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving, en activiteiten die gevolgen (kunnen) hebben voor de fysieke leefomgeving. Dit is een breed begrip, en omvat in ieder geval bouwwerken, infrastructuur, water en watersystemen, bodem, lucht, landschappen, natuur en erfgoed. Daarbij bepaalt de wet uitdrukkelijk dat gevolgen voor de fysieke leefomgeving ook gevolgen voor de mens zijn; het gaat dus ook over onderwerpen als gezondheid en veiligheid.

De Omgevingswet is gericht op het in onderlinge samenhang ‘bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit’; en ‘doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving’ (artikel 1.3). De wetgever beoogt daarmee een balans tussen het bieden van ruimte voor ontwikkeling en het waarborgen van de kwaliteit van de leefomgeving.

Een belangrijk uitgangspunt van het nieuwe stelsel is om de fysieke leefomgeving integraal te benaderen. De bundeling van wetgeving zorgt voor inzichtelijkere regels. Daarbij moet de wet zorgen voor snellere besluitvorming en meer ruimte bieden voor lokaal maatwerk. Het idee daarachter is om meer ruimte te bieden aan initiatieven, volgens het principe van ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’. Dit vraagt om een andere denk- en werkwijze van ons als gemeente, andere overheden, burgers en bedrijven.

De Omgevingswet kent een aantal ‘kerninstrumenten’ waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Één van de verplichte instrumenten voor gemeenten is de omgevingsvisie. De Omgevingswet bepaalt dat iedere gemeente voor het gehele eigen grondgebied een omgevingsvisie moet hebben. De omgevingsvisie is een vormvrij instrument, maar bevat volgens de wet (artikel 3.2):

• een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving;

• de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; en

• de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

Deze onderdelen komen in de volgende hoofdstukken van deze omgevingsvisie, toegespitst op Rijswijk, aan bod.

1.3 Proces

Welke stappen hebben we gezet?

Om tot deze omgevingsvisie te komen hebben we verschillende stappen doorlopen, te zien in afbeelding 1.2. Inhoudelijk zijn we gestart met een ‘verkenning’ van de huidige staat van de gemeente. Het bestaande beleid was hiervoor belangrijke input, aangevuld met geografische en andere data, actuele trends en ontwikkelingen en de inbreng vanuit alle vakgebieden binnen de gemeente. Gelijktijdig hebben we voor het MER (zie kader) in deze fase de Leefomgevingsfoto laten opstellen. Dit is een inventarisatie van de ‘huidige situatie en autonome ontwikkelingen’ (dat wat er zal gebeuren als er geen nieuw beleid komt). De leefomgevingsfoto gaat specifieker in op de indicatoren voor het MER en helpt bij het beoordelen van de effecten van de omgevingsvisie.

Afbeelding 1.2: Stappenplan omgevingsvisie.

In de volgende fase hebben we onze koers (visie) voor de toekomst bepaald. Met de informatie en aandachtspunten uit de verkenning hebben we alternatieve ontwikkelrichtingen bepaald. Die zijn vervolgens getoetst op milieueffecten (deel I van het MER). Daarnaast hebben we hier inwoners, organisaties en experts laten meedenken. Op basis van alle input hebben we onze voorkeur geformuleerd: welke kant willen we als Rijswijk op? Daarin komen onze kwaliteiten, aandachtspunten en ambities samen. Deze visie op de toekomst van Rijswijk hebben we vervolgens verder uitgewerkt per thema en per deelgebied binnen de gemeente.

Participatieronde I

In het najaar van 2023 hebben we een eerste participatieronde georganiseerd. Daarin hebben inwoners, organisaties en experts hun meningen en ideeën gegeven over Rijswijk nu en in de toekomst. Dat hebben we allereerst gedaan met een vragenlijst, die door 772 mensen is ingevuld. In een aparte bijeenkomst was er de gelegenheid voor inwoners om meer verdiepend het gesprek aan te gaan over de toekomst van de stad. Afbeelding 1.3 toont een beeldverslag met de belangrijkste uitkomsten van dit stadsgesprek. Op vergelijkbare manier zijn we in twee sessies het gesprek aangegaan met experts van (regionale) ketenpartners, en met (maatschappelijke) organisaties en ondernemers die in Rijswijk actief zijn. Om ook de Rijswijkers van de toekomst aan te spreken, hebben we in twee sessies met kinderrechtenambassadeurs onze jeugd naar hun ideeën voor de stad gevraagd.

Participatieronde II

In de tweede participatieronde, gehouden van april tot juni 2024, werd het concept-ontwerp van de omgevingsvisie verder uitgewerkt en teruggekoppeld aan de stad. Via online consultaties, buurtbakfietsdagen, expertsessies en de ‘Rijswijkse Remix’ werden aanvullende ideeën en wensen verzameld. De input uit deze ronde hielp bij het verrijken en aanscherpen van de omgevingsvisie. De focus lag in deze ronde op het aanvullen van de participatie in de wijken en leeftijdsgroepen die de eerste ronde minder bereikt waren.

Resultaten en toepassing

De resultaten van beide participatierondes bieden een duidelijk beeld van de prioriteiten van de inwoners van Rijswijk. Er is een sterke voorkeur voor een groene en leefbare stad met voldoende speel- en beweegruimte, en beperkte lokale bedrijvigheid. Historische waarde en leefbaarheid worden hoog gewaardeerd, evenals mobiliteit en toegang tot groen. De diversiteit in prioriteiten per wijk benadrukt de noodzaak van een wijkgerichte benadering bij beleidsbeslissingen. De waardevolle inzichten uit deze participatierondes zijn gebruikt om de omgevingsvisie verder te ontwikkelen en te implementeren. De betrokkenheid van de Rijswijkse inwoners en ondernemers heeft gezorgd voor een beter gedragen visie, wat bijdraagt aan een soepeler ontwikkelings- en besluitvormingsproces. Een uitgebreider participatieverslag is te vinden in losse Bijlage VI Participatieverslag omgevingsvisie Rijswijk (2024‑10‑30).

Afbeelding 1.3: Beeldverslag stadsgesprek.

1.4 Leeswijzer

In deze paragraaf hebben we de opbouw van de omgevingsvisie beschreven. De omgevingsvisie is een instrument dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Daarom spreken we in de ‘wij-vorm’ waarbij we de gemeenteraad bedoelen. Hoofdstuk 2 Verkenning: waar staat Rijswijk nu? omvat een beschrijving van de identiteit van de gemeente Rijswijk vanuit historisch en geografisch perspectief. Ook hebben we in dit hoofdstuk de opgaven voor de toekomst benoemd. Dit hoofdstuk vormt het vertrekpunt voor de toekomst. In hoofdstuk 3 Visie op de toekomst van Rijswijk is de langetermijnvisie beschreven. Dit is de stip op de horizon waar we op koersen. In hoofdstuk 4 Uitwerking visie per thema hebben we die visie thematisch uitgewerkt. Hier worden de belangrijkste ambities per thema of onderwerp beschreven. In dit hoofdstuk staat de omgevingsvisiekaart. Op deze kaart zijn de voornaamste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente weergegeven. In hoofdstuk 5 Uitwerking visie per deelgebied hebben we de langetermijnvisie uitwerkt voor de verschillende deelgebieden. Dit is belangrijk als opmaat voor het omgevingsplan. Hoofdstuk 6 Uitvoering: werken met de omgevingsvisie geeft een toelichting op de manier waarop we de ambities uit de omgevingsvisie kunnen realiseren. We beschrijven de doorwerking in andere Omgevingswetinstrumenten en de wijze waarop de omgevingsvisie jaarlijks wordt gemonitord en geactualiseerd. Verder zijn in dit hoofdstuk de programma’s opgenomen waar we aan werken.

2.1 Inleiding

Rijswijk heeft veel om trots op te zijn, maar er liggen ook serieuze vraagstukken die om aandacht vragen. Om te kunnen bepalen waar we in de toekomst naartoe willen, moeten we eerst weten waar we vandaan komen en waar we nu staan. Dit hoofdstuk gaat daarop in. Eerst schetsen we de context: hoe is Rijswijk ontstaan en door de jaren heen gegroeid (2.2 Historie van Rijswijk)? En hoe verhoudt Rijswijk zich tot de regio om ons heen (2.3 Rijswijk in de regio)? Vervolgens beschrijft dit hoofdstuk de bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk (2.4 Bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk). Hoe staan we er nu voor? Wat zijn de kwaliteiten van Rijswijk die we willen behouden of versterken? Op basis van de bestaande situatie identificeren we per thema de aandachtspunten voor de toekomst (2.5 Aandachtspunten voor de toekomst).

2.2 Historie van Rijswijk

De ontwikkeling van Rijswijk tot méér dan zomaar een dorp begint in de Gouden Eeuw. Langs de toenmalige Zandweg en het water van de Vliet waren het lawaai en de stank van de grote stad ver weg. Dus bouwden de nieuwe rijken uit Den Haag, Delft en Rotterdam hier – op de strandwal – hun buitenplaatsen, landhuizen, die meestal waren omringd door een mooie tuin volgens de laatste mode. Rijswijk heeft nog steeds die kwaliteit, als groen alternatief voor de drukte van de grote stad.

Indirect was het ook die ligging die Rijswijk na de Tweede Wereldoorlog zijn stadse gezicht gaf. In de jaren ’50 gaf burgemeester Bogaardt, om te voorkomen dat het dorp door Den Haag zou worden ingelijfd, de aanzet tot een ongekende bouwgolf die het aantal inwoners van Rijswijk verdubbelde tot meer dan 50.000. Vanuit het oude dorp breidde Rijswijk in de decennia na de oorlog gestaag richting het zuidwesten uit: van de naoorlogse woonwijken zoals Stervoorde, bedrijventerrein Plaspoelpolder, het nieuwe centrum In de Bogaard (nu Bogaard stadscentrum) tot de laatste uitbreiding van RijswijkBuiten. Daarmee is de stad gegroeid tot aan de west- en zuidgrens van de gemeente.

Deze ontwikkeling maakte van Rijswijk een stad met twee gezichten: enerzijds de historische dorpskern en de landgoederenzone, anderzijds de verstedelijking van de naoorlogse en latere uitbreidingswijken, Plaspoelpolder en het nieuwe Bogaard stadscentrum. De sterke groei heeft er ook voor gezorgd dat Rijswijk altijd zelfstandig heeft kunnen blijven, en definieert ons profiel tot de dag van vandaag. Deze uitersten karakteriseren het DNA van Rijswijk: het is modern én historisch, druk én rustig, grijs én groen, stad én dorp.

Afbeelding 2.1: Ontwikkeling van Rijswijk tussen 1900 en 2015 (bron: Stadsvisie, 2016).

2.3 Rijswijk in de regio

2.4 Bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk

2.5 Aandachtspunten voor de toekomst

3.1 Inleiding

Om te zorgen dat Rijswijk ook in 2050 een prettige stad is om te wonen, werken en verblijven willen we in ieder geval de kwaliteiten die we al hebben (paragraaf 2.4 Bestaande situatie en kwaliteiten van Rijswijk) behouden en versterken. Tegelijk willen we ook kwaliteiten toevoegen en moeten we inspelen op de trends en ontwikkelingen die op ons afkomen (paragraaf 2.5 Aandachtspunten voor de toekomst). De groei van de stad biedt daarvoor veel kansen, maar zorgt ook voor uitdagingen. Om een bijdrage te leveren aan het oplossen van de grote woningnood, bouwen we nieuwe woningen. Bovendien pakken we leegstand en verloedering aan door leegstaande winkels en kantoren te transformeren naar woningen en voorzieningen. Daardoor zal de stad verder groeien. Dat kunnen we aangrijpen om tegelijk het welzijn van de Rijswijkers te verbeteren, bijvoorbeeld door de stad mooier, groener en veiliger te maken met meer voorzieningen en beter openbaar vervoer.

3.2 Kern van de visie

Brede welvaart

In 2050 kent de hele samenleving van Rijswijk een brede welvaart. Met het begrip ‘brede welvaart’ wordt bedoeld dat welvaart niet alleen draait om materiële welstand, maar ook om zaken als een goede gezondheidszorg, een veilige leefomgeving, een schoon milieu en goed onderwijs. Het is een maatstaf voor alles wat mensen van waarde vinden. Brede welvaartsontwikkeling vertoont overeenkomsten met het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ dat de VN hanteert (Sustainable Development Goals (SDG)). We stellen alle ontwikkelingen tot 2050 in dienst van die brede welvaart. Dat betekent dat bijvoorbeeld economische groei of bereikbaarheid geen doelen op zich zijn, maar moeten bijdragen aan het welzijn van de inwoners van Rijswijk en omgeving.

Vernieuwing met de geplande woningbouw

In de Stadsvisie stond nog de vraag centraal in welke mate we ruimte willen bieden voor hoogstedelijke ontwikkelingen en een sterke groei van het aantal woningen in de stad. In deze omgevingsvisie leggen we de nadruk meer op de kwalitatieve ontwikkeling van de stad. Om de groei van de stad te combineren met die gewenste groei in kwaliteit, moeten we een innovatieve (vernieuwende) ontwikkelrichting inslaan. Dit sluit aan bij de resultaten uit de participatie en effectbeoordeling in de milieueffectrapportage (zie kader). Die innovatieve ontwikkelrichting uit zich niet zozeer in het stellen van nieuwe beleidsdoelen. Veelal vastgestelde sectorale doelen zijn nog steeds actueel. Het uit zich in de prioritering van die doelen. De innovatie uit zich ook in het meer integraal werken aan het behalen van de beleidsdoelen. In deze omgevingsvisie is voor het eerst het sectorale beleid tot op een hoog detailniveau naast elkaar gezet. Daardoor vormt het een integraal toetsingskader voor nieuwe ontwikkelingen. De verdere groei van de stad is alleen mogelijk als de ruimtelijke kwaliteit op orde is. Om te zorgen dat de groei niet ten koste gaat van onze kwaliteiten, richten we ons op het uitvoeren van het geplande woningbouwprogramma tot 2040.

Tegelijk is er een grote behoefte aan woningen in Rijswijk die mogelijk ook daarna nog aanhoudt, zoals ook werd erkend in de participatie. Juist het voorzien in die behoefte aan betaalbare woningen is een belangrijk onderdeel van het streven naar brede welvaart. Ook kunnen nieuwe ontwikkelingen juist een middel zijn om andere – innovatieve – ambities te realiseren. Om hieraan recht te kunnen doen en op alle situaties voorbereid te zijn, pinnen we ons op voorhand niet op een harde bovengrens voor een verdere groei van het aantal woningen na 2040 vast. Wél pinnen we ons vast op kwaliteit: ontwikkelingen zijn alleen mogelijk binnen duidelijke randvoorwaarden (bijvoorbeeld voor groen en milieu) die we daarvoor stellen. Daarmee maken we de groei in kwaliteit leidend.

Afbeelding 3.1: Vier ontwikkelrichtingen (bron: KuiperCompagnons).

3.3 Drie kernambities

Een duurzame balans

Brede welvaart en een kwalitatieve verbetering van onze fysieke leefomgeving is alleen maar mogelijk als er sprake is van een duurzame balans tussen onze samenleving, onze leefomgeving en onze (materiële) welvaart. Nu, maar ook in de toekomst. Binnen, maar ook buiten de gemeentegrenzen. Dit vatten we samen onder de noemer ‘Gezonde buitenplaats in de metropool’. Met onze kwaliteiten als vertrekpunt en onze blik op de toekomst vertalen we dit in de volgende drie kernambities:

• Gezonde buitenplaats voor iedereen

• Groene stad voor nu en later

• Creatieve werkplaats voor de regio

Samen vormen deze drie kernambities onze koers voor Rijswijk tot 2050. Afbeelding 3.2 geeft de kernambities in een diagram weer. Die hebben we daaronder verder uitgewerkt.

Afbeelding 3.2: Drie kernambities voor Rijswijk in 2050.

Gezonde buitenplaats voor iedereen

Rijswijk is in 2050 een gezonde buitenplaats voor iedereen. Ooit was dit de plek waar de adel, regenten en rijke kooplieden uit Den Haag vanwege het fraaie landschap op de strandwal en de gezonde lucht hun buitenplaatsen vestigden. In 2050 is Rijswijk uitgegroeid tot een gezond ‘buiten’ met plaats voor iedereen. Het ‘buiten’ zie je terug in het enorm groene karakter van de stad. ‘Voor iedereen’ betekent dat in Rijswijk het voor alle verschillende doelgroepen mogelijk is om geschikte en betaalbare woonruimte te vinden en te wonen, werken en recreëren in een prettige en gezonde leefomgeving. Ook kwetsbare Rijswijkers hebben de mogelijkheid om in de stad te (blijven) wonen door een woon- en zorgaanbod dat aansluit op de vraag van de (toekomstige) inwoners.

Bij de groei van de stad stond en staat altijd de brede welvaart centraal. Rijswijk heeft in 2050 veilige en leefbare wijken waar inwoners zich prettig en voor elkaar verantwoordelijk voelen. Daarbij hebben alle Rijswijkers in hun directe omgeving voldoende en goed toegankelijke maatschappelijke voorzieningen en ontmoetingsplekken. De openbare ruimte is zo ingericht dat ook mensen met een beperking zich zelfstandig kunnen verplaatsen. De afgelopen jaren hebben we, binnen onze mogelijkheden in een drukke en groeiende stedelijke regio, ons ook sterk ingezet voor een veilige en gezonde leefomgeving. Door verschillende maatregelen en de grotere rol voor schone vormen van mobiliteit en bouw is de gezondheidsschade door luchtvervuiling en geluidhinder zo veel mogelijk beperkt. Tegelijk stimuleert de inrichting van de leefomgeving iedereen tot een gezonde leefstijl, beweging en ontmoeting.

Groene stad voor nu en later

Met het oog op de brede welvaart is Rijswijk een groene stad voor nu en later. Rijswijk was lang alleen een groen dorp. Die groene identiteit heeft het dankzij Oud-Rijswijk en de landgoederenzone nog steeds. Daar is na de Tweede Wereldoorlog een heel eigen stadse identiteit aan toegevoegd. Belangrijk onderdeel zijn ook de grote stadsparken aan de andere kant van de A4. In 2050 zijn deze parken (stadsparkzone) en de landgoederenzone nog altijd de ‘groene longen’ van de stad. De verschillende groene netwerken daartussen maken Rijswijk extra groen tot diep in de haarvaten van wijken en buurten. Door het natuurinclusief bouwen en inrichten van buitenruimtes (zo veel mogelijk rekening houdend met natuurwaarden) zijn de groenkwaliteit en biodiversiteit (variatie in plant- en diersoorten) aanzienlijk verbeterd. Hierdoor is Rijswijk een goed functionerende stadsbiotoop: een stad waar mensen, planten en dieren een thuis hebben.

Onze rijke geschiedenis, van de eeuwenoude buitenplaatsen tot de moderne stedenbouw, is bepalend voor de identiteit van Rijswijk. Ons erfgoed hebben we beter toegankelijk en beleefbaar gemaakt. Nieuwe ontwikkelingen hebben we bovendien zorgvuldig ingepast in de ruimtelijke structuur van de stad: binnen bestaand bebouwd gebied (om ons groen en erfgoed te sparen) en met stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit (waaronder hoogbouw) die bijdraagt aan de betekenis van de plek.

In 2050 is Rijswijk klimaatbestendig: onze leefomgeving is goed bestand tegen lokale weersextremen, zoals hittestress en droogte maar ook langdurige en zware regenval. Dat hebben we gedaan door de inrichting van de buitenruimte en alle nieuwe (her)bouwontwikkelingen daarop aan te passen. Waar vernieuwende oplossingen zich aandienden hebben we die ingezet. Tegelijk dragen we bij aan het tegengaan van klimaatverandering: in 2050 is Rijswijk klimaatneutraal. Dat realiseren we door het verkleinen van de energiebehoefte en een overgang van fossiele naar duurzame (hernieuwbare) bronnen van warmte en energie. Zo is onze gebouwde omgeving aardgasvrij, zijn grote delen van de stad aangesloten op een warmtenet en wekken we duurzame elektriciteit op passend binnen de compacte stad. In deze energietransitie hebben we als gemeente de regie genomen en gezorgd dat iedereen mee kan doen.

Creatieve werkplaats voor de regio

Rijswijk is in 2050 een ‘creatieve werkplaats voor de regio’. Hier worden innovaties uit de ‘kennisas’ Leiden-Rotterdam in de praktijk toegepast, en vinden mensen een baan die bij hen past. Rijswijk heeft een belangrijke economische functie, niet alleen voor inwoners van de stad, maar voor de hele regio. Onze werklocaties huisvesten verschillende soorten bedrijven en daarmee banen, met de nadruk op innovatie, techniek en energie. Samen met bedrijven, kennisinstellingen en onderwijs hebben we de krachten gebundeld om met de toepassing van kennis en slimme technieken de verschuiving naar duurzame warmte en energie te realiseren en kansen te zoeken voor circulariteit. De Plaspoelpolder heeft een unieke positie als broedplaats voor toegepaste innovatie. Die hebben we versterkt door de doorontwikkeling van de campus Kessler Park / At the Park in combinatie met het middengebied met (uitvoerende) bedrijvigheid gekoppeld aan een duurzaam werk-, verblijfs- en woonklimaat. Het middengebied van de Plaspoelpolder is geïntensiveerd en beter benut. De randen van de Plaspoelpolder zijn verkleurd van bedrijven naar woningbouw.

Rijswijk heeft in 2050 zijn strategische economische positie versterkt, mede door onze strategische ligging in de regio en onze uitstekende bereikbaarheid. We hebben onze kwaliteit als aantrekkelijke woon- en werkstad kunnen behouden doordat we de Rijswijkse mobiliteit toekomstbestendig hebben gemaakt. Zo is het aantrekkelijk geworden om vervoermiddelen te gebruiken die schoon zijn en weinig ruimte innemen. We nemen allerlei (gebiedsgerichte) maatregelen volgens het ‘STOMP-principe’ (Stappen – Trappen – Openbaar vervoer – ‘Mobiliteit als dienst’ – Privéauto). In dat principe krijgen de meer duurzame vormen van mobiliteit meer nadruk dan de minder duurzame vormen. Dat past bij een compacte stad. Zo staat de mens centraal. Het gevolg is dat veel Rijswijkers ervoor kiezen om te lopen, te fietsen, het openbaar vervoer en andere collectieve vormen van vervoer te gebruiken. Dit is ook dankzij het nieuwe station RijswijkBuiten en de opwaardering van station Rijswijk. Omdat er meer mensen rondom de stations wonen, stoppen er ook meer treinen. Daardoor hebben we negatieve effecten (vastlopen van wegen, overlast, gezondheidsschade, ongevallen) zo veel mogelijk voorkomen, en meer ruimte overgehouden om de stad te vergroenen. Dit heeft bijgedragen aan een brede welvaart.

Ruimte is schaars. Om alle ambities een plek te kunnen geven, moeten we ook kritisch kijken naar de beschikbare ruimte en het gebruik daarvan. Voor vier locaties is er nog geen visie uitgewerkt, maar zien we wel nadrukkelijk kansen om deze beter te benutten voor opgaven waarvoor Rijswijk aan de lat staat, zoals de achteruitgang van de biodiversiteit en een tekort aan ruimte voor werken. Het gaat om de TNO-locatie aan de Lange Kleiweg, het golfbaanterrein, Event Plaza en Hof van Elsenburg. Beter benutten kan in theorie met behoud van de huidige functie (door de golfbaan meer biodivers in te richten), maar ook andere functies zoals een natuurgebied of economische functie kunnen worden onderzocht.

We hebben onze ambities voor 2050 verbeeld in onderstaande collage en kaart. Daarin zijn die ambities nog niet heel specifiek gemaakt. De kaart geeft op hoofdlijnen ons toekomstbeeld van de stad weer. De verdere uitwerking hiervan is te zien op de omgevingsvisiekaart en beschreven in het volgende hoofdstuk.

Afbeelding 3.3: Toekomstvisie voor Rijswijk op hoofdlijnen (bron: KuiperCompagnons).

4.1 Inleiding

Drie kernambities, negen thema’s

In hoofdstuk 3 Visie op de toekomst van Rijswijk hebben we de kern van onze visie op de toekomst van Rijswijk bepaald, vertaald in drie kernambities. Al onze doelen en uitgangspunten om die kernambitie te kunnen realiseren, hebben we in verschillende thema’s nader uitgewerkt. Afbeelding 4.1 geeft de negen thema’s in een diagram weer. Gezamenlijk dragen de doelen op die thema’s bij aan een duurzame balans tussen onze drie kernambities – en daarmee de brede welvaart van onze samenleving.

In afbeelding 4.1 staan de drie kernambities in de ‘binnenring’, met daaromheen een ‘buitenring’ van negen thema’s. Een thema draagt niet uitsluitend bij aan één van de kernambities, maar kan aan meerdere kernambities bijdragen. Soms zal een thema wel meer raakvlakken hebben met de ene kernambitie dan met de andere. In afbeelding 4.1 heeft de buitenring daarom een startpositie, maar kan die als het ware flexibel draaien rondom de binnenring van de kernambities. De pijl in het diagram illustreert de draaiende buitenring. Bijvoorbeeld: een duurzame energievoorziening is belangrijk voor onze creatieve werkplaats en verbindingen met de regio, maar klimaatneutraliteit draagt samen met klimaatbestendigheid ook bij aan een groene stad voor nu en later.

Afbeelding 4.1: Diagram met de drie kernambities (binnenring) en negen thema’s (buitenring).

Toelichting op de visiekaarten

Onze ambities en doelen in dit hoofdstuk hebben we vertaald in een omgevingsvisiekaart. De kaart verbeeldt de tekst, de tekst geeft uitleg bij de kaart. Tekst en kaart moeten dan ook in samenhang worden gelezen. De omgevingsvisiekaart geeft het beoogde toekomstbeeld van Rijswijk weer. Het is dus een combinatie van bestaande dingen die we willen behouden, en ontwikkelingen en veranderingen die we willen realiseren. Voor elk van de negen thema’s hebben we een thematische kaart uitgewerkt, die staat aan het eind van de paragraaf. De kaarten per thema hebben we samengevoegd tot één integrale omgevingsvisiekaart, die is te vinden in paragraaf 4.11 Integrale omgevingsvisiekaart. De themakaarten bevatten soms meer en gedetailleerdere informatie. Omdat dit samen op één kaart onleesbaar zou worden, hebben we in de integrale omgevingsvisiekaart de belangrijkste elementen daaruit opgenomen.

4.2 Passend woon- en zorgaanbod

Woningbouw en woningvoorraad

Onze ambitie is dat het in Rijswijk voor verschillende doelgroepen mogelijk is om geschikte en betaalbare woonruimte te vinden en te wonen in een prettige en gezonde leefomgeving. Oftewel, een ‘gezonde buitenplaats voor iedereen’.

Gezien de grote vraag naar woningen in Rijswijk realiseren we een woningbouwprogramma van circa 10.000-11.000 woningen tot 2040, zoals afgesproken binnen de regio (zie ook 3.1 Inleiding). Omdat de ruimte beperkt is en we ons groen willen behouden, ligt de focus bij het realiseren van nieuwe woningen op binnenstedelijk verdichten en transformatie, zoveel mogelijk nabij ov-knooppunten. Ons huidige woningbouwprogramma zal voornamelijk op een aantal locaties terecht komen: transformatie van Bogaard stadscentrum en omgeving, delen van de Plaspoelpolder (Havenkwartier, Kessler Park, Te Werve-Oost en overige locaties), het stationskwartier en de afronding van RijswijkBuiten. Afbeelding 4.2 geeft de belangrijkste ontwikkellocaties weer (kaart: ‘transformatie- en ontwikkellocaties’ | ‘kwaliteitsverbetering Prinses Beatrixlaan’). De gevulde kleur daarbinnen geeft de toekomstige functie weer. Deze ontwikkelingen zijn deels al gaande, veelal op basis van daarvoor opgestelde masterplannen of ontwikkelkaders. Hoofdstuk 5 Uitwerking visie per deelgebied) gaat specifieker op verschillende deelgebieden in.

Door de realisatie van verschillende woonmilieus willen we zorgen voor een evenwichtige bevolkingsopbouw in leeftijden, achtergronden en inkomens. Daarom zetten we in het bijzonder in op het bouwen van betaalbare koop- en huurwoningen in het middensegment, en het toevoegen van sociale huurwoningen. Hiermee volgen we ook de beleidslijn die door het rijk en de provincie zijn uitgezet. In het totale woningaanbod sturen we op 30% sociale huur. De nadruk ligt hierbij op betaalbaarheid.

We streven naar een diverse woningvoorraad. De toename van eenpersoonshuishoudens betekent een grotere behoefte aan betaalbare kleinere woonruimten en appartementen. Om tegemoet te komen aan de woonbehoeften van verschillende doelgroepen, willen we naast kleine appartementen voor alleenstaanden ook grotere woonruimten voor bijvoorbeeld gezinnen toevoegen. Dat bevordert ook de doorstroming op de woningmarkt. Ook het toevoegen van middeldure en duurdere woningen in bestaande wijken met een hoog percentage betaalbare woningen kan bijdragen aan gemêleerde wijken.

De precieze gewenste differentiatie in woningbouwcategorieën werken we in onze nieuwe woonvisie of het volkshuisvestingsprogramma nader uit. Daarnaast zorgen we voor meer regulering binnen de volkshuisvesting van Rijswijk, onder meer door opkoopbescherming, zelfbewoningsplicht en toepassing van de beleidsregel ‘Wijzigen samenstelling woonruimtevoorraad’ bij omzetting, splitsing of samenvoeging van woonruimten.

Huisvesting aandachtsgroepen

We zien een groeiende woonvraag van een aantal doelgroepen met een specifieke huisvestingsbehoefte, ook wel aangeduid als ‘aandachtsgroepen’. Dat zijn onder meer ouderen en mensen met een zorgbehoefte, maar ook onder andere uitstromers uit instellingen, arbeidsmigranten, statushouders en woonwagenbewoners. Ook zullen in Rijswijk meer urgent woningzoekenden gehuisvest moeten worden (mede vanuit de Wet Versterking regie volkshuisvesting). Om aan deze huisvestingsvraag tegemoet te komen, bouwen we voor verschillende doelgroepen, voegen we sociale nieuwbouw toe en zorgen we voor flexibele en tijdelijke woonvormen/huisvesting en collectieve woonvormen (een gebouw waarbij meerdere zelfstandige huishoudens samenwonen en/of voorzieningen met elkaar delen)

Er worden een regionale afspraken opgesteld die zich breed zullen richten op deze aandachtsgroepen. Hierin wordt onder meer regionaal een verdeling afgesproken voor de huisvesting van deze doelgroepen en maken we afspraken om in samenwerking en met uitruil van opgaves te komen tot een regionaal aanbod en efficiënte spreiding. Dit werken we lokaal uit in onze nieuwe woonvisie. Die zal te zijner tijd weer worden verwerkt in de omgevingsvisie 2.0.

Wonen en zorg

Op het gebied van wonen en zorg is onze ambitie om kwetsbare Rijswijkers de mogelijkheid te bieden om in Rijswijk te (blijven) wonen. Om dit te realiseren willen we zorgen voor voldoende woonzorgaanbod, dat anticipeert op de woon- en zorgvraag van (toekomstige) inwoners. Voor de huisvestingsbehoefte van senioren, mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychische kwetsbaarheid hebben we onze doelen opgenomen in een lokale woonzorgvisie.

Voor de groeiende vraag naar seniorenhuisvesting willen we onder meer geclusterde woonvormen voor senioren toevoegen (vrije sector en sociale huur), en moeten er nieuwe zorgwoningen bij komen. Ook voor mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychische kwetsbaarheid moeten wooneenheden worden bijgebouwd. Bij de plannen voor nieuwbouw moet in dit licht worden beoordeeld of er bijzondere doelgroepen in gehuisvest kunnen worden. Daarnaast is het belangrijk om de doorstroming van ouderen en andere aandachtsgroepen te bevorderen.

In dit kader moeten nieuw te bouwen woonruimten aanpasbaar en levensloopbestendig worden ontworpen. We vinden het belangrijk dat woningen en gebouwen toegankelijk zijn voor iedereen. Voor nieuwe bouwprojecten schrijven we daarom de nieuwe bouwnorm NEN9120 voor.

Senioren die langer zelfstandig wonen en kwetsbare mensen die vanuit instellingen uitstromen naar zelfstandige woningen hebben (toegang tot) voorzieningen, zorg en ondersteuning nodig. Bij de inrichting van wijken en gebiedsontwikkelingen moet hiermee rekening worden gehouden. Aan de Woonzorgtafel komen gemeente, woningcorporaties, zorgaanbieders en marktpartijen periodiek bij elkaar om kansrijke locaties voor woonzorgaanbod te bespreken. Hiertoe is onder andere een 'kansenkaart' opgesteld naar aanleiding waarvan mogelijke locaties onderzocht worden. Onder andere deze kaart zal de komende jaren de leidraad vormen voor de zoektocht naar geschikte locaties voor wonen en zorg^[12].

Afbeelding 4.2: Thematische visiekaart ‘Passend woon- en zorgaanbod’.

_{[12] De genoemde kansenkaart is niet de kaart hiernaast; dit is de thematische visiekaart ‘Passend woon- en zorgaanbod’.}

4.3 Gezonde leefomgeving

Een gezonde leefomgeving door gezondheidsbevordering en -bescherming

We streven naar een gezonde leefomgeving door het:

• a.

  beperken van gezondheidsschade door milieufactoren (gezondheidsbescherming);

• b.

  bevorderen van welbevinden en verleiden tot een gezonde leefstijl door de inrichting van de leefomgeving (gezondheidsbevordering);

• c.

  vergroten van het gezondheidspotentieel (dat wil zeggen de gezondheidswinst die behaald kan worden of het gezondheidsverlies dat vermeden kan worden) van kwetsbare groepen (gezondheidsbevordering).

Substantiële gezondheidsbescherming en -bevordering vragen om ambitie boven wat wettelijk is vereist. Werken aan gezondheid vergt inzet vanuit zowel het fysieke als het sociale domein: enerzijds zorgdragen dat de fysieke leefomgeving de juiste randvoorwaarden biedt voor mensen en anderzijds het ondersteunen van mensen en stimuleren van gezond gedrag. Bijvoorbeeld: we kunnen wel fietspaden aanleggen maar als mensen niet kunnen fietsen of zich geen fiets kunnen veroorloven gaan ze nog steeds niet fietsen. Of: het is goed om te zorgen voor ontmoetingsplekken voor meer sociale cohesie, maar om eenzame mensen uit een isolement te halen is meer nodig. Hiervoor is een integrale blik en ontschotting van middelen nodig. Gezondheid is dan ook een thema dat in alle beleidsterreinen en ambities van deze omgevingsvisie een rol speelt.

Milieukwaliteit (gezondheidsbescherming)

We streven naar een schone, veilige en gezonde leefomgeving waarbij gezondheidsschade door milieufactoren (geluid- en geurhinder, onvoldoende lucht-, bodem- en waterkwaliteit en ontoereikende omgevingsveiligheid) – binnen onze mogelijkheden in een drukke en groeiende stedelijke regio – wordt beperkt.

Met onze verstedelijkingsopgave is het zoeken naar een balans tussen enerzijds de groei van de stad en anderzijds het toewerken naar een gezonde leefomgeving. Onze inzet is een toename van milieuhinder zoveel mogelijk te voorkomen en waar nodig maatregelen te treffen om de milieukwaliteit te verbeteren. Daarbij zien we dat er locaties zijn waar ruimte is voor verdichting maar waar nieuwe functies qua milieuhinder niet ideaal zijn. De keuze voor groei van de stad kan betekenen dat niet overal dezelfde milieukwaliteit kan worden nagestreefd, maar dat het kwaliteitsniveau wordt bepaald op basis van de situatie in het gebied. We voeren daarom een gebiedsgericht milieubeleid, waarbij de milieukwaliteit passend is voor de functie van het gebied. In de overwegingen heeft gezondheid een belangrijke rol. De wettelijk vastgestelde kwaliteitseisen vormen daarbij het minimale niveau voor de gemeente. Bij de bescherming en verbetering van het milieu hanteren we een ketenbenadering: aanpak bij de bron heeft in principe de voorkeur. Daarom streven we bijvoorbeeld in regionaal verband naar een vermindering van het autogebruik. Maatregelen in het overdrachtsgebied en bij de ontvanger worden bij de afweging over de te bereiken milieukwaliteit integraal meegewogen.

Luchtkwaliteit

Zoals blijkt uit paragraaf 2.5.2 Wonen en samenleving en de Leefomgevingsfoto is de luchtkwaliteit in Rijswijk relatief slecht. Belangrijke bronnen zijn de rijksweg A4 en andere doorgaande wegen en lokaal onder meer houtstook en de inzet van mobiele werktuigen. Daarom hebben we een Actieplan luchtkwaliteit opgesteld met maatregelen die bijdragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Ons streven is om de luchtkwaliteit de komende jaren te blijven verbeteren. Als ondertekenaar van het Schone Lucht Akkoord zien we het verbeteren van de luchtkwaliteit als een blijvende inspanningsverplichting, en werken we aan het uitvoeren van de gemaakte afspraken en behalen van de doelen uit het akkoord. Dit gaan we doen door maatregelen te treffen die de lokale bijdrage aan stikstofdioxide en fijnstof in de lucht verminderen. Ondanks alle inspanningen lukt het niet om op korte termijn aan de WHO-advieswaarden te voldoen. Niettemin blijft dit de ambitie voor de langere termijn.

Onze ambitie in 2050 is geen uitstoot door mobiliteit door het verschonen van vervoer. Hieraan geven we invulling door het uitbreiden van de milieuzones, het onderzoeken van mogelijkheden voor stapsgewijze invoering van zero-emissiezones, het stimuleren van elektrificatie van het wagenpark en brede uitrol van laadinfrastructuur (kaart: ‘zero-emissiezone’).

We stellen samen met de GGD richtlijnen op om te voorkomen dat gevoelige functies voor zeer kwetsbare personen zoals scholen en kinderdagverblijven zich te dicht bij drukke wegen vestigen. Met betrekking tot houtstook zetten we in op het beperken van overlast en het ontmoedigen van houtkachels in nieuwe woningen.

Omgevingslawaai

Met name wegverkeer vormt een belangrijke bron van omgevingslawaai, zoals blijkt uit paragraaf 2.5.2 Wonen en samenleving en de Leefomgevingsfoto. In het Actieplan geluid zijn de locaties met een te hoge geluidsbelasting aangegeven. Onze inzet is om geluidbelasting te verlagen door verlaging van de maximale snelheid binnen de wijken en de wegen daarop aan te passen. Voor de doorgaande wegen wordt bij groot onderhoud en bij nieuwe ontwikkelingen bezien of het aanbrengen van een stiller wegdek technisch en financieel doelmatig is. De criteria hiervoor worden nader uitgewerkt. We ontwikkelen een plan om de aanpak van plekken met een te hoge geluidbelasting te versnellen. Verder stellen we een afwegingskader op om bij nieuw te bouwen woningen een aanvaardbaar woon- en leefklimaat te realiseren met inachtneming van het belang van het beschermen van de gezondheid door een geluidluwe gevel.

Voor de verstedelijkingsopgave stellen we waar nodig gebiedsgericht beleid op. Uitgangspunt daarbij is het vinden van een balans tussen het behouden van geluidsruimte voor geluidhinder veroorzakende functies zoals bedrijvigheid enerzijds en het waarborgen van de leefbaarheid voor de geluidgevoelige functies zoals wonen anderzijds. Dit speelt met name daar waar functiemenging is voorzien (zoals het Havenkwartier en de woon-werkranden van de PPP). Bij woningbouw sturen we op bronmaatregelen, slim ontwerp van gebouwen, maatregelen in de woonomgeving en bij de woningen zelf.

Omgevingsveiligheid

Doel van ons veiligheidsbeleid is om te zorgen dat onnodige risico’s worden geëlimineerd, grote risico’s worden vermeden en het aanvaardbaarheidsniveau van risico’s wordt benoemd. Met de gemeenten in de regio Haaglanden hebben we bouwstenen voor beleidsvorming opgesteld; nadere beleidskeuzes vormen de basis voor regels in het omgevingsplan.

Sommige ontwikkellocaties bevinden zich in de aandachtsgebieden van risicobronnen. Binnen de aandachtsgebieden wordt het groepsrisico afgewogen, waarbij rekening wordt gehouden met externe veiligheid door bewaren van voldoende afstand tot de risicobron, vrije doorgang voor hulpdiensten en extra aandacht voor zeer kwetsbare personen. In de concrete uitwerking van plannen worden maatregelen meegenomen die de negatieve effecten verminderen. Bij het realiseren van nieuwe functies voor zeer kwetsbare personen zorgen we dat deze zoveel mogelijk buiten een aandachtsgebied worden gerealiseerd. Daar waar dit gelet op de schaarse ruimte niet mogelijk is worden deze functies binnen het aandachtsgebied zo ver mogelijk van de risicobron af gesitueerd.

Bodemkwaliteit

Veel locaties in Rijswijk waar de bodem (door historisch gebruik en bedrijfsactiviteiten) verontreinigd is geraakt, zijn al aangepakt door deze te saneren of gebiedsgericht te beheren. Gebiedsontwikkeling is een natuurlijk moment om nog aanwezige historische verontreiniging te saneren. Ons milieuhygiënische bodembeleid is vastgelegd in de Nota Bodembeheer uit 2023. Dit beleid zoekt een balans tussen benutten en beschermen van de bodem. Hoofddoel is dat de milieuhygiënische bodemkwaliteit niet mag verslechteren (‘standstill’-principe).

De aanwezigheid van lood in de grond kan effect hebben op de gezondheid van met name jonge kinderen. We minimaliseren daarom de blootstelling aan lood door gevoelige functies (kinderspeelplaatsen, moestuinen et cetera) alleen toe te laten op plekken met een gezondheidskundig voldoende tot matige bodemkwaliteit. Op openbare plekken waar kinderen (tot 7 jaar) kunnen spelen en bij volkstuinen is de bodem onderzocht op lood, waar nodig zijn of worden sanerende maatregelen getroffen. Voor nieuw aan te leggen speelplaatsen wordt aangesloten bij de advieswaarden van de GGD. Hieraan verwant starten we ook een gemeentelijke aanpak om loden leidingen in kindlocaties en huurwoningen op te sporen en te verwijderen, vooruitlopend op een wettelijk verbod.

We volgen de ontwikkelingen met betrekking tot ‘nieuwe’ stoffen die mogelijk schadelijk zijn voor de gezondheid (zoals recent PFAS), en passen waar nodig ons beleid daarop aan.

Geur

Binnen Rijswijk zijn er maar enkele bedrijven waar sprake is van significante verspreiding van geur. Ook bij DSM in Delft en de afvalwaterzuivering Harnaschpolder naast Rijswijkbuiten is sprake van geuremissie. De verwachting is dat de geuremissie in de tijd afneemt door verplichte toepassing van de best beschikbare technieken. Als geurbeleid voor nieuwe ontwikkelingen hanteren we nu het geurhinderbeleid van de provincie Zuid-Holland. In lijn met de Omgevingswet ontwikkelen we onze eigen regels die landen in het integrale omgevingsplan.

Gezondheidsbevordering

Door een gezond ingerichte leefomgeving bevorderen we het welbevinden van mensen en verleiden we hen tot een gezonde leefstijl. Een gezonde leefomgeving is een veilige, beweegvriendelijke en groene omgeving, die mensen stimuleert om te bewegen, sporten, spelen en uitnodigt tot ontmoeten en contact. Dat vraagt onder meer om aantrekkelijke, toegankelijke en gevarieerde openbare ruimten, maar ook bereikbare voorzieningen, toegankelijke zorg, voldoende ontmoetingsplaatsen en aanbod van sport en cultuur (kaart: ‘sportterrein’ | ‘sporthal’ | ‘belangrijke ontmoetingsruimte’) (zie 4.4 Leefbare en veilige wijken). Dit betekent ook dat het budget voor bijvoorbeeld welzijnswerk moet meegroeien met het aantal inwoners. Daarnaast stellen we schone en actieve vormen van mobiliteit voorop, door lopen en fietsen te stimuleren (zie 4.10 Goede bereikbaarheid).

Bij de inrichting van een gezonde leefomgeving hebben we ook aandacht voor de (mogelijke) gevolgen van klimaatverandering. Klimaatadaptatie en met name het tegengaan van hittestress (verminderen van het hitte-eilandeffect) is van belang voor de gezondheid van inwoners (zie 4.6 Groene stadsbiotoop).

Een gezonde leefomgeving betekent ook gezonde woningen. Dat betekent onder meer dat woningen een gezond binnenklimaat moeten hebben met goede luchtkwaliteit, ventilatie en koeling.

Met de inrichting van de leefomgeving houden we in het bijzonder rekening met de behoefte van specifieke en kwetsbare doelgroepen (zoals kinderen of ouderen), om hun gezondheid en welbevinden te bevorderen. Dat kan bijvoorbeeld door toegankelijke voorzieningen in de directe nabijheid van de woonomgeving of door sociale maatregelen om eenzaamheid te voorkomen te ondersteunen met fysieke inrichtingsmaatregelen zoals ruimte voor ontmoeting.

Afbeelding 4 . 3 : Thematische visiekaart ‘Gezonde leefomgeving’.

4.4 Leefbare en veilige wijken

Leefbaarheid en veiligheid als gezamenlijke verantwoordelijkheid

Rijswijk blijft groeien in inwoneraantal maar niet in oppervlakte. Hierdoor maken meer inwoners gebruik van dezelfde ruimte. Door het intensievere gebruik van de ruimte is het nodig om extra aandacht te schenken aan het leefbaar en veilig houden van de stad. Leefbaarheid en veiligheid in onze groeiende stad is ieders verantwoordelijkheid. Inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en de overheid dragen allen naar eigen kennis, kunde en draagkracht bij om Rijswijk vertrouwd, leefbaar en veilig te houden. Een leefbare stad is een aangename plek om te leven (oftewel: die bijdraagt aan de brede welvaart van inwoners). Dit raakt aan veel van de andere thema’s in dit hoofdstuk. In ieder geval betekent het een omgeving waar alle inwoners prettig samen kunnen wonen. Daaronder scharen we ook alle maatschappelijke voorzieningen onder de woonomgeving. Belangrijk onderdeel ervan is ook de fysieke en sociale veiligheid van de leefomgeving^[13].

Sociale betrokkenheid en prettige woonomgeving

Goed wonen in leefbare wijken vraagt om sociale betrokkenheid en een prettige woonomgeving. We stellen de mens centraal: we streven naar leefbare wijken waar inwoners zich prettig voelen, betrokken zijn en zich verantwoordelijk voelen voor elkaar. We willen dat mensen zich verbonden voelen aan Rijswijk, er gelukkig zijn en graag kunnen blijven wonen. We richten de leefomgeving op zo’n manier in dat het de gezondheid van inwoners bevordert en dat iedereen mee kan doen. Dat betekent onder meer dat de buitenruimte en gebouwen fysiek toegankelijk zijn, ook voor mensen met een beperking. Zo zorgen we samen voor een inclusieve samenleving.

We stimuleren inwoners om naar vermogen actief deel te nemen aan het maatschappelijk leven (verenigingen, sport en bewegen, betaald en/of onbetaald werk). We bevorderen de eigen kracht en regie van mensen en bieden waar nodig ondersteuning. Dit doen we op maat en in samenhang: we bieden individuen lichte hulp waar mogelijk en zwaardere hulp waar nodig. Hierbij hebben we extra aandacht voor mensen met een sociaaleconomische achterstand en zetten we in op een toekomstbestendig, fijn en veilig thuis voor kwetsbare mensen. Zo willen we ook ervoor zorgen dat er geen kwetsbare wijken zijn of ontstaan in Rijswijk. Ons doel is dat de leefbaarheids- of veiligheidsindexen tenminste ‘voldoende’ blijven voor alle wijken in Rijswijk. We onderzoeken de mogelijkheden die de Wet Versterking regie volkshuisvesting biedt om hierbij te helpen.

We onderkennen het belang van samenwerking om de vraagstukken en de maatschappelijke opgaven van de toekomst de baas te zijn. De gemeente Rijswijk is een toegankelijke, betrouwbare partner om mee samen te werken, zowel voor de strategische partners in het veiligheidsdomein als voor inwoners die met eigen initiatieven komen. Samen maken we de stad.

Sociale en fysieke veiligheid

Fysieke en sociale veiligheid zijn bepalend voor de leefbaarheid van woonomgeving. Toename van de bevolking moet gepaard gaan met extra capaciteit voor de hulpdiensten zodat fysieke en sociale veiligheid gewaarborgd kan zijn. Ook de handhavingscapaciteit van de gemeente moet op orde zijn om het gewenste niveau qua veiligheid en leefbaarheid te kunnen waarborgen.

Meer bewoners en bezoekers binnen dezelfde (openbare) ruimte kan meer geluid- en woonoverlast betekenen. Dit raakt de gezondheid, leefbaarheid en veiligheid van bewoners. Door een toename van gemengde woon- en werkfuncties komen de leefwerelden van de gebruikers in die gebieden samen, wat mogelijk leidt tot een toename van klachten van bewoners over hinder door bedrijfsactiviteiten. Het is hierbij van belang dat bewoners en bedrijven oog hebben voor elkaars belangen. Bedrijven moeten onnodige overlast voorkomen en bewoners moeten een bepaalde mate van hinder accepteren passend binnen de voor de bedrijven geldende normen. Dit vraagt om zorgvuldige communicatie en eenduidige regels. Bij renovatie van bestaande woningen en bouw van nieuwe woningen zullen isolerende maatregelen worden toegepast zodat voldaan wordt aan het binnenniveau dat bij nieuwbouw geldt.

Om de fysieke veiligheid te bewaken zijn verschillende maatregelen mogelijk. Allereerst vergroot de afstand tot risico’s de veiligheid, waarbij speciaal aandacht moet zijn voor kwetsbare groepen^[14]. Er kan gedacht worden aan maatregelen in bouwwerken en omgeving die bescherming bieden, en er moeten mogelijkheden zijn om bouwwerken of gebieden snel en veilig te verlaten. Daarnaast maakt de omgeving snel en effectief optreden van hulpdiensten mogelijk (bereikbaarheid, bluswatervoorziening), en zijn zorgvoorzieningen toegankelijk voor en afgestemd op inwoners en bezoekers (ook bij incidenten). Om hiervoor te zorgen werken wij nauw samen met de veiligheidsregio.

Voor de sociale veiligheid is het van belang dat gebouwen, straten en pleinen dusdanig ingericht worden dat bewoners en bezoekers zich veilig voelen. Dit kan bijvoorbeeld door een hoge kwaliteit inrichting met hoogwaardige en duurzame materialen, maar ook door goed onderhoud, zodat de openbare ruimte schoon en heel is. Ook een hoge mate van sociale verbondenheid en betrokkenheid (dorpsgevoel) draagt bij aan de leefbaarheid en het veiligheidsgevoel van bewoners.

Maatschappelijke voorzieningen

We zorgen ervoor dat alle Rijswijkers voldoende en goed toegankelijke maatschappelijke voorzieningen^[15] en ontmoetingsplekken hebben in hun directe omgeving (kaart: ‘belangrijke ontmoetingsruimte’ | ‘culturele voorziening’ | ‘uitbreiding/nieuwbouw van scholen / sport’). Dit draagt bij aan de sociale samenhang en ontmoeting, wat binnen de lokale gemeenschap en in een groeiende stad van groot belang is. Ook winkelvoorzieningen spelen hierin een rol, dit komt verder aan bod in paragraaf 4.9 Innovatieve economie. Door hiermee rekening te houden bij de inrichting van het fysieke domein kunnen problemen in het sociale domein deels worden voorkomen.

De groei en veranderende samenstelling (onder andere vergrijzing) van de bevolking werkt door in de behoefte aan het aantal en type maatschappelijke voorzieningen. Voor basisonderwijs en sportvoorzieningen hebben we die behoefte in beeld, voor andere voorzieningen (zoals zorg, ontmoetingsplekken en culturele voorzieningen) onderzoeken we die nog en ontwikkelen we een realisatiestrategie.

We zorgen dat er passende voorzieningen zijn op basis van objectieve omgevingskenmerken, maar ook op basis van woonbeleving en waarden van inwoners. Bij nieuw te ontwikkelen gebieden moet rekening worden gehouden met ruimte voor voldoende maatschappelijke voorzieningen, voor huidige en toekomstige doelgroepen. Dit geldt ook voor winkelvoorzieningen (zie 4.9 Innovatieve economie). Bij ontwikkelingen hanteren we referentiewaarden/normen om een goed niveau van deze voorzieningen te waarborgen. Daarbij vergeten we de bestaande (en in het bijzonder kwetsbare) wijken niet. Daarnaast zorgen we – met name voor inwoners die minder goed ter been zijn – voor een goede toegankelijkheid van voorzieningen en van de openbare ruimte.

Met het project voorzieningenniveau wordt geïnventariseerd welke maatschappelijke voorzieningen er in de gemeente aanwezig zijn, en welke nodig zijn met de groei van de stad. Tevens voorziet dit project in een uitvoeringsstrategie waarin wordt aangegeven hoe het voorzieningenniveau in balans blijft met de groei van de stad.

Sportvoorzieningen

Ons doel is om te zorgen voor een breed palet van sportactiviteiten in Rijswijk. Daarvoor is het nodig dat het aanbod aan binnen- en buitensportvoorzieningen gelijk oploopt met het aantal inwoners. Op korte termijn betekent dit bijvoorbeeld het realiseren van meer zaalruimte om een – door de bevolkingsgroei toenemend – tekort aan te pakken (kaart: ‘sportterrein’ | ‘sporthal’ | ‘uitbreiding/ nieuwbouw van sport’). Voor buitensportaccommodaties zal de groei van het aantal inwoners naar verwachting voorlopig geen capaciteitsproblemen opleveren. Op basis van recent onderzoek met verschillende scenario’s voor een optimale inzet van de sportparken binnen de gemeente^[16] werken we nog een aanpak uit.

Onderwijs en kinderopvang

We zorgen voor voldoende ruimte voor onderwijshuisvesting. Op basis van de huidige capaciteit, geplande woningbouwontwikkelingen en leerlingenprognoses kan de toekomstige huisvestingsbehoefte worden bepaald. Op diverse plekken in Rijswijk moet de onderwijshuisvestingscapaciteit worden uitgebreid. Zo is vanwege de grote woningbouwontwikkeling in de omgeving van de Plaspoelpolder een nieuwe school noodzakelijk. De benodigde onderwijsvoorzieningen nemen we mee in ons Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.

Het bieden van kinderopvang(kinderdagverblijf, peuteropvang en buitenschoolse opvang) wordt in principe aan de markt overgelaten. Er bestaat echter wel een nauwe samenwerking met het onderwijs. Om die samenwerking optimaal te laten verlopen zijn vestigingsmogelijkheden in de directe nabijheid of in het schoolgebouw bijna een voorwaarde. Hoewel er nog geen knelpunten in het aantal beschikbare plaatsen zijn, kunnen die bij de groei van de gemeente wel ontstaan. Vanwege de nauwe samenwerking en samenhang tussen onderwijs en kinderopvang is het noodzakelijk om bij het realiseren van onderwijshuisvesting ook rekening te houden met ruimte voor kinderopvang.

Eerstelijnszorg

Voor elke 2.400 inwoners is een voltijd huisarts nodig. Gelet op de huidige capaciteit zal moeten worden voorzien in uitbreiding van huisartsenzorg. Op dit moment zijn er al huisartsen die op zoek zijn naar grotere praktijkruimtes. We zorgen voor een toegankelijk eerstelijns zorgaanbod door de vorming en exploitatie van gezondheidscentra te stimuleren, met prioriteit voor de nieuwe ontwikkelgebieden naast de blijvende aandacht voor de bestaande wijken. Zo nodig vervult de gemeente een actieve rol hierin, bijvoorbeeld door het reserveren van ruimte in ontwikkelplannen en het stimuleren van ruimte voor gezondheidsfuncties in overleg met de zorgverzekeraars. Belangrijk is verder aandacht te hebben voor speciale woonvoorzieningen voor kwetsbare ouderen, waar veel zorg wordt verwacht. Voor de huisvesting van huisartsen moet bij elk nieuwbouwproject gezorgd worden voor voldoende praktijkruimte, in afstemming met de huisartsen. Verbinding met andere eerstelijnsvoorzieningen en gemeentelijke voorzieningen als welzijn, wmo en jeugdzorg is daarbij essentieel. Het planologisch mogelijk maken van voldoende ruimte hangt nauw samen met de groei van de stad en zal daarom meegenomen moeten worden bij gebiedsontwikkelingen en wijzigingen van het omgevingsplan.

Ontmoetingsruimten

We willen in Rijswijk voldoende kwalitatieve en multifunctionele ruimte bieden voor verblijf, (spontane) ontmoeting, beweging en meedoen. Zulke voorzieningen moeten goed verspreid en op korte loop- en fietsafstanden in de wijken aanwezig zijn (kaart: ‘belangrijke ontmoetingsruimte’).

Afbeelding 4.4: Thematische visiekaart ‘Leefbare en veilige wijken’.

_{[13] Sociale veiligheid gaat over bedreigingen door handelingen van mensen, fysieke veiligheid over bedreigingen door niet-menselijke bronnen. Omgevingsveiligheid gaat over risico’s van branden, rampen en crises. Onderdeel daarvan is externe veiligheid, voor zover het gaat om risico’s door gevaarlijke stoffen. Dit komt aan bod in paragraaf 4.3 Gezonde leefomgeving.}

_{[14] Dit raakt nadrukkelijk aan het begrip omgevingsveiligheid; zie daarvoor ook paragraaf 4.3 Gezonde leefomgeving}

_{[15] Voorzieningen op het gebied van zorg, onderwijs, welzijn, sport, kunst en cultuur.}

_{[16] Toekomstbestendige sportruimte in Rijswijk (maart 2024).}

4.5 Zichtbare historie en ruimtelijke kwaliteit

Cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit van Rijswijk

Rijswijk heeft een rijkdom aan cultureel erfgoed (zie ook hoofdstuk 2). Cultureel erfgoed is essentieel voor het beleven van de kwaliteit van de leefomgeving. Onze hoofdambitie is dan ook het behouden, beheren, onderzoeken, en het toegankelijk en beleefbaar maken van het Rijswijkse erfgoed. Dit doen we in samenspraak met onze kennis- en erfgoedpartners^[17]. Tegelijk zorgen we voor ons ‘nieuwe’ erfgoed door bij verdere ontwikkeling van de stad voorwaarden te stellen aan de ruimtelijke en stedenbouwkundige kwaliteit.

Hoofdlijnen erfgoedbeleid en Erfgoednota Rijswijk

Onze ambities voor het behoud en beheer van de tastbare overblijfselen van de cultuurhistorie van de stad hebben we beschreven in de Erfgoednota Rijswijk^[18]. Uitgangspunt van het beleid is dat erfgoed culturele waarde toevoegt aan de leefomgeving. De hoofdlijnen van het erfgoedbeleid in de Erfgoednota zijn geconcentreerd in vier thema’s of programma’s:

• a.

  Als erfgoed kon spreken: Als erfgoed kon spreken vertelde het de verhalen van de Rijswijkers. De mensen die er wonen en woonden vormen samen de geschiedenis van duizenden jaren, vanaf de Nieuwe Steentijd tot aan onze eigen 21^ste eeuw. Rijswijk koestert de onder- en bovengrondse monumenten en gaat zorgvuldig om met de erfgoedwaarden van archeologische, gebouwde en aangelegde (groene) monumenten zodat het behoud van het cultureel erfgoed voor de toekomst is geborgd. Dit doen we zowel fysiek (monumentendagen, lezingen, rondleidingen, publicaties, informatieborden) als via de diverse digitale kanalen. Het nieuwe erfgoed wordt in kaart gebracht, gewaardeerd en de beschermingsmogelijkheden nader onderzocht zodat het erfgoedbestand steeds kan worden geactualiseerd, behouden en zorgvuldig beheerd.

• b.

  Maatschappelijke waarde: Het (depot)beheer, behoud en de ontsluiting van erfgoed is een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente, andere partijen en (particuliere) eigenaren. Het erfgoedbeheer, de registratie, doorzoekbaarheid en kennisborging zijn belangrijke voorwaarden voor het toegankelijk maken van erfgoed voor intern en extern gebruik. Toegankelijkheid is een wettelijke plicht en noodzaak voor goede uitvoering van kerntaken van de gemeente, zoals deskundige advisering ten behoeve van vergunningverlening. Maar toegankelijkheid vergroot ook de beleefbaarheid en daarmee de maatschappelijke waarde van erfgoed.

• c.

  Erfgoed en stadsontwikkeling: Het inpassen van erfgoed in de fysieke leefomgeving betekent rekening houden met de belangen van het erfgoed, maar ook kwaliteiten en waarden van het erfgoed benoemen en als uitgangspunt nemen voor stadsontwikkeling, herbestemming en vergunningverlening zodat de historische en culturele identiteit van een plan kan worden versterkt. Degelijke advisering door archeologen en monumentendeskundigen zorgt ervoor dat cultuurhistorische waarden worden meegewogen. Om waarden te kunnen bepalen is het noodzakelijk het erfgoed te onderzoeken, te analyseren en te beoordelen op de cultuurhistorische betekenis: wat zijn de waarden van een gebouw of een gebied, wat moet daarvan worden behouden en wat kan leidend zijn in de verbouwings- en ontwikkelplannen.

• d.

  Monumenten en duurzaamheid: Voor beschermde monumenten wil de Rijksoverheid een gemiddelde CO2-reductie bereiken van 40% in 2030 en 60% in 2040. Ook monumenten kunnen door middel van energiebesparende maatregelen duurzamer worden gemaakt. Wat er wel en niet kan is afhankelijk van de unieke waarde van het gebouw, de technische staat en het belang voor de omgeving. Sommige maatregelen zijn niet geschikt voor historische gebouwen; andere wel. Het kan voorkomen dat de historische waarden zwaarder wegen dan het belang van duurzaamheid, maar dit is lang niet altijd het geval. Het is hoe dan ook belangrijk dat er energie wordt bespaard en opgewekt voor het behoud van erfgoed op de lange termijn. Ook herbestemming kan bijdragen aan duurzaamheid.

Meewegen van cultuurhistorie in ruimtelijke plannen

Cultuurhistorische waarden worden meegewogen bij omgevingsvergunningen en in ruimtelijke plannen en dus in de deskundige advisering op de betreffende vakgebieden. Indien nodig worden cultuurhistorische onderzoeken gedaan om monumentale waarden te bepalen en inventariserend archeologisch onderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en veldonderzoek.

De nieuwe Adviescommissie omgevingskwaliteit Rijswijk is sinds 2023 in een bredere samenstelling gaan functioneren volgens de nieuwe verordening van de Adviescommissie. Er zijn twee commissieleden vertegenwoordigd met deskundigheid op het terrein van het cultureel erfgoed.

Doorwerking van het erfgoedbeleid

De zorg voor het erfgoed en de erfgoedbronnen krijgt met de erfgoednota een nieuwe impuls. De erfgoednota geeft een overzicht van de ambities van toekomstig beleid. Jaarlijks zal een uitvoeringsplan worden opgesteld. Het op orde brengen van de basis heeft prioriteit, zoals het erfgoedregister en de archeologische verslaglegging en depotvoorziening, maar ook de ontsluiting van bouwtekeningen en beeldmateriaal. We werken aan een stappenplan met een tijdlijn om hier de komende jaren verbetering in de brengen.

Het erfgoedbeleid is gericht op het borgen van het beschermingsregime in het omgevingsplan, waarbij actualisatie zal plaats vinden waar nodig. De Erfgoedverordening van Rijswijk is in 2024 geactualiseerd en aangevuld om de beschermingsinstrumenten te verruimen.

Erfgoed en participatie

Er is een toenemende maatschappelijke behoefte om toegang te hebben tot erfgoed en aan participatie bij erfgoed- en ontwikkelvraagstukken. Het nieuwe erfgoedbeleid bedient de burger door erfgoedkennis te delen en de openbare vindbaarheid en het publieksbereik te vergroten

Monumentenzorg

Het doen van onderzoek is noodzakelijk om beleidsinstrumenten zoals de erfgoednota en het omgevingsplan op te stellen, te actualiseren en toe te passen. Om te zorgen dat cultureel erfgoed aan het begin van ruimtelijke planvorming wordt meegewogen moeten cultuurhistorische inventarisaties en waardestellingen worden gemaakt om de cultuurhistorische waarden van gebouwen in een gebied te bepalen. Ook bij vergunningaanvragen voor ingrepen in beschermde monumenten (kaart: ‘rijksmonumenten’ | ‘gemeentemonumenten’) en gebieden met cultuurhistorische waarden worden de bouw-, architectuur- en cultuurhistorische waarden bepaald. Daarmee kunnen voorwaarden gesteld worden aan de vergunning. Het doel is om aan te geven welke gebouwen of elementen behouden moeten worden, herkenbaar moeten blijven of versterkt kunnen worden en welke elementen mogen verdwijnen. Onze cultuurhistorische waardenkaart geeft het kader aan voor toekomstige ontwikkelingen (kaart: ‘Cultuurhistorische waardenkaart’).

Aanwijzen van nieuw cultuurhistorisch waardevol erfgoed

We willen ons beleid met betrekking tot het aanwijzen van cultuurhistorisch waardevol erfgoed versterken, met name het naoorlogse erfgoed (wederopbouw en post-65). Ons voornemen is om ‘parels en structuren’ uit die periode aan te wijzen naast enkele oudere stads- en dorpsgezichten. In de verre toekomst (2050) zal het aan te wijzen erfgoed van steeds recentere datum zijn, zodat ook de iconische gebouwen van nu in de toekomst kunnen worden beschermd.

Cultuurlandschappen

In de Erfgoednota zijn een aantal waardevolle cultuurlandschappen aangewezen, en nader omschreven. Hieronder vallen onder meer de landgoederenzone, stadsparkzone en Vlietzone (kaart: ‘Landgoederenzone’ | ‘Stadsparkzone’ | ‘Vlietzone’). Ook is er op enkele plaatsen in Rijswijk nog een historische polderverkaveling in het landschap aanwezig (kaart: ‘historische verkaveling’): Bij nieuwe ontwikkelingen sturen we op inpassing en behoud van deze gebieden. In het omgevingsplan zullen we deze gebieden waar mogelijk beschermen.

Landgoederenzone en provinciale erfgoedlijnen

We werken samen met de provincie om natuur- en erfgoedwaarden in de provinciale erfgoedlijnen verder te ontwikkelen. Op die manier zetten we de erfgoedlijnen die het grondgebied van de gemeente doorkruisen (Landgoederenzone, Vlietzone, Atlantikwall en molenbiotoop) beter op de kaart (kaart: ‘landgoederenzone’ | ‘Vlietzone’ | ‘bunkercomplex Park Overvoorde’ | ‘molenbiotoop’).

Veel buitenplaatsen in Rijswijk hebben de beschermde status van landgoedbiotoop en worden beschermd via de provinciale omgevingsverordening en ons eigen omgevingsplan. Dat betekent dat de samenhangende structuur van de hoofd- en bijgebouwen met tuin en park en het omringende groen beschermd is, net als het blikveld, de zichtlijnen en panorama’s van de cultuurlandschappelijke aanleg (kaart: ‘Landgoederenzone (provincie)’). In de Erfgoednota Rijswijk 2024-2032 is beleid geformuleerd om de ‘functie erfgoed’ aan de hele Landgoederenzone en Vlietzone toe te kennen.

In het koersdocument Erfgoedlijn Landgoederenzone Zuid-Holland 2030 zijn daarnaast vier ambities gedefinieerd die hier relevant zijn:

• a.

  Betere buitenplaatsen: kwalitatieve doorontwikkeling in lijn met de kernwaarden;

• b.

  Sterke clusters: versterken van de lokale clusters van de buitenplaatsen;

• c.

  Lijn in de landgoederenzone: versterken van de samenhang en herkenbaarheid;

• d.

  Naar buiten: verbinding met de omgeving.

Naoorlogs erfgoed

De voorraad naoorlogse gebouwen, stedenbouw en openbaar groen is zeer kenmerkend voor Rijswijk en maakt een groot deel uit van de gebouwde omgeving. Herkenbaar is de strokenbouw met halfhoge portiekwoningen en hoge flats, de royale afmetingen van doorgaande wegen en een rijkdom aan laan- en plantsoenbeplanting. Om te voorkomen dat dit verdwijnt willen we zelf een voorbeeld zijn in de omgang met het moderne erfgoed. Zo hebben we het stadhuis (1967) in 2023 opnieuw als huisvesting van de gemeente in gebruik genomen, als begin van de herwaardering van het naoorlogse erfgoed.

De stedenbouwkundige aanleg van Rijswijk uit de naoorlogse periode is van hoge ruimtelijke kwaliteit. Het openbaar groen speelde daarbij een grote rol, maar ook aan de samenhang in architectuur, materialisatie en kleurstelling ontlenen de verschillende buurten hun karakter. De groene ruimte langs de wegen, rondom de woonblokken en in de plantsoenen en binnentuinen zorgt voor ruimtelijke verbinding. Dit willen we graag in stand houden, met het juiste onderhoud en daarvoor isinzicht in het ontwerp van de openbare ruimte en de bijbehorende beplantingsplannen van belang. In de Erfgoednota hebben we hiervoor een verwachtingswaardenkaart naoorlogs erfgoed opgenomen. Deze kaart is een belangrijk instrument om inzicht te krijgen in de aanwezige erfgoedwaarden uit de periode 1945-1990. Het is een attentiemiddel bij ontwikkelingen en biedt aanleiding voor het aanwijzen van monumenten en beeldbepalend en beeldondersteunend erfgoed, dan wel het toekennen van een erfgoedfunctie in het omgevingsplan.

Historische land- en waterwegen

Rijswijk kent een aantal belangrijke historische landwegen (onder andere Van Vredenburchweg, Herenstraat, Geestbrugweg, Jaagpad, Delftweg, Winston Churchilllaan en het spoortracé), maar ook uitpaden en voetpaden waaronder het Julialaantje (kaart: ‘historische landweg’). Deze wegen zijn lang bepalend geweest voor de bereikbaarheid van Rijswijk en voor de stedenbouwkundige inrichting. Waar nodig nemen we maatregelen of zorgen we voor bescherming in het omgevingsplan om deze historische wegen te behouden.

Ook zijn er enkele historische waterwegen, die tot in de negentiende eeuw een belangrijke wijze van vervoer vormden. Naast de Vliet, Zandvaart en Spieringswetering bestaan er nog een aantal oude sloten die een belangrijke rol hebben gespeeld in de waterhuishouding van het landschap. Ook deze structuren zullen waar mogelijk worden beschermd en hersteld.

Archeologie

Binnen de wettelijke kaders streven we ernaar om archeologie een belangrijke plaats te geven bij ruimtelijke ontwikkelingen. We doen alles wat nodig is voor behoud en goede omgang met archeologische vindplaatsen. Archeologisch onderzoek mag alleen plaatsvinden op basis van een goedgekeurd Programma van Eisen. De verantwoordelijkheid voor archeologisch erfgoed is verschoven naar de gemeente, wat een proactieve benadering vereist om onze rijke historie te bewaren en te presenteren.

Onze ambities gaan verder dan alleen wettelijke verplichtingen. We willen onze opgravingsbevoegdheid behouden en archeologisch onderzoek in eigen beheer houden, om zo snel en efficiënt te kunnen reageren op nieuwe vondsten en ontwikkelingen. Dit draagt bij aan kennis van het lokale archeologische veld. In het kader van de Erfgoednota hebben we onze archeologische waardenkaart geactualiseerd (kaart: ‘Archeologische verwachtings- en beleidskaart’).

We actualiseren de Lokale Onderzoeks Agenda Rijswijk (LOAR), die inspeelt op zowel lokale als bredere onderzoeksvragen binnen de archeologie. Deze dient onder meer als leidraad bij de uitwerking, vraagstelling, interpretatie en rapportage van reeds voltooide opgravingen. Dit onderdeel benadrukt de ambitie om archeologie toegankelijk en relevant te maken voor een breder publiek.

Stedenbouwkundige en ruimtelijke kwaliteit bij ontwikkelingen

Nieuwe ontwikkelingen passen binnen de ruimtelijke structuur en dragen bij aan de stedenbouwkundige kwaliteit van de stad (kaart: ‘transformatie-/ontwikkellocatie’). De ontwikkelingen worden integraal aangepakt door een nauwe samenwerking tussen verschillende vakdisciplines. De ruimtevraag voor nieuwe woningen, bedrijven en maatschappelijke functies krijgt plaats binnen bestaand bebouwd gebied (verdichting). Op die manier willen we ons groen behouden en onze openbare ruimte zo veel mogelijk sparen. Het realiseren van nieuwe woningen (of andere functies) in winkelcentra, kantoorgebieden of bestaande woonwijken is tegelijk een oplossing voor leegstand en aanleiding om de ruimtelijke kwaliteit van het gebied te verhogen. Intensiveren van bebouwing bij vervangende nieuwbouw, vergroten van de bouwhoogte door optopping en de transformatie van bestaande bebouwing zijn middelen om – al dan niet gecombineerd – hiervoor extra ruimte te creëren. De mogelijkheden voor verdichting moeten per locatie worden onderzocht en bepaald.

Hoogbouw maakt onderdeel uit van de ruimtelijke en functionele structuur van de stad. We hebben onze uitgangspunten bepaald in een hoogbouwvisie, en werken nog aan nuancering en aanscherping daarvan. Op een aantal locaties in de stad zien we aanleiding voor een grotere bouwhoogte om daarmee de zichtbaarheid en herkenbaarheid te vergroten en de identiteit te versterken. Hoogbouw is mogelijk in daarvoor aangewezen gebieden; daarbuiten geldt een ‘nee tenzij’. De bouwhoogte is gerelateerd aan de betekenis van de plek en kent drie gradaties: structuurdragers, stedelijk accent en regionaal accent. Daarnaast zijn wijk- en buurtaccenten mogelijk (strikt genomen geen hoogbouw). Daarbij moet hoogbouw voldoen aan een aantal ruimtelijke, technische en maatschappelijke criteria. Dit resulteert in de volgende uitgangspunten:

• De aangewezen gebieden voor hoogbouw werken we nog nader op een kaart uit.

• De bouwhoogte is gerelateerd aan de plek en kent de volgende gradaties:

  • wijk- en buurtaccent: oriëntatiepunt in wijk of buurt (30 à 40 m);

  • structuurdragers: de lange lijnen in de stad (< 60 m);

  • stedelijk accent: oriëntatiepunt in de stad (70 à 80 m);

  • regionaal accent: prominente locaties langs regionale wegen en zichtlijnen (+/- 100 m).

• De ruimtelijke criteria zijn:

  • hoogbouw kent een stedelijke laag, plint, toren en bekroning;

  • hoogbouw is van hoge architectonische kwaliteit.

• De technische criteria zijn:

  • er is aangetoond dat een aanvaardbaar windklimaat ontstaat dat past bij het gebruik van de omgeving;

  • de bezonning van omliggende woningen voldoet aan de lichte TNO norm: niet meer dan twee uur zon op een bepaalde dag in het jaar.

• De maatschappelijke criteria zijn:

  • er is ruimte voor ontmoeting, multifunctionaliteit en flexibiliteit.

Afbeelding 4.5: Cultuurhistorische waardenkaart.

Afbeelding 4.6: Verwachtingswaardekaart naoorlogs erfgoed.

Afbeelding 4.7: Archeologische verwachtings- en beleidskaart Neolithicum, Brons- en IJzertijd.

Afbeelding 4.8: Archeologische verwachtings- en beleidskaart Romeinse tijd en late Middeleeuwen / Nieuwe tijd.

_{[17] O.a. Museum Rijswijk dat het Rijswijks Historisch Centrum en de website erfgoedrijswijk.nl beheert, Historische Vereniging Rijswijk, Stichting Historische Projecten en werkgroep Open Monumentendagen.}

_{[18] Erfgoednota Rijswijk 2024-2032 Gezichten om van te houden (2024).}

4.6 Groene stadsbiotoop

De ontwikkeling van het Rijswijkse groen

Ons doel is om het Rijswijkse groen verder te ontwikkelen en versterken, waarbij het groen gevarieerd en biodiverser wordt. Op basis van bodemeigenschappen en stedelijke ontwikkeling is Rijswijk ingedeeld in vier groensferen, met daarop afgestemde doelsoorten en eigen groene karakteristieken. Het gaat om de volgende groensferen, afbeelding 4.7 geeft de bijbehorende sfeerbeelden weer:

• Het oude dorp en de landgoederenzone;

• Het nieuwe centrum (Bogaard stadscentrum en omgeving);

• 20^e-eeuwse woon-/werkgebieden (ten noorden van de A4);

• 21^e-eeuwse werk-woongebieden en de stadsparkzone (ten zuiden van de A4).

Landgoederenzone en stadsparkzone

We gaan door met het verbeteren van de kwaliteit van onze grote regionale parkgebieden. We zorgen ervoor dat de Landgoederenzone en Stadsparkzone, ook in de toekomst de groene longen van Rijswijk blijven, en tegelijk de groen- en natuurkwaliteit aanzienlijk verbeterd worden (kaart: ‘landgoederenzone’ | ‘stadsparkzone’). Hiertoe wordt in de landgoederenzone en de stadsparkzone geïnvesteerd, zodat de parken en bossen een kwaliteitsimpuls krijgen waardoor ze optimaal kunnen meegroeien met de stad.

De buitenplaatsen van Rijswijk zijn onderdeel van het Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD), een landgoederenreeks die loopt van Rijswijk (via Den Haag, Voorburg, Wassenaar en Voorschoten) tot aan Lisse. De landgoederen en buitenplaatsen ontlasten de kwetsbaarste gebieden van het kustlandschap (NPHD) met rust- en natuurbeleving.

We voeren het uitvoeringsprogramma Landgoederenzone uit, waarmee het gebied de groenkwaliteit krijgt die bij de sfeer van de Landgoederenzone past: natuur (leefgebied voor oud-bossoorten als eekhoorns, boomklevers en rosse vleermuizen), cultuur (bijzondere gebouwen en monumenten), recreatie (mogelijkheden om te sporten, wandelen en fietsen), en historische groenaanleg (zie ook de provinciale bescherming van de landgoedbiotopen: dat gaat veel verder dan alleen hoofdhuis, bijgebouwen en tuinaanleg, maar ook de samenhang daartussen, de zichtassen, panorama's, blikveld en de cultuurlandschappelijke aanleg).

Het stadsparkenlandschap is onderdeel van de regionale Zweth-Vlietzone, een ecologische-recreatieve groenblauwe zone die loopt van Nieuwe Waterweg tot aan Vliet (Zwethzone) en van Delft tot aan Leiden (Vlietzone) (kaart: ‘stadsparkzone en Vlietzone’).

De stadsparkzone ontwikkelen we door tot een veelzijdig park, dat op meerdere plekken met groene uitlopers is verbonden tot in Stervoorde, Sion, Muziekbuurt, Parkrijk en Pasgeld. De natuurkwaliteit en biodiversiteit zijn toegenomen. In de stadsparkzone gaan verblijfskwaliteit en natuurwaarden hand in hand. Mensen komen er graag om elkaar te ontmoeten, te recreëren, te sporten maar ook om van de natuur en de rust te genieten.

Groene netwerken

Aanvullend daarop willen we een groenstructuur realiseren die de groengebieden aan elkaar verbindt. Zo creëren we ‘groene netwerken’ die Rijswijk groen maken tot diep in de haarvaten van de buurten en wijken. We versterken bestaande groenverbindingen en vullen ontbrekende schakels in om alle groengebieden, wijk- en stadsgroen onderling te verbinden. We maken onderscheid in de volgende soorten verbindingen.

Natuurverbindingen door de stad: we zetten ons in om de natuurverbindingen in de stad, tussen de Landgoederenzone en stadsparkzone en met de omgeving te realiseren of versterken (kaart: ‘natuurverbindingszones’). Ook wijkparken, volkstuinen en begraafplaatsen maken hier onderdeel van uit. We zorgen ervoor dat de natuurstructuur zo goed mogelijk kan functioneren door het opheffen van barrières in wegen en spoorwegen. We spannen ons in met meerdere viaducten/ecoducten over de A4 zowel recreatieve verbindingen als goed functionerende natuurverbindingen tussen de gebieden ten noorden en zuiden van de weg (kaart: ‘groene verbinding’) te realiseren. We hebben een bestuursovereenkomst met het Ministerie van IenW over de A4-verbreding, waarin we afspraken hebben vastgelegd over twee brede groene overkluizingen over de A4: Van Rijnweg en Pieter Postmapad (meekoppelkansen).

Verbindingen van bomen: ons doel is om van alle wegen, straten en lanen in Rijswijk mooie doorgaande groene structuren met biodiverse bomen te maken (kaart: ‘boomstructuur (lijnen)’). We zorgen dat op kruispunten met grote stenige oppervlakten het groen wel doorloopt, dat ziet er landschappelijk mooier uit en is beter voor natuur (geen doorbroken natuurverbindingen) en mens (aangenamere verblijfsplekken). We volgen daarbij de 3‑30‑300-regel: in de buurt van iedere woning staan 3 bomen, iedere buurt heeft minimaal 30% boomkroonoppervlakte en er bevindt zich een parkje op 300 meter afstand van iedere woning. Specifiek voorzien we de Prinses Beatrixlaan, Lange Kleiweg en oostzijde van de Vliet bij herinrichting van een losse boomstructuur. We vergroten de boomvakken in straten en wegen, waardoor bomen een betere groeiplaats hebben en kunnen uitgroeien tot gezonde, grotere volwassen bomen. Ook ontstaat zo meer ruimte voor gezonde biodiverse onderbeplanting. Dit zorgt voor een parkachtige sfeer en aangename schaduwrijke straten om te lopen en te fietsen.

Recreatieve groene verbindingen: De landgoederenzone en de stadsparkzone verbinden we via een aantal brede groene recreatieve verbindingen. Zo zorgen we dat deze groenzones met de fiets en lopend via groene routes makkelijk te bereiken zijn, ook voor Rijswijkers met een beperking. Door heel Rijswijk realiseren we een netwerk van doorgaande paadjes door het groen. Door daarmee ook het wijkgroen met elkaar te verbinden is het voor iedereen gemakkelijk een groen ommetje te maken dicht bij huis en nodigt het uit tot bewegen en beleven van de stad en het groen.

Natuurinclusieve en biodiverse stad

Onze ambitie is Rijswijk als een goed functionerende ‘stadsbiotoop’: een stad waar mensen, planten en dieren een thuis hebben en zich thuis voelen. De komende jaren bepalen we de doelsoorten en doelbiotopen voor heel Rijswijk. Daardoor kunnen bij alle vormen van herinrichting, renovatie en nieuwbouw (van buitenruimte en gebouwen) steeds geschikte biotopen voor planten en dieren worden gerealiseerd. Daarbij hebben we aandacht voor dierenwelzijn.

We vergroten de groenkwaliteit en biodiversiteit door gebouwen en buitenruimtes natuurinclusief te bouwen/renoveren en in te richten. Bij gebieds- en locatieontwikkelingen worden er regels gesteld voor het natuurinclusief en duurzaam inrichten van gebouwen en de buitenruimte. Op deze manier wordt gezorgd dat de kwaliteit van de natuur (de natuurwaarden) in Rijswijk wordt vergroot. Dat gebeurt door de kwalitatieve eisen voor verblijfplaatsen, voedsel, veiligheid, verbinding en variatie (de 5V’s) die natuurdoelsoorten aan hun omgeving stellen, in het ontwerp van gebouwen en buitenruimtes toe te passen.

Bij alle nieuwe ontwikkelingen moet actief worden gezocht naar ruimte om voldoende groen te realiseren en mogelijkheden om de groenkwaliteit te verbeteren. Groen tot in de haarvaten betekent zo veel mogelijk groen in de openbare ruimte en tot op, aan en in bebouwing. Zo zullen bijvoorbeeld parkeervakken groen worden aangelegd. Daar waar op maaiveldniveau weinig ruimte is, moet gezocht worden naar andere plekken, bijvoorbeeld groen langs wanden van gebouwen (gevelgroen) en de aanleg van groene en bruine daken. Zo kan gedacht worden aan innovatieve oplossingen zoals nieuwe wijkparken of buurtgroen op gebouwen en (ondergrondse) parkeergarages.

Om te zorgen dat er genoeg bomen en beplanting in verschillende delen van Rijswijk zijn, wordt bij herinrichtingen en herontwikkelingen in de stad de 3‑30‑300 regel als richtlijn gehanteerd. Ook worden bij gebiedsontwikkelingen of het verdichten van bebouwing de kansen benut om extra groen toe te voegen. Ontwikkelaars dragen bij aan het realiseren van de inrichting van het groen in het gebied en helpen bij het realiseren van de groene ambities.

Door zo de stad te vergroenen pakken we meerdere opgaves tegelijk aan. Het zorgt voor meer groenbeleving, meer biodiversiteit, meer waterberging en afname van hittestress in de stad. We benutten kansen om vergroening te koppelen aan transformaties (bijvoorbeeld Bogaard stadscentrum), herinrichting van de openbare ruimte (bijvoorbeeld Oud-Rijswijk) en maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie en energie. Ook op werklocaties zien we daarvoor veel potentie, zo is ons doel dat Plaspoelpolder het groenste bedrijventerrein van de provincie wordt. De groei van de stad gaat hand in hand met de groei van het groen, zodat de leefbaarheid en de balans tussen bebouwing en natuur gewaarborgd blijven en de Rijswijkse identiteit behouden blijft.

Daarnaast willen we de belevingswaarde van het groen in Rijswijk sterk verbeteren. De verschillende groene lagen (lage, middelhoge, hoge beplanting) brengen we meer in evenwicht. Een goede balans in soorten zorgt voor veel kleurvariatie gedurende het hele jaar (groen omgeving beleven), bloemen, vruchten, nectar en stuifmeel voor dieren (biodiversiteit) en een gezonder groenbestand (minder last van ziekten en plagen). Deze soortenrijkdom helpt om de biodiversiteit te verbeteren en verrijkt de groen- en natuurbeleving van inwoners vlak bij hun huis. Naast biodiverse beplanting kiezen we er op een aantal plekken in Rijswijk voor om met bijzondere beplanting extra groene accenten aan te brengen.

Uitgangspunt bij het aanleggen, beheer en onderhoud van groen is het verhogen van de biodiversiteit. Om dit goed te borgen stellen we een handreiking op. Daarnaast willen we in de toekomst dagelijks actueel inzicht in het groenareaal van de stad (soorten, oppervlakten, beheertypen, vervangingstermijn, staat van onderhoud) om ons groenbeheer goed op orde te hebben. Wanneer bij gebieds- en locatieontwikkelingen of bij noodzakelijk onderhoud bomen en beplantingen worden verwijderd, dan wordt het verwijderde groen op een gelijkwaardige wijze gecompenseerd.

Afbeelding 4.9: Thematische visiekaart ‘groene stadsbiotoop’.

4.7 Klimaatbestendige leefomgeving

Klimaatmitigatie en klimaatadaptatie

Klimaatopwarming heeft directe invloed op onze leefomgeving, zoals beschreven in paragraaf 2.5.5 Klimaat en energie. Om Rijswijk voor te bereiden op klimaatverandering, zowel nu als in de toekomst, is het essentieel in te zetten op het voorkomen van verdere klimaatopwarming (klimaatmitigatie) en het aanpassen aan de gevolgen van veranderend klimaat (klimaatadaptatie).

Ons doel is om in 2050 als gemeente klimaatneutraal te zijn door middel van mitigatie, voornamelijk via de energietransitie. Daar gaat paragraaf 4.8 Duurzame energievoorziening verder op in. Daarbij zijn we afhankelijk van acties in Nederland en wereldwijd. Tegelijkertijd zetten we ons in om onze leefomgeving klimaatbestendig^[19] te maken. Ons doel is om in 2050 als gemeente klimaatbestendig te zijn door middel van adaptatie. Dit betekent dat we onze leefomgeving zo inrichten dat deze bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, droogte en wateroverlast.

Monitoring

We maken gebruik van verschillende data om de gevolgen van klimaatverandering in kaart te brengen. We gaan onderzoeken of naast de openbare klimaatatlas^[20] een Rijswijkse klimaatatlas kan bijdragen aan het beter inzichtelijk maken van hittestress, droogte en wateroverlast in onze gemeente.

Klimaatbestendige gebouwde omgeving

We integreren tools zoals het Convenant klimaatadaptief bouwen^[21] en de Landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving^[22] in alle ruimtelijke projecten. Maar de klimaatopwarming, in combinatie met de huidige en geplande verdichting van onze stad, vraagt om meer innovatieve tools. Nieuwbouw past daarom de laatste innovaties toe, zoals Ladder van Koeling^[23] en BREEAM^[24]. Daarbij schrijven we een minimaal BREEAM-score ‘good’ voor voor nieuwbouw en renovatie, en voor gebiedsontwikkeling. We waarderen in het bijzonder elke ontwikkeling die innovaties kan aantonen met zogeheten innovatiecredits. Deze innovatiecredits stimuleren en erkennen de toepassing van innovatieve oplossingen die verder gaan dan de standaard duurzaamheidsnormen. Het gaat om creativiteit en pionieren door bijvoorbeeld het zoeken naar meekoppelkansen op onderwerpen als energie-efficiëntie, materiaalgebruik, waterbeheer en klimaatadaptatie.

Klimaatbestendige openbare ruimte

Onze openbare ruimte richten we klimaatadaptief in door meer schaduwrijke plekken te creëren en stedelijke gebieden te vergroenen. We streven naar een robuust watersysteem met ruimte voor infiltratie en opvang van water. Dit geldt zowel voor nieuwe ontwikkelingen, als voor bestaande omgevingen.

Voorbeelden van klimaatbestendige maatregelen zijn:

• Aanleg van groenstroken en parken voor betere waterinfiltratie.

• Creëren van schaduwrijke zones met bomen en pergola’s.

• Gebruik van waterdoorlatende bestrating en groene daken.

• Klimaatadaptief waterbeheer: om wateroverlast door extreme neerslag te voorkomen, is een goede balans tussen water vasthouden, bergen en afvoeren nodig. Dit geldt zowel voor nieuwe ontwikkelingen als voor de bestaande omgeving.

Specifieke maatregelen:

• Aanleg van wadi's en ‘urban waterbuffers’.

• Verbetering van de rioleringscapaciteit en inzetten op hemelwater afkoppelen.

• Stimuleren van het (her-)gebruik van regenwater voor huishoudelijk gebruik.

Waterbeheer

Om wateroverlast door extreme neerslag te voorkomen, is een goede balans tussen water vasthouden, bergen en afvoeren nodig. We werken nauw samen met Hoogheemraadschap van Delfland om een effectief waterbeheersysteem te realiseren.

Hittestress

Hittestress vormt een uitdaging, vooral in dichtbebouwde delen van de stad zoals de Stadsas. Deze gebieden zijn gevoelig voor hittestress, omdat ze relatief versteend zijn. We ontwikkelen een Lokaal Hitteplan en passen een preventieve bouwstrategie toe, zoals groene daken en gevels, en het gebruik van hittebestendige materialen.

Water en bodem sturend

Rijswijk sluit aan bij de nationale beleidslijn 'water en bodem sturend' om een klimaatbestendige leefomgeving te creëren. Dit betekent dat ruimtelijke ontwikkelingen worden aangepast aan het water- en bodemsysteem, waarbij de kwaliteit en kwantiteit van water doorslaggevend zijn. We volgen deze lijn ook door de groei van de stad te zoeken in bestaand stedelijk gebied en in de hoogte, waardoor verdere verharding beperkt blijft en we ruimte voor groen en water sparen.

Bodemdaling

Bodemdaling is geen wijdverspreid probleem in Rijswijk maar kan lokaal voorkomen, door klimaatverandering verergeren en schade veroorzaken. We willen de risico’s in beeld brengen en preventieve maatregelen nemen.

Waterkwaliteit

In samenwerking met hoogheemraadschap Delfland willen we de waterkwaliteit verbeteren volgens de Kaderrichtlijn Water (KRW). We streven naar emissiereductie, natuurvriendelijke oevers en optimalisatie van de waterbeheerpraktijk. Dit bereiken we door minder vervuiling in het water toe te laten en betere voorlichting en handhaving om vervuiling te voorkomen.

Rijswijkse strategie RAAK en zeven deelambities

Om stappen te zetten richting een klimaatbestendige leefomgeving in 2050, hebben we zeven ambities voor de periode 2023-2030 vastgesteld, bekend als de Rijswijkse Adaptatiestrategie en Aanpak voor Klimaatverandering (RAAK). We willen onze uitvoeringsstrategie voortdurend bijstellen en aanscherpen om adequaat te kunnen inspelen op toekomstige ontwikkelingen.

• a.

  Kwetsbaarheid in beeld brengen: we actualiseren de stresstest iedere zes jaar om veranderende kwetsbaarheden in beeld te brengen. We starten met het updaten van de kaarten en voeren vervolgens een nieuwe ronde klimaatstresstesten uit.

• b.

  Risicodialogen: we gaan vanaf 2025 risicodialogen met stakeholders voeren. Dit proces gaan wij iedere zes jaar herhalen en herijken op basis van de actuele klimaatstresstesten.

• c.

  Uitvoeringsstrategie: klimaatadaptatie vereist maatwerk per wijk, buurt en soms per straat. Bij alle nieuwe ontwikkelingen stimuleren we het gebruik van tools zoals het Convenant klimaatadaptief bouwen en de Landelijke maatlat. Daarnaast brengen we samen met regionale partners in beeld welke investeringen er nodig zijn om Rijswijk op lange termijn klimaatbestendig te maken. Hierna kan een berekening gemaakt worden, met een meerjarig investeringsprogramma klimaatadaptatie voor de periode 2026-2030.

• d.

  Meekoppelkansen: we streven ernaar om de doelen van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie^[25] te integreren en meekoppelkansen te benutten bij alle ruimtelijke ontwikkelingen. Dit betekent klimaatbestendigheid integreren in bredere ruimtelijke opgaven en ontwikkelingen, zoals de energietransitie en de overgang naar een circulaire economie.

• e.

  Stimuleren en faciliteren: hoewel we streven naar een klimaatbestendige leefomgeving, kunnen restrisico's nooit volledig worden uitgesloten. Daarom willen we dat bedrijven, organisaties en burgers op de hoogte zijn van deze risico's, zoals ook voorgeschreven door het Rijk. Uit onze klimaatstresstesten blijkt dat naast wateroverlast en droogte, vooral hittestress en verlies van biodiversiteit momenteel een hoge prioriteit hebben in Rijswijk. Bewustwording en actie richting de inwoners zijn daarbij cruciaal. We vergroten het bewustzijn over het belang van klimaatbestendigheid via initiatieven zoals Steenbreek, en willen bewoners in Rijswijk bewust maken van het belang van klimaat, water en groen, en wat zij daar zelf aan kunnen bijdragen.

• f.

  Reguleren en borgen: klimaatadaptatie is geborgd in de verordening afvoer hemelwater en ons Gemeentelijk riolerings- en waterplan (GRP). De ‘verordening afvoer hemelwater’ is bij inwerkingtreding van de Omgevingswet van rechtswege onderdeel van het omgevingsplan geworden. Alle nieuw- en verbouwprojecten en ontwikkelingen in de openbare ruimte moeten voldoen aan het Convenant klimaatadaptief bouwen en de Landelijke Maatlat.

• g.

  Handelen bij calamiteit: we ontwikkelen lokale calamiteitsplannen voor weersextremen. We beginnen eerst met een Lokaal Hitteplan Rijswijk in 2024 en betrekken stakeholders en inwoners bij het nemen van maatregelen om hittestress te verminderen. Hierna zullen we ook kijken naar lokale plannen voor droogte en wateroverlast samen met regionale partners.

Afbeelding 4.10: Thematische visiekaart ‘Klimaatbestendige leefomgeving’.

_{[19] Er zijn verschillende begrippen voor aanpassing aan klimaatverandering bekend. Zo komen, vaak refererend aan nationale trajecten, de begrippen klimaatadaptief, klimaatbestendig en waterrobuust voor. We zien deze begrippen als synoniemen, en gebruiken in deze omgevingsvisie de term klimaatbestendig. Voor een definitie van een klimaatbestendige leefomgeving, zie onder meer de herijkte Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie (2020).}

_{[20] www.klimaatatlas.nl.}

_{[21] https://bouwadaptief.nl/leidraad/.}

_{[22] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/03/23/landelijke-maatlat-factsheets-en-overzichtstabel.}

_{[23] https://groenehuisvesters.nl/wp-content/uploads/2023/02/ladder-van-koeling.pdf.}

_{[24] https://richtlijn.breeam.nl/credit/klimaatadaptatie-1545.}

_{[25] https://klimaatadaptatienederland.nl/beleid/nationale-aanpak/dpra/.}

4.8 Duurzame energievoorziening

Klimaatneutraal Rijswijk in 2050

We moeten ons aanpassen aan klimaatverandering, maar ook bijdragen aan het afremmen ervan. Een van onze belangrijkste doelen is dan ook om energieneutraal te zijn in 2050. Dit bereiken we door onze energiebehoefte te verkleinen, lokaal duurzame energie op te wekken en door over te stappen van fossiele naar duurzame (hernieuwbare) bronnen van warmte en energie.

Energietransitie: overgang naar duurzame en onafhankelijke energie

Om de klimaatverandering zoveel mogelijk af te remmen en energieonafhankelijk te worden, moeten we allemaal samenwerken, onder andere: de gemeente, bewoners, bedrijven, woningcorporaties, onderwijsinstellingen, welzijnsorganisaties, culturele instellingen, regiogemeenten, de provincie Zuid-Holland en het Rijk. We nemen als gemeente de regie op verduurzaming van de gebouwde omgeving, en werken hierin samen met alle partijen. Belangrijk is dat iedereen mee kan doen. We houden er daarom rekening mee dat de energietransitie toegankelijk moet zijn voor alle vastgoedeigenaren en gebruikers. De energietransitie is geen eenvoudige opgave, het vraagt technische aanpassingen aan gebouwen en daarmee financiële investeringen en formele besluitvormingsprocedures bij VvE's en corporaties. Iedere vastgoedeigenaar moet mee kunnen doen, het tempo mag verschillen. We werken samen met de woningcorporaties om een belangrijke en grote groep inwoners te bereiken.

De energietransitie zorgt voor druk op de schaarse ruimte in Rijswijk, boven en onder de grond. Maar er zijn ook meekoppelkansen: bijvoorbeeld om de aanleg van nieuwe energiebronnen of -netwerken te combineren met herinrichting van de openbare ruimte, aanleg van meer groen en water(berging), klimaatadaptatieve maatregelen en extra ruimte voor fiets en voetganger.

Verkleinen van de energiebehoefte

De duurzaamste energie is niet gebruikte energie. Terugbrengen van de energiebehoefte zien we dan ook als eerste stap in de energietransitie. We zetten in op de besparing van energie door individuele woningeigenaren, Vereniging van Eigenaren (VvE), bedrijven en eigenaren van zakelijk onroerend goed te stimuleren en ondersteunen bij het nemen van energiebesparende maatregelen. Dit richt zich op het verminderen van gebouwgebonden energieverbruik. Onder gebouwgebonden energieverbruik valt het energieverbruik voor het verwarmen, koelen, verlichten en ventileren van de woning . Om het energieverbruik ten opzichte van de kosten zo efficiënt mogelijk in te richten houden we rekening met de nieuwste inzichten binnen de trias energetica ^[26] in relatie tot isolatie.

Gedrag en omgang met energie speelt een belangrijke rol in de energietransitie. We willen bewustwording vergroten over energiegebruik en de mogelijkheden voor verduurzaming van bestaande woningen en gebouwen naar een hoger energielabel. .De mate waarin verduurzaming naar een hoger energielabel zinvol is, hangt onder andere samen met de keuze voor de toekomstige duurzame warmtebron. De benodigde maatregelen en mogelijkheden zijn per woning verschillend. Kantoorgebouwen moeten vanaf 1 januari 2023 minimaal energielabel C hebben^[27].Voor woningisolatie is het verstandig zoveel mogelijk aan te sluiten bij natuurlijke momenten, zoals een verhuizing of gepland onderhoud. Dit betekent dat iedere woningeigenaar en vastgoedeigenaar isolatiemaatregelen in zijn eigen tempo zal doorvoeren.

Met name in sterk verstedelijkte en verharde omgevingen lopen de temperaturen steeds verder op ^[28], verkoeling in de buitenruimte en in woningen is daarom essentieel en heeft een ruimtelijke component. Bij woningisolatie is aandacht voor ventilatie en de mogelijkheid tot (passief) koelen in warme zomers voor een gezond binnenklimaat. We stimuleren en ondersteunen gebouweigenaren om natuurvriendelijk te isoleren om gebouwgebonden diersoorten te beschermen.

Warmtetransitie: overgang naar duurzame warmte

We willen in 2050 helemaal aardgasvrij zijn. In de Transitievisie Warmte Rijswijk (2021) hebben we dat vastgelegd. We nemen de regie en werken samen met alle betrokken partijen om de warmtetransitie te realiseren. Zo zorgen we ook dat iedereen mee kan doen.

Naast isoleren, is de overstap naar alternatieve, duurzame warmte nodig. De opgave is groot en veel partijen zijn erbij betrokken. Afbeelding 4.9 toont onze strategie per wijk uit de Transitievisie Warmte. We willen zo veel mogelijk woningen – binnen laagste maatschappelijke kosten – op een duurzaam warmtenet aansluiten. Warmtenetten zijn voor die delen van Rijswijk aangegeven in afbeelding 4.9, de maatschappelijk voordeligste manier om aardgasvrij te worden. Door aan te sluiten op een warmtenet vermijden we elektrische oplossingen (zoals warmtepompen) en verlichten daarmee (lokale en regionale) problemen van netcongestie. Naast aansluiting op een warmtenet is ook aansluiting op een WKO (warmte-koudeopslag) of installatie van een warmtepomp mogelijk. Bij de afweging voor een toekomstige warmteoplossing wordt niet alleen gekeken naar de warmtevraag, maar ook de koelbehoefte. Elektrificatie in warmtewijken zullen wij niet stimuleren, maar individuele keuzes blijven mogelijk.

Afbeelding 4.11: Overzicht warmtetransitie per buurt (bron: Transitievisie warmte).

Warmte-infrastructuur

We gaan alleen in wijken aan de slag met een warmtenet wanneer het betaalbaar is voor onze inwoners. Dit betekent dat het Rijk structureel voldoende financiële middelen beschikbaar moet stellen om inwoners te stimuleren en te helpen. Daarbij is er aandacht voor het bestrijden van energiearmoede. Daarnaast kunnen we pas starten met de uitrol van het warmtenet als ook de wet- en regelgeving op orde is. Inzet van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie is uiteindelijk essentieel om woningen van het aardgas te krijgen^[29].

Duurzame restwarmte uit WarmtelinQ, geothermie en een hoge temperatuuropslag kunnen het warmtenet voeden (kaart: ‘tracé WarmtelinQ’). Door het aansluiten op lokale (geothermie) en of regionale (rest)warmtebronnen via WarmtelinQ worden we ook onafhankelijk van buitenlandse energie. In het huidige beleid is rekening gehouden met één geothermische bron. De bron (met een potentie van 25 MW) is voldoende om ongeveer 12.500 woningen te verwarmen. Er is in de ondergrond van Rijswijk meer ruimte voor het winnen van geothermie. De campusfunctie van Kessler Park met focus op de energietransitie rondom geothermiecentrum RCSG kan hierin een belangrijke rol spelen en willen we daarom verder ontwikkelen (kaart: ‘campusfunctie Kessler Park’). Een mogelijk beoogde locatie voor ons warmteoverdrachtstation inclusief alle gebouwen voor onze warmtevoorziening is in het Kruisvaarderspark (kaart: ‘centraal warmteoverdrachtstation’). Bij eventuele inpassing van dit gebouw streven we ernaar dat de impact ervan op de landgoederenzone zo klein mogelijk is.

Ook in de wijken reserveren we ruimte voor kleinere warmteoverdrachtsstations om de warmte in de wijk te krijgen (kaart: ‘decentrale warmteoverdrachtstations’). Als in de wijken een warmtenet wordt aangelegd, kijken we naar kansen voor het klimaatadaptief herinrichten van de openbare ruimte en andere meekoppelkansen.

Bij de aanleg van warmteleidingen wordt onder meer rekening gehouden met de impact ervan op het drinkwater (verhoging van de temperatuur), en de aanplant- en groeimogelijkheden van groen.

Voor delen van de stad die niet op een warmtenet aangesloten kunnen worden, leveren we maatwerk en kijken we via de vijfjarige actualisatie van de Transitievisie Warmte welke warmtealternatieven dan voor handen zijn (het wordt per 2026 verplicht een Warmteprogramma te hebben dat de Transitievisie Warmte vervangt; de vijfjaarlijkse herziening blijft). We staan open voor innovatieve energie- en warmteconcepten. Elektrificatie van de warmtevraag verdient, gelet op netcongestie, ^[30] op dit moment niet de voorkeur. Juist in de wijken waar collectieve warmtenetten niet goed haalbaar zijn, ondersteunen we bewonersinitiatieven om nu al met alternatieve bronnen en systemen aardgasvrij te worden.

Bodemenergie

Voor nieuwbouw maken we gebruik van bodemenergiesystemen, omdat nieuwbouw ook behoefte heeft aan koeling in de zomer en de ondergrond van Rijswijk geschikt is voor dit soort energiesystemen. Met een bodemenergieplan voor Bogaard stadscentrum en Plaspoelpolder geven we sturing aan de verdeling van de schaarse ruimte in de ondergrond en optimaal gebruik van bodemenergie (kaart: ‘Plaspoelpolder en nabije omgeving’ | Bogaard stadscentrum en nabije omgeving’). We blijven monitoren of de regelgeving voldoet en of er mogelijk voor meer gebieden afspraken nodig zijn.

Duurzame warmte is schaars in de regio. Dit betekent dat we in RES-regio (Regionale Energiestrategie) afspraken maken over de lokale inzet van de duurzame warmte die beschikbaar is via WarmtelinQ, maar ook over geothermie. Hoge temperatuur-opslag is een veelbelovende innovatieve techniek die de kosten voor warmte kan reduceren. We willen daarom opslag van hoge temperatuur mogelijk maken. Vanaf 2026 is Rijswijk verplicht om iedere vijf jaar een warmteprogramma op te stellen waarin wordt beschreven in welke wijken we de komende tijd aan de slag gaat met verduurzaming of het aardgasvrij maken. Dit biedt bewoners en andere betrokkenen duidelijkheid en handelingsperspectief.

Duurzame opwekking van elektriciteit

Grootschalige duurzame opweklocaties zijn door de grote mate van verstedelijking in Rijswijk niet mogelijk. Voor grootschalige duurzame opwekking zijn we dus afhankelijk van (boven) regionale afspraken. Daarbij komt dat de druk op het elektriciteitsnet de komende tijd alleen maar zal toenemen.

We willen in Rijswijk de energietransitie aanjagen door nieuwe initiatieven voor opwekking van (niet grootschalige) duurzame energie aan te moedigen en mogelijk te maken. We zoeken in gezamenlijkheid naar de beste oplossingen die passen bij een compacte stad, en maken hierin een integrale afweging. Hierbij is er aandacht voor lokaal eigendom (waarbij inwoners en ondernemers zijn samen, deels, of helemaal eigenaar zijn), wat een positieve bijdrage kan leveren aan het draagvlak voor de opwekking van duurzame energie.

We streven ernaar in 2030 minstens 20% van het elektriciteitsverbruik binnen de gemeentegrens duurzaam op te wekken. Hiervoor zetten we stevig in op zonne-energie op daken en parkeerplaatsen in stedelijk gebied en benutten we van het geschikte dakoppervlak voor zonne-energie.

We wekken zoveel mogelijk zonne-energie op in de gebouwde omgeving. In het landschap of op het water heeft niet de voorkeur, zo willen we aantasting van de groene ruimte voorkomen. Daarnaast wordt gezocht naar locaties waar multifunctioneel gebruik toegepast kan worden, denk aan parkeerplaatsen en langs snelwegen (kaart: ‘RES: verder onderzoek zon’). In het programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER) verkent het Rijk waar energieopwekking op rijksgronden mogelijk is. Voor een zone langs de A4 wordt de potentie voor opwekking van zonne-energie onderzocht^[31].

Netcongestie

Een sterke energie-infrastructuur is een randvoorwaarde voor de overgang naar duurzame energie en voor de groei en verduurzaming van Rijswijk. Tot 2050 zal de vermogensvraag toenemen ^[32]. Netcongestie belemmert de groei van de opwekking van duurzame energie, het aardgasvrij maken van woningen, elektrisch vervoer en de bouw van nieuwe woningen en bedrijven. We houden nauw contact met netbeheerder Stedin om netcongestie op het midden- en laagspanningsnet in Rijswijk te voorkomen, met name door slim gebruik en het verzwaren van het net, decentrale dagopslag en het stimuleren van gedragsverandering van bewoners en bedrijven.

Voor uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk hebben we ruimte in de ondergrond nodig. Deze ruimtevraag hebben we in beeld, met name voor de bestaande wijken en herontwikkelingslocaties zoals Havenkwartier, Kessler Park en Bogaard stadscentrum. Nieuwe lokale netwerken voor energie worden ingepast, zodat het elektriciteitsnet uitgebreid kan worden met nieuwe kabels en onderstations. Ook bij nieuwe ontwikkelingen houden we rekening met extra ruimte voor een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur.

Elektriciteit en warmte wordt steeds meer lokaal opgewekt en gebruikt. De momenten van opwekking vallen niet altijd samen met de behoefte aan energie. Ten aanzien van warmte kijken we naar grootschalige hoge temperatuur opslag en naar decentrale dagopslagcapaciteit in of in de buurt van woningen. We zetten in op een goede afstemming van vraag en aanbod met behulp van mogelijkheden voor innovatieve (batterij-)opslag, het verkennen en stimuleren van kleinschalige energiesystemen (zogenaamde energyhubs) en de uitwisseling van energie. Technologische ontwikkelen volgen we actief om te onderzoeken in welke mate die bij kunnen dragen aan het realiseren van onze doelstellingen. Door aansluiting op een warmtenet te stimuleren in plaats van het aanbrengen van een warmtepomp verlagen we de druk op het elektriciteitsnet en de maatschappelijke investering in het elektriciteitsnetwerk.

Meekoppelkansen voor energietransitie en klimaatadaptatie

Klimaatmitigatie en -adaptatie hangen nauw samen. Zo kan de uitvoering van de energietransitie de aanpak van klimaatadaptatie beïnvloeden, maar de samenhang kan ook positief zijn. We stemmen plannen op elkaar af en willen bijvoorbeeld het openbreken van straten voor de warmtetransitie zo veel mogelijk combineren met klimaatbestendige herinrichting van openbare ruimte. Alleen voor ruimtelijke adaptatie de straat openbreken is inefficiënt en ineffectief en zorgt ervoor dat kansen worden gemist, vooral in drukke stedelijke gebieden. Ook bij duurzame transformaties zoals het isoleren van bestaande gebouwen zoeken wij naar meekoppelkansen. Door gebouwen extra te isoleren, worden warmteverliezen minder in de winter, maar dat kan een risico vormen in de zomer tijdens perioden van hitte. Daarom worden de isolerende maatregelen samen met hittebestendige maatregelen uitgevoerd. Zo richten onze gebouwde omgeving klimaatneutraal en klimaatbestendig in.

Circulariteit

Voor het aspect circulariteit ontbreekt in Rijswijk integraal beleid. Nieuwe ontwikkelingen vormen een kans om meer circulair te bouwen. Ook voor de inrichting van de openbare ruimte zijn circulariteit en duurzaamheid belangrijke uitgangspunten. Paragraaf 4.9 Innovatieve economie gaat ook in op de mogelijkheden voor de circulaire economie. We onderzoeken onder meer potentiële locaties zoals het golfbaanterrein op mogelijkheden voor de circulaire economie en energietransitie (kaart: ‘onderzoekslocatie’). Ons beleid op het gebied van circulariteit moeten we nog nader vormgeven. De circulaire economie zal naar verwachting extra ruimte vragen, vooral op werklocaties en extra energie om kringlopen te sluiten.

Afbeelding 4.12: Thematische visiekaart ‘Duurzame energievoorziening’.

_{[26] infoblad-trias-energitica-en-energieneutraal-bouwen.pdf.}

_{[27] Energielabel C | RVO.nl [https://www.rvo.nl/onderwerpen/wetten-en-regels-gebouwen/energielabel-c-kantoren].}

_{[28] Klimaateffectatlas Nederland - Klimaateffectatlas [https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/].}

_{[29] Verwachting van het Rijk is dat de Wgiw op 1 juli 2025 in werking treedt.}

_{[30] ]https://capaciteitskaart.netbeheernederland.nl/.}

_{[31] In het OER-project A4-N14-A13 worden de mogelijkheden voor het opwekken van zonne- en windenergie langs dit tracé onderzocht. Het project bevindt zich in de voorverkenningsfase, en is tijdelijk gepauzeerd vanwege onduidelijkheid rondom verbreding van de A4 (MIRT-project A4 Haaglanden).}

_{[32] Verkenning van toekomstige ontwikkelingen en uitdagingen voor een klimaatneutraal elektriciteitssysteem in Nederland, 2030-2050 paragraaf 2.1 alinea 2.}

4.9 Innovatieve economie

Visie op onze economie

Het doel van ons economisch beleid is dat inwoners in (de regio van) Rijswijk kunnen werken in een baan die bij hen past. Een diversiteit aan bedrijven zorgt voor een gevarieerd aanbod voor mensen die werken op kantoor, in een werkplaats, een onderzoekslaboratorium, zelfstandig of onder begeleiding. Diversiteit aan bedrijven zorgt ook voor een bestendige economie waarmee de werkgelegenheid stabiel blijft. We koesteren de al aanwezige diversiteit aan bedrijven en daarmee werkgelegenheid, en versterken de sectoren gericht op innovatie, techniek en energie.

Om onze visie op de Rijswijkse economie^[33] te realiseren zetten we in op vier pijlers:

• sterk profiel: benutten en versterken eigen economische kracht;

• sterk netwerk: versterken lokale én regionale samenwerking;

• sterke structuur: stimuleren innovaties en sectoren;

• sterke kerngebieden: realiseren toekomstbestendig vestigingsklimaat.

Toekomstbestendig ondernemers- en vestigingsklimaat

Om daarvoor te zorgen willen we samen met onze partners het ondernemers- en vestigingsklimaat versterken, juist ook voor ondernemers en organisaties die veel werkgelegenheid bieden. Door in te spelen op de regionale ontwikkelingen en goed zicht te houden op wat ondernemers bezighoudt, versterken we gericht het ondernemersklimaat voor onze lokale ondernemers en verbeteren we het vestigingsklimaat voor nieuwkomers.

In het bijzonder bundelen we de krachten samen met bedrijven, kennisinstellingen en onderwijs om een verschuiving naar duurzame warmte en energie te realiseren. Het Rijswijk Centre for Sustainable Geo-energy (RSCG) kan daarin een belangrijke rol spelen. We werken samen aan slimme innovaties en kennisoverdracht en zetten in op de toepassing van duurzame technieken op het gebied van energie en warmte. Ook zoeken we naar (koppel)kansen voor de overgang naar circulariteit en de circulaire economie. Zo dragen we met onze economie ook bij aan grote maatschappelijke vraagstukken.

De beschikbare ruimte voor werken is een belangrijk vraagstuk op regionaal niveau. In Rijswijk ligt de focus vooral op het bieden van ruimte voor midden- en kleinbedrijf (mkb) en ‘startups’ die willen doorgroeien tot ‘scale-ups’. In Rijswijk is simpelweg geen ruimte voor écht grote ruimtevragers (zoals zware industrie en grote logistiek). We moeten creatiever omgaan met onze beschikbare ruimte voor werken, bijvoorbeeld door meerlaags ruimtegebruik en het afstemmen van functies op energienetwerken (en congestie).

We blijven ons inzetten voor de ondernemers die in Rijswijk gevestigd zijn. Aan de hand van de vier pijlers zetten we in op toekomstbestendige werklocaties en winkelgebieden (retail en horeca).

Werklocaties

De ruimte voor werken op onze verschillende werklocaties willen we behouden en beter benutten (kaart: ‘bedrijventerrein’ | ‘kantoorlocaties’ | ‘gemengde werklocaties’). We hebben daarvoor een strategie voor werklocaties^[34] opgesteld, waarin per werklocatie een profiel en ontwikkelrichting is uitgewerkt (zie afbeelding 4.11). De gebiedsgerichte uitwerking in hoofdstuk 5 Uitwerking visie per deelgebied gaat hier nader op in. In algemene zin zetten we, zowel lokaal als regionaal in MRDH-verband, in op vitale en toekomstbestendige werklocaties die ruimte bieden voor ondernemen en werkgelegenheid genereren. Werklocaties dragen ook bij aan de brede welvaart: door te zorgen voor banen maar ook door ruimte te bieden aan ondernemingen bijvoorbeeld actief in innovaties, digitalisering of AI waarmee maatschappelijke vraagstukken worden aangepakt.

Afbeelding 4.13: Ontwikkelrichting per werklocatie (bron: ‘Toekomstbestendige werklocaties’, 2023).

Daarom vinden we het belangrijk dat de werklocaties beschikbaar blijven voor werken, en niet transformeren naar woon- of gemengde gebieden. Omdat er regionaal een tekort is aan ruimte voor werken en de provincie terughoudend is wat betreft uitbreidingsruimte, ligt er nog meer nadruk op de bestaande werklocaties. Daar komt de extra ruimtevraag voor de circulaire economie nog bij. In Rijswijk willen we daarom onze bestaande bedrijventerreinen behouden en beter benutten. Dat kan onder meer door terreinen beter in te richten en dubbel ruimtegebruik toe te passen. Specifiek is extra bescherming nodig voor zwaardere bedrijfsactiviteiten. Onze strategie voor werklocaties geeft aan waar we deze werkfuncties willen behouden. Ook in het provinciale omgevingsbeleid wordt dit vastgelegd.

Met onze werklocaties willen we de werkgelegenheid evenredig laten groeien met het aantal woningen. Dit houdt in dat nieuwe bedrijvigheid moet bijdragen aan groei van werkgelegenheid. Extensief gebruik van de beperkte ruimte is onwenselijk en willen we voorkomen. Dit gaat ook om de wijze waarop de ruimte wordt gebruikt. Ook op bedrijventerreinen moeten we gaan verdichten om de ruimte (bouwoppervlakte, bouwhoogte) optimaal te benutten. Beter benutten is ook het optimaal gebruiken van de aanwezige bedrijfsruimte. Bepaalde functies horen niet thuis op bedrijventerreinen, zoals opslagboxen, kringloopwinkels, sportscholen, kappers, beautysalons, et cetera. Dergelijke functies staan we daarom voor nieuwvestiging op bedrijventerreinen niet toe, we onderzoeken de mogelijkheden om dit gebruik terug te dringen. Voor het behouden van kwalitatieve vestigingslocaties is ook de uitstraling van panden van belang. Voor nieuwe ontwikkelingen zullen daarom beeldkwaliteitsplannen moeten worden opgesteld.

Ruimte voor circulaire economie

De transitie naar een circulaire economie vraagt om extra ruimte, ook voor zwaardere bedrijfsactiviteiten (activiteiten die meer milieuruimte vragen). Zo is extra becijferde ruimte nodig voor de circulaire economie (die in aanvang nog naast de ‘reguliere’ economie zal blijven bestaan) in combinatie met de energietransitie (uitbreiding van energie-infrastructuur die op bedrijventerreinen een plek kan krijgen). Ook in dit licht zullen we onze werklocaties beter moeten benutten. Rijswijk heeft geen ruimte voor grote ruimtevragers. Wel onderzoeken we welke kansen en uitbreidingsmogelijkhedener binnen Rijswijk zijn, zoals het golfbaanterrein, de TNO-locatie, Event Plaza en Hof van Elsenburg en verder in de Plaspoelpolder (zie ook gebiedsgerichte uitwerking) (kaart: ‘kansen voor kringloopeconomie’ | ‘onderzoekslocatie’).

Plaspoelpolder

De Plaspoelpolder blijft een belangrijke economische motor. De gebiedsindeling uit het Addendum op de Toekomstvisie handhaven we. Rondom Kessler Park, Broodfabriek en het geothermiecentrum (RCSG) faciliteren we de verdere ontwikkeling van een campusfunctie met de focus op energietransitie (kaart: ‘campusfunctie Kessler Park’). Ook bieden we meer ruimte voor daaraan gerelateerde bedrijvigheid. Het Middengebied Plaspoelpolder dient daarbij als doorgroeigebied voor het mkb en startups die willen doorgroeien naar scale-ups (lokaal en regionaal) die meer milieuruimte vragen (vergelijkbaar met voorheen milieucategorie 3.2). Daarnaast blijven we regionale sectorale ontwikkelingen volgen en willen we inspelen op kansen om economische campussen en ecosystemen (zoals die van At The Park en Bioscience DSM) met elkaar te verbinden, volgend op de ontwikkelingen binnen de ‘kennisas’ langs de Oude Lijn. De randen van Plaspoelpolder (met name Havenkwartier en noordrand) hebben we in het verleden al aangewezen voor transformatie naar gemengde werk-woongebieden (kaart: ‘werk-woongebieden’).

Stadsverzorgende economie

Naast het behouden van ruimte voor (ook zwaardere) bedrijvigheid op werklocaties is het van belang om ook voldoende ruimte te bieden voor stadsverzorgende economie. We hanteren een percentage van 10% gekoppeld aan woningbouwontwikkelingen.

Retail en horeca

Onze economische visie hebben we ook uitgewerkt in retail- en horecabeleid^[35]. Daarin hebben we de gewenste retail- en horecastructuur voor Rijswijk bepaald en uitgewerkt in een toekomstperspectief per centrum. De gebiedsgerichte uitwerking in hoofdstuk 5 gaat nader op de verschillende centra in. Onze doelen hierbij zijn:

• het bieden van een zo compleet en divers mogelijk voorzieningenaanbod voor inwoners van binnen en buiten Rijswijk;

• toewerken naar levendige en aantrekkelijke buurtcentra die voorzien in de dagelijkse behoeften aan winkels, ontmoeting en zorg;

• het realiseren van een aantrekkelijk en dynamisch ondernemersklimaat dat uitnodigt tot investeringen;

• het strategisch benutten van locaties waar horeca een ondersteunende rol kan vervullen of een bijzondere bestemming met zelfstandige aantrekkingskracht kan bieden.

De beoogde hoofdstructuur bestaat uit de volgende centra:

• Twee onderling complementaire hoofdcentra: Bogaard stadscentrum en Oud-Rijswijk (kaart: ‘Oud-Rijswijk’ | ‘Bogaard stadscentrum’).

• Vijf ondersteunende buurtcentra: Hendrik Ravesteijnplein, Prinses Irenelaan, Henri Dunantlaan, Doctor H. Colijnlaan en De Koploper (RijswijkBuiten) (kaart: ‘buurtcentrum’).

• Een buurtsteunpunt in het Havenkwartier (kaart: ‘buurtsteunpunt’).

Bogaard stadscentrum wordt getransformeerd van regionaal winkelcentrum naar stadscentrum. Het blijft een hoofdcentrum voor de hele gemeente. Het is dé plek voor gemeenteverzorgende (winkel-)functies. Hier is het meest complete en grootste aanbod gevestigd, met grotere zaken en landelijk bekende ketens.

Oud-Rijswijk positioneren we als recreatief centrumgebied én als ‘dorpscentrum’ voor de gemeente. De eigen identiteit en het historische karakter geven dit centrum een charme die uniek is binnen de gemeente. Hier gaan inwoners van Rijswijk en buurgemeenten en recreatieve bezoekers naar toe voor een diversiteit aan kwaliteitszaken en specialistisch aanbod.

Om aanbod te concentreren in deze kansrijke centrumgebieden zijn nieuwe locaties buiten de genoemde locaties niet gewenst. Bestaand aanbod dat buiten een van deze locaties is gevestigd behoudt haar rechten, maar we werken niet mee aan nieuwe zelfstandige winkels en horecazaken wanneer die nu planologisch niet zijn toegestaan.

Buiten deze hoofdstructuur is nieuwe (verspreide) horeca mogelijk op drie specifieke locaties in Rijswijk:

• Wilhelminapark: lichte horeca aansluitend bij recreatief dagbezoek.

• Landgoederenzone: doelgerichte exclusieve horeca concepten in bestaande panden.

• Rondom campus Kessler Park (westzijde Plaspoelpolder / zuidzijde stationsgebied) : horeca gericht op de reizigers en nieuwe inwoners.

We geven uitvoering aan dit beleid door regels over horeca-activiteiten in het omgevingsplan, op basis van de nieuwe horecacategorieën (inclusief ondergeschikte horeca) uit het retail- en horecabeleid. Daarnaast werken we nog aan terrassen- en uitstallingenbeleid.

Wat betreft hotels is de markt in Rijswijk verzadigd. Toevoeging van nieuwe hotels is daarom niet wenselijk.

Afbeelding 4.14: Thematische visiekaart ‘Innovatieve economie’.

_{[33] Economische Visie 2030 ‘Rijswijk Onderneemt’ (2023).}

_{[34] Toekomstbestendige werklocaties – Economische analyse en strategie (2023).}

_{[35] Gemeente Rijswijk – Retail- en horecabeleid (2023).}

4.10 Goede bereikbaarheid

Veranderingen in mobiliteit zijn nodig

Zoals blijkt uit paragraaf 2.5.6 Mobiliteit kent Rijswijk op het gebied van mobiliteit een aantal uitdagingen, die aanleiding geven tot ingrijpen in ons mobiliteitssysteem. Zo neemt het aantal verkeersongevallen toe en is er sprake van relatief slechte luchtkwaliteit en geluidhinder. Maar bovenal zal Rijswijk en de omliggende regio de komende tijd sterk groeien. Dit zal leiden tot meer vraag naar mobiliteit (meer verplaatsingen), terwijl de fysieke ruimte gelijk blijft.

Onze hoofdambitie op het gebied van mobiliteit is daarom het vinden van een nieuw evenwicht tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid in een stad die groeit. Om de kwaliteiten die Rijswijk heeft als fijne woonomgeving en ondernemende stad te behouden zal de Rijswijkse mobiliteit toekomstbestendig moeten worden. Als we niks doen, komen er meer ongelukken, meer overlast, een slechtere gezondheid en loopt Rijswijk vast. Daarom zijn keuzes nodig en een verandering in mobiliteitsgedrag. Samengevat ziet dat er als volgt uit:

Strategische keuzes voor een brede welvaart

Met onze nieuwe mobiliteitsstrategie^[36] maken we daarom een aantal strategische keuzes, om met onze mobiliteit bij te dragen aan de brede welvaart van onze inwoners. Zo kiezen we ervoor om prioriteit te geven aan vervoermiddelen die schoon zijn, weinig ruimte innemen, veiliger zijn en minder schadelijke effecten op gezondheid hebben. We hanteren daarbij het ‘STOMP-principe’ (op volgorde: Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, ‘Mobility as a service’, Privéauto).

Onze ambitie hebben we doorvertaald in een zevental strategische keuzes, die meerdere doelen dienen en richting geven aan hoe mobiliteit kan bijdragen aan brede welvaart:

• a.

  Nabijheid – We maken reisafstanden korter door meer functies in een gebied toe te staan, woningen vooral in de Stadsas te bouwen, en te zorgen dat de belangrijkste voorzieningen in de buurt zijn. Dit zorgt ervoor dat mensen voorzieningen vlak bij hun woning hebben. Korte afstanden maken dat lange reizen niet nodig zijn en inwoners zich makkelijk in de buurt kunnen verplaatsen.

• b.

  Ruimte – We kiezen voor eerlijk, efficiënt en dubbel ruimtegebruik, zodat zoveel mogelijk Rijswijkers gebruik kunnen maken van de beschikbare openbare ruimte. Bij woningbouw waar sprake is van sterke verdichting sturen we maximaal op het gebruik van vervoersmiddelen met een laag ruimtegebruik en zo min mogelijk luchtvervuiling.

• c.

  Doorstroming – We zorgen dat ieder vervoermiddel goed kan doorstromen. Daarvoor werken we prioritering en voorrang uit volgens de netwerkopbouw (hoofd-, stedelijke en basisnetwerken) en het STOMP-principe. Dat betekent dat auto’s op hoofdwegen meer prioriteit krijgen. Fietsers krijgen meer prioriteit op de andere wegen.

• d.

  Keuzevrijheid – Rijswijkers hebben de vrijheid zelf te bepalen welk vervoersmiddel ze gebruiken. We zorgen ervoor dat reizigers het vervoersmiddel kunnen kiezen dat het best past bij hun reis en dat reizigers voor één reis makkelijk meerdere vervoersmiddelen kunnen gebruiken. We zorgen voor goede overstapplekken en vervolg-vervoer

• e.

  Veiligheid – We nemen maatregelen om het aantal ongelukken zoveel mogelijk te beperken. De meest kwetsbare verkeersdeelnemers beschermen we het meest.

• f.

  Leefbaarheid – We beperken overlast en richten de openbare ruimte fijn in voor de gebruikers van de ruimte. In woonwijken betekent dat bijvoorbeeld meer ruimte voor spelen, ontspanning en groen. Op bedrijventerreinen betekent dat beter gebruik van beschikbare parkeergelegenheden en ruimte voor laden en lossen.

• g.

  Gezondheid – We beperken de schadelijke effecten van mobiliteit en proberen de gezonde effecten juist te stimuleren. Zowel voor degene die zelf van A naar B gaat, als voor de omgeving waar die doorheen gaat. We stimuleren lopen, fietsen en emissieloze mobiliteit. Ook een betere verkeersveiligheid is positief voor de gezondheid.

Gebiedsgerichte benadering van mobiliteit

Deze zeven strategische keuzes werken we uit in een gebiedsgerichte benadering. Hieruit volgen de keuzes en inrichting van de verschillende typen wijken (vooroorlogse en naoorlogse wijken, gebiedsontwikkelingen, winkelgebieden en werklocaties). Zo passen we de prioritering van modaliteiten volgens het STOMP-principe ook toe in een wijkgerichte aanpak. Zo krijgt het principe bijvoorbeeld op bedrijventerreinen een andere uitwerking dan in woonwijken. Op basis van de kenmerken van de wijk, het mobiliteitsgedrag en bewonersparticipatie zetten we in alle wijken een aanpak op om bewoners een handelingsperspectief te bieden om andere mobiliteitskeuzes te maken. Vervolgens zorgen we voor samenhang tussen de wijken om te komen tot een goed functionerend mobiliteitssysteem voor heel Rijswijk. Daarvoor nemen we verschillende maatregelen op netwerkniveau.

Integraal mobiliteitsnetwerk en maatregelen in netwerken

Op basis van de integrale keuzes en gebiedsgerichte benadering zetten we in op verschillende maatregelen in onze mobiliteitsnetwerken. Voor alle netwerken hebben we de concrete veranderingen op een kaart aangegeven. De kaart in afbeelding 4.13 (‘integraal mobiliteitsnetwerk’) geeft het integrale netwerk 2040 weer.

We nemen de volgende maatregelen op netwerkniveau:

• Bij kruising van verschillende wegen wordt prioriteit aangegeven en krijgen schone, veilige en ruimte-efficiënte vervoermiddelen voorrang. Op belangrijke autowegen zal de auto meer voorrang krijgen op overstekende fietsers. Bij kruisingen met het hoofdfietsnetwerk is dit het omgekeerde.

• Belangrijke ruggengraat van het netwerk blijft het hoofdautonetwerk. Hier rijden de auto’s 50 km/u; andere wegen worden (gebiedsontsluitingswegen met) 30 km/u. Dit maakt het veiliger, leefbaarder en verbetert de doorstroming.

• Nieuwe woningen worden ontwikkeld met een striktere parkeernorm en extra inzet op lopen, fiets, deelvervoer en ov. Om te voorkomen dat omliggende wijken met parkeeroverlast te maken krijgen wordt in een straal van 500 m om de ontwikkelingen heen gereguleerd parkeren ingevoerd. Bij nieuwe ontwikkelingen is parkeren op eigen terrein het uitgangspunt. Als dit niet mogelijk is, heeft parkeren ondergronds en/of in hubs de voorkeur. Zo spelen we ook extra ruimte vrij voor groen in de woonomgeving.

• We zetten sterk in op verbetering van het openbaar vervoer. Hiervoor hebben we een gewenst ov-netwerk opgesteld, te zien in afbeelding 4.14. We willen onze ov-verbindingen uitbreiden en intensiveren (meer en frequentere lijnen), en zetten in op een aantal routes voor hoogwaardig openbaar vervoer (hov). Belangrijke maatregelen zijn (afbeelding 4.14: ‘gewenst ov-netwerk’):

  • We zetten op (boven-)regionaal niveau in op het versterken van de railverbinding (frequentieverhoging) over de ‘Oude lijn’, als belangrijke ov-ruggengraat van de zuidelijke Randstad. De groei van het aantal woningen nabij het station rechtvaardigt meer stops in Rijswijk, en zorgt ervoor dat de trein voor veel inwoners een aantrekkelijker alternatief wordt.

  • Tegelijk willen we het bestaande station Rijswijk kwalitatief verbeteren, en geven we de stationsomgeving een upgrade om hier een aantrekkelijk woon- en verblijfsgebied van te maken.

  • Langs de Oude lijn zetten we in op een nieuw station RijswijkBuiten.

  • Er loopt een plan- en studiefase voor de uitwerking van een nieuwe hov-verbinding (tram) tussen de Binckhorst en Delft via de Geestbrugweg, de precieze invulling wordt uitgewerkt (project CID/Binckhorst).

  • We onderzoeken het verbeteren van de oostwest-verbinding van ov richting Westland en Ypenburg / Zoetermeer (Zuid-westlandcorridor).

  • We verkennen de mogelijkheden voor een hov-verbinding over de Prinses Beatrixlaan.

  • We verkennen de mogelijkheden voor verbetering van ov-verbindingen naar RijswijkBuiten.

• Hiervoor zullen we onder meer lobbyen in de regio. We werken samen met Rijk, provincie en andere gemeenten aan het versterken van het regionale vervoersnetwerk om onze steden beter aan elkaar te verbinden en meer banen bereikbaar te maken voor meer mensen.

• We bekijken de mogelijkheden voor het realiseren van mobiliteitshubs, gekoppeld aan ov-haltes, met een concentratie aan voorzieningen (parkeren, deelmobiliteit, laadinfrastructuur, stadslogistiek en mogelijk andere voorzieningen).

• Ook verbeteren we het voor- en natransport, met betere verbindingen van en naar de stations en voorzieningen voor lopen, fietsen en deelmobiliteit. Bij nieuwe woningbouwontwikkelingen zal ov ook als belangrijk onderdeel worden meegenomen in het mobiliteitsconcept.

• Voor de fiets hebben we het gewenste netwerk vastgesteld in het Fietsplan 2040. Hierin staan de hoofdfietsroutes, stedelijke en regionale fietsroutes. We verbeteren kwaliteit, comfort, snelheid en veiligheid van fietsroutes om fietsen te stimuleren. Inzet is onder meer een nieuwe fietsbrug over de Vliet (verbinding Wilhelminapark – Zuiderweg).

• Voor lopen hebben we een kaart met de gebieden waar de voetganger voorop staat. We verbeteren looproutes met name rondom scholen, winkelcentra en stations. Belangrijke locaties zijn station Rijswijk, Bogaard stadscentrum en Oud-Rijswijk. Ook een toekomstig station RijswijkBuiten moet zo ingericht zijn dat lopen een logische keus wordt.

• We zorgen voor een fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer als verbinding tussen ov-haltes, wijken, centra en groengebieden. Routes maken we aantrekkelijker door ze groen en verkeersveilig in te richten en toegankelijk te maken voor iedereen.

• We verbeteren langzaam verkeersverbindingen bij en over drukke wegen; bijvoorbeeld in combinatie met afwaarderingen (zie boven) en bij de kwaliteitsverbetering van de Prinses Beatrixlaan (kaart: ‘kwaliteitsverbetering Prinses Beatrixlaan’). We versterken de verbinding tussen de centra en het station en nieuwe ontwikkelingen in de Stadsas met onder meer een groene corridor voor langzaam verkeer, waardoor een samenhangend stedelijk gebied ontstaat (kaart: ‘verbinding tussen de centra’). Verder zorgen de groene overkluizingen over de A4 ook voor betere verbindingen voor langzaam verkeer tussen het noordelijk en zuidelijk deel van de stad (kaart: ‘groene verbindingen’).

• We zetten stevig in op een toekomstbestendige herinrichting van de Prinses Beatrixlaan waarbij we onder andere de doorstroming van auto’s, leefbaarheid, verkeersveiligheid, oversteekbaarheid en luchtkwaliteit verbeteren. Hierbij werken we samen met onder andere de MRDH, gemeente Den Haag, provincie Zuid-Holland en het ministerie van IenW om te komen tot een oplossing die bijdraagt aan deze doelen.

Afbeelding 4.15: Integraal mobiliteitsnetwerk (bron: Mobiliteitsstrategie, versie 1 mei 2024).

Afbeelding 4.16: Wensbeeld openbaar vervoernetwerk (bron: Mobiliteitsstrategie, versie 1 mei 2024).

_{[36] Mobiliteitsstrategie Rijswijk – Een nieuw evenwicht tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid in een stad die groeit (2024).}

4.11 Integrale omgevingsvisiekaart

In de paragrafen hiervoor zijn de ambities en gewenste ontwikkelingen voor de gemeente Rijswijk toegelicht in tekst, beeld en kaarten. De belangrijkste ambities en ontwikkelingen hebben we getoond op de omgevingsvisiekaart die hier te zien is. Deze kaart moet worden gezien als visiekaart en niet als omgevingsplankaart. Een omgevingsvisie is namelijk niet juridisch bindend voor de burger. Wel laat de kaart, in combinatie met de tekst, goed zien wat onze ambities zijn voor het behoud en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Rijswijk. Deze kaart vormt de basis voor de gebiedsgerichte uitwerking die in het volgende hoofdstuk is opgenomen.

Afbeelding 4.17: Integrale omgevingsvisiekaart.

5.1 Inleiding

Hoofdstuk 4 Uitwerking visie per thema beschrijft per thema onze visie en doelen voor de toekomst. Deze ambities zullen ergens binnen Rijswijk een plaats krijgen. Waar en hoe die in de praktijk precies uitwerken, hangt af van de plek binnen de gemeente. Zo zullen onze ambities voor de innovatieve economie vooral terechtkomen op onze bedrijventerreinen, terwijl in de landgoederenzone meer nadruk zal liggen op het creëren van een groene stadsbiotoop.

In deze omgevingsvisie hebben we de gemeente daarom opgedeeld in verschillende gebieden. We onderscheiden de volgende vijf deelgebieden binnen Rijswijk:

• a.

  Oud-Rijswijk;

• b.

  Bogaard stadscentrum;

• c.

  Woongebieden;

• d.

  Werken (en werk-woongebieden);

• e.

  Groenzones.

In dit hoofdstuk beschrijven we wat de thematische ambities uit hoofdstuk 4 Uitwerking visie per thema voor deze deelgebieden van de gemeente betekenen.

Dit zijn vooral ‘typen’ gebieden, die zijn samengesteld uit verschillende kleinere gebieden met vergelijkbare kenmerken en functies. Zo bestaat het gebied ‘woonwijken’ uit allerlei verschillende wijken en buurten, die ook weer hun eigen karakteristieken hebben. Wat ze alle gemeen hebben, is dat ze in hoofdzaak een woonfunctie hebben.

We kiezen voor deze indeling in typen gebieden, vanuit de gedachte dat we in die gebieden op eenzelfde manier willen sturen om onze visie en doelen te bereiken. Verschillen en accenten binnen een gebied zullen we waar dat relevant is ook benoemen.

Per deelgebied gaat dit hoofdstuk in op de volgende onderdelen:

• Identiteit en kwaliteit: deze paragraaf beschrijft beknopt het karakter van het deelgebied. Dat zijn bijvoorbeeld de ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten van het gebied. Algemeen uitgangspunt is dat ontwikkelingen bijdragen aan of aansluiten bij het karakter van het gebied waar ze plaatsvinden. Deze gebiedsbeschrijving vormt daarvoor de basis.

• Uitdagingen: hier beschrijven we beknopt de belangrijkste uitdagingen die specifiek voor dat deelgebied gelden. Ten opzichte van het thematische hoofdstuk zijn dat geen ‘nieuwe’ punten, maar wel een nadere uitwerking of invulling daarvan. Hier geven we aan hoe bepaalde thematische onderwerpen specifiek in een gebied een plek krijgen.

• Koers: onder koers geven we de visie en richting aan voor het desbetreffende deelgebied.

• Afwegingskader: Het afwegingskader (zie ook hoofdstuk 3) is een beeldende weergave van de koers van de gemeente. Het afwegingskader omvat de negen belangrijkste ambities van de omgevings­visie. Op gemeenteniveau wordt ervan uitgegaan dat alle ambities even belangrijk zijn. Niet alle ambities passen echter in alle gebieden in gelijke mate. Per deelgebied kan die balans dus anders zijn. Zo is de ambitie ‘innovatieve economie’ in gebiedstype bedrijventerreinen logischerwijs meer van belang dan in een woonwijk. Daarom hebben we ook het afwegingskader per gebiedstype uitgewerkt.

• Referentiebeelden: Deze set beelden biedt inspiratie voor het behouden van de bestaande kwaliteiten (beelden uit Rijswijk) en het toevoegen van nieuwe kwaliteiten (beelden van elders).
  
  

5.2 Oud-Rijswijk

5.3 Bogaard stadscentrum

5.4 Woongebieden

5.5 Werken

5.6 Groenzones

6.1 Inleiding

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de visie willen uitvoeren. Als gemeente staan we hiervoor niet alleen zelf ‘aan de lat’. We doen dit samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners in de regio. Hierom beschrijven we in sommige gevallen ook wat er moet gebeuren om een project of ontwikkeling van de grond te krijgen, zodat dit betrokken kan worden in gesprekken over initiatieven.

In dit hoofdstuk beschrijven we verder de doorwerking van de omgevingsvisie in de andere Omgevingswet-instrumenten. Daarnaast geven we aan hoe we als gemeente de uitvoering van onze gestelde ambities in de visie gaan monitoren en hoe we omgaan met het actualiseren van de visie.

6.2 Sturingsfilosofie

Het uitgangspunt van de Omgevingswet is ontwikkelingen mogelijk maken en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving waarborgen. Met de omgevingsvisie laten we inhoudelijk op hoofdlijnen zien hoe we in Rijswijk initiatieven willen ondersteunen waarmee tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteit van de leefomgeving. Met deze visie als onderlegger gaan we daar de komende tijd concreet mee aan de slag. De concrete uitwerking van de omgevingsvisie hangt ook af van de rol die de gemeente aanneemt. We hebben als overheid diverse rollen en sturingsfilosofieën tot onze beschikking.

Er zijn vier benaderingen van sturing. In elk van de vier benaderingen gaat het om overheidssturing, in die zin dat de overheid doelen formuleert en die probeert te realiseren in interactie met de omgeving. De aanduidingen in de kwadranten geven accenten aan in de rolopvatting en geen scheidingen. Zo wil de ‘Netwerkende Overheid’ óók prestaties leveren en ook zorgvuldig en duidelijk de kaders stellen net als de ‘Rechtmatige Overheid’.

Afbeelding 6.1: Perspectieven op overheidssturing. Bron: gebaseerd kwadrantenmodel Nederlandse school voor openbaar bestuur. Zie voor meer informatie: Sedimentatie in sturing (Van der Steen et al 2015).

We hebben als gemeente hoge ambities om de democratie van onderaf beter te faciliteren, meer gebiedsgericht en van buiten naar binnen te werken. Dit past goed bij de geest van de Omgevingswet. Deze visie sluit goed aan bij de 'netwerkende' en 'responsieve' overheid. Hierbij staat 'van buiten naar binnen werken' centraal en draagt de samenleving initiatieven aan. Dat is voor ons een belangrijke leidraad. We zetten daarom in op alliantievorming, het zoeken naar partners om gezamenlijke doelen of belangen te behalen. Dit doen we met een relatiegerichte houding en we moedigen actief burgerschap aan. Hier, bij de ontwikkeling naar een meer netwerkende en responsieve overheid, ligt ook een organisatorische opgave.

Dit neemt niet weg dat het belangrijk is te benoemen dat we op verschillende thema's en/of gebieden verschillende sturingsfilosofieën nodig zullen hebben om het gewenste resultaat te behalen. Op onderdelen zal er dus een andere sturingsfilosofie gekozen kunnen worden. We werken dit verder uit bij concrete projecten.

De sturingsfilosofie gaat overigens niet alleen over de rolneming van de gemeente ten opzichte van de samenleving maar ook over de rolneming van de raad ten opzichte van het college. In Rijswijk vinden we het belangrijk dat de raad nauw betrokken blijft bij de uitvoering van de visie.

6.3 Operationalisering in Omgevingswetinstrumenten

Relatie met Ow-instrumenten

De Omgevingswet voorziet in een zestal ‘kerninstrumenten’. Daarvan zijn voor de gemeente de omgevingsvisie, het omgevingsprogramma en het omgevingsplan de belangrijkste beleidsmatige instrumenten. De omgevingsvisie heeft een duidelijke relatie met de overige Omgevingswet-instrumenten. De Omgevingswet gaat namelijk uit van beleidsontwikkeling op basis van de beleidscyclus. De verschillende instrumenten worden in samenhang ontwikkeld en actief gemonitord en aangescherpt. De omgevingsvisie vormt de eerste stap in deze cyclus en is een dynamisch document dat we als gemeente samen met betrokkenen blijven aanscherpen.

Afbeelding 6.2: Beleidscyclus onder de Omgevingswet.

Omgevingsplan

Belangrijk is de bepaling in de Omgevingswet dat elke gemeente één omgevingsplan kent. Dit betekent dat het systeem zoals we dat voorheen kenden, met allerlei verschillende bestemmingsplannen, niet meer aan de orde is. Ook alle onderdelen uit verordeningen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving moeten in het omgevingsplan terechtkomen. Het omgevingsplan is het enige kerninstrument uit de Omgevingswet dat de burger, bedrijven, andere overheden en de gemeente bindt. De omgevingsvisie is zelfbindend: ze bindt alleen het bestuursorgaan (bevoegd gezag) dat het document heeft vastgesteld. Doel bij het opstellen van de omgevingsvisie is dat de stap naar het omgevingsplan beleidsmatig relatief eenvoudig te maken is. We hebben namelijk in deze omgevingsvisie al de kernkwaliteiten en beleidsprioriteiten van Rijswijk als geheel en per deelgebied opgenomen. Dat vormt als het ware de beleidsmatige basis voor het stellen van regels in het omgevingsplan over activiteiten in de fysieke leefomgeving.

Het uitgangspunt is dat een deel van de initiatieven snel kan worden afgedaan op basis van vooraf bepaalde regels, en dat voor een deel een nadere afweging nodig is. Het Rijswijkse omgevingsplan voorziet hier goeddeels in door met open normen te werken. Als een initiatief (toch) niet blijkt te passen in het omgevingsplan, dan kan hiervan worden afgeweken door wijziging van het omgevingsplan of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (bopa). In dat geval kunnen we terugvallen op het integrale inspiratie- en afwegingskader in de omgevingsvisie en de uitwerking daarvan in de deelgebieden. Dit is het kwalitatieve kader waarmee de gemeenteraad de beoordeling van initiatieven in vertrouwen loslaat aan het college van burgemeester en wethouders.

Omgevingsprogramma

De omgevingsvisie stelt ambities voor de toekomst en formuleert hiervoor het strategisch beleid aan de hand van kaders en richtlijnen – het ‘wat’. Verdere uitwerking van het strategisch beleid kan op tactisch of operationeel niveau plaatsvinden in een (onverplicht) programma – het ‘hoe’. De integrale afweging vindt op hoofdlijnen plaats in de omgevingsvisie. In de programma’s wordt daarop voortgeborduurd en worden de lijnen voor de uitvoering uitgezet. Het omgevingsprogramma is een flexibel instrument dat de gemeente kan toepassen in verschillende fasen van de beleidscyclus. Een programma heeft verschillende kenmerken en is zelfbindend. Het wordt vastgesteld door het college. Deze kunnen gebiedsgericht of thematisch van aard zijn. Momenteel beoogt de gemeente te werken aan de volgende programma’s:

• Verplicht:

  • Geluidprogramma (Actieplan geluid); het actieplan geluid wordt onderdeel van het integrale programma Gezondheid en milieu.

  • Warmteprogramma (verplicht na inwerkingtreding van de Wgiw).

  • Programma kostenverhaal (in die zin verplicht, dat de onderbouwing van het kostenverhaal niet in deze omgevingsvisie is opgenomen).

  • Woonprogramma; hieraan wordt momenteel gewerkt.

• Vrijwillig:

  • Programma Stadsontwikkeling; dit zal verder invulling geven aan de uitvoering van de omgevingsvisie.

  • Integraal programma Gezondheid en milieu; hierin onderzoeken we hoe milieunormen kunnen worden geoptimaliseerd voor het creëren van een zo gezond mogelijke leefomgeving voor zover deze normen haalbaar en uitvoerbaar zijn, met het oog op de activiteiten in de fysieke leefomgeving. Onderwerpen zoals geluid, geur, luchtkwaliteit, lichtvervuiling en trillingen maken hiervan onderdeel uit. Daarnaast wordt in dit programma gekeken naar de bredere invloed van de plannen voor de fysieke leefomgeving op de gezondheid van inwoners. Denk hierbij aan: voldoende groene en beweegvriendelijke ruimtes, veilige en toegankelijke wandel- en fietspaden, en mogelijkheden om te sporten en ontspannen in de buitenruimte. Door deze elementen mee te nemen streven we naar een gezonde en duurzame leefomgeving voor alle inwoners van Rijswijk.

  • Programma Bodem en ondergrond: dit programma richt zich op een integrale en duurzame benutting, bescherming en verbetering van de bodem en ondergrond, waarbij de gemeente (meer) regie voert. Het gaat om driedimensionale ruimtelijke ordening waarin hoogte, breedte en diepte inzichtelijk worden gemaakt. De samenhang tussen bovengrondse en ondergrondse activiteiten wordt geanalyseerd om de beschikbare ruimte efficiënt en duurzaam te benutten, beschermen en reserveren. Het doel is een samenhangend ontwerp in de ruimtelijke plannen waarin onder- en bovengrond en bodem één geheel vormen en de ondergrond vanaf de eerste stap meegenomen wordt.

Inspiratie- en afwegingskader

De omgevingsvisie wordt uitgevoerd door het opstellen van het omgevingsplan en programma’s, maar is op zichzelf ook een instrument voor het toetsen van nieuwe ontwikkelingen. Hierbij hanteren we als gemeente de ‘ja, mits’-benadering uit de Omgevingswet. Het is van belang daarbij de balans tussen borgen van kwaliteiten en ruimte bieden voor ontwikkelingen inzichtelijk te maken. Het integrale afwegingskader en de afwegingskaders voor de deelgebieden uit deze omgevingsvisie geven inhoudelijk richting aan initiatieven, maar ook aan de nadere uitwerking in programma’s en het omgevingsplan alsmede een toetsing van de wenselijkheid van een nieuwe ontwikkeling.

Aanvullend hierop zijn de volgende (milieu)beginselen uit de Omgevingswet en afwegingsprincipes uit de kaders van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), die zoveel mogelijk al zijn verwerkt in deze omgevingsvisie maar ook zelfstandig nog relevant:

• het voorzorgsbeginsel;

  • Als beleid of een maatregel mogelijke schade kan veroorzaken en er geen wetenschappelijke overeenstemming bestaat over mogelijke toekomstige schade, ligt de bewijslast bij de initiatiefnemer. Bij mogelijke schade mag de maatregel niet worden uitgevoerd.

• het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden;

• het beginsel van preventief handelen;

• het beginsel dat de vervuiler betaalt;

• combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies;

• kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal; en afwenteling wordt voorkomen.

6.4 Lokale en regionale samenwerking

De ontwikkelingen in Rijswijk staan natuurlijk niet op zichzelf. Ook in de regio vinden allerlei ontwikkelingen plaats die van invloed kunnen zijn op onze gemeente. Daarom hebben we actief contact met buurgemeenten, de provincie Zuid-Holland en ketenpartners en nemen we deel aan verschillende regionale samenwerkingsverbanden. In hoofdstuk 2.3 Rijswijk in de regio is gereflecteerd op een aantal belangrijke regionale visies van onze partners. Samen met die partners en ketenpartners blijven we werk maken van belangrijke regionale opgaven. Alle aangrenzende gemeenten waren uitgenodigd om deel te nemen aan ketenpartnersessies tijdens de totstandkoming van deze omgevingsvisie. Daarnaast hebben ze allemaal een uitnodiging gekregen om te reageren op de omgevingsvisie tijdens de inzageperiode.

6.5 Uitvoeringsmaatregelen

In het Programma Stadsontwikkeling zullen we verder ingaan op de uitvoerbaarheid van de omgevingsvisie. We zullen de projecten rangschikken naar thema. We zullen ook aangegeven hoe belangrijk het project is (prioriteit), wanneer het moet worden uitgevoerd (fasering) en wie verantwoordelijk is (trekker); dit hoeft niet altijd de gemeente te zijn, maar kan ook een waterschap, een maatschappelijke organisatie of een particulier initiatiefnemer zijn. Ook staat in de tabel wie het project financiert, of het een negatief of positief saldo betreft en hoe op hoofdlijnen met kostenverhaal wordt omgegaan.

6.6 Grond en financiën

Financiële uitvoerbaarheid

In deze omgevingsvisie staan tal van ambities en opgaven waarvoor investeringen nodig zijn. De financiële uitvoerbaarheid hiervan is dynamisch en voortdurend aan verandering onderhevig. Enerzijds is dit omdat nog niet alle ambities zijn uitgewerkt. Anderzijds is dit het geval, omdat er in de loop der tijd vaak ook projecten afvallen en/of nieuwe projecten bijkomen. Ook de daadwerkelijke kosten en opbrengsten van projecten kunnen veranderen op basis van prijsontwikkelingen en aangescherpte eisen en regelgeving. Het is dan ook belangrijk om de financiële uitvoerbaarheid - op basis van dit soort nieuwe inzichten en projecten - periodiek te evalueren, te actualiseren en waar nodig bij te stellen.

Kostenverhaal en verevening

De gemeente zal als trekker van de opgaven (een deel zal door andere partijen worden uitgevoerd) delen hiervan bekostigen, maar ontwikkelaars van bouwlocaties hebben ook profijt van die investeringen. Daarom is de gemeente op grond van de Omgevingswet verplicht om de kosten die zij als gemeente maakt voor een bouwinitiatief, te verhalen op de initiatiefnemers. Dit gebeurt onder meer naar redelijkheid en mate van profijt.

Kostenverhaal in de wet

Wetgeving rondom kostenverhaal en verevening staat in de aanvullingswet Grondeigendom die is opgenomen in de Omgevingswet. Met de Aanvullingswet grondeigendom heeft de wetgever het instrumentarium voor faciliterend grondbeleid willen verbeteren en meer rekening willen houden met de diverse ontwikkelopgaves waarin het eindbeeld onzeker is, waaronder organische gebiedsontwikkeling. Het instrumentarium bestaat twee hoofdgroepen, elk verdeeld naar twee subgroepen:

regulier kostenverhaal (wettelijke plicht om dit toe te passen):

- bij integrale ontwikkeling;

- bij organische ontwikkeling.

kostenverhaal van financiële bijdragen (wettelijke bevoegdheid om dit toe te passen):

- bij integrale ontwikkeling;

- bij organische ontwikkeling.

Voor de beide hoofdgroepen geldt ook nog dat het zowel privaat- als publiekrechtelijk toegepast kan worden.

Indien de gemeente straks wenst te beschikken over de publiekrechtelijke mogelijkheid voor kostenverhaal voor financiële bijdragen, dan is de reikwijdte beperkt: De financiële bijdragen kunnen gevraagd worden voor ontwikkelingen als kwalitatieve verbeteringen van landschap, natuur, water of de stikstofbalans, de aanleg of aanpassingen van infrastructuur en daartoe benodigde voorzieningen. Anterieur kunnen ook andere bijdragen worden gevraagd. In beide gevallen moet de functionele samenhang van de projecten waarvan een bijdrage wordt gevraagd en de projecten waarvoor een bijdrage wordt gevraagd onderbouwd worden in de omgevingsvisie of in een programma.

De gemeente Rijswijk heeft ervoor gekozen de onderbouwing in een afzonderlijk, nog op te stellen, ‘programma kostenverhaal’ op te nemen. Tegelijkertijd worden er in de lopende gebiedsontwikkelingen middels anterieure overeenkomsten kosten in rekening gebracht bij ontwikkelaars voor zowel de reguliere (plan)kosten als een financiële bijdrage aan de kosten voor de gebiedsontwikkeling. In het omgevingsplan puzzelen we op een voorstel voor kostenregels die kunnen worden ingezet op het moment dat het niet mogelijk blijkt te zijn om een anterieure overeenkomst af te sluiten. Daarnaast wordt waarschijnlijk in het omgevingsplan ook voorzien in een regeling die kosten verhaalt bij kleine ontwikkelingen waar geen kostenverhaalgebied wordt aangewezen!

6.7 Samenhang milieueffectrapportage

Milieubelang

Een milieueffectrapportage (mer – het proces) is bedoeld om het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvormingsprocedure een plaats te geven. Een milieueffectrapport (MER – het product) brengt op voorgeschreven wijze de milieugevolgen van een plan of project in beeld voordat het besluit wordt genomen of het plan wordt vastgesteld. Zo kan het bevoegd gezag de milieugevolgen bij haar afwegingen betrekken en krijgt het milieubelang een volwaardige plaats in de besluitvorming over projecten en plannen met mogelijk aanzienlijke gevolgen voor het milieu. Hieronder zijn de resultaten van het MER van de omgevingsvisie weergegeven.

Beoordeling

Zoals gezegd hebben we een zogenaamde ‘Leefomgevingsfoto’ laten maken (Tauw; zie Bijlage IV PlanMER). Hierin zijn de huidige situatie en autonome ontwikkelingen in kaart gebracht. Samen vormen die de ‘referentiesituatie’: wat de situatie is en wordt zónder deze omgevingsvisie. In de milieueffectrapportage wordt dit dan ook gebruikt om de effecten van de omgevingsvisie mee te vergelijken. De Leefomgevingsfoto bevat verschillende indicatoren om de staat van de fysieke leefomgeving meetbaar te maken. Hierin wordt de fysieke leefomgeving breed beschouwd, met een nadruk op diverse milieuaspecten.

Afbeelding 6.3: Overzichtstabel beoordeling huidige situatie, autonome ontwikkeling en effecten omgevingsvisie (bron: Tauw).

De omgevingsvisie heeft op geen van de indicatoren alleen maar een negatieve invloed (donkerrode pijl). Op enkele indicatoren heeft de omgevingsvisie een negatieve invloed, maar daar staan beleidskeuzes tegenover die zorgen voor een licht positieve of positieve invloed op de betreffende indicator. Dit geldt voor de indicatoren omgevingsveiligheid, gebruik ondergrond, geluid. De omgevingsvisie heeft een negatieve invloed op de indicator omgevingsveiligheid door onder meer het ontwikkelen van nieuwe woningen, verdichting en functiemenging.

Tegelijkertijd onderzoekt de gemeente hoe een andere indeling van het gebied de risico’s kan beperken. Op deze manier wordt de afstand tot potentiële risico's verminderd. Bijvoorbeeld door gevoelige functies, zoals woningen of scholen niet langs drukke wegen te plaatsen. Door verschillende ontwikkelingen die de omgevingsvisie mogelijk maakt, zal het drukker worden in de ondergrond voor bijvoorbeeld de bouw van woningen en elektriciteitsinfrastructuur. In de omgevingsvisie wordt echter beschreven dat de gemeente rekening houdt met een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur.

Voor de indicator geluid geldt dat veel van de negatieve invloed wordt veroorzaakt door een groei van het aantal inwoners, de komst van een extra station en nieuwe HOV-verbindingen, wat zorgt voor een toename in verkeersbewegingen en daarmee een toename in verkeerslawaai. De focus op het STOMP-principe en de verschillende maatregelen die worden gepresenteerd om elektrificatie van het wagenpark te stimuleren, het uitbreiden van milieuzones, en de striktere parkeernormen bij nieuwbouw voor auto’s, heeft juist een positieve invloed.

Ook is er een groot aantal indicatoren waarop een voornamelijk positieve en beperkt negatieve invloed wordt verwacht als gevolg van de omgevingsvisie. Dit geldt voor de indicatoren bedrijvigheid, landschappelijke en cultuurhistorische waarden, verkeersveiligheid, bereikbaarheid, aandeel hernieuwbare energie, luchtkwaliteit, Natura 2000, Natuur Netwerk Nederland, waterkwaliteit, bodemkwaliteit, wateroverlast, hittestress, droogte en bodemdaling.

Er zijn geen indicatoren waarvoor de invloed van de omgevingsvisie als licht positief is beoordeeld. De omgevingsvisie heeft wel een positieve invloed op woningvoorraad, voorzieningenniveau, verschuiving vervoerswijze, stimuleren sport en bewegen, waterkwantiteit en waterveiligheid. Voor de indicator stimuleren sport en bewegen, komt de positieve invloed door de ruimte die de omgevingsvisie biedt voor vergroening en langzaam verkeer, waardoor beweging wordt gestimuleerd. Het toevoegen van circa 10.000-11.000 woningen en het creëren van verschillende woningtypes komt de hoge vraag naar (diverse) woningen tegemoet, daarom heeft de omgevingsvisie een positieve invloed op de indicator woningvoorraad. Dit geldt ook voor de indicator verschuiving vervoerswijze aangezien er sterk wordt ingezet op de verbetering van het openbaar vervoer en het STOMP-principe. Voor geen van de indicatoren is de inschatting dat de omgevingsvisie geen of beperkte invloed zal hebben.

Naast de milieueffecten is gekeken naar het doelbereik. Dit is gedaan omdat omgevingsvisies vaak vage doelen laten zien en het van belang is of die ook echt haalbaar zijn. In deze omgevingsvisie zijn de hoofdambities per thema geschat op doelbereik en dit is omgeslagen in het percentage ‘mate waarin ambitie naar verwachting gehaald wordt’ en ‘bandbreedte onzekerheid’. Hieruit blijkt dat het redelijk waarschijnlijk is dat de ambities gehaald gaan worden. De kans dat er ‘Leefbare en veilige wijken’ zullen zijn in 2050 is iets lager ingeschat, waarbij vooral voor maatschappelijke voorzieningen geldt dat de gemeente in grote mate afhankelijk is van andere partijen en financiële middelen, en subjectieve factoren zorgen voor onzekerheid in het behalen van de doelen.

Afbeelding 6.4: Doelbereik ambities omgevingsvisie (bron: Tauw).

De omgevingsvisie van de gemeente Rijswijk onderscheidt zich al met al volgens het MER door haar concreetheid. In vergelijking met andere omgevingsvisies zijn in deze visie de ambities al verder uitgewerkt in concretere maatregelen. Dit biedt een goede basis voor de verdere uitwerking en implementatie van de omgevingsvisie in opvolgend beleid en planvorming. Op dit abstractieniveau is er dan ook geen sprake van leemtes in kennis of onzekerheden met betrekking tot de in dit plan-MER beschreven kansen en risico’s. Meer gedetailleerde effectbeoordeling, kwantificering daarvan en toetsing aan wettelijke kaders kan alleen plaatsvinden bij verdere uitwerking tot beleid in bijvoorbeeld programma’s. De effecten die zich uiteindelijk in de praktijk voor zullen doen, moeten op basis van monitoring en evaluatie in beeld worden gebracht.

6.8 Een levend document

Monitoring en evaluatie

Met de omgevingsvisie hebben we als gemeente een koers en een integraal afwegingskader voor de inrichting van onze fysieke leefomgeving. We beschouwen de omgevingsvisie, en in het verlengende daarvan alle Omgevingswetinstrumenten, als levende documenten. De wereld verandert continu en daarom moeten we dus ook regelmatig onze instrumenten herijken. Liggen we nog op koers, zijn er nieuwe ontwikkelingen waar we rekening mee moeten houden, halen we onze ambities wel met onze huidige aanpak? Met een monitoringssysteem houden we als gemeente zicht op de voortgang van onze koers. Het gebruikmaken van meetbare indicatoren is een logische stap bij de verdere aanscherping van de omgevingsvisie.

Er is geen wettelijke actualiseringstermijn meer zoals dat bij de structuurvisie en bestemmingsplannen wel het geval was. Op enig moment zullen we tot de conclusie komen dat een bepaald thema toch nog onvoldoende is uitgewerkt of dat de situatie voor een gebied dusdanig is veranderd dat herziening van de visie nodig is. We kiezen als gemeente voor een actualiseringscyclus van eens per twee jaar om de omgevingsvisie voldoende scherp en bij de tijd te houden. We kiezen voor deze korte cyclus omdat de Omgevingswet en bijbehorende instrumenten nieuw zijn. Op termijn bekijken we of we de tijdsdoorloop van de cyclus verlengen.

Stap richting omgevingsvisie 2.0

Deze eerste omgevingsvisie voor de gemeente Rijswijk zet een stap richting volledige strategische beleidsintegratie. Het uiteindelijke doel is dat de omgevingsvisie de centrale plek wordt voor al het strategisch ruimtelijk beleid. Dat betekent dat er vanaf nu geen andere thematische visies meer als losstaand beleid worden vastgesteld voor de fysieke leefomgeving. Vanzelfsprekend gaan we als gemeente wel verder met het uitwerken van bepaalde thema’s parallel aan de omgevingsvisie. Dit wordt dan alleen niet opgenomen in losstaande beleidsstukken, maar integraal meegenomen in een herziening van deze omgevingsvisie. Via programma’s werken we zoals gezegd aan de uitwerking van een bepaald thema of een specifieke gebiedsuitwerking. De strategische uitspraken van een verdiepingsslag moeten uiteindelijk weer landen in de omgevingsvisie en vanwege eventuele juridische consequenties verwerkt worden in het omgevingsplan.

In deze voorliggende zogenaamde 1.0 versie van de omgevingsvisie hebben we alle thema’s in de leefomgeving en de verschillende (bestaande) beleidstrajecten en ontwikkelingen met elkaar verbonden. In de omgevingsvisie 2.0 zetten we een volgende stap in het integreren van nieuw strategisch fysiek beleid en de aangegeven thematische/gebiedsgerichte programma’s. Er zijn een aantal thema’s die nog een verdere discussie behoeven, alvorens we daar een keuze over maken. Vanaf 2026 starten we met de eerste actualisatieslag waar we deze onderwerpen verder integreren in een volgende versie van onze omgevingsvisie (de zogenaamde versie 2.0).

Bijlage V_Nota van Beantwoording Zienswijzen

/join/id/regdata/gm0603/2025/4pdfceaf4980-6c45-41a2-a42f-50c21abf703b/nld@2025‑08‑15;11

Bijlage_III_Regionale samenwerking

/join/id/regdata/gm0603/2025/4pdf421631f3-04fb-4785-a036-99c7d3be948f/nld@2025‑08‑15;11

Bijlage_II_Overzicht van het beleid dat verwerkt is in de omgevingsvisie Rijswijk

/join/id/regdata/gm0603/2025/4pdfdbb4a968-0031-454b-b08d-624700eadfed/nld@2025‑08‑15;11

Bijlage_IV_PlanMER

/join/id/regdata/gm0603/2025/4pdf41077324-6427-426e-b236-81de6c2e230f/nld@2025‑08‑15;11

Bijlage_VII_Publieksversie

/join/id/regdata/gm0603/2025/4pdfd11578de-9103-4457-9a7b-6c26f99ddeef/nld@2025‑08‑15;11

Bijlage_VI_Participatieverslag omgevingsvisie Rijswijk (2024‑10‑30)

/join/id/regdata/gm0603/2025/4pdf84f19d43-4c67-4215-bc0b-f68d6cbc4e3f/nld@2025‑08‑15;11

bogaard stadscentrum

/join/id/regdata/gm0603/2025/gioef9d849b-7e25-41e4-b567-af05b603f8b7/nld@2025‑08‑15;5

groenzones

/join/id/regdata/gm0603/2025/giobd57a760-65fc-4c54-9b6a-6b5c5bf983c1/nld@2025‑08‑15;9

oud-rijswijk

/join/id/regdata/gm0603/2025/gio9a0e8b8b-d0f3-417b-a1c6-99ef820d1015/nld@2025‑08‑15;7

werken (en werk-woongebieden)

/join/id/regdata/gm0603/2025/gio1444b094-9d16-4c1d-9e76-7ba0b8000587/nld@2025‑08‑15;11

woongebieden

/join/id/regdata/gm0603/2025/gio59fb6efb-5721-49f3-b93d-75031d76c38c/nld@2025‑08‑15;3

Bijlage_II_Overzicht van het beleid dat verwerkt is in de omgevingsvisie Rijswijk.pdf

Bijlage_III_Regionale samenwerking.pdf

Bijlage_IV_PlanMER.pdf

Bijlage V_Nota van Beantwoording Zienswijzen.pdf

Bijlage_VI_Participatieverslag omgevingsvisie Rijswijk (2024‑10‑30).pdf

Bijlage VII Publieksversie

Bijlage_VII_Publieksversie.pdf