Bodemenergieplan Kenniskwartier

1.1 KADER

In de visie van de gemeente Tilburg wordt het Kenniskwartier verdicht (ca 7.000 woningen erbij) en omgevormd tot een goed bereikbare locatie met hoogstedelijk woonmilieu en een hoogwaardige onderwijslocatie met sport en recreatie. Binnen 3 tot 5 jaar moet de schop de grond in voor de bouw van de eerste 1.500 woningen. In Figuur 1.1 is het onderzoeksgebied, en tevens projectgebied, voor bodemenergie weergegeven. De gebiedsontwikkeling Kenniskwartier valt binnen dit onderzoeksgebied.

Figuur 1.1 | Projectgebied Kenniskwartier Tilburg

1.2 PROBLEEMSTELLING

Bij grootschalige toepassing van bodemenergie neemt de drukte in de ondergrond sterk toe. Voorkomen moet worden dat bij een toename van het aantal bodemenergiesystemen negatieve interferentie tussen bodemenergiesystemen onderling of nadelige beïnvloeding van andere ondergrondse functies optreedt (Figuur 1.2).

Regie is gewenst om een optimaal en duurzaam gebruik van de ondergrond te borgen, zodat zoveel mogelijk partijen die zich vestigen in Kenniskwartier gebruik kunnen maken van duurzame bodemenergie. Regie zorgt ervoor dat ongewenste interferentie (negatieve interactie) tussen bodemenergiesystemen onderling of met andere ondergrondse functies wordt voorkomen. Zonder regie is het waarschijnlijk dat toekomstige partijen die zich gaan vestigen in Kenniskwartier op een gegeven moment geen gebruik meer kunnen maken van bodemenergie.

Figuur 1.2 | Overzicht ondergrondse functies

1.3 DOEL VAN EEN BODEMENERGIEPLAN

Een bodemenergieplan geeft de gemeente de mogelijkheid om de ondergrondse inrichting van Keniskwartier met betrekking tot bodemenergiesystemen te regisseren met als doel optimaal gebruik te maken van de ondergrond voor bodemenergie. De gemeente zet hierbij in op de toepassing van (collectieve) open bodemenergiesystemen, omdat open bodemenergiesystemen naast andere bronnen nodig zijn om de grote warmte-/koudevraag binnen dit gebied in te kunnen vullen.

Uitwerking van het bodemenergieplan vindt plaats door inventarisatie van de voornaamste (inrichtingbepalende) randvoorwaarden:

• -

  bovengrondse inrichting projectgebied (beschikbare ruimte voor bronpositionering);

• -

  ingeschatte energievraag bouwontwikkelingen;

• -

  bestaande en toekomstige overige ondergrondse functies/belangen;

• -

  bodemopbouw en capaciteit.

Afweging van deze randvoorwaarden leidt tot een bodemenergieplan waarbij kansen voor combinatie van gebouwfuncties (zoals wonen en kantoren) worden gestimuleerd en negatieve interactie tussen verschillende gebruikers wordt geminimaliseerd.

Onderstaande gebruiksregels stellen de voorwaarden voor toepassing van de verschillende vormen van bodemenergie binnen Kenniskwartier in Tilburg. De gebruiksregels gelden binnen het gebied zoals weergegeven op de plankaart (zie Figuur 2.1 en Bijlage 1). De gebruiksregels zijn aanvullend op de wettelijke regels die worden gesteld aan bodemenergie.

Figuur 2.1 | Plankaart

Ontwikkelende partijen die in het gebied een bodemenergiesysteem willen realiseren, moeten zich te allen tijde houden aan de wettelijke kaders voor bodemenergie. In paragraaf 3.4 is een samenvatting van de algemene wettelijke kaders voor bodemenergie opgenomen. Daarnaast dienen bodemenergiesystemen binnen de hieronder beschreven gebruiksregels te worden ontworpen, gerealiseerd en geëxploiteerd. Nadere toelichting op de onderstaande gebruikersregels staat beschreven in hoofdstuk 5. In de beleidsregels wordt onderscheidt gemaakt tussen het plangebied en het projectgebied. Het projectgebied bevat het gebied waarbinnen de ordening is opgenomen ten aanzien van de voorziene ontwikkelingen. Het plangebied omvat het projectgebied en de bufferzone rondom het projectgebied.

2.1 GEBRUIKSREGELS BODEMENERGIESYSTEMEN

Voor het realiseren en het in werking hebben van een bodemenergiesysteem binnen de grenzen van het projectgebied, maar buiten het grondwaterbeschermingsgebied, gelden de volgende locatie specifieke regels:

• 1.

  Gesloten bodemenergiesystemen zijn niet toegestaan.

• 2.

  Het open bodemenergiesysteem moet worden uitgevoerd als een doubletsysteem. Monobronnen- of recirculatiesystemen zijn niet toegestaan.

• 3.

  De bronfilters van een open bodemenergiesysteem moeten geplaatst worden in het eerste (circa 10 – 45 m-mv) of het tweede (circa 65 – 85 m-mv) watervoerende pakket, zodanig dat geen uitwisseling tussen de verschillende watervoerende pakketten optreedt (met in achtneming van de voorwaarden die gelden binnen de milieuzone grondwater van het gebiedsgericht grondwaterbeheer, zie ook Figuur 3.4 in paragraaf 3.3).

• 4.

  De bron(nen) van een open bodemenergiesysteem moeten binnen de aangegeven rode (voor warme bronnen) en blauwe (voor koude bronnen) zoekgebieden worden gepositioneerd.

• 5.

  De minimale broncapaciteit in het eerste watervoerende pakket moet 50 m³/uur en in het tweede watervoerende pakket 30 m³/uur per bronpaar bedragen. Tenzij na realisatie blijkt dat het minimale debiet op basis van ontwerpnormen niet haalbaar is.

• 6.

  De bronafstand tussen een warme en een koude bron moet minimaal 135 meter en maximaal 150 m bedragen.

• 7.

  Binnen een zoekgebied mogen binnen een afstand van 190 m maximaal 2 bronnen gerealiseerd worden. De afstand wordt gemeten parallel aan de richting van de stroken.

• 8.

  Het bodemenergiesysteem bereikt uiterlijk vijf jaar na de datum van ingebruikname een moment waarop de hoeveelheid koude die door het systeem aan de bodem is toegevoegd gelijk is aan de hoeveelheid warmte, die vanaf die datum door het systeem aan de bodem is toegevoegd. Het systeem herhaalt dit telkens uiterlijk vijf jaar na het laatste moment waarop die situatie werd bereikt. Afwijken hiervan middels een koude-overschot is mogelijk mits dit goed onderbouwd is en omgevingsbelangen niet nadelig worden beïnvloed.

• 9.

  De bronnen en het leidingwerk moeten, in volgorde van voorkeur gerealiseerd worden op eigen terrein, gedeeld terrein of, indien niet anders mogelijk, terrein van derden mits de betreffende grondeigenaren hiervoor toestemming hebben gegeven.

Voor het realiseren en het in werking hebben van een bodemenergiesysteem binnen de grenzen van het plangebied geldt de volgende locatie specifieke regel:

• 10.

  Nieuwe open bodemenergiesystemen in de bufferzone moeten aansluiten op het strokenpatroon uit het bodemenergieplan. Aangetoond moet worden dat een nieuw open bodemenergiesysteem geen nadelige invloed heeft op aanwezige bodemenergiesystemen binnen de vastgestelde zones in het projectgebied. (Als er nog geen bestaande systemen binnen het plan zitten binnen de invloedssfeer van het beoogde systeem, geldt het volgende: Uitgangspunt is hierbij dat op het dichtstbijzijnde punt op de rode lijn een mogelijk toekomstig systeem wordt gerealiseerd met een maximaal debiet en gemiddeld aantal vol-lasturen. Indien er bestaande systemen binnen de invloedssfeer al aanwezig zijn, geldt de reguliere aanpak.)

3.1 PRINCIPE BODEMENERGIE

Bodemenergiesystemen maken gebruik van de bodem om warmte en/of koude op te slaan in en te onttrekken uit de bodem. Deze warmte en/of koude wordt gebruikt voor de klimatisering van gebouwen of processen. Onderstaand figuur presenteert de verschillende typen bodemenergiesystemen.

Figuur 3.1 | Overzicht bodemenergiesystemen

Hieronder worden de verschillende typen bodemenergiesystemen nader toegelicht.

3.2 BODEMEIGENSCHAPPEN

Het technisch functioneren van een bodemenergiesysteem is afhankelijk van een aantal bodemeigenschappen. De belangrijkste voorwaarde voor open bodemenergiesystemen is dat in de bodem een geschikte watervoerende zandlaag aanwezig is die voldoende capaciteit biedt voor de opslag van koude en warmte.

Een ander aspect dat een rol speelt is grondwaterstroming. Voor open bodemenergiesystemen zijn de snelheid en de richting van de grondwaterstroming van belang bij het positioneren van de bronnen. Bij een hoge grondwaterstroming kan thermische interactie tussen de warme en koude bellen optreden, of kan de opgeslagen energie sneller afstromen. Dit dient in verband met rendementsverlies te worden voorkomen.

Tenslotte is voor open bodemenergiesystemen de grondwaterkwaliteit van belang. De chemische samenstelling en de temperatuur van het grondwater zijn van belang voor het goed functioneren van een open systeem. Daarnaast mag een open systeem geen verzilting veroorzaken, dus moet ook gekeken worden naar de invloed op het zoet-/brak-/zoutgrensvlak.

Voor gesloten bodemenergiesystemen is met name de samenstelling van de bodem en de grondwaterstroming van belang voor het bepalen van de bodemtechnische haalbaarheid.

Bovengenoemde aspecten worden verder in dit hoofdstuk behandeld. Daarbij wordt aangegeven in hoeverre ze de haalbaarheid van open en gesloten bodemenergiesystemen in het Kenniskwartier kunnen beïnvloeden. Elke initiatiefnemer van bodemenergie binnen het projectgebied dient zelf de benodigde onderzoeken uit te voeren om de haalbaarheid van het beoogde bodemenergiesysteem te toetsen. Onderstaande informatie is daarom ter indicatie weergegeven. Hieraan kunnen geen rechten worden ontleend.

3.3 BODEMBELANGEN

In Tabel 3.3 zijn de relevante belangen opgenomen die van invloed kunnen zijn op de werking van een open bodemenergiesysteem in het Kenniskwartier. Het gaat om zowel technische als juridische aspecten. De omgevingsbelangen zijn ook opgenomen in bijlage 1.

Tabel 3.3 | Technische en juridische aspecten bodemenergiesysteem

Bodemenergiesystemen

Bij de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant is een overzicht opgevraagd van open bodemenergiesystemen in de omgeving van de projectlocatie. Uit het overzicht van de Omgevingsdienst blijkt dat in en nabij het plangebied veertien open bodemenergiesystemen aanwezig zijn. De systemen zijn in Tabel 3.4 weergegeven. Een initiatiefnemer moet altijd een update opvragen waarin de meest recent vergunde bodemenergiesystemen zijn opgenomen.

Tabel 3.4 | Open bodemenergiesystemen in en binnen 500 m van het plangebied

• *

  deze systemen zijn wel vergund maar nog niet gerealiseerd

In Tabel 3.5 zijn de gemelde gesloten bodemenergiesystemen in en nabij het plangebied weergegeven.

Tabel 3.5 | Gesloten systemen in en binnen 500 m van het plangebied

In de ontwerpfase en in het kader van het aanvragen van de vergunning Omgevingswet voor nieuwe open bodemenergiesystemen moet aangetoond worden dat een nieuw open bodemenergiesysteem geen negatieve invloed heeft op het rendement en de werking van de bestaande vergunde open en gesloten bodemenergiesystemen.

Grondwaterbescherming

Het zuidwestelijke gedeelte van het projectgebied dat tussen de Conservatoriumlaan en Professor Gimbrèrelaan is gelegen, ligt binnen het grondwaterbeschermingsgebied Gilzerbaan. Binnen dit gebied mag geen warmte- en koudeuitwisseling in de bodem plaatsvinden. In dit gebied mogen dan ook geen bronnen worden gerealiseerd.

Natuurbelangen

Ten westen van het plangebied ligt het Park Oude Warande wat onderdeel is van NatuurNetwerkNederland. Aantasting van de natuurwaarden moet voorkomen worden. Hier is bij de uitwerking van het bodemenergieplan rekening mee gehouden door te grote clustering van bronnen te voorkomen en warme en koude bronnen kruislings van elkaar te plaatsen. Hiermee wordt de invloed op natuurwaarden beperkt. Bij de daadwerkelijke inpassing van open bodemenergiesystemen moet rekening gehouden worden met deze natuurwaarden en moet aangetoond worden en afgestemd met de gemeente zijn dat de natuurwaarden niet negatief worden beïnvloed. Mogelijk dat de gemeente specifieke monitoring ten aanzien van de natuurwaarden zal eisen.

Verontreinigingen

Binnen de gemeente Tilburg zijn veel locaties met grootschalige grond- en grondwaterverontreinigingen gelegen. De slechte kwaliteit van de bodem en het grondwater in Tilburg heeft in het verleden voor veel beperkingen gezorgd in het gebruik van de ondergrond voor onder andere bouwputbemalingen en open bodemenergiesystemen. De gemeente Tilburg heeft daarom in 2013 besloten om gebiedsgericht grondwaterbeheer toe te passen (Raadsvoorstel Visie Gebiedsgericht Grondwaterbeheer, d.d. 18 maart 2013).

Het door de gemeente vastgestelde beheergebied, met daarin het projectgebied Kenniskwartier, ligt grotendeels in de zone “milieuzone grondwater” en is weergegeven in Figuur 3.4.

Figuur 3.4 | Overzicht indeling beheergebied met de daarin bekende verontreinigingen (roze). De rode omkadering is het plangebied (bron: Gebiedsbeheerplan Gebiedsgericht grondwaterbeheer Tilburg)

Hiervoor geldt dat het grondwater op meerdere plekken mogelijk sterk is verontreinigd. De bekende grondwaterverontreinigingen binnen het beheergebied zijn weergegeven in Tabel 3.6.

Tabel 3.6 | Grondwaterverontreinigingen binnen en direct rondom de projectlocatie

Voor open bodemenergiesystemen en bronbemalingen binnen het beheergebied wordt verspreiding van de binnen het GGB bekende verontreinigingen in de pluim toegestaan, mits geen onaanvaardbare gezondheidsrisico’s of onaanvaardbare uitstroming van verontreinigingen over de grenzen van het beheergebied optreedt. Dit betekent dat de (extra) verspreiding van deze verontreinigingen in het grondwater die een gevolg zijn van bouwactiviteiten, bemalingen, grondwaterpeilbeheer en open bodemenergiesystemen, binnen deze voorwaarden aanvaardbaar geacht worden.

Bij de inpassing van een open bodemenergiesysteem binnen het gebied ‘Milieuzone grondwater’, moet de invloed binnen de randvoorwaarden van het gebiedsgericht grondwaterbeheer vallen. Het gaat om de volgende randvoorwaarden:

• •

  De advisering om de bronnen niet dieper dan 50 m-mv en niet in bekende zaklagen aan te leggen

• •

  De bronnen van de doubletten moeten óf in verontreinigd óf in schoon water staan. Vermenging van verontreinigd en schoon grondwater moet namelijk zoveel mogelijk worden beperkt.

Wanneer aan deze voorwaarden wordt voldaan, is er geen belemmering/risico voor de toepassing van open bodemenergie.

Wanneer wel van dit advies afgeweken wordt, bijvoorbeeld bij realisatie van bronnen binnen de mileuzone in het tweede watervoerende pakket, is onderzoek naar (implicaties voor) de verontreinigingen nodig. Op basis van dit onderzoek en afstemming met de gemeente kan, indien gewenst, uitgeweken worden naar het diepere pakket, rekening houdend met het bodemenergieplan.

Aandachtspunten voor het plangebied vormen de ligging van de grondwaterbeschermingszone en de grenzen van het beheergebied. Verontreinigingen die in het beheergebied liggen, mogen niet via een bodemenergiesysteem buiten het beheergebied verspreid worden. Daarnaast kunnen in het plangebied ook nog verontreinigingen aanwezig zijn die niet zijn opgenomen in het GGB. Voor deze verontreinigingen is het overgangsrecht Wbb van toepassing, of de wet- en regelgeving van de Omgevingswet (Waaronder de Omgevingsverordening Noord-Brabant). Dit betekent dat voor elk doublet inzicht nodig is in de (mogelijke) aanwezigheid van verontreinigingen binnen het invloedsgebied en welke consequenties eventuele verontreinigingen hebben.

Nieuwe initiatieven dichtbij de grondwaterbeschermingszone, dichtbij verontreinigingen die niet in het GGB zijn opgenomen of dichtbij de grenzen van het beheergebied, zullen tijdens de vergunningaanvraag mogelijk de verspreiding van verontreinigingen en bijbehorende consequenties inzichtelijk moeten maken. Dit kan leiden tot aanvullende voorschriften in de vergunning.

Opmerking: bij het boren van bronnen voor een open bodemenergiesysteem dient de booraannemer zich te houden aan de BRL SIKB 2100 met bijbehorende Protocol 2101 Mechanisch boren. Hierin is opgenomen hoe de aannemer dient om te gaan met eventuele verontreinigingen en welke veiligheidsmaatregelen genomen moeten worden. Dit om verspreiding van deze verontreinigingen tijdens het boren te voorkomen en veiligheidsrisico’s te vermijden

3.4 WETTELIJKE KADERS

De aanleg en bedrijfsvoering van bodemenergiesystemen raakt aan diverse belangen, zoals milieu, drinkwater, bodemkwaliteit, etc. Voor de aanleg ervan is daarom meestal een melding of een omgevingsvergunning vereist in het kader van de Omgevingswet. Ook gelden specifieke procedures. Hieronder volgt een beknopte beschrijving van de te volgen procedures en vergunningsplichten bij de aanleg van een open en een gesloten bodemenergiesysteem. Daarna volgt ook een kort overzicht van de regels die gelden voor lozingsactiviteiten. Steeds is hierbij ook aangegeven welk orgaan het bevoegd gezag is.

4.1 FOCUSGEBIEDEN

In overleg met gemeente Tilburg is besloten om voor twee gebieden de energievraag in kaart te brengen; enerzijds het Kenniskwartier (waarbij de focus ligt op negen deelgebieden), en anderzijds het grotere overkoepelende gebied ‘Het Zand en De Reit’.

4.2 WARMTE- EN KOUDEVRAAG

Het inschatten van de te verwachten warmte- en koudevraag, vereist een aantal stappen:

• 1.

  Het beginpunt hierin zijn de oppervlaktes van de bestaande bouw en de verwachte nieuwbouw.

• 2.

  Op basis van de oppervlakten wordt de gebouwzijdige energie- en vermogensvraag bepaald.

• 3.

  Op basis van de energie- en vermogensvragen is met behulp van diverse kentallen en energetische uitganspunten de grondwaterzijdige energie- en vermogensvraag bepaald.

De manier waarop deze stappen uitgevoerd zijn, verschilt tussen nieuwbouw en bestaande bouw, en wordt in secties 4.2.1 en 4.2.2 verder toegelicht.

4.3 MATCH VRAAG/AANBOD

Om te bepalen of er een match is tussen de gebouwzijdige vraag (conform Tabel 4.1) en de bodemzijdige potentie, dient de bodemzijdige potentie berekend te worden. Dit gebeurt op basis van:

• •

  De verwachte bruikbare dikte van het eerste watervoerende pakket waarin de warmte en koude opgeslagen wordt (in dit geval 25 meter);

• •

  Een gemiddeld temperatuurverschil van 5°C tussen onttrekking en infiltratie;

• •

  Het oppervlakte van het deelgebied in kwestie.

De resultaten hiervan zijn weergeven in Tabel 4.3.

Tabel 4.3 | Energievraag en bodemcapaciteit per deelgebied

Naast de energievraag per deelgebied, toont Tabel 4.3 ook de theoretische capaciteit van de bodem, en de benodigde capaciteit. De benodigde capaciteit is het deel van de theoretische capaciteit van de bodem, dat benut dient te worden om te voldoen aan de energievraag in het respectievelijke deelgebied.

Een benodigde capaciteit van meer dan 100% betekent dat de bodempotentie niet toereikend is om de verwachte energievraag volledig met open bodemenergiesystemen in te vullen.

Hierbij dient tevens opgemerkt te worden dat het praktische potentieel lager uit kan vallen vanwege fysieke obstakels die optimale inpassing van de bronnen kunnen verstoren (zoals de aanwezige sporen, bebouwing en reeds bestaande bronnen).

Aangezien de benodigde capaciteit voor bijna alle (deel)gebieden de vraag ruim overstijgt, zal de verwachte energievraag niet volledig met open bodemenergiesystemen ingevuld kunnen worden. Ordening van het bodemgebruik is daarmee van groot belang om het aanwezige potentieel zo effectief mogelijk te benutten voor zowel de huidige als eventuele toekomstige ontwikkelingen.

In hoofdstuk 2 zijn de gebruiksregels voor open en gesloten bodemenergiesystemen opgenomen. In dit hoofdstuk wordt per gebruiksregel een onderbouwing gegeven waarom een bepaalde gebruiksregel is opgenomen.

Voor het realiseren en het in werking hebben van een bodemenergiesysteem binnen de grenzen van het projectgebied, maar buiten het grondwaterbeschermingsgebied, gelden de volgende locatie specifieke regels:

• 1.

  Gesloten bodemenergiesystemen zijn niet toegestaan.

  De Transitievisie Warmte (TVW) is in december 2021 door de gemeenteraad van Tilburg vastgesteld en zet de koers voor de gebouwde omgeving van de gemeente Tilburg uit om de ambitie klimaatneutraal in 2045 waar te maken. De TVW zet het proces en de randvoorwaarden uit om hier te komen. Het afwegingskader omschrijft een aantal harde randvoorwaarden en andere randvoorwaarden, leidende principes en besliscriteria.

  Het Kenniskwartier ligt in een zone die als kansrijk voor warmtenetten wordt beschouwd. Daarbij wordt de gebiedsontwikkeling van het Kenniskwartier als kans gezien om zowel bestaande bouw als nieuwbouw op een warmtenet aan te sluiten. Het ontwikkelen van een 5e generatie warmte-koude-net wordt in de TVW als kansrijk benoemd en moet nader worden onderzocht.

  Om ruimte te bieden voor de toepassing van een open bodemenergiesysteem worden daarom gesloten bodemenergiesysteem niet toegestaan.

• 2.

  Het open bodemenergiesysteem moet worden uitgevoerd als een doubletsysteem. Mo­nobronnen- of recirculatiesystemen zijn niet toegestaan.

  Gezien de grote warmte- en koudevraag is de verwachting dat een maximale inzet van bodemenergie nodig is om de inzet van andere bronnen zo klein mogelijk te houden.

  Het gebruik van recirculatiesystemen is niet toegestaan, omdat het rendement van deze systemen lager is dan bij een opslagsysteem en daarmee het beschikbare bodempotentieel niet optimaal benut wordt. Vanwege de beperkte dikte van het opslagpakket ligt het toepassen van monobronnen niet voor de hand. Daarnaast kunnen zij een beperking vormen voor het toepassen van doubletsystemen, waardoor bij het toepassen van monobronnen het bodempotentieel niet optimaal benut kan worden.

• 3.

  De bronfilters van een open bodemenergiesysteem moeten geplaatst worden in het eerste (circa 10 – 45 m-mv) of het tweede (circa 65 – 85 m-mv) watervoerende pakket, zodanig dat geen uitwisseling tussen de verschillende watervoerende pakketten optreedt (met in achtneming van de voorwaarden die gelden binnen de milieuzone grondwater van het ge­biedsgericht grondwaterbeheer, zie ook Figuur 3.4 in paragraaf 3.3).

  Het Kenniskwartier ligt binnen de milieuzone grondwater van het Gebiedsgericht Grondwaterbeheer. Dit betekent dat de (extra) verspreiding van verontreinigingen in het grondwater die een gevolg zijn van bouwactiviteiten, bemalingen, grondwaterpeilbeheer en open bodemenergiesystemen, aanvaardbaar geacht worden.

  Bij de inpassing van een open bodemenergiesysteem binnen het gebied ‘Milieuzone grondwater’, moet de invloed binnen de randvoorwaarden van het gebiedsgericht grondwaterbeheer vallen. Deze randvoorwaarden zijn:

  • •

    De advisering om de bronnen niet dieper dan 50 m-mv en niet in bekende zaklagen aan te leggen

  • •

    De bronnen van de doubletten moeten óf in verontreinigd óf in schoon water staan. Vermenging van verontreinigd en schoon grondwater moet namelijk zoveel mogelijk worden beperkt.

• Wanneer aan deze voorwaarden wordt voldaan, is er geen belemmering/risico voor de toepassing van open bodemenergie. Wanneer wel van dit advies afgeweken wordt, bijvoorbeeld bij realisatie van bronnen in het tweede watervoerende pakket, is onderzoek naar (implicaties voor) de verontreinigingen nodig. Op basis van dit onderzoek en afstemming met de gemeente kan, indien gewenst, uitgeweken worden naar het diepere pakket, rekening houdend met het bodemenergieplan.

• 4.

  De bron(nen) van een open bodemenergiesysteem moeten binnen de aangegeven rode (voor warme bronnen) en blauwe (voor koude bronnen) zoekgebieden worden gepositio­neerd.

  De ruimtelijke ordening van open bodemenergiesystemen vindt plaats op basis van een oriëntatie-patroon in zoekgebieden. Deze zoekgebieden zijn uitgewerkt in een kaart die is opgenomen in bijlage 1. Deze manier van ordenen biedt zowel sturing alsmede een stuk flexibiliteit wat betreft inpassing. Het is sturend in de ruimtelijke ondergrondse ordening door het regisseren van het specifiek opslaan van warmte of koude in een bepaald zoekgebied. Dit zodat negatieve interferentie tussen warmte en koude wordt voorkomen en daarmee het behalen van het totale potentieel niet verhinderd wordt. Het biedt vrijheid in de praktische ruimtelijke inpassing in het terrein.

  Er is gekozen voor een strokenpatroon om zoveel mogelijk flexibiliteit te hebben in het plaatsen van de bronnen. Vanwege de relatief ondiepe ligging van de opslagpakketten, de bijbehorende risico’s hiervan en de omliggende omgevingsbelangen is het niet mogelijk om onbeperkt bronnen te plaatsen binnen de zoekgebieden. Daarom zijn aanvullende regels (zie hieronder) opgenomen die moeten borgen dat de effecten beperkt worden en negatieve thermische interferentie wordt voorkomen.

• 5.

  De minimale broncapaciteit in het eerste watervoerende pakket moet 50 m³/uur en in het tweede watervoerende pakket 30 m³/uur per bronpaar bedragen. Tenzij na realisatie blijkt dat het minimale debiet op basis van ontwerpnormen niet haalbaar is.

  Om te borgen dat het bodempotentieel optimaal ingezet wordt, is een minimale broncapaciteit opgenomen per watervoerend pakket. Het streven is om het bodempotentieel maximaal te benutten en per bron een zo hoog mogelijk debiet te behalen. De minimale capaciteit is iets lager dan wat verwacht wordt doorgaans haalbaar is in de pakketten, zodat ook bij een licht tegenvallende bodemopbouw nog steeds voldaan kan worden aan de gebruiksregels uit het bodemenergieplan.

• 6.

  De bronafstand tussen een warme en een koude bron moet minimaal 135 en maximaal 150 m bedragen.

  Op basis van de geldende ontwerpnormen kan bepaald worden welke afstand er nodig is tussen de warme en de koude bron van een open bodemenergiesysteem. Uitgaande van een afstand van 2,5 maal de thermische straal, een waterverplaatsing van 90.000 m³/seizoen en een filterlengte van circa 15 m is een afstand van 135 meter nodig. Dit is als minimum afstand aangehouden. Daarbij is er ook rekening mee gehouden worden dat er nog een extra bron in de buurt gerealiseerd mag worden (zie gebruiksregel 7). Omdat de warme en koude zoekgebieden elkaar afwisselen is het niet wenselijk om teveel afstand tussen bronnen aan te houden. Dit kan namelijk de inpassing van bronnen in andere zoekgebieden beperken en daarnaast bodempotentieel onbenut laten. Daarom is ook een maximale afstand van 150 m aangehouden.

• 7.

  Binnen een zoekgebied mogen binnen een afstand van 190 m maximaal 2 bronnen gerealiseerd worden. De afstand wordt gemeten parallel aan de richting van de stroken.

  Op basis van technische beperkingen (zoals bodemsplijting) en de invloed op omgevingsbelangen kunnen er niet onbeperkt bronnen bij elkaar geplaatst worden. Daarom kunnen er maximaal twee bronnen bij elkaar geplaatst worden. De minimale afstand tussen 2 bronnen wordt bepaald aan de hand van ontwerpnormen. Daarnaast moet binnen een zoekgebied ook een bepaalde afstand tussen de bronnen aangehouden worden om te grote hydrologische effecten te voorkomen. Hierbij is het belangrijk dat er een goede verdeling en afwisseling van koude en warme bronnen gerealiseerd wordt.

  Met de regel wordt geborgd dat zoveel mogelijk bodempotentieel gebruikt wordt en de bronnen ook binnen de stroken zo optimaal mogelijk ten opzichte van elkaar ingepast worden. Daarnaast zorgt de regel er ook voor dat er niet meer dan 2 bronnen bij elkaar worden geplaatst.

• 8.

  Het bodemenergiesysteem bereikt uiterlijk vijf jaar na de datum van ingebruikname een moment waarop de hoeveelheid koude die door het systeem aan de bodem is toegevoegd gelijk is aan de hoeveelheid warmte, die vanaf die datum door het systeem aan de bodem is toegevoegd. Het systeem herhaalt dit telkens uiterlijk vijf jaar na het laatste moment waarop die situatie werd bereikt. Afwijken hiervan middels een koude-overschot is moge­lijk mits dit goed onderbouwd is en omgevingsbelangen niet nadelig worden beïnvloed.

  Binnen het landelijk beleid is voor een open bodemenergiesysteem een bodemzijdig warmteoverschot niet toegestaan. De provincie heeft wel de mogelijkheid om een koudeoverschot toe te staan. Conform artikel 4.1154 lid 3 van het Besluit activiteiten leefomgeving moet het systeem elke 5 jaar energetisch in balans zijn. Gemotiveerd afwijken van dit uitgangspunt is mogelijk, enkel in de vorm van een koude-overschot, wanneer dit ten goede komt aan het behalen van de CO2 doelstelling, de doelmatige werking van huidige en toekomstige bodemenergiesystemen niet in het geding komt en overige omgevingsbelangen niet nadelig worden beïnvloed.

  Het toestaan van een energetisch koude-overschot is enkel mogelijk middels een vergunningaanvraag.

• 9.

  De bronnen en het leidingwerk moeten, in volgorde van voorkeur, gerealiseerd worden op eigen terrein, gedeeld terrein of, indien niet anders mogelijk, terrein van derden mits de betreffende grondeigenaren hiervoor toestemming hebben gegeven.

  De openbare ruimte in Kenniskwartier zit vol met kabels en leidingen. Het is daarom niet wenselijk om de openbare ruimte meer te belasten met bronnen en leidingwerk. Daarom moeten de bronnen en het leidingwerk in basis op eigen terrein of gedeeld terrein geplaatst worden. Wanneer er redelijkerwijs geen mogelijkheden zijn voor plaatsing op eigen kavel, zal in samenspraak met de gemeente gezocht moeten worden naar geschikte bronposities in de openbare ruimte. Daarbij ligt er een inspanningsplicht bij de aanvrager om aan te tonen dat de bronnen niet op eigen terrein gerealiseerd kunnen worden. Voor het plaatsen van bronnen en leidingwerk in de openbare ruimte of op grond van derden zijn specifieke afspraken noodzakelijk (o.a. opstalrecht en mogelijk andere vergunningen).

  Voor het realiseren en het in werking hebben van een bodemenergiesysteem binnen de grenzen van het plangebied geldt de volgende locatie specifieke regel:

• 10.

  Nieuwe open bodemenergiesystemen in de bufferzone moeten aansluiten op het stroken-patroon uit het bodemenergieplan. Aangetoond moet worden dat een nieuw open bo-demenergiesysteem geen nadelige invloed heeft op aanwezige bodemenergiesystemen bin­nen de vastgestelde zones in het projectgebied. (Als er nog geen bestaande systemen bin­nen het plan zitten binnen de invloedssfeer van het beoogde systeem, geldt het volgende: Uitgangspunt is hierbij dat op het dichstbijzijnde punt op de rode lijn een mogelijk toe­komstig systeem wordt gerealiseerd met een maximaal debiet en gemiddeld aantal vol-lasturen. Indien er bestaande systemen binnen de invloedssfeer al aanwezig zijn, geldt de reguliere aanpak.)

  De bufferzone betreft een strook met een breedte van 75 m waarbinnen andere initiatieven aan moeten sluiten op de warme en koude zoekgebieden voor bronlocaties. Het opnemen van een bufferzone voor open bodemenergiesystemen die buiten het projectgebied Kenniskwartier gerealiseerd worden, zorgt ervoor dat de maximale ondergrondse capaciteit binnen het projectgebied gewaarborgd blijft. Bij de vergunningaanvraag in het kader van de Omgevingswet voor open bodemenergiesystemen in de bufferzone moet middels effectberekeningen aangetoond worden dat geen negatieve interferentie optreedt met aanwezige of toekomstige bodemenergiesystemen binnen de vastgestelde zones voor Kenniskwartier.