Strategisch Beleidskader Sociaal Domein gemeente Westland 2025

Westland is een trotse en sterke gemeente met karakteristieke kernen waar mensen prettig wonen, werken, leren, sporten, recreëren, vrijwilligerswerk doen en bedrijven goed functioneren. Het sociaal domein is de afgelopen jaren aanzienlijk veranderd, zowel maatschappelijk als financieel. Daarom is een nieuw strategisch beleidskader voor het sociaal domein nodig.

1.1 Waarom een nieuw beleidskader

Als we willen dat zorg en ondersteuning in Westland beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar blijven voor onze inwoners en voor toekomstige generaties, dan moeten we nu maatregelen nemen.

De zorgvraag neemt sterk toe doordat het aantal 75-plussers verdubbelt, terwijl het aantal mantelzorgers en vrijwilligers afneemt. Het aantal zorgprofessionals blijft in het gunstigste geval gelijk. Mensen met zorgbehoefte wonen langer thuis. Er is een tekort aan betaalbare woningen voor iedereen, en jeugdhulpaanvragen stijgen. Bovendien krijgen gemeenten naar verwachting vanaf 2026 minder financiële middelen van het rijk.

In dit beleidskader geven we aan op welke manier we de middelen die we hebben, zo optimaal mogelijk inzetten voor passende zorg en ondersteuning. De kernvraag die we willen beantwoorden met dit Strategisch Beleidskader Sociaal Domein is: hoe maken we het sociaal domein toekomstbestendig?

1.2 Doel en scope Strategisch Beleidskader Sociaal Domein

Dit Strategisch Beleidskader Sociaal Domein vormt de komende jaren het kader, de paraplu, voor veel beleidsthema’s in het sociaal domein. Het is het uitgangspunt van beleid van het Sociaal Domein, dat na vaststelling van dit kader, wordt opgesteld. De thema’s die onder dit beleidskader vallen hebben we in figuur 1 inzichtelijk gemaakt. Dit is de scope van dit Strategisch Beleidskader Sociaal Domein.

Figuur 1. Sociaal domein

Het tekort aan zorgmedewerkers, de groei van het aantal ouderen en de bezuinigingen van het Rijk vormen de directe aanleidingen voor herziening van ons Sociaal Beleidskader. Dit nieuwe Strategisch Beleidskader vormt het uitgangspunt van de aanpak ombuigingen binnen het sociaal domein waarbij het vertrekpunt het normaliseren is. We gaan er in deze zin direct uitvoering aan geven.

1.3 De Piramide van Zorg

We maken de verschillende vormen van ondersteuning en zorg en hoe ze zich tot elkaar verhouden zichtbaar in de piramide van Zorg.

De meeste inwoners kunnen zelf zorgen voor hun basisvoorzieningen, zoals voeding, verzorging, kleding, huisvesting en energie. Bestaanszekerheid is het fundament, maar inwoners hebben meer nodig. In de kernen van Westland is een rijk verenigingsleven en zijn er netwerken van contacten waarin mensen voor elkaar klaarstaan. Denk aan vrijwilligers die inwoners met schulden helpen, of aan taalmaatjes en buddy’s die inwoners die zich eenzaam voelen opzoeken. We noemen dit de sterke sociale basis.

Figuur 2. De Piramide van Zorg

Soms is meer nodig dan steun van de eigen omgeving. Ouderen kunnen hulpmiddelen, zoals een rolstoel, of huishoudelijke hulp nodig hebben. Ouders met een kind met psychische problemen kunnen behoefte hebben aan ondersteuning. Inwoners willen dan snel geholpen worden en weten waar ze terecht kunnen. Onze partners, zoals Vitis Welzijn, SKT, Patijnenburg en gemeentelijke teams, staan klaar om te helpen. Soms is specialistische zorg nodig, zoals schuldhulpverlening, jeugdhulp, inkomensondersteuning en ouderenzorg.

De Piramide van Zorg in figuur 2 geeft al deze ‘lagen’ weer. In het fundament van de bestaanszekerheid en de sterke sociale basis vinden we al onze inwoners. Dit is de basis van onze Westlandse samenleving. In de tussenlaag vinden we (kortdurende) laagdrempelige ondersteuning door vrijwilligers en professionals. In de kleine top vinden we die inwoners die (tijdelijk) niet zonder gespecialiseerde, intensieve zorg kunnen. Onze toegangsorganisaties en de gemeentelijke uitvoeringsteams maken deze hulp beschikbaar. De scheiding tussen de lagen is niet statisch. Inwoners kunnen gelijktijdig gebruik maken van verschillende vormen van hulp en ondersteuning.

Voor langdurige en intensieve zorg, zoals verpleeghuiszorg of zorg voor mensen met een zware beperking, biedt de Wet langdurige zorg (Wlz) een oplossing. Daarnaast valt de meeste medische zorg en behandeling onder de Zorgverzekeringswet (Zvw). De gemeente is niet verantwoordelijk voor deze zorg, maar kan inwoners wel helpen bij het vinden van de juiste weg naar deze voorzieningen.

1.4 Financieel perspectief

In 2015 kregen gemeenten extra taken. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) om lichte zorg te bieden aan inwoners die hulp nodig hebben. De Jeugdwet om gezinnen, kinderen en jongeren te helpen en de Participatiewet om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk te begeleiden en inkomensondersteuning te bieden.

De wetgever wilde dat gemeenten deze taken samenhangend met welzijn gingen organiseren, wat kosten zou besparen en de kwaliteit zou verbeteren. Daarom is gelijk met de transitie een bezuiniging doorgevoerd. In het Sociaal Beleidskader (2016) beschreven we hoe we deze taken uitvoeren. Ook de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), de Wet Inburgering 2021 en afspraken over sociale basis en gezondheid vallen hieronder. Deze aanpak werkt nog steeds.

Deze verantwoordelijkheden brengen aanzienlijke financiële lasten met zich mee, die de gemeentelijke begrotingen onder druk zetten. Het grootste deel van de middelen gaat naar geïndiceerde zorg en ondersteuning. Onderstaande tabel toont de verwachte uitgaven in 2026. Per saldo wordt er € 103,8 mln uitgegeven aan het sociaal domein. Hiervan is € 91,3 mln (70% van de totale lasten) geïndiceerde zorg en ondersteuning.

Tabel 1: baten en lasten sociaal domein, prognose 2026 - bedragen mln €

Sinds 2015 is het aantal gebruikers en daarmee ook de kosten sterk gestegen. Ter illustratie in 2022 gaven we € 17,7 mln uit aan geïndiceerde Wmo zorg, in 2026 naar verwachting € 22,8 mln, een stijging van 22%. Voor jeugdzorg gaat de stijging van € 26,5 naar € 29,6 mln, een stijging van 11%. Jeugdzorg, Wmo en verlening van bijstand in het kader van de Participatiewet zijn openeinderegelingen. Aan deze regelingen wordt dus geen budgettair plafond toegekend. De kosten ervan kunnen alleen worden beperkt door beperking van de instroom en/of verhoging van de doorstroom (tijdsduur trajecten). Daarover moeten dan normatieve afspraken worden gemaakt.

De ontwikkeling waarbij gemeenten meer taken krijgen en minder middelen heeft zich de afgelopen jaren doorgezet. We benoemen enkele trends en ontwikkelingen:

• •

  Jeugdzorg: sinds 2015 stijgen de kosten en leiden gemeenten verlies. Met de landelijke hervormingsagenda ontvangen we extra middelen van het Rijk tot 2025. Per 2026 krijgt Westland vooralsnog € 3 mln minder per jaar (Ravijnjaar).

• •

  Vergrijzing (Wmo): aantal ouderen (75+) verdubbelt in 20 jaar. Complexe ziektebeelden, waaronder dementie nemen sterk toe.

• •

  Krapte op de arbeidsmarkt: op dit moment werkt 15% van de werknemers in de zorg, Door de vergrijzing vermindert het aantal mensen dat toetreedt tot de arbeidsmarkt, terwijl de vraag naar zorg juist stijgt.

• •

  Problematische schulden: deze nemen toe vooral bij jongeren en mensen met een taalachterstand. Stijgende energieprijzen verergeren de situatie. Als gevolg van vroegsignalering en verkorting van het hulpverleningstraject melden meer mensen zich aan voor schuldhulpverlening.

• •

  Toenemende druk op de gemeenten en sociale basis: de huidige medische benadering is niet houdbaar, zowel qua beschikbaarheid van zorg als betaalbaarheid. Context en achtergrond van klachten zijn belangrijk. Inzet van het sociaal domein kan de vraag naar gespecialiseerde zorg verminderen. Dit is landelijk gezien een goede ontwikkeling, maar vooralsnog komen de kosten bij de gemeenten terecht en de besparingen vooral in het medisch domein.

De ontwikkeling van zorgkosten wordt sterk beïnvloed door maatschappelijke ontwikkelingen en factoren die vallen onder het rijksbeleid (zie figuur 6 in §4.2). Hierdoor is het heel moeilijk voor gemeenten om daadwerkelijk zorgkosten fors te verlagen. De ambitie is meer om de stijging van de kosten te beperken en wellicht op onderdelen te verlagen. Het strategisch beleidskader is het raamwerk waarbinnen de maatregelen tot normalisering en bijvoorbeeld collectivisering genomen worden om de geïndiceerde zorg en ondersteuning zo laag mogelijk te houden.

De trends en ontwikkelingen leiden ertoe dat de kosten voor gemeenten, waaronder Westland, sterk stijgen. De meeste middelen gaan op in de top van de piramide, in de intensieve, geïndiceerde voorzieningen. De piramide is financieel als het ware omgekeerd. We investeren naar verhouding het minst in welzijn, de sociale basis en gezondheid, terwijl daar de meeste inwoners in het dagelijkse, gewone leven steun en zingeving vinden. Daarbij is er nu ook landelijk een beweging van de bovenste laag van de piramide naar beneden ingezet: meer druk op laagdrempelige ondersteuning en de sociale basis en gezondheid.

Figuur 3. Omgekeerde Piramide van Zorg die de financiële kosten in het sociaal domein zichtbaar maakt.

1.5 Opbouw strategisch beleidskader

We nemen de lagen van de Piramide van Zorg als basis, als kapstok, voor dit beleidskader. Per laag geven we aan waar we staan en wat we willen bereiken. Alle onderwerpen die onder het sociaal domein vallen (figuur 1), passen hier goed in.

Ook geven we de bewegingen aan die er zijn bij de piramide door de lagen heen en van boven naar beneden: het meebewegen met inwoners, op een vroeg moment het goede gesprek aangaan, passende antwoorden bieden, hulp of ondersteuning gelijktijdig inzetten. Maar ook de beweging die we willen maken met normaliseren: van bijvoorbeeld geïndiceerde zorg naar laagdrempelige ondersteuning wanneer dat passend is. En de beweging van boven naar beneden, van het Rijk naar de gemeente of bijvoorbeeld vanuit medische zorg naar de sociale basis en de druk die dit oplevert.

1.6 Totstandkoming van dit beleidskader

De ontwikkelingen en keuzes, die gemaakt worden voor het sociaal domein, zijn van invloed op inwoners, (subsidie)partners, (zorg)aanbieders en de gemeentelijke organisatie, zowel op uitvoerend als beleidsniveau. Dit beleidskader is daarom ook ontwikkeld met hun inbreng. We hebben met veel betrokkenen overlegd op meerdere momenten.

• ○

  Inwonersbijeenkomsten. Er zijn twee inwonersbijeenkomsten georganiseerd over opgroeien en respectievelijk ouder worden in Westland;

• ○

  Overleg met partners en gemeentelijke uitvoeringsteams. We hebben met diverse partners gesproken. Niet alleen onze kernpartners (Vitis Welzijn, SKT, Patijnenburg), maar ook met de Jongerenraad Westland, de Seniorenraad en onze eigen uitvoeringsdiensten;

• ○

  Adviesraad Sociaal Domein Westland (ASDW). We hebben gesproken met de ASDW en hen om advies gevraagd;

• ○

  Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) en schoolbesturen. Het concept is met hen afgestemd;

• ○

  Brede bijeenkomst. Met belangenbehartigers van inwoners, alle (maatschappelijke) partners, (zorg)aanbieders en vertegenwoordiging van de gemeente hebben we de kernpunten besproken.

Dankzij hun expertise hebben we beter inzicht gekregen in de ideeën en behoeften van verschillende groepen in de gemeente. De gesprekken stelden ons in staat om een passend beleidsplan voor Westland te maken met een breed gedragen visie voor het sociaal domein.

2.1 Gemeentelijke visie op het sociaal domein

Rekening houdend met de hiervoor beschreven omstandigheden hebben wij de volgende visie op het sociaal domein:

"In onze gemeente streven we naar een samenleving waar iedereen kan deelnemen en zich kan ontplooien. We investeren in veerkracht en vitaliteit van de kernen, wijken en inwoners: hoe eerder we inwoners kunnen bereiken, hoe beter. We geloven dat normaliseren, zonder de inwoners in een kwetsbare periode te raken, de sleutel is. We richten de ondersteuning efficiënt en effectief in, met aandacht voor bereikbaarheid en beschikbaarheid. Waar nodig bieden we maatwerk. Wij streven naar een sociaal domein waarin alle inwoners zich gehoord en gesteund voelen, laagdrempelig en tijdig passende ondersteuning krijgen, met een integrale en toegankelijke aanpak waarbij de kracht van maatschappelijke partners maximaal benut wordt."

2.2 Wat we gaan doen: normaliseren

Om een beter evenwicht te bereiken tussen de investeringen in geïndiceerde voorzieningen en de hulp en steun in het normale leven, is het noodzakelijk om het sociaal domein te transformeren. In nauwe samenwerking met onze partners, zoals SKT, onderwijsinstellingen, zorginstellingen, huisartsen, Bibliotheek Westland, verenigingen, Vitis Welzijn en gemeentelijke uitvoeringsteams, willen we een breed, laagdrempelig vangnet creëren voor inwoners die hulp kunnen gebruiken. Dit vangnet richt zich op gezondheid, welzijn en bestaanszekerheid.

Normaliseren betekent niet besparen, maar preventieve oplossingen versterken. De definitie die wij hanteren voor normaliseren is:

Normaliseren is het tegenovergestelde van problematiseren en medicaliseren. Het benadrukt dat afwijken van de norm niet altijd een probleem hoeft te zijn. Bij normaliseren kijk je vooral wat wél kan en welke passende oplossingen er zijn in het dagelijks leven, bijvoorbeeld informele steun die langere tijd ingezet kan worden. Normaliseren vermindert de afhankelijkheid van professionele hulp waar dat mogelijk is en dat maakt de inwoner minder kwetsbaar. Daarnaast zorgt het voor een veerkrachtigere samenleving.

In Westland werken we aan een goede start voor kinderen en aan sterke gemeenschapsbanden voor later in het leven. Deze elementen vormen de preventieve, sociale basis. In samenwerking met onze partners versterken we deze sociale basis in de komende jaren. Met een sterke sociale basis kunnen natuurlijk niet alle problemen worden opgelost, maar samen zorgen we wel voor minder behoefte aan intensieve zorg. Dit doen we door informele netwerken en algemene voorzieningen te stimuleren waardoor inwoners meer zorg en steun vinden in hun directe omgeving, in de samenleving.

Dit vereist dat we anders gaan samenwerken met onze partners. We streven naar de best passende oplossing voor een zorg- of ondersteuningsvraag. Dat is het uitgangspunt. De samenwerking baseren we op deze gezamenlijke opdracht. Daarbij passen andere procesafspraken, gebaseerd op het vertrouwen en het besef dat we voor dezelfde opgave staan, dat we gedeeld eigenaar zijn van het sociale domein en dat we alleen tot de beste vorm van dienstverlening komen als we elkaar vertrouwen. Die samenwerking krijgt komende jaren vorm in de afspraken die we met elkaar maken. Dit vraagt ook om een andere vorm van opdrachtverlening. We stellen daarom gezamenlijk een jaarlijkse “basisovereenkomst” op voor onze kernpartners en de uitvoeringsteams van de gemeente in het sociaal domein die de basis vormt voor de verschillende dienstverleningsovereenkomsten, subsidieafspraken en uitvoeringsafspraken. Zo bouwen we in co-creatie aan een samenhangend sociaal domein.

Voor Jeugd is de inzet op normalisering al eerder afgestemd met de Raad en is de uitvoering ervan gestart. In brede zin zien we normaliseren als onze voornaamste veranderopgave.

2.3 Uitgangspunten

Normalisering vraagt soms om ingrijpende keuzes. We nemen maatregelen in lijn met onze visie. We laten oude ideeën los en werken met nieuwe uitgangspunten. Hieronder werken wij uit wat we anders gaan doen en wat onze nieuwe uitgangspunten zijn. We merken daarbij op dat de linker kolom (“waar komen we vandaan?”) vooral betrekking heeft op de uitgangspunten van het Sociaal beleidskader 2016. In de afgelopen jaren zijn door verschillende partijen, zoals Vitis Welzijn, het SKT, Bibliotheek Westland en Patijnenburg al stappen gezet naar een meer integrale werkwijze. Dit moet echter vorm krijgen in het gehele sociaal domein.

We werken bovenstaande uitgangspunten zo concreet mogelijk uit in de komende hoofdstukken. Met onze maatschappelijke partners en de gemeentelijke uitvoeringsteams stellen we een uitvoeringsplan op. De koers is helder, maar echte vernieuwing wordt vooral zichtbaar in de uitvoering — in hóe er wordt samengewerkt en gehandeld. Daarom creëren we binnen deze koers ruimte voor innovatieve werkwijzen, experimenten en een gemeentelijke houding die actief uitnodigt tot innovatief denken. We houden niet vast aan ‘zo doen we dat hier’, maar staan actief open voor andere oplossingen en frisse perspectieven. Zo wordt de transformatie niet alleen een plan op papier, maar ook een daadwerkelijke stap richting duurzame verandering.

We werken bovenstaande uitgangspunten zo concreet mogelijk uit in de komende hoofdstukken. Met onze maatschappelijke partners en de gemeentelijke uitvoeringsteams stellen we een uitvoeringsplan op. De koers is helder, maar echte vernieuwing wordt vooral zichtbaar in de uitvoering — in hóe er wordt samengewerkt en gehandeld. Daarom creëren we binnen deze koers ruimte voor innovatieve werkwijzen, experimenten en een gemeentelijke houding die actief uitnodigt tot innovatief denken. We houden niet vast aan ‘zo doen we dat hier’, maar staan actief open voor andere oplossingen en frisse perspectieven. Zo wordt de transformatie niet alleen een plan op papier, maar ook een daadwerkelijke stap richting duurzame verandering.

3.1 Structurele zekerheid

Inwoners moeten in hun basisbehoeften kunnen voorzien en een stabiel leven leiden. Onzekerheid over huis en inkomen veroorzaakt stress en gezondheidsproblemen. De gemeentelijke teams en partners signaleren en pakken deze onzekerheden vroegtijdig aan met een integrale benadering van sociaal, economisch en zorgbeleid. Handhaving en toezicht is ook een onderdeel van bestaanszekerheid om te zorgen dat het gebruik van sociale voorzieningen rechtmatig is.

Waar staan we nu?

De gemeente biedt structurele zekerheid via sociale voorzieningen, minimaregelingen, schuldhulpverlening, inburgering en inkomensondersteuning. Vanuit het minimabeleid bieden we onder andere het kindpakket, de computerregeling, de gemeentepolis en de individuele inkomenstoeslag. Ook ondersteunen we inwoners bij participatie en bij het vinden van werk. Sociale netwerken en vrijwilligers zijn waardevolle partners, maar geen vervanging voor professionele hulp. We blijven verantwoordelijk voor basisvoorzieningen en gelijke toegang tot hulp en ondersteuning en werken nauw samen met het maatschappelijk middenveld.

We faciliteren en ondersteunen sociale netwerken en vrijwilligersinitiatieven door bijvoorbeeld subsidies en trainingsmogelijkheden voor vrijwilligers aan te bieden en ontmoetingsruimten te realiseren.

Wat willen we bereiken?

We voeren de Participatiewet uit (zie §6.3.1), zodat mensen die tijdelijk niet genoeg inkomen hebben, zich meer bestaanszeker voelen. Door meer inwoners te begeleiden naar een betaalde baan of dagbesteding en bestaande voorzieningen (zoals bijvoorbeeld formulierenbrigade, weerbaarheidstrainingen, lotgenotencontact) verminderen we de druk op begeleid wonen, intensieve zorg en begeleiding en schuldhulpverlening (zie hiervoor §6.3.3). Want werkende mensen doen sociale contacten op, zijn gelukkiger en gezonder en doen daardoor minder een beroep op andere voorzieningen. Werk is de beste vorm van zorg. Betaald werk is in het belang van de cliënt, maar draagt ook bij aan de financiële toekomstbestendigheid van het sociaal domein. We versterken het minimabeleid en evalueren het beleid waarbij we ook de huidige behoefte van de inwoners in kaart brengen (zie ook §6.3.3). Daarnaast versterken we handhaving om misbruik te voorkomen.

3.2 Inburgering

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de ondersteuning van nieuwkomers bij hun inburgering volgens de Wet inburgering 2021. We bieden op maat gemaakte begeleiding om hun integratie te verbeteren.

Het inburgeringstraject begint met een intake waarin taalvaardigheden, opleiding, werkervaring en de persoonlijke situatie in kaart worden gebracht. Vervolgens stellen we een Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) op, waarin wordt vastgelegd wat iemand gaat doen om aan de inburgeringsplicht te voldoen en actief deel te nemen aan de samenleving.

Waar staan we nu?

Sinds het ingaan van de Nieuwe Wet Inburgering 2021 is het mogelijk geworden om binnen dit plan drie leerroutes aan te bieden. Deze zijn afgestemd op het niveau van de inburgeraar:

• •

  De B1-route richt zich op het behalen van taalniveau B1, gecombineerd met participatie zoals werk of vrijwilligerswerk.

• •

  De onderwijsroute is bedoeld voor jongere nieuwkomers die zich willen voorbereiden op vervolgonderwijs, zoals het mbo of hoger onderwijs.

• •

  Voor inwoners die niet in staat zijn een hoger taalniveau te bereiken, biedt de zelfredzaamheidsroute (Z-route) ondersteuning bij het ontwikkelen van praktische vaardigheden om zich in het dagelijks leven te redden.

Tot 2026 zijn de B1 en de zelfredzaamheidsroute van het inburgeringstraject aanbesteed bij Patijnenburg. Voor de onderwijsroute wordt samengewerkt met regiogemeenten.

Daarnaast is het participatieverklaringstraject een verplicht onderdeel van de inburgering. Hiermee laten we inburgeraars kennis maken met de normen, waarden en rechten in Nederland en bereiden we hen voor op actieve deelname aan de samenleving. Dit draagt niet alleen bij aan de integratie, maar ook aan het sociale weefsel van onze gemeente.

Wat willen we bereiken?

We zien het ondersteunen van inburgeraars als een belangrijke stap om hen uiteindelijk zelfstandig te laten participeren in de samenleving. We richten ons op maatwerk en kijken naar het niveau van de inburgeraar. We willen uiteindelijk dat zij duurzaam kunnen participeren in de Westlandse samenleving. We creëren kansen zodat inburgeraars duurzaam de arbeidsmarkt kunnen instromen. Dit doen we onder andere in samenwerking met werkgevers, vluchtelingenwerk en Patijnenburg. De komende jaren ontwikkelen we dit door.

Figuur 4. Sociale basis 1

4.1 Sociale basis en laagdrempelige ondersteuning

Een sterke sociale basis helpt inwoners hun problemen zelf of met hun sociale netwerk op te lossen. Dit versterkt de cohesie, de onderlinge zorg en zelfstandigheid, waardoor minder professionele hulp nodig is. De sociale basis betekent: vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in de wijken, buurten en dorpen. Maar ook over het autonoom kunnen leiden van het leven met eigen regie en een netwerk vanuit die basis. (Definitie Gezond en Actief Leven Akkoord).

Waar staan we nu?

De sociale basis in Westland staat stevig. Sinds 2016 hebben we uitwerking gegeven aan de centrale ambitie van het Sociaal Beleidskader ‘iedereen kan meedoen’. Vanuit die ambitie en de bijbehorende doelen is er veel geïnvesteerd in goede sociale voorzieningen in Westland met Vitis Welzijn en haar wijkcentra als spin in het web. Als gemeente Westland erkennen we de waarde van de bestaande lokale netwerken. Zo is het overleg van de geloofsgemeenschappen met de gemeente hervat en worden Bibliotheek Westland, sport- en cultuurverenigingen en Vitis Welzijn nadrukkelijk betrokken in preventie, vroegsignalering en toegankelijkheid van ondersteuning. Er is ook een goede samenwerking en afstemming met zorgpartners, onderwijs andere culturele organisaties en gemeentelijke uitvoeringsteams. De activiteiten zijn gericht op meedoen en versterken van het eigen netwerk en het bieden van lichte ondersteuning. Bij lichte ondersteuning kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de buurtinformatiepunten, de formulierenbrigade, de wooncoach, allerlei soorten maatjes en Digisterker. Laagdrempelige ondersteuning bieden we ook vanuit uitvoering van de leerplichtwet en met ons beleid voortijdig schoolverlaters, waarmee we jongeren ondersteunen om weer terug te gaan naar school en een diploma te halen.

Wat willen we bereiken?

Wij willen de sociale basis versterken om de zorg toekomstbestendig te maken en de kwaliteit van leven van de Westlandse inwoners te behouden. Dit doen we door het zorg- en ondersteuningsaanbod naar onder in de Piramide van Zorg te verschuiven en te focussen op veerkracht en vitaliteit van de kernen, wijken en inwoners. We moeten de basis versterken omdat landelijke ontwikkelingen, zoals verschuivingen vanuit het medisch naar het sociaal domein, meer druk op de sociale basis leggen.

We ondersteunen inwoners en organisaties die iets voor anderen willen doen door gerichte subsidies en opdrachten aan maatschappelijke organisaties te verstrekken. Vitis Welzijn koppelt vraag en aanbod van vrijwilligers(organisaties) en leidt het netwerk van vrijwilligersorganisaties en -coördinatoren op. We versterken de sociale structuur door te werken aan inclusie, toegankelijkheid en een dementievriendelijke samenleving. We streven naar een sociale structuur waarin iedereen welkom is, mee kan doen en zichzelf kan zijn. We bieden gelijke kansen door ongelijk te investeren, gericht op inwoners in een (potentieel) kwetsbare positie zodat ook bij hen ruimte ontstaat voor perspectief. We signaleren problemen vroegtijdig en ondersteunen inwoners bij het oplossen ervan. Waar mogelijk bieden we collectieve activiteiten aan, maar individuele hulp blijft beschikbaar omdat onderlinge openheid in groepen niet altijd vanzelfsprekend is. We zorgen voor een passend aanbod aan algemene voorzieningen en houden het overzicht actueel door te monitoren welke interventies er zijn, welke partijen daarmee bezig zijn en of deze goed werken vanuit de beleving van inwoners en aansluiten bij hun behoeften.

4.2 Gezondheid

De gezondheidsverschillen tussen mensen worden steeds groter. Zoals in figuur 5 te zien leven mensen met een laag inkomen en praktische opleiding gemiddeld zes jaar korter dan welvarende hoogopgeleide mensen. Ook kampen ze vijftien jaar langer met een minder goede gezondheid. We willen dat iedereen dezelfde kansen krijgt op een gezond leven.

Figuur 5. Zeven actiepunten om de gezondheidskloof te dichten 2

Laten we zorgen dat inwoners zich goed en sterk voelen in Westland. Als inwoners de kennis en vaardigheden hebben om te kiezen voor gezond leven en de leefomgeving dit stimuleert, dan vinden we dat inwoners primair zelf verantwoordelijk zijn voor het bevorderen van hun gezondheid. Vanuit de gemeente zetten we onder andere in op sport en bewegen en houden we bij de inrichting van de leefomgeving rekening met de invloed hiervan op gezondheid. Gezondheid heeft raakvlakken met een groot aantal andere domeinen. Zo is bestaansonzekerheid de grootste oorzaak voor gezondheidsproblemen, zie figuur 6. De belangrijkste factoren voor een vroegtijdige sterfte en de hoge zorgkosten in Nederland zijn roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.

Figuur 6. Achterliggende oorzaken van verschillen in zelf gerapporteerde gezondheid tussen hoog- en laagopgeleiden, gebaseerd op een Europese studie van de WHO (2019) 3

Aansluitend bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), is het doel “Een gezonde generatie in 2040 met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een samenleving waarin sprake is van een sterke sociale basis. De fysieke gezondheid wordt vanaf het prille begin bevorderd en behouden en er gaat speciale aandacht uit naar mensen in kwetsbare situaties.”

Onze uitgangspunten voor de inzet rondom gezondheid zijn:

• •

  Het model Positieve gezondheid4 waarbij het accent niet ligt op ziekte, maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt;

• •

  Inwoners zijn primair zelf verantwoordelijk voor het bevorderen van hun gezondheid, mits ze hier voldoende voor toegerust zijn (kennis en vaardigheden);

• •

  We gaan met de inwoners in gesprek over hoe we hen zoveel mogelijk kunnen stimuleren om zich goed en sterk te voelen.

• •

  Gelijke kansen vragen om ongelijke investeringen dus waar nodig kiezen we voor een doelgroepgerichte aanpak, mogelijk gericht op een bepaalde kern of wijk;

• •

  We leggen verbinding met andere terreinen zoals ruimte en bestaanszekerheid;

• •

  Bevorderen van gezondheid vraagt om consistentie en een lange adem;

• •

  We zetten in op brede preventie waaronder een sterke sociale basis, activiteiten tegen eenzaamheid etc.

Waar staan we nu?

Binnen het preventiecollectief werken we samen met onze partners aan thema's als roken, alcoholgebruik, mentale gezondheid en seksuele gezondheid. Daarnaast voeren we met partners het Uitvoeringsplan Brede SPUK uit. In dit Uitvoeringsplan ligt vast wat we doen rondom de thema's: het Sportakkoord, combinatiefunctionarissen, terugdringen van gezondheidsachterstanden, ondersteuning van jonge ouders en hun kind (Kansrijke Start), mentale gezondheid, aanpak van overgewicht en obesitas, gezonde leefomgeving, vroegsignalering van alcoholproblematiek, mantelzorg, eenzaamheid (een tegen eenzaamheid), valpreventie, welzijn op recept en het versterken van de kennis- en adviesfunctie van de GGD.

In de WSD-regio werken we daarnaast samen met de gemeenten Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Maassluis, Vlaardingen, Schiedam en Lansingerland en zorg- en welzijnspartijen aan het Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord (RIGA), een regionale uitwerking van het Integraal Zorgakkoord (IZA) met meer aandacht voor gezondheidsbevordering en preventie. We streven naar een omgeving waarin inwoners prettig en gezond kunnen leven, met toegankelijke zorg en ondersteuning. Binnen het RIGA richten we ons op vijf programmalijnen: Gezond Leven, Inwoners in een kwetsbare situatie, Ouderen, Acute zorg en Digitale transformatie. We maken concrete afspraken per programmalijn en betrekken hierbij de input van inwoners. Voorbeelden zijn de versterking van de regionale samenwerking op het terrein van preventie, laagdrempelige steunpunten GGZ en een pilot waar professionals uit het sociaal domein de GGZ kunnen consulteren. (consultatiefunctie GGZ).

Wat willen we bereiken?

We ondersteunen inwoners bij het maken van gezonde keuzes en helpen hen gezondheidsvaardigheden te ontwikkelen. We creëren een gezonde leefomgeving die gezonde keuzes aantrekkelijk maakt. Door inwonersparticipatie stemmen we onze activiteiten beter af op hun behoeften. We stimuleren gesubsidieerde partijen en dienstverleners om toegankelijk en begrijpelijk te zijn, met communicatief vaardige medewerkers en gebruik van ervaringskennis, zodat iedereen bereikt wordt. Daar waar dit kan, kijken we naar innovatieve manieren die bijdragen aan gezondheidsbevordering, bijv. door samenwerking met studenten HBO of MBO als onderdeel van de programmering Horti Health onderdeel Flora Campus.

4.3 Jeugd en onderwijs

De jeugd is de toekomst van Westland. We willen dat onze jongeren opgroeien tot stabiele volwassenen die onze samenleving versterken. Onderwijs vormt de basis voor een gezonde ontwikkeling.

De afgelopen jaren ligt de focus in de jeugdhulp vooral op kostenbeheersing. Ook in Westland stijgen de kosten voor gespecialiseerde jeugdhulp jaarlijks. Dit gaat ten koste van andere voorzieningen. We moeten daarom actie ondernemen om jeugdhulp beschikbaar en betaalbaar te houden.

Binnen het onderwijsbeleid zorgen we ervoor dat kinderen op school blijven en laaggeletterdheid wordt aangepakt. De gemeente voert de leerplichtwet uit en richt zich op het voorkomen van voortijdig schoolverlaten (VSV) door jongeren vroegtijdig en proactief te benaderen. We faciliteren ook leerlingenvervoer voor degenen die dit nodig hebben en hebben een aanpak voor laaggeletterdheid. Omdat laaggeletterdheid vaak van generatie op generatie wordt doorgegeven, zetten we preventief in op zowel jonge kinderen als hun ouders, naast ons reguliere aanbod van taallessen.

Waar staan we nu?

Op dit moment ontvangt 1 op de 10 jeugdigen in Westland gespecialiseerde jeugdhulp. Hiermee zitten we onder het Nederlands gemiddelde (1 op 7). Ook ten aanzien van het aantal rechterlijke maatregelen zoals ondertoezichtstellingen en uithuisplaatsingen scoren we beter dan het landelijk gemiddelde.

In Westland passen we normaliseren toe in jeugdhulp en onderwijs. Samen met partners zoals onderwijs, SKT, GGD, huisartsen, JGZ, Vitis Welzijn en kinderopvang hebben we de uitgangspunten uitgewerkt. We accepteren dat hobbels in het leven erbij horen en dat diagnoses niet altijd nodig zijn, hoewel ze houvast kunnen bieden. Normaliseren vraagt tijd en inspanning om goed te landen in de samenleving.

We nemen maatregelen om de instroom in jeugdhulp te verminderen en de uitstroom te bevorderen. We zoeken naar alternatieven voor hulp en letten op de duur van trajecten. We zijn scherp op het nut en resultaat van jeugdhulp en vermijden drempels voor degenen die we willen helpen.

We volgen de hervormingsagenda jeugd en implementeren concrete en behulpzame maatregelen van het Rijk in Westland.

Wat willen we bereiken?

Binnen het jeugd- en onderwijsdomein werken we komende jaren vanuit de volgende leidende principes:

• 1.

  Integrale hulp voor kwetsbare gezinnen.

• 2.

  Normaliseren: het dagelijkse leven versterken.

• 3.

  De juiste hulp op het juiste moment.

• 4.

  Wijkgerichte aanpak - gerichte aanpak op populatie

• 5.

  Zo thuis mogelijk.

• 6.

  Een lerend systeem van gezamenlijke verantwoordelijkheid.

We willen jongeren in Westland gezond laten opgroeien en hun talenten ontwikkelen, ongeacht hun achtergrond. Dit bereiken we door te normaliseren en het dagelijks leven te versterken, waarbij onderwijs een cruciale rol speelt. We zetten ongelijk in voor gelijke kansen, zodat kinderen en jongeren gezond kunnen opgroeien, ongeacht hun wijk, ouderlijk inkomen of zorgbehoefte. We kunnen met behulp van monitoring van data gerichtere inzet doen op wijken/scholen die extra aandacht nodig hebben.

Voor jonge kinderen met een (dreigende) ontwikkelachterstand stimuleren we voorschoolse educatie en betrekken we ouders bij de ontwikkeling van hun kinderen. Voor kinderen met grotere uitdagingen zijn speciale groepen beschikbaar. We werken samen met het onderwijs aan waar mogelijk collectieve hulp binnen scholen, gericht op het systeem rondom jeugdigen en hun omgeving.

De gemeente werkt samen met scholen, samenwerkingsverbanden, SKT en ouders om te voorkomen dat kinderen thuiszitten. Door vroegtijdig problemen te signaleren en maatwerktrajecten aan te bieden, zorgen onderwijs en zorg ervoor dat kinderen weer actief kunnen deelnemen aan het leerproces.

We zoeken verbinding met aanpalende domeinen om de juiste middelen in te zetten voor gezinnen en beschrijven duidelijk voor welke doelgroepen specialistische jeugdhulp beschikbaar moet zijn. Laaggeletterdheid pakken we preventief aan door in te zetten op jonge kinderen en hun ouders, en professionals te scholen in het herkennen en doorverwijzen bij laaggeletterdheid. We voeren campagne om het onderwerp bespreekbaar te maken.

We werken gemeenschapsgericht vanuit de directe omgeving met het motto: 'we leren van elkaar en een probleem is nooit alleen jouw probleem'. We zetten in op preventieve cursussen en trainingen voor mentale gezondheid bij jongeren van 12-18 jaar en organiseren activiteiten om de weerbaarheid en het zelfvertrouwen van jongeren te vergroten, met rolmodellen uit de eigen gemeenschap.

Jongerenwerkers fungeren als laagdrempelige aanspreekpunten voor jongeren die extra ondersteuning nodig hebben en benaderen actief jongeren die de aansluiting met de maatschappij dreigen te verliezen. We werken vanuit het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (een landelijk programma) toe naar een regionaal veiligheidsteam in de jeugd- en gezinsbescherming om de hulpverlening te verkorten, dubbel werk te elimineren en betere samenwerking tussen partners te bewerkstelligen.

Wij gunnen de Westlandse kinderen een jeugd zonder jeugdhulp. Jeugdhulp is niet altijd de juiste oplossing voor problemen binnen gezinnen, zoals bestaanszekerheid of huiselijk geweld. Het kan ineffectief, duur en soms schadelijk zijn. We erkennen dat sommige gezinnen en jeugdigen wel specialistische jeugdhulp nodig hebben. Voor hen willen we snelle en kwalitatieve hulp beschikbaar maken en houden.

4.4 Sport en bewegen

Sport draagt bij aan gezondheid, sociale cohesie, inclusie, participatie en welzijn. Regelmatig sporten verbetert de fysieke en mentale gezondheid, voorkomt chronische ziekten en vermindert stress. Sport brengt mensen samen, bevordert wederzijds begrip en doorbreekt sociaal isolement, vooral bij kwetsbare groepen zoals ouderen en mensen met een beperking. Het verbetert de sociale cohesie en leefbaarheid in wijken, vermindert overlast en criminaliteit, en bevordert integratie en inclusie van verschillende bevolkingsgroepen. Sport stimuleert participatie, dient als toegangspoort tot andere activiteiten en speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van jongeren door discipline, teamwork en doorzettingsvermogen te bevorderen. Kortom, sport verbetert de kwaliteit van leven op diverse manieren.

Waar staan we nu?

Vanuit wetenschappelijk onderzoek is bekend dat sporten goed is voor zowel de fysieke als de mentale gezondheid. Dit leidt tot lagere zorgkosten. Het Kennis en Informatie Systeem Sport (KISS) van NOC*NSF levert kengetallen met betrekking tot het lidmaatschap van sportbonden. Uit deze cijfers blijkt dat in 2023 28,6% van de Westlanders lid was een sportvereniging. Daarmee scoort Westland aanmerkelijk hoger dan Nederland (24,2%). De Westlandse data zijn beschikbaar per kern, leeftijdscategorie en geslacht.

Het Sportakkoord Westland 2023-2026 is gericht op het bevorderen van sport en bewegen voor alle inwoners, waarbij speciale aandacht wordt besteed aan doelgroepen met kwetsbaarheid zoals mensen met een laag inkomen of gezondheidsproblemen. Initiatieven vanuit het Sportakkoord richten zich niet alleen op de fysieke voordelen van sport, maar ook op mentale gezondheid en het creëren van sociale verbindingen. Indien nodig kunnen initiatiefnemers een financiële bijdrage vanuit het sportakkoord aanvragen bij Vitis Welzijn.

Wat willen we bereiken?

Wij willen zoveel mogelijk Westlanders laten sporten en bewegen en dat alle Westlanders de mogelijkheid hebben om dat in hun eigen buurt te doen, georganiseerd of ongeorganiseerd. Goede accommodaties voor sport en ontmoeting zijn cruciaal. De capaciteit van onze sportaccommodaties groeit mee met onze bevolking. Daarbij is het wenselijk om ook andere sociale en maatschappelijke functies die elkaar versterken onder te brengen op sportaccommodaties. Wij stimuleren en faciliteren sportverenigingen bij hun ontwikkeling en zorgen ervoor dat er in iedere kern passende en toegankelijke sportvoorzieningen zijn. Ook zetten we in op een groene en toegankelijke openbare ruimte die aantrekkelijk is om te sporten en te bewegen.

4.5 Cultuur, kunst en erfgoed

Cultuur bevordert sociale cohesie, gezondheid en participatie. Het brengt mensen samen, ongeacht achtergrond, en vermindert sociaal isolement, vooral bij kwetsbare groepen. Cultuur stimuleert integratie en inclusie van verschillende bevolkingsgroepen en speelt een belangrijke rol in de algemene ontwikkeling van jongeren.

Waar staan we nu?

Vitis Welzijn en onze vier grote culturele partners, Cultuurweb, De Naald, het Westlands museum en de bibliotheek organiseren samen activiteiten die gericht zijn op het bevorderen van deelname aan cultuur en talentontwikkeling. Er is speciale aandacht voor kwetsbare doelgroepen.

De Bibliotheek Westland fungeert als ontmoetingsplek en draagt bij aan maatschappelijke doelen zoals het verlagen van laaggeletterdheid, bevorderen van Leven Lang Ontwikkelen, en versterken van sociale samenhang en zelfredzaamheid. Het Digitaalhuis en Taalhuis Westland zijn voorbeeld van de vele activiteiten van de bibliotheek. Vanaf 2026 zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor de uitvoering van wettelijke bibliotheektaken.

Wat willen we bereiken?

Wij willen dat zoveel mogelijk inwoners deelnemen aan kunst, cultuur en erfgoed en gebruik maken van de vele activiteiten van de bibliotheek. We zetten in op toekomstbestendigheid door een uitbreiding van het Westlands Museum en goede huisvesting van de bibliotheken in de kernen die voldoet aan de vereisten van de zorgplicht. Bovendien overwegen we een nieuw theater te bouwen. Wij stimuleren en faciliteren culturele instellingen bij hun ontwikkeling en het vergroten van de toegankelijkheid van cultuurparticipatie in projecten voor inwoners die niet vanzelfsprekend gebruik (kunnen) maken van het reguliere aanbod in Westland.

4.6 Wonen en zorg

Goed wonen is een belangrijke randvoorwaarde in de sociale basis en bestaanszekerheid. Onzekerheid over een dak boven je hoofd en een stabiel inkomen zorgt voor chronische stress. Naast gezondheidsproblemen is het gevolg ook dat mensen minder goed in staat zijn om keuzes te maken. Westland heeft haar beleid over wonen vastgelegd in de Woonvisie 2020-2030, in het Visiedocument Goed Wonen in een Goede Woning 2022-2027 en het Convenant Wonen en zorg. Onderstaande paragraaf gaat niet over wonen in het algemeen en wil niet herhalen wat is vastgelegd in bovengenoemde documenten, maar gaat kort in op de onderwerpen Wonen en zorg en Beschermd Wonen.

4.7 Openbare orde en Veiligheid

In Westland benadrukken we de eigen kracht van inwoners en hun bijdrage aan een veilige leefomgeving. Toch is er een groep die niet zelfstandig kan functioneren en daarvoor passende ondersteuning nodig heeft. Dit ook in verband met veiligheid. Deze kwetsbare groep kan risico's vormen voor zichzelf en anderen door problemen zoals psychische klachten, verstandelijke beperkingen, verslavingen, falende maatschappelijke integratie of een combinatie hiervan. Dit kan leiden tot misbruik of criminaliteit. De persoonsgerichte aanpak die nodig is bij dit soort casuïstiek vereist samenwerking van diverse zorg- en veiligheidspartners.

Zorggelden moeten doelmatig en rechtmatig besteed worden, met kwalitatieve zorg voor de kwetsbare doelgroep en bescherming tegen misbruik. Het voorkomen van financiering van criminaliteit en het realiseren van een integer zorgveld zijn belangrijk. Criminele zorgaanbieders zien zorg soms als verdienmodel, maar of en hoeveel dit in Westland speelt, is nog onbekend.

Waar staan we nu?

Jongerenwerkers, sociaal makelaars van Vitis Welzijn, Zorgregisseurs bemoeizorg van het Sociaal Kernteam, sociaal beheerders/consulenten van woningcorporaties, wijkagenten, leerplichtambtenaren en BOA’s zijn de voelsprieten in de samenleving. Als er sprake is van overlast en/of onveiligheid dan melden zij een casus aan bij de gemeentelijke procesregisseur van de Veiligheidskamer en de Jeugdkamer en de leefbaarheidskring. Dit zorgt ervoor dat elke casus met zowel een zorg- als veiligheidscomponent een passende, persoons- en gezinsgerichte aanpak krijgt. Zodra de situatie het toelaat, wordt de casus weer afgeschaald naar ondersteuning vanuit het sociaal domein. Ook scholen, kerken en moskeeën kunnen bijdragen aan de contacten. Zij zien en horen veel.

Onderwerpen waarop wordt samengewerkt tussen het zorg- en veiligheidsdomein zijn divers waaronder de aanpak van radicalisering en bemoeizorg en het voorkomen van mensenhandel, ondermijning, woonoverlast en zorgfraude. De samenwerking richt zich ook op nazorg bij re-integratie van ex-gedetineerden, personen met onbegrepen gedrag, verplichte GGZ, Zorg- en Veiligheidshuizen, jeugdbescherming en jeugdreclassering en kindermishandeling en huiselijk geweld.

Wat willen we bereiken?

We willen voorkomen dat problemen zich bij inwoners opstapelen en escaleren naar een onveilige en/of overlastgevende situatie. Voor een kleine groep, waarbij er sprake is van onveiligheid en onleefbare omgeving versterken we de samenwerking tussen het sociaal domein en het zorg- en veiligheidsdomein. Hiermee samenhangend komen we met een strategisch beleidskader voor toezicht en handhaving, waarbij het doel van integraliteit en de verbinding tussen de beleidsdoelstellingen en uitvoeringskaders worden vastgelegd. Dit kader bevordert integraal samenwerken en stimuleert de integrale uitvoering van toezicht en handhavingstaken.

We ontwikkelen een effectieve aanpak voor kwetsbare inwoners met complexe problemen om escalatie te voorkomen. Zo willen we de politie ontlasten bij zorgmeldingen van onbegrepen gedrag door het effectief inzetten van bemoeizorg en maatschappelijke ondersteuning. We streven naar een zorgveld waar zorgaanbieders en organisaties eerlijk, transparant en ethisch handelen. Dit houdt in dat zij zich houden aan wet- en regelgeving, fraude voorkomen en zorgen voor betrouwbare en kwalitatieve zorg voor iedereen. Integriteit in de zorg zorgt voor vertrouwen en een betere samenwerking tussen zorgverleners en patiënten.

Inwoners lossen vaak zelf problemen op, soms met hulp. Het vinden van passende zorg kan lastig zijn. Voor ondersteuning kunnen zij bijvoorbeeld terecht bij GGZ-inloopvoorzieningen en de Buurtinformatiepunten van Vitis Welzijn. We zetten stappen om de toegang tot gemeentelijke zorg en ondersteuning dichter bij inwoners te organiseren, in samenhang met de ondersteuning die vanuit SKT, Vitis Welzijn en Patijnenburg wordt geboden. Wij leiden inwoners naar de juiste, integrale zorg en hulp.

5.1 Waar staan we nu?

We bouwen voort op wat we hebben opgebouwd de afgelopen jaren. De dienstverlening in Westland verloopt goed, maar we erkennen de uitdagingen van een complexe en snel veranderende omgeving. Gemeenten krijgen te maken met veel nieuwe programma's in het sociaal domein, zoals de Hervormingsagenda Jeugd, het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord en de Doorcentralisatie Beschermd Wonen. Voor het slagen van deze programma's is een goed werkende toegang en hechte samenwerking essentieel.

Onze huidige toegang is versnipperd. Voor Wmo en inkomensondersteuning kunnen inwoners bij de gemeente terecht. SKT helpt bij (complexe) jeugd- en gezinsproblematiek, Vitis Welzijn biedt vrijwilligerswerk en ondersteuning, en Patijnenburg begeleidt naar werk. Deze versnippering is niet meer passend. Door vergrijzing en de toenemende vraag naar professionele hulp adviseert de VNG om de dienstverlening te hervormen.

5.2 Wat willen we bereiken

We organiseren de toegang dichter bij het dagelijks leven in de kernen. Vanuit het piramidemodel: dichter bij de sociale basis. Medewerkers van de toegang en lokale teams zijn aanwezig bij het dagelijks leven van onze inwoners: daar waar mensen samenkomen en elkaar ontmoeten, waar de kinderen naar school gaan. We zoeken samen met onze partners en gemeentelijke uitvoeringsteams in de kernen naar laagdrempelige oplossingen die voldoende resultaat opleveren, maar behouden geïndiceerde zorg voor diegenen die het nodig hebben. Zo houden we ook grip op de kosten en verbeteren we onze dienstverlening.

We organiseren passende antwoorden op vragen en behoeften van inwoners. Soms zijn (tijdelijke) geïndiceerde voorzieningen nodig, gecombineerd met lichtere steun en zorg. Gemeentelijke uitvoeringsteams kunnen helpen met inkomens- of schuldvragen. We passen ons aan de veranderende behoeften en situaties aan. We erkennen dat we te veel hebben vertrouwd op geïndiceerde voorzieningen als standaardoplossing. Door vergrijzing en arbeidsmarktdruk is dit niet langer houdbaar. De Piramide van Zorg biedt bredere oplossingen. Door kritisch te kijken of een geïndiceerde voorziening nodig is, houden we schaarse zorg beschikbaar voor wie het echt nodig heeft.

6.1 Specialistische jeugdhulp

Gemeenten moeten jeugdhulp bieden en bekostigen volgens de Jeugdwet. Ongeveer de helft van de doorverwijzingen naar gespecialiseerde jeugdhulp komt van de gemeente (SKT), de rest van huisartsen en gecertificeerde instellingen (GI). We hebben lokale afspraken met deze partijen om gezamenlijk hulp en ondersteuning te bepalen.

Gemeenten moeten ook regionaal samenwerken. In de jeugdhulpregio Haaglanden werken aanbieders en 9 gemeenten samen aan de ambities uit de Regiovisie 2021-2026: Versterken van opvoeden en opgroeien, tijdige passende hulp, thuis opgroeien, duurzaam veilig opgroeien, en effectieve samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs. Kinderen en jongeren groeien zo thuis mogelijk op. Jeugdhulp en onderwijs werken effectief samen.

Voor het inkopen van tweedelijns jeugdhulp, het beheren van de contracten en afhandelen van de declaraties is de Gemeenschappelijke Regeling Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden opgericht. Daarnaast zijn sommige vormen van jeugdhulp zo complex dat zij op het niveau van het landsdeel Zuid-Holland West (53 gemeenten) of landelijk worden ingekocht. Ook deze kosten komen ten laste van de gemeente.

In lijn met de hervormingsagenda richten we ons lokaal en regionaal op kostenbeheersing. We hebben een meerjarige projectstructuur met uitvoeringspartner SKT. Ons SKT bestaat uit zorgprofessionals die op basis van hun kennis en kunde een adequate inschatting kunnen maken of tweedelijns jeugdhulp het passende antwoord is voor de hulpvraag die speelt of dat een andere aanpak een beter effect heeft. We beperken de instroom door goede alternatieven te bieden en zorgen dat de zorg effectief en kort is. We monitoren dit en maken de aanpak gezinsgericht, in samenwerking met partners binnen en buiten de gemeente. Soms is inzet op bestaanszekerheid of ouderbegeleiding effectiever dan jeugdhulp. Resultaatgericht werken is ons uitgangspunt.

6.2 Wet maatschappelijke ondersteuning

Onze gemeente vergrijst snel. In het visiedocument 'Goed Wonen in een Goede Woning' staan ambities om de verdubbeling van 75+ huishoudens op te vangen. Onderzoek van Companen (2020) toont aan dat het aantal senioren sterk toeneemt. In 20 jaar stijgt het aantal 75-plussers in Westland van 6.400 naar 12.500, en het aantal 85-plushuishoudens met 144%. Het aantal huishoudens met een beperking stijgt met 28%, en inwoners met complexe zorgvragen, zoals dementie, verdubbelen in 15 jaar. Hoewel de Wmo niet alleen voor ouderen is, maken zij er het meest gebruik van. Door het abonnementstarief steeg het aantal Wmo-aanvragen met 5%, wat neerkomt op 200-300 extra aanvragen. In 2027 wordt een inkomensafhankelijke eigen bijdrage verwacht, wat de instroom kan dempen. Door vergrijzing zal de vraag naar Wmo-ondersteuning toenemen.

We nemen efficiencymaatregelen in de regio H5 (Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Westland) en in onze Wmo-uitvoering. Er liggen kansen om de informele samenwerking te versterken, vooral op het gebied van inkoop, monitoring en gemeentelijke samenwerking binnen IZA/RIGA.

6.3 Werk en inkomen

De uitdagingen in het sociaal domein zijn complex en niet eenvoudig te sturen met vooraf gestelde doelen en lange-termijn monitoring. Veel factoren, ook buiten onze controle, beïnvloeden het resultaat en de impact. Onze invloed is vaak indirect en op korte termijn moeilijk meetbaar.

7.1 Monitoring

We willen de impact van preventie en het sociaal domein op lange termijn zichtbaar maken. We gebruiken indicatoren die voortgang tonen en de professionals zo min mogelijk belasten. We kiezen zo veel mogelijk voor bewezen effectieve interventies of maken afspraken over hoe wel kwantitatief danwel kwalitatief meten. Voor inzicht combineren we kwantitatieve, kwalitatieve en casuïstische informatie. Samen met uitvoerders beoordelen we of we op koers liggen, onze ambitie bereiken en waar we kunnen verbeteren. Zo nodig passen we doelen aan op basis van monitoring. Voor elk deel van de Piramide van Zorg zijn andere indicatoren van toepassing. Daarom werken we de wijze van monitoring en evaluatie uit in het uitvoeringsplan.

7.2 Sturing

De manier waarop de gemeente invulling geeft aan de sturing in het sociaal domein is in verandering. De gemeente is nog steeds opdrachtgever, maar partnerschap krijgt meer nadruk. Samen met onze partners werken we aan de gemeenschappelijke visie en gewenste doelstellingen op basis van vertrouwen en respect. Dit in de verwachting dat er voor alle partijen sprake zal zijn van een ‘win-win situatie’.

Het volgende is in onze sturing belangrijk:

• •

  Een gezamenlijke besturingsfilosofie om vanuit dezelfde visie, overtuigingen en doelen samen te werken en een optimaal resultaat te behalen

• •

  Zo veel mogelijk gebruik maken van bewezen effectieve interventies

• •

  Gebruik maken van verschillende data zoals uit de Buurtatlas, GGD-monitoren en dashboards bv soort jeugdhulp per onderwijslocatie, gezinnen in bijstand per wijk

• •

  Cliënttevredenheidsonderzoek

• •

  Resultaatgerichte samenwerking met partners en zo concreet mogelijk de beoogde resultaten formuleren en samen met uitvoerende partijen afspreken hoe te monitoren en evalueren (wanneer zijn we tevreden en hoe meten we dat?)

• •

  Gebruik maken van data en praktijkkennis van professionals en de verhalende ervaringen van inwoners.

7.3 Vervolg

Het Strategisch Beleidskader bepaalt de koers van de gemeente Westland in het sociaal domein. We richten onze aanpak, organisatie, middelen en samenwerking met partners op dit kader. Het dient als richtlijn voor het uitvoeringsplan, dat naar verwachting in de zomer van 2025 klaar is. De raad wordt hierover geïnformeerd. Ondanks dat het uitvoeringsplan er nu nog niet is, pakken we nu al aan wat mogelijk is. Het plan wordt bestuurlijk regelmatig besproken en jaarlijks geëvalueerd, zodat –indien nodig- bijsturing kan plaatsvinden.

We stellen een publieksversie op om het Strategisch Beleidskader Sociaal Domein te communiceren met de inwoners van Westland.